Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 37:9

Διότι οι οσφύες μου γέμισαν από εμπαιγμούς. Επειδή, λέγει, έβλεπα πλέον τους εχθρούς μου να με εμπαίζουν· και εννοεί τους νοητούς εχθρούς. Κακοπάθησα και ταπεινώθηκα πάρα πολύ. Από εκείνη, λέγει, την επιθυμία αποκόμισα το να σκύβω στη γη και να οδύρομαι διαρκώς εξαιτίας των πικρών οδυνών της καρδιάς. Για τον λόγο αυτόν, αφού μετέβαλα την ενέργεια της επιθυμίας, την κατέστησα υπηρέτρια του θείου θελήματος. Διότι πρόσθεσε το εξής: Βρυχιόμουν από τον στεναγμό της καρδιάς μου. Μαστιγώνοντας τη συνείδηση, έκανα την καρδιά μου να αναδίδει στεναγμούς.

Διότι οι οσφύες μου γέμισαν από εμπαιγμούς, και δεν υπάρχει ίαση στη σάρκα μου. Κακοπάθησα και ταπεινώθηκα υπερβολικά, βρυχιόμουν από τον στεναγμό της καρδιάς μου. Κύριε, ενώπιόν σου βρίσκεται όλη η επιθυμία μου, και ο στεναγμός μου δεν κρύφτηκε από εσένα. Αντί του χωρίου «οι οσφύες μου γέμισαν από εμπαιγμούς», ο μεν Ακύλας το απέδωσε «διότι γέμισαν οι λαγόνες από ατιμία», ο δε Σύμμαχος «διότι οι οσφύες μου γέμισαν από ατιμία».

Και πιο πάνω έλεγε: Δεν υπάρχει ίαση στη σάρκα μου, και δεν υπάρχει ειρήνη στα οστά μου. Έπειτα προσθέτει: Κακώθηκα και ταπεινώθηκα σφόδρα. Αυτό εξάλλου το δήλωνε με διαφορετικό τρόπο στα προηγούμενα, λέγοντας: Ταλαιπωρήθηκα και κυρτώθηκα έως τέλους. Είναι γνώρισμα των συνετών ανδρών το να μην υπερηφανεύονται για τις αμαρτίες που διαπράττουν από πρόληψη και συναρπαγή, αλλά να αισθάνονται αιδώ και να ερυθριούν, να πλήττεται η συνείδησή τους και να ταπεινώνονται.

Διότι ο Δαβίδ επιπροσθέτως αναφέρει: «Ωρυόμην από τον στεναγμό της καρδιάς μου» ή, σύμφωνα με τον Ακύλα, «Βρυχόμουν από τον βρυχηθμό της καρδιάς μου». Διότι δεν εξομολογούμαι με τα χείλη για να γίνω φανερός στο πλήθος· αλλά εσωτερικά, μέσα στην ίδια την καρδιά, κλείνοντας τα μάτια, σε σένα μόνο που βλέπεις τα κρυφά φανερώνω τους στεναγμούς μου, ωρυόμενος μέσα μου. Άλλωστε δεν είχα ανάγκη από πολλά λόγια για την εξομολόγηση· διότι αρκούσαν οι στεναγμοί της καρδιάς μου για εξομολόγηση, και οι οδυρμοί που αναπέμπονται σε σένα τον Θεό από τα βάθη της ψυχής. Αλλά και η επιθυμία μου, επειδή είναι αγαθή, βρισκόταν ενώπιόν σου, Κύριε, και αυτή αφορούσε τη δική μου σωτηρία. Διότι, όταν επιθυμούσα τα κακά, η επιθυμία μου δεν ήταν ενώπιόν σου· τώρα όμως, που πράττω τα πάντα ταπεινούμενος και ωρυόμενος από τον στεναγμό της καρδιάς μου, και επειδή επιθυμώ να βρω εσένα τον Θεό ως σωτήρα και ιατρό, η επιθυμία μου είναι ενώπιόν σου, και δεν αγνοείς την αιτία των στεναγμών μου. Διότι γνωρίζεις ότι αναπέμπω στεναγμό που αρμόζει στη φιλανθρωπία σου· επειδή δεν θέλεις τον θάνατο του αμαρτωλού, αλλά τη μετάνοιά του.

Διδάσκει, λοιπόν, μέσα από όσα του συνέβησαν, έχοντας περιπέσει στο ολίσθημα της αμαρτίας· για τον λόγο αυτόν κάνει και την πλήρη εξομολόγησή του. Ταλαιπωρήθηκα, λοιπόν, και κυρτώθηκα, και πορευόμουν σκυθρωπός, και ταπεινώθηκα, και βρυχιόμουν από τον στεναγμό της καρδιάς μου. Σε όλα αυτά έχω περιέλθει· διότι κάποια στιγμή η καρδιά μου ταράχθηκε, και με εγκατέλειψε η δύναμή μου, και το φως των οφθαλμών μου, ούτε και αυτό δεν είναι μαζί μου.

«Και αυτό», λέει, «επειδή δεν υπάρχει γιατρειά στη σάρκα μου», δηλαδή επειδή έχει δαμαστεί τόσο άγρια από τους πόνους της άσκησης, ώστε είναι αδύνατον πλέον να λάβει θεραπεία. <«Ωρυόμην από στεναγμού της καρδίας μου.»> (A f. 208 b) Λέει ότι κακουχείται και ωρύεται από τον στεναγμό της ίδιας του της καρδιάς. Διότι η συνείδηση, μαστιγώνοντας την καρδιά, την κάνει να αναδίδει στεναγμούς. Επειδή όποιος έχει υποπέσει σε κάποιο σφάλμα και κατηγορείται από τη συνείδησή του, αντιλαμβανόμενος ότι προσέκρουσε στον Θεό, δεν οφείλει να ραθυμεί, αλλά μάλλον να έχει τη διάνοιά του σχεδόν μεθυσμένη από τη λύπη, και την καρδιά του κακωμένη σαν από πικρή οδύνη, ώστε να δίνει την εντύπωση ότι ωρύεται καθώς αναδύονται στεναγμοί από τα βάθη, και εκπέμπεται μια βαριά και αλάλητη ηχώ από τους κατώτατους μυχούς της καρδιάς. «Διότι δεν εξομολογούμαι με τα χείλη», λέει, «για να γίνω φανερός στο πλήθος, αλλά, κλείνοντας το μάτι μέσα στην ίδια την καρδιά, σε Εσένα μόνο που βλέπεις τα κρυπτά φανέρωνα τους στεναγμούς μου, ωρυόμενος μέσα στον ίδιο μου τον εαυτό».

Αυτούς δε τους μώλωπες ανέλαβε ο Χριστός, γι' αυτό λέει: και με τον μώλωπά του εμείς όλοι ιαθήκαμε. «Εταλαιπώρησα». Ο Χριστός θεωρήθηκε από αυτούς ως κακούργος, υπομένοντας και δεσμά για χάρη του ανθρώπου. «Όλην την ημέραν». Πενθώντας για την έκπτωση των Ιουδαίων. «Ότι αι ψόαι». Αναφέρει τις ψόες, υποδηλώνοντας τη σάρκα την οποία ανέλαβε· και ως εμπαιγμούς εννοεί τις μαστιγώσεις. «Και ουκ έστιν ίασις». Διότι ήταν ανάγκη αυτή να σταυρωθεί· γι' αυτό τον λόγο και για αυτόν τον σκοπό ήλθα, λέει ο Κύριος, για να σώσω τον άνθρωπο. «Εκακώθην». [Παραδίδοντας τον εαυτό μου στα πάθη (στο πάθος) οικειοθελώς.] «Ωρυόμην». Όταν κραυγάζοντας ο Χριστός (ο Κύριος) πάνω στον σταυρό, παρέδωσε το πνεύμα. «Και εναντίον». Διότι ο Υιός προσήλθε στο πάθος με το θέλημα και τη βουλή του Πατέρα. «Και ο στεναγμός». Διότι, λέει ο Κύριος, αφού από αυτόν ανέλαβα τον γεμάτο στεναγμούς άνθρωπο, σε αυτόν αποδίδω τον στεναγμό. «Η καρδία». Όταν πάνω στον σταυρό η θεότητα (η ψυχή) εγκατέλειψε τον άνθρωπο, κατήλθε στον Άδη, για να ελευθερώσει τις ψυχές που κρατούνταν εκεί. «Και το φως». Διότι ήταν ανάγκη το σώμα να παραμείνει άπνουν πάνω στον σταυρό ως νεκρό, ώστε να μη θεωρηθεί φάντασμα. «Οι φίλοι μου». Διότι όλοι οι γνωστοί του [καθώς είναι γεγραμμένο] στέκονταν από μακριά, θεωρώντας τον πάνω στον σταυρό και πενθώντας. «Και οι έγγιστα». Οι απόστολοι· διότι έφυγαν [όλοι] εγκαταλείποντάς τον πάνω στον σταυρό.

Κακουχήθηκα και ταπεινώθηκα πάρα πολύ. Κακουχήθηκα καθώς με συκοφαντούσαν, ταπεινώθηκα καθώς δεν απαντούσα τίποτα στους συκοφάντες. Και τόσο πολύ ταπεινώθηκα, ώστε όταν ο αρχιερέας με έβαζε να ορκιστώ λέγοντας: «αν εσύ είσαι ο Χριστός», δεν είπα «ναι», αλλά «εσύ το λες», μη θέλοντας ούτε με αυτό να δοξάσω τον εαυτό μου, αν και εκείνοι, εξαναγκαζόμενοι από την αλήθεια, εξέλαβαν την αμφίβολη αυτή απάντηση ως επιβεβαίωση. {Βρυχιόμουν από τον στεναγμό της καρδιάς μου.} Λέει «βρυχιόμουν», για να δείξει το μέγεθος του στεναγμού, και ότι, όπως ακριβώς ένα λιοντάρι που επιθυμεί θήραμα και προς το παρόν δεν το βρίσκει βρυχάται, έτσι και αυτός στέναζε όταν το θήραμα της σωτηρίας των Ιουδαίων δεν πλησίαζε. Τα όσα δε ακολουθούν επιβεβαιώνουν αυτόν τον λόγο.

ΚΑΘΙΣΜΑ ΕΚΤΟ Ψαλμός λζ΄ Ψαλμός του Δαβίδ· εις ανάμνησιν περί του Σαββάτου. Σε όλους μας αρμόζει να λέμε μαζί με τον Δαβίδ: «Κύριε, μην με ελέγξεις με τον θυμό σου, ούτε να με τιμωρήσεις με την οργή σου», επειδή έπραξα έργα άξια θυμού και οργής. «Διότι» μετά από αυτά «τα βέλη» του φόβου σου «μπήκαν βαθιά μέσα μου, και» εσύ ο ίδιος «στήριξες πάνω μου το χέρι σου», για να μην ανατρέπομαι εύκολα. «Δεν υπάρχει ίαση στη σάρκα μου εξαιτίας της οργής σου, δεν υπάρχει ειρήνη στα οστά μου εξαιτίας των αμαρτιών μου». Διότι τέτοιο είναι το πλέον μοχθηρό εργαστήριο της αμαρτίας, το οποίο διώχνει την ειρήνη από το σώμα και παροτρύνει σε οργή τον Θεό. «Διότι οι ανομίες μου ξεπέρασαν το κεφάλι μου, σαν βαρύ φορτίο με βάρυναν. Βρώμισαν και σάπισαν οι πληγές» των αμαρτιών μου «εξαιτίας της αφροσύνης μου». Διότι δεν υπάρχει άλλο έργο πιο άφρον από το έργο των αμαρτιών, από το οποίο προκαλείται δυσοσμία και σήψη και απώλεια της ψυχής. «Ταλαιπωρήθηκα», δηλαδή μόχθησα προς την αμαρτία, «και κάμφθηκα έως τέλους, όλη την ημέρα πορευόμουν σκυθρωπός. Διότι οι οσφύες μου γέμισαν από εμπαιγμούς», δηλαδή τα νεφρά μου, από τα οποία γεννιέται η επιθυμία και η σπορά, γέμισαν από ύλη που έρρευσε· από τα οποία, αφού κακώθηκα, «ταπεινώθηκα πάρα πολύ, ωρυόμουν από τον στεναγμό της καρδιάς μου» έχοντας έρθει σε συναίσθηση και έχοντας μεταστρέψει την επιθυμία μου προς εσένα. «

Αχ, αδελφέ μου, και αν αναλογιστείς, όπως πρέπει, αυτά τα τρία κοντάρια, με τα οποία πλήγωσες τον Θεό αμαρτάνοντας, είμαι βέβαιος ότι θα βρυχηθείς και θα μουγκρίσεις σαν λιοντάρι από τους αναστεναγμούς: «Ωρυόμην από στεναγμού της καρδίας μου»· τότε θα μισήσεις και θα βδελυχθείς την αμαρτία, και θα συντρίψεις σε χίλια κομμάτια την καρδιά σου, ακόμη κι αν ήταν η πλέον σκληρή και πέτρινη, και θα την κάνεις να χύσει ματωμένα δάκρυα.

Περί μετανοίας, και ποια είναι εκείνα που οφείλει να πράττει αυτός που μόλις έχει εξομολογηθεί. Ούτε εξαιτίας του πλήθους των αμαρτημάτων πρέπει ποτέ να απελπιζόμαστε, ούτε να επαναπαυόμαστε στην τήρηση των επιτιμίων, πνευματικέ αδελφέ, όπως διδαχθήκαμε από τις θείες Γραφές, ώστε ούτε αυτός που στέκεται όρθιος πρέπει να επαναπαύεται ούτε αυτός που έχει πέσει να απελπίζεται· αλλά και εκείνος που έχει αμαρτήσει πολύ να λαμβάνει θάρρος μέσω της μετανοίας, και εκείνος που έχει σφάλει μετρίως να μην νομίζει ότι λαμβάνει την άφεση των σφαλμάτων του μόνο από τα έργα, αλλά να επιδεικνύει μετάνοια και μεταμέλεια, όχι εκείνη που αποδεικνύεται από τα λόγια ή μέσα από την αποχή τροφών και την υδροποσία και τη χαμευνία και τα παρόμοια, αλλά αυτήν που γίνεται με την εσωτερική διάθεση της ψυχής, την οποία και ο μακάριος Δαβίδ επέδειξε ευρισκόμενος μέσα στον κόσμο και στις φροντίδες του βίου· διότι ενθυμούμενος πάντοτε και αναλογιζόμενος μέσα του πόσο αγαθό και εύσπλαχνο Δεσπότη παρόργισε, έχοντας γίνει παραβάτης των εντολών Του και έχοντας φανεί αμνήμων και αχάριστος απέναντι στις πολλές και αναρίθμητες δωρεές και χάριτές Του, «πενθώντας», όπως ο ίδιος έγραψε, «και σκυθρωπάζοντας διαρκώς πορευόταν, κακοπάθησε» δε όχι από άλλον αλλά ο ίδιος συνέτριβε τον εαυτό του και ταπεινωνόταν πάρα πολύ, «ορυόμενος από τον στεναγμό της καρδιάς του», και όσα άλλα στη συνέχεια οι Ψαλμοί μάς διδάσκουν καθώς ψάλλονται καθημερινά. Και αυτά τα έπραττε εκείνος, ο οποίος ήταν βασιλιάς και του είχε ανατεθεί η φροντίδα του λαού, ενώ παράλληλα μεριμνούσε για τη γυναίκα, τα τέκνα και τον οίκο του.

Οι πληγές μου βρώμισαν και σάπισαν εξαιτίας της αφροσύνης μου. Ταλαιπωρήθηκα και κύρτωσα τελείως, όλη την ημέρα πορευόμουν σκυθρωπός. Κακοπάθησα και ταπεινώθηκα πάρα πολύ, κραύγαζα από τον στεναγμό της καρδιάς μου και έγινα σαν το ολομόναχο στρουθίο πάνω στη στέγη, έμοιασα με πελεκάνο της ερήμου, διότι έφαγα στάχτη σαν ψωμί και το ποτό μου το ανακάτευα με κλάμα.

Εάν δεν επιθυμεί κάποιος να κακοπαθήσει με το να ταλαιπωρηθεί και να καμφθεί μέχρι τέλους, και να πορεύεται όλη την ημέρα σκυθρωπός, με το να κακωθεί και να ταπεινωθεί υπερβολικά και να βρυχάται από τον στεναγμό της καρδιάς του και να γίνει σαν το μοναχικό σπουργίτι στη στέγη και να μοιάσει με ερημικό πελεκάνο, με το να γίνει, κατά τη διάθεση της ψυχής του, ξένος προς όλους, και αυτούς που βρίσκονται στη μονή και αυτούς που είναι στον κόσμο, και να μην έχει καμία παρρησία απέναντι σε μεγάλους και μικρούς, με το να κοπιάζει στενάζοντας και να τρώει τον άρτο σαν στάχτη και να αναμειγνύει το ποτό του με κλάματα, πώς θα μπορέσει ποτέ, αδελφοί, να λούζει κάθε νύχτα την κλίνη του ή να βρέχει με δάκρυα το στρώμα του; Πράγματι, ποτέ και με κανέναν τρόπο· όχι μόνο δεν πρόκειται να δει αυτά να συμβαίνουν στον εαυτό του, αλλά ούτε στην προσευχή του θα τα βρει, ούτε θα μπορέσει να ετοιμάσει τόπο για τον Κύριο, ούτε άξιο σκήνωμα για τον Θεό του Ιακώβ, ο οποίος είναι ο Χριστός και Κύριος, ο Σωτήρας και Θεός μας. Εάν λοιπόν δεν τα προετοιμάσει αυτά καλά, ούτε με δάκρυα, προφανώς, ούτε κοινωνώντας άξια και όπως πρέπει, θα υποδεχθεί μέσα του τον Βασιλέα και Θεό, έστω κι αν το πράξει αυτό μία φορά τον χρόνο; Διότι το «τα άγια τοις αγίοις» κάθε μέρα άλλοι μεν το λένε και το κηρύττουν στους άλλους, φωνάζοντάς το δυνατά σε αυτούς —μακάρι δε και στους εαυτούς τους—, ενώ εσείς ακούτε αυτούς που το λένε. Τι συμβαίνει λοιπόν;