Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 38:11

«Κώφευσα, και δεν άνοιξα το στόμα μου, διότι εσύ το έπραξες». Ενώ λοιδορούμουν, λέει, σιωπούσα, γνωρίζοντας με ακρίβεια γι' αυτό, ότι εσύ είσαι εκείνος που, χάριν τιμωρίας ή παιδαγωγίας, με όρισες για αυτό ακριβώς, δηλαδή στο να ονειδίζομαι. «Απομάκρυνε από εμένα τις μάστιγές σου». Εννοεί τις τιμωρίες που του προκαλούνταν από τους δαίμονες, χωρίς να τους το επιτρέπει ο Θεός. (Reg. 1 sic.) Τις τιμωρίες που του προκαλούνταν από τους δαίμονες τις θεωρεί ως προερχόμενες από τον Θεό, με την έννοια ότι Εκείνος παραχώρησε να υποφέρει εξαιτίας της αμαρτίας του. «Διότι από τη δύναμη του χεριού σου εγώ εξέλιπα». Πολλές φορές έχουμε ήδη αναφέρει ότι χέρι του Θεού ονομάζεται η τιμωρός δύναμή Του.

Στον προηγούμενο ψαλμό, βέβαια, παρέδιδε τον εαυτό του στις σωφρονιστικές πληγές, όπως ένας ευγνώμων μαθητής στον δάσκαλό του· γι’ αυτό έλεγε: «Εγώ είμαι έτοιμος για μάστιγες». Επειδή όμως, στη συνέχεια, δοκίμασε πλέον αρκετά τις μάστιγες που τον βασάνιζαν επίμονα, ικετεύει στο εξής αυτές να σταματήσουν και να φτάσουν μέχρις εκεί οι μάστιγες, και ομολογεί παρακάτω λέγοντας: «Από την ισχύ της χειρός σου εγώ εξαντλήθηκα». Για τη χείρα αυτή ελέχθη και πιο πάνω: «Επεστήριξας επάνω μου τη χείρα σου». Έπειτα διδάσκει ότι η χείρα δεν παιδαγωγούσε μάταια, ούτε μαστίγωνε άσκοπα, αλλά προς ωφέλεια αυτού που είχε αμαρτήσει· γι' αυτό λέει: «Με ελέγχους για την ανομία παιδαγώγησες τον άνθρωπο». Διότι για την ανομία που διαπράχθηκε και για το αμάρτημα που συντελέστηκε, ελέγχοντας αυτόν που παιδαγωγείται, επέφερες και τις μάστιγες και τη χείρα σου που προαναφέρθηκε· με αυτά, μάλιστα, έκανες να λιώσει και η ψυχή του παιδαγωγούμενου, η οποία ταπεινώνεται και λεπταίνεται για τη δική της ωφέλεια. Διότι τον καιρό που απολάμβανε τις τρυφές, ολίσθησε στις αμαρτίες, σύμφωνα με το γραφικό: «Έφαγε και ήπιε ο Ιακώβ, και απολάκτισε ο αγαπημένος, πλάτυνε και πάχυνε, και αποστάτησε από τον Θεό που τον έτρεφε».

Επομένως, ο Δαβίδ φαίνεται ότι παρέδωσε μια θεραπευτική διδασκαλία στον Ιδιθούμ, ο οποίος είχε υποπέσει σε κάποιον πειρασμό, ίσως και σε κάποιο ολίσθημα, προκειμένου να συνέλθει και να αναρρώσει από το σφάλμα που του συνέβη. Τον δίδασκε, λοιπόν, στον τριακοστό όγδοο (ληʹ) ψαλμό να συμβουλεύει τον εαυτό του, να συνομιλεί με τον εαυτό του και να λέει: «Είπα: Θα φυλάξω τις οδούς μου, για να μην αμαρτάνω με τη γλώσσα μου. Έθεσα φρουρά στο στόμα μου, όταν στάθηκε ο αμαρτωλός μπροστά μου. Έγινα κωφός και ταπεινώθηκα, και σιώπησα από τα αγαθά, και ο πόνος μου ανανεώθηκε», και τα όσα ακολουθούν αυτά. Ανάμεσα σε αυτά ήταν και το: «Από όλες τις ανομίες μου λύτρωσέ με· με παρέδωσες ως όνειδος στον άφρονα. Έγινα κωφός και δεν άνοιξα το στόμα μου, διότι εσύ το έπραξες»· και πάλι: «Απομάκρυνε από εμένα τις μάστιγές σου. Από τη δύναμη του χεριού σου εγώ εξαντλήθηκα». Αυτά και τα παρόμοια διδασκόταν να λέει και τέτοιου είδους προσευχές να αναπέμπει προς τον Θεό ο Ιδιθούμ σε εκείνον τον ψαλμό· και στον προκείμενο ψαλμό επίσης, ο Δαβίδ διδάσκει τον ίδιο άνδρα να συνομιλεί με τον εαυτό του και να λέει: «Δεν θα υποταχθεί στον Θεό η ψυχή μου; Διότι από αυτόν προέρχεται η σωτηρία μου». Αυτό υποδηλώνει ότι εκείνος είχε κλονιστεί και είχε υποστεί κάποια ταραχή στην ψυχή του.

Διάψαλμα: προτροπή του λόγου σε άλλο νόημα. Ωστόσο, διότι όπως ακριβώς βλέπει κανείς μέσα σε καθρέφτη την εικόνα του, έτσι και ο ανθρώπινος βίος παρέρχεται σαν σκιά ή σαν καπνός (ύπνος). Παρά μόνο μάταια όσοι πλουτίζουν από αρπαγή και πλεονεξία. Θησαυρίζει. Διότι ο βίος είναι άδηλος και με άδηλο τρόπο τρέχουν όσοι τέρπονται σε αυτόν· διότι πετάει μακριά (εξαφανίζεται) σαν φτερό. Και τώρα ποιος; Οι πιστοί και όσοι αποκτούν τις ψυχές τους με υπομονή, βοούν ακατάπαυστα με αυτόν τον τρόπο. Και η υπόσταση. Διότι από τον Θεό ορίζονται (πορίζονται) τη ζωή οι πιστοί. Από όλες. Ο Χριστός εκ μέρους του προσώπου του ανθρώπου βοά προς τον Πατέρα. Όνειδος. Διότι ως άφρονες οι Ιουδαίοι επιχειρούσαν να ονειδίσουν τον Χριστό βλασφημώντας. Κώφευσα. Δηλαδή, επειδή έτσι θέλησες, λέει ο Υιός προς τον Πατέρα. Απομάκρυνε. Είναι δε αυτό, όταν έλεγε ο Κύριος: Πατέρα, εάν είναι δυνατόν, ας παρέλθει από εμένα αυτό το ποτήριο. Το έλεγε δε βεβαιώνοντας την ανθρώπινη φύση. Από την ισχύ. Ο λόγος αφορά τον Ιούδα, ότι επειδή απωθήθηκε από το χέρι του Θεού, εξέπεσε από τη μαθητεία. Με ελέγχους. Όταν ο Χριστός βούτηξε το ψωμί, το έδωσε στον Ιούδα και αποκάλυψε την παράνομη και δυσσεβή γνώμη του. Και έλιωσες. Διότι όπως η αράχνη είναι ανυπόστατη, έτσι και η ψυχή του Ιούδα καθαιρέθηκε από κάθε δύναμη.

Είπα: θα με παρηγορήσει η κλίνη μου, δηλαδή· «θα λάβω την παρηγοριά από τον ύπνο». 7,14 «Γιατί με εκφοβίζεις στα όνειρα και με καταπλήσσεις στα οράματα;» Και αυτό, λοιπόν, ήταν ενέργεια του διαβόλου· διότι ο Θεός δεν του επέφερε τίποτα, αλλά τα πάντα προέρχονταν από το χέρι του διαβόλου. 7,15α «Θα απαλλάξεις δε», λέει, «τη ζωή μου από το πνεύμα μου, και την ψυχή μου από το σώμα», 15β «και τα οστά μου από τον θάνατο». 7,16α «Διότι δεν θα ζήσω αιώνια, για να δείξω μακροθυμία». 16β «Απομακρύνσου από εμένα, διότι ο βίος μου είναι κενός». Με το να λέει σχεδόν: «θανάτωσέ με», αυτά εκφράζει. «Ιδού τα φορτικά λόγια». Τι το φορτικό έχουν; Εξέφρασε τη συμφορά του και ζήτησε θάνατο και λύτρωση. Διότι δεν θα ζήσω αιώνια, λέει, για να μακροθυμήσω. Βλέπεις πώς είχε στερηθεί και αυτήν την ελπίδα; Διότι, ποιος είναι ο χρόνος μου, λέει, ώστε να υπομένω; Βλέπεις πώς αυτό περισσότερο από όλα τον αναστάτωνε, το ότι δεν προσδοκούσε καμία μεταβολή, ή κι αν ακόμη επρόκειτο να συμβεί, ότι θα ήταν σύντομη; Διότι δεν θα ζήσω αιώνια, λέει· ώστε αν το γνώριζε αυτό, θα έδειχνε μακροθυμία. Απομακρύνσου, λέει, από εμένα, διότι ο βίος μου είναι κενός. Φαίνεται αυτό να είναι βαρύ, αλλά ας το εξετάσουμε. Τι σημαίνει, δηλαδή; Αυτό ακριβώς που λέει και ο Δαβίδ: Απομάκρυνε από εμένα τη μάστιγά σου. «Διότι είναι κενός», λέει, «ο βίος μου. Αρκεί και αυτός ως τιμωρία για εμένα. Μήπως είμαι εγώ κάτι σπουδαίο», λέει, «ώστε να υποφέρω αυτά τα δεινά;»

Ο ψαλμός είναι γενικότατος, χρήσιμος σε καθέναν που προαιρείται να τον οικειοποιηθεί. Διότι βεβαίως το Άγιο Πνεύμα δεν τα υπέδειξε αυτά διά στόματος του Δαβίδ μόνο προς τον Δαβίδ, αλλά και προς όλους εμάς. «Όμως τα πάντα είναι ματαιότητα, και κάθε άνθρωπος που ζει» με αμέλεια. «Ασφαλώς ως εικόνα πορεύεται ο άνθρωπος, όμως μάταια ταράζεται». Διότι παρέρχεται, λέει, σαν σκιά, και για ποιον λόγο ταράζεται ώστε να πλουτίσει και να δοξαστεί πρόσκαιρα, «θησαυρίζοντας και μη γνωρίζοντας για ποιον τα συγκεντρώνει. Και τώρα ποια είναι η προσδοκία μου;» δηλαδή, τι μου έχει απομείνει; «δεν είναι ο Κύριος; και η υπόσταση» της ζωής μου «βρίσκεται σε εσένα. Από όλες τις ανομίες μου λύτρωσέ με, με παρέδωσες ως ονειδισμό στον άφρονα», δηλαδή, επέτρεψες να εμπλακώ. «Εγώ όμως κώφευσα χωρίς να ανοίξω το στόμα μου, επειδή εσύ έκανες» αυτήν την οικονομία και την παραχώρηση. Αλλά· «Απομάκρυνε από εμένα τις μάστιγές σου· διότι από τη δύναμη του χεριού σου εγώ εξέλιπα», δηλαδή, παραχωρήθηκε να παραδοθώ σε πειρασμούς. «Με ελέγχους για την ανομία παιδαγώγησες τον άνθρωπο».