Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 38:13

Η παροικία είναι μια προσωρινή διαβίωση, η οποία δεν υποδηλώνει μόνιμη ζωή, αλλά παροδική, με την ελπίδα της μετάστασης προς το καλύτερο. Διότι ίδιον του αγίου ανδρός είναι να διέρχεται ως περαστικός αυτόν τον βίο και να οδηγείται προς μια άλλη ζωή. Γι' αυτό και ο Δαβίδ αναφέρει σχετικά με αυτό: «Πάροικος είμαι εγώ κοντά σου και παρεπίδημος, όπως όλοι οι πατέρες μου». Ποιος, λέει, θα σταθεί άξιος να βρεθεί σε εκείνες τις επουράνιες σκηνές; Ή ποιος θα κατασκηνώσει στο άγιο όρος σου; Διότι, εάν κάποιος αξιωθεί εκείνης της μακάριας σκηνής, θα κατέχει τη μακαριότητα στους απέραντους αιώνες.

Ελέγχοντάς με, λέγει, για την αμαρτία, με παιδαγώγησες. Ενωτίσου τη δέησή μου. Αντί του: Εισάκουσε, και συγχώρησε την αμαρτία πριν από την τελευτή. [Διότι αυτό σημαίνει: Ότι είμαι πάροικος.] Δώσε μου άνεση, για να ανακουφιστώ. Πριν από την τελευτή μου, λέγει, παράσχε μου άφεση αμαρτιών, ώστε να πορευθώ με θάρρος στον άδη. Και δεν θα υπάρχω πλέον. Δεν θα υπάρξω δηλαδή τέτοιος, όπως θα γινόμουν από την άνεση που μου δόθηκε από εσένα. Άνεση δε του Θεού είναι η απάθεια της ψυχής μαζί με την αληθινή γνώση των όντων.

Γνώρισμα του αγίου ανδρός είναι να διέρχεται προσωρινά αυτόν τον βίο και να σπεύδει προς μία άλλη ζωή. Γι' αυτό και ο Δαβίδ λέει για τον εαυτό του: «Πάροικος είμαι ενώπιόν σου και παρεπίδημος, όπως όλοι οι πατέρες μου». Διότι πάροικος ήταν και ο Αβραάμ, ο οποίος δεν είχε αποκτήσει ούτε σπιθαμή δικής του γης, αλλά, όταν χρειάστηκε να ταφεί, φαίνεται ότι αγόρασε τον τόπο της ταφής με αργύρια· πράγμα που φανερώνει ο λόγος, ότι δηλαδή, όσο ζει κανείς εν σαρκί, πρέπει να είναι πάροικος, ενώ όταν μεταβαίνει από αυτήν τη ζωή, να αναπαύεται στους δικούς του τόπους. Γι' αυτόν τον λόγο, κατά τη διάρκεια αυτής της ζωής κατοικεί ως πάροικος ανάμεσα σε αλλοφύλους, ενώ για την ταφή του φρόντισε να αγοράσει και να κάνει δική του τη γη που επρόκειτο να δεχθεί το σώμα του. Είναι πράγματι μακάριο το να μην είναι κανείς προσκολλημένος στα επίγεια σαν να είναι δικά του, ούτε να προσκολλάται στα εδώ πράγματα σαν να πρόκειται για κάποια φυσική του πατρίδα, αλλά, γνωρίζοντας την έκπτωση από τα ανώτερα αγαθά και βαρυνόμενος από την καταδικαστική διαβίωση εδώ, να ζει ως πάροικος με τον ίδιο τρόπο όπως εκείνοι που έχουν εξοριστεί από κάποιους δικαστές σε ξένη χώρα, μακριά από την πατρίδα τους, εξαιτίας κάποιων παραπτωμάτων. Είναι όμως σπάνιος ένας τέτοιος άνθρωπος, αυτός δηλαδή που δεν προσκολλάται στα παρόντα σαν να του ανήκουν· αυτός που γνωρίζει ότι η χρήση του πλούτου είναι προσωρινή· αυτός που θεωρεί την ευεξία του σώματος ολιγοχρόνια· αυτός που γνωρίζει ότι το άνθος της ανθρώπινης δόξας είναι αβέβαιο. «Ποιος, λοιπόν, θα παροικήσει στο σκήνωμά σου;» Σκήνωμα του Θεού ονομάζεται η σάρκα που έχει δοθεί από Αυτόν στην ψυχή του ανθρώπου για να κατοικεί μέσα σε αυτήν. Ποιος, λοιπόν, θα αντιμετωπίσει αυτήν τη σάρκα ως κάτι το ξένο;

Έπειτα, μαθαίνοντας ότι το όραμα αναφέρεται σε μελλοντικούς καιρούς και ότι τα προαναγγελθέντα μετατίθενται για πολύ αργότερα, σχεδόν αναστενάζοντας από απόλυτη πλέον δυσθυμία, λέει: «Θα αναπαυθώ την ημέρα της θλίψεώς μου, για να ανεβώ στον λαό της παροικίας μου». Διότι δεν θα εμπλακώ, λέει, σε τέτοια κακά, ούτε πρόκειται να βρεθώ σε αυτή τη ζωή όταν ενσκήψει ο καιρός, κατά τον οποίο οπωσδήποτε θα συμβούν τέτοια κακά στους απογόνους του Ισραήλ. Διότι θα αναχωρήσω από εδώ, και θα μεταβώ προς τον λαό που έχει ζήσει ως πάροικος σε αυτή τη ζωή, ακριβώς όπως άλλωστε και εγώ. Διότι πάροικοι και παρεπίδημοι είναι όλοι οι άγιοι σε αυτόν τον κόσμο. Γι' αυτό λοιπόν λένε: «Δεν έχουμε εδώ μόνιμη πόλη, αλλά επιζητούμε τη μελλοντική». Ψάλλει εξάλλου κάπου και ο Δαβίδ προς τον Θεό των όλων: «Δώσε μου άνεση, διότι πάροικος είμαι εγώ στη γη και παρεπίδημος, όπως όλοι οι πατέρες μου». Αξιοθαύμαστος λοιπόν είναι ο σκοπός των αγίων, οι οποίοι δεν ανέχονται ούτε καν να βλέπουν εκείνα εξαιτίας των οποίων παροργίζεται ο Θεός· απεναντίας έχουν μάθει να θεωρούν πιο ευχάριστη και από την ίδια τη ζωή τη μετάσταση από αυτόν τον κόσμο, εάν δεν τηρούνται από εμάς όσα συντελούν στη δόξα του Θεού.

Και τούτο θα το βεβαιώσει λέγοντας ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός: «Δεν πωλούνται δύο σπουργίτια αντί ενός ασσαρίου; Και ούτε ένα από αυτά δεν θα πέσει στη γη χωρίς τον Πατέρα μας που είναι στους ουρανούς· σε εσάς δε και όλες οι τρίχες της κεφαλής είναι μετρημένες». Αν λοιπόν λαμβάνεται υπόψη από τον Θεό ακόμη και ο αριθμός των τριχών, ακριβώς επειδή γνωρίζει σαφώς τα πάντα γι' αυτούς και τα φροντίζει· με ποιον τρόπο άραγε θα αγνοείτο ο χρόνος της ίδιας της ζωής; «Διότι οι οφθαλμοί του Κυρίου», λέγει, «είναι στραμμένοι επί τους δικαίους». Και ο μεν δεύτερος αμέσως μετά τον Κάιν, ο Ενώς, απέκτησε πόλη στη γη που έφερε το όνομά του· μολονότι οι άγιοι θεωρούν ως καύχημα το να φρονούν και να λέγουν: «Δεν έχουμε εδώ μόνιμη πόλη, αλλά αναζητούμε τη μελλοντική, της οποίας τεχνίτης και δημιουργός είναι ο Θεός». Θεωρώντας και ονομάζοντας παροικία τη ζωή στον παρόντα βίο. Ψάλλει δε κάπου και ο θεσπέσιος Δαβίδ: «Δώσε μου άνεση, διότι εγώ είμαι πάροικος στη γη και παρεπίδημος, όπως όλοι οι πατέρες μου». Για εκείνους δε που φρονούν τα επίγεια, στον 48ο ψαλμό λέγει: «Ονόμασαν με τα ονόματά τους τα κτήματά τους». Από τον Σηθ όμως προήλθε ο θεσπέσιος Ενώς, για τον οποίο έχει γραφτεί: «Αυτός ήλπισε να επικαλείται το όνομα του Κυρίου του Θεού του». Διότι το εν Χριστώ γένος είναι άγιο και ιερό, και έχει την ελπίδα της δόξας που υπερβαίνει τον άνθρωπο.

«Γι' αυτό ονόμασε τον τόπο εκείνο Σκηνές.» Ακούς πώς κατοίκησε σε σκηνές. Και αυτό θα μπορούσε να αποτελεί σαφές σημείο της προς το καλύτερο μεταστροφής της διάνοιάς του σε Ισραήλ. Διότι, αφού έστησε σκηνές, κατοίκησε σε αυτές. Διότι, για έναν νου που πλέον βλέπει και έχει αξιωθεί της θεοπτίας, και έχει τραφεί και ανυψωθεί προς την τελειότητα με την πρόοδο προς το καλύτερο, πολύτιμος καρπός ενώπιον του Θεού θα ήταν το να μην υπολογίζει πλέον καθόλου τα πράγματα αυτού του κόσμου, αλλά μάλλον να θεωρεί την ενσώματη ζωή ως παροικία. Διότι αυτός ο νους είναι αγιοπρεπής και αποτελεί ακριβή ένδειξη ενός εξαίρετου και ανώτερου τρόπου ζωής. Θα πειθόσουν για αυτό από τον μακάριο Δαβίδ, ο οποίος είχε φτάσει πλέον σε αυτή την υπεροχή και έψαλλε: «Άφησέ με, διότι είμαι πάροικος επί της γης και παρεπίδημος, όπως όλοι οι πατέρες μου». Γράφει επίσης και ο Παύλος προς όσους έχουν φτάσει στο μέτρο της ηλικίας του πληρώματος του Χριστού και έχουν αναδειχθεί σε τέλειους άνδρες: «Δεν έχουμε εδώ μόνιμη πόλη, αλλά αναζητούμε τη μελλοντική», της οποίας τεχνίτης και δημιουργός είναι ο Θεός. Το να επιλέξει, λοιπόν, ο θεσπέσιος Ιακώβ, δηλαδή ο Ισραήλ, να κατοικήσει σε σκηνές, θα μπορούσε να αποτελεί σημείο, και σε κανέναν από όσους σκέφτονται ορθά δεν είναι ασφαλώς ασαφές, ότι εκείνοι που πλέον ανοίγουν τα μάτια τους προς τον Θεό και έχουν τον νου τους φωτισμένο, πρέπει να θεωρούν τα πράγματα τούτου του κόσμου ως παροικία.

Αλλά ο μεν Ραψάκης, υποσχόταν να τους επιτρέψει και να τους προσφέρει την άμεση απόλαυση, αν παραδίδονταν στους Βαβυλωνίους. Αυτοί όμως δεν πείθονταν, σκεπτόμενοι ορθά, διότι στο να θέλει κανείς να επιλέγει τα κοσμικά ακολουθεί πάντοτε η ανάγκη να πέσει σε ανεπιθύμητη δουλεία και να βρεθεί στην τάξη των αιχμαλώτων. ΠΑΛΛ. Αληθινός είναι ο λόγος. Ποια όμως θα μπορούσε να είναι η λύση αυτών των πραγμάτων; Πες την σε μένα που με μεγάλη ευχαρίστηση σε ρωτώ. ΚΥΡ. Ποια άλλη θα ήταν παρά εκείνη που είναι αντίθετη προς την πρώτη και αρχική; Διότι, καθώς παρασυρόμαστε από τις ροπές των δικών μας θελημάτων στο να θέλουμε να ζούμε αισχρά, και παραμερίζοντας την ευγένεια της άμεμπτης πολιτείας, έχουμε ξεπέσει σε αγενή και δουλοπρεπή νου, φρονώντας μόνο τα επίγεια και παραδομένοι ολοκληρωτικά στις ηδονές της σάρκας. Γι' αυτό λοιπόν ακριβώς και ο Θεός μας άφησε να ολισθήσουμε σε αδόκιμο νου. ΠΑΛΛ. Επομένως, είναι αναγκαίο να επιστρέψουμε προς την αρετή; ΚΥΡ. Χωρίς καμία καθυστέρηση, φίλε μου, μη επιθυμώντας πλέον τη ζωή στον κόσμο, σύμφωνα βεβαίως με εκείνο που ορθώς έχει ειπωθεί δια της φωνής του Παύλου: «Διότι πεθάνατε, και η ζωή σας έχει κρυφτεί μαζί με τον Χριστό στον Θεό.» Διψώντας δε μάλλον για την εγγραφή μας στους ουρανούς, και έχοντας κάνει τρόπον τινά πατρίδα και πόλη μας την άνω, και ανακράζοντας δυνατά προς τον Θεό: «Δώσε μου ανάπαυση διότι είμαι πάροικος στη γη, και παρεπίδημος, όπως όλοι οι πατέρες μου.»

Σεμνύνεται δε πάρα πολύ για αυτό και ο προφήτης Δαβίδ, λέγοντας τα εξής προς τον Θεό: «Άφησέ με, διότι είμαι πάροικος στη γη και παρεπίδημος, όπως όλοι οι πατέρες μου.» Και επιθυμούσε σφόδρα τις επουράνιες μονές, λέγοντας τα εξής: «Πόσο αγαπητά είναι τα σκηνώματά σου, Κύριε των δυνάμεων! Επιποθεί και λιποθυμά η ψυχή μου για τις αυλές του Κυρίου.» Αυτοί λοιπόν φρονούν τα άνω, και διψούν για τις μονές στους ουρανούς, τις οποίες και ο ίδιος ο Σωτήρας υπόσχεται σε όσους τον αγαπούν, λέγοντας: «Πηγαίνω να ετοιμάσω τόπο για εσάς, και πάλι θα έρθω, και θα σας παραλάβω μαζί μου, ώστε όπου είμαι εγώ, να είστε κι εσείς εκεί μαζί μου.» Τύπος επομένως αυτού που δεν ανέχεται να θεωρεί παροικία την παρούσα ζωή, είναι αυτός που οικοδομεί οικία, και επιδίδεται με ζήλο στις εργασίες γύρω από αυτήν· του φιλοκτήμονα δε και φιλοκερδούς, είναι αυτός που φυτεύει αμπελώνα· τον δε γυναικομανή, και τρυφηλό, που έχει παραδώσει τον νου του στις επιθυμίες της σάρκας, θα μπορούσε να τον υποδηλώνει εκείνος που προσέρχεται σε μνηστεία γυναίκας. Γι' αυτόν τον λόγο, στο άκουσμα της φωνής του στρατοκήρυκα, αυτοί αποχωρούν από το ιερό και μαχητικότατο πλήθος.

Ούτε στα μνήματά σας να με θάψετε κάπου· διότι τα ενέχυρα των μνημάτων δεν πρόκειται να με εξαγοράσουν από τους αιχμαλωτιστές μου. Αλλά έχω συμφωνήσει με τον Θεό μου να καταλύσω μαζί με τους ξένους, επειδή είμαι παρεπίδημος, όπως ακριβώς και εκείνοι. Μαζί τους, λοιπόν, να με αναπαύσετε, διότι κάθε σάρκα, αδελφοί μου, προσκολλάται στο όμοιό της, και κάθε άνθρωπος χαίρεται με τον όμοιό του. Στο κοιμητήριο, εννοώ βέβαια εκεί όπου αναπαύονται οι συντετριμμένοι στην καρδιά, εκεί να με εναποθέσετε, ώστε, όταν έλθει ο Υιός του Θεού να τους αναστήσει και να τους αναπαύσει, μαζί με αυτούς να θεραπεύσει και εμένα.

Ας μην κυριευόμαστε από ακηδία καθισμένοι στο κελί, αγαπητοί, φέρνοντας στο νου μας ότι οι άγιοι Μάρτυρες ήταν κατάκλειστοι με σιδερένια δεσμά και μέσα σε πολλά βασανιστήρια. Ας μην αποφύγουμε, λοιπόν, τη στενοχώρια του κελιού. Ας μην αποκάμνουμε εργαζόμενοι, ενθυμούμενοι ότι πολλοί από τους Αγίους εξορίζονταν στα μεταλλεία για τον Κύριο. Άραγε λοιπόν, αν βρισκόμασταν εμείς σε εκείνους τους χρόνους, θα προδίδαμε τη ζωή μας εξαιτίας των βασανιστηρίων; Άραγε θα αρνιόμασταν την πίστη μας εξαιτίας των καταναγκασμών; Ας θυμηθούμε, αδελφοί αγαπημένοι από τον Κύριο, τις ευεργεσίες του Κυρίου και Θεού μας, ο οποίος μας έπλασε και μας ανέθρεψε, ο οποίος μας τρέφει και μας σκεπάζει σε όλα, ο οποίος εξάγει ανέμους από τα ταμεία του για τη δική μας εξυπηρέτηση, ο οποίος υψώνει νεφέλες από την άκρη της γης για να μας υπηρετούν, ο οποίος πλήθυνε τα πτηνά, τα κτήνη και τα υδρόβια ζώα για την υπηρεσία του γένους μας, ο οποίος έκανε τον ήλιο ως φως της ημέρας και τη σελήνη και τα άστρα ως φως της νύχτας για την εξυπηρέτηση του γένους μας, και ο οποίος μας έσωσε διά του μυστηρίου του τιμίου Του σταυρού. Ας Τον υπηρετήσουμε με φόβο και με πολύ τρόμο και με αγαθή ελπίδα, διότι είμαστε πάροικοι και παρεπίδημοι σε αυτήν τη ζωή, σύμφωνα με εκείνον που λέει: είμαι πάροικος και παρεπίδημος στη γη, όπως όλοι οι πατέρες μου.

Έλπισε στον Θεό, διότι θα τον δοξολογήσω· αυτός είναι η σωτηρία του προσώπου μου και ο Θεός μου. Και πες: γιατί ολιγωρείς, ψυχή μου; Μήπως πρέπει να κατοικούμε για πάντα σε αυτόν τον βίο; Άκουσε αυτόν που λέει: πάροικος είμαι εγώ στη γη και παρεπίδημος, όπως όλοι οι πατέρες μου. Αναλογίσου αυτούς που κατοίκησαν προηγουμένως στο μοναστήρι, όπου εσύ τώρα παροικείς, και μάθε και δες ότι, όπως ακριβώς εκείνοι απήλθαν από αυτόν τον κόσμο, έτσι και εμείς, όταν το θελήσει ο Θεός, αφού περάσουμε ως πάροικοι, πρέπει να αναχωρήσουμε. Η δε ζωή των δικαίων υφίσταται μετά την τελευτή. Γι' αυτό και ο Προφήτης λέει, επιποθώντας τη μέλλουσα ζωή: όπως ακριβώς επιποθεί η έλαφος τις πηγές των υδάτων, έτσι επιποθεί και η ψυχή μου προς εσένα, Θεέ. Πότε θα έλθω και θα εμφανιστώ ενώπιον του προσώπου του Θεού; Διότι οι Άγιοι θεωρούσαν τον παρόντα βίο ως δεσμωτήριο.

Γι' αυτό λέει ο Προφήτης: Μην παραμείνεις σιωπηλός μπροστά στα δάκρυά μου. Και πάλι λέει: Έθεσες τα δάκρυά μου ενώπιόν σου, σύμφωνα με την υπόσχεσή σου. Και πάλι: Έγιναν τα δάκρυά μου για μένα άρτος ημέρα και νύχτα, και το ποτό μου το ανακάτευα με κλάμα. Διότι το δάκρυ που χύνεται από πολλή θλίψη και συνοχή καρδιάς, με πύρωση των σπλάχνων και εν γνώσει της αλήθειας, είναι τροφή της ψυχής που χορηγείται από τον ουράνιο άρτο, από τον οποίο μετείχε προηγουμένως η μακαρία Μαρία, όταν κάθισε στα πόδια του Χριστού και, καθώς λέει ο Χριστός, δάκρυσε· διότι λέει: Η Μαριάμ διάλεξε την αγαθή μερίδα, η οποία δεν πρόκειται να της αφαιρεθεί.

ΕΙΣ ΤΟ ΤΕΛΟΣ· ΨΑΛΜΟΣ ΤΟΥ ΔΑΒΙΔ ΙΔʹ. Κύριε, ποιος θα παροικήσει στο σκήνωμά σου; Και ποιος θα κατασκηνώσει στο άγιο όρος σου; Προχωρώντας από τα πιο προσιτά, σκιαγραφεί τον τέλειο. Η παροικία είναι μια πρόσκαιρη διαβίωση με την ελπίδα της καλύτερης. Γι' αυτό λέει και ο Δαβίδ: «Είμαι πάροικος και παρεπίδημος, όπως όλοι οι πατέρες μου». Διότι πάροικος ήταν ο Αβραάμ, χωρίς να έχει αποκτήσει ούτε ένα βήμα γης, παρά μόλις που αγόρασε έναν τάφο. Αυτό βέβαια αποτελεί σύμβολο του ότι αρμόζει, όσο ζει κανείς με τη σάρκα, να είναι πάροικος, ενώ, όταν αναχωρήσει από αυτήν, να αναπαύεται στους πραγματικά δικούς του τόπους. Και θεωρεί μακάριο το να παροικεί κανείς ανάμεσα σε αλλόφυλους, χωρίς να είναι προσκολλημένος στα επίγεια σαν να είναι δικά του. Σκήνωμα δε του Θεού είναι η σάρκα που έχει δοθεί από Αυτόν στην ψυχή του ανθρώπου προς ενοίκηση.

«Θερμάνθηκε η καρδιά μου μέσα μου». Ενθυμούμενος, λέει, την αμαρτία, καταφλεγόμουν από τη φωτιά της θλίψης, πυρπολούμενος από την ίδια μου τη συνείδηση. «Μίλησα με τη γλώσσα μου· Γνώρισέ μου, Κύριε, το τέλος μου». Και μετά την εξομολόγηση, ζητώ να μάθω ποιο τέλος θα επιτύχω. Αυτά δε τα έλεγε επειδή ένιωθε βεβαρημένος, θεωρώντας την πρόσκαιρη και θνητή ζωή πάρα πολύ μακρά, εξαιτίας της δυσβάσταχτης φύσης της. Γι' αυτό ποθούσε να του γνωστοποιηθεί ο χρόνος της απαλλαγής, ώστε να αναθαρρήσει, λαμβάνοντας τη χαρμόσυνη είδηση της ελευθερίας από τα επίγεια και της απαλλαγής από τους πειρασμούς. Και προχωρώντας στα επόμενα έλεγε: «Πάροικος είμαι εγώ ενώπιόν σου και παρεπίδημος, όπως όλοι οι πατέρες μου. Ιδού, σπιθαμιαίες όρισες τις ημέρες μου, και η υπόστασή μου είναι σαν ένα τίποτα ενώπιόν σου».

«Εισάκουσε την προσευχή μου, Κύριε, και τη δέησή μου· δώσε προσοχή στα δάκρυά μου. Μην παραμείνεις σιωπηλός, διότι εγώ είμαι πάροικος στη γη και παρεπίδημος, όπως ακριβώς όλοι οι πατέρες μου». Εδώ ομολογεί ότι είναι πάροικος και παρεπίδημος· και γνωρίζει μια άλλη ζωή αναψυχής, την οποία σφοδρά επιθυμεί να επιτύχει, λέγοντας: «Δώσε μου άνεση, για να αναπαυθώ». Δεν αποκαλούσε, επομένως, μάταια κάθε άνθρωπο πάροικο, και αναπέμπει την ικεσία του με κλάματα και δάκρυα, γνωρίζοντας πολύ καλά ότι «Μακάριοι όσοι κλαίνε, διότι θα γελάσουν», και «Μακάριοι όσοι πενθούν, διότι θα παρηγορηθούν»· και περιγράφει τα κατορθώματά του προσθέτοντας: «Διότι εγώ είμαι πάροικος και παρεπίδημος, όπως όλοι οι πατέρες μου». Είναι δε γνώρισμα σπάνιου ανθρώπου το να μπορεί, κατά μίμηση των θεοφιλών πατέρων και των προφητών του Θεού, να διαβιώνει την πρόσκαιρη ζωή όχι ως μόνιμος κάτοικος, αλλά ως πάροικος. Γι' αυτό και ο παρών ψαλμωδός σεμνυνόταν, θεωρώντας τον ανθρώπινο βίο παροικία και ξενιτιά: «Δώσε μου άνεση, για να αναπαυθώ πριν απέλθω και δεν υπάρξω πλέον». Αντί γι' αυτό, ο Σύμμαχος λέει: «Απόσχε από εμένα, για να χαμογελάσω, πριν απέλθω και δεν υπάρχω πια».

Τότε λοιπόν ο έπαρχος, έχοντας ταραχθεί, εξοργίστηκε ακόμη περισσότερο, σηκώθηκε από την έδρα του και του μίλησε με πιο τραχιά λόγια. «Τι λοιπόν; Δεν φοβάσαι την εξουσία;» είπε. — «Από τι να φοβηθώ; Τι πρόκειται να συμβεί και τι θα πάθω;» — «Ένα από τα πολλά που βρίσκονται στη δύναμή μου.» — «Ποια είναι αυτά; Ας γίνουν και σε εμένα γνωστά.» — «Δήμευση περιουσίας, εξορία, βασανιστήρια, θάνατο.» — «Απείλησέ με με κάτι άλλο, αν υπάρχει», του απάντησε, «διότι τίποτε από αυτά δεν με αγγίζει.» Και εκείνος τον ρώτησε: «Πώς και με ποιον τρόπο;» — «Διότι», αποκρίθηκε, «σε δήμευση δεν μπορεί να υποβληθεί εκείνος που δεν έχει τίποτα, εκτός αν χρειάζεσαι αυτά τα τρίχινα ράκη μου και τα λίγα βιβλία, στα οποία συνοψίζεται ολόκληρο το βιος μου. Την εξορία δεν τη γνωρίζω, καθώς δεν περιορίζομαι σε κανέναν τόπο, και ούτε θεωρώ δικό μου τον τόπο στον οποίο κατοικώ τώρα, ενώ ταυτόχρονα θεωρώ δικό μου κάθε τόπο όπου τυχόν με ρίξουν· ή, μάλλον, όλη η γη ανήκει στον Θεό, του Οποίου εγώ είμαι πάροικος και παρεπίδημος. Και τα βασανιστήρια, σε τι θα μπορούσαν να επιδράσουν, εφόσον δεν υπάρχει σώμα;»

Αναχωρώντας δε προς τη μακάρια και ατελεύτητη ζωή, ακριβώς αυτό πάλι με αυστηρή επιτίμηση απαγόρευε, λέγοντας: «Μην ψάλετε ύμνο για τον Εφραίμ, μην εγκωμιάσετε, μην με ενταφιάσετε με πολυτελή ενδύματα, μην κατασκευάσετε ξεχωριστό τάφο για το σώμα μου· διότι έχω δώσει λόγο στον Θεό, να αναπαυθώ μαζί με τους ξένους. Ξένος είμαι εγώ και παρεπίδημος, όπως ακριβώς όλοι οι πατέρες μου». Έχεις λοιπόν άφθονα και σαφή τα τεκμήρια και για αυτήν την αρετή, όπως βεβαίως και για τις υπόλοιπες. Ο κανόνας και ο νόμος της αλήθειας θα τον αναγνωρίσει όχι μόνο ως εργάτη, αλλά και ως διδάσκαλο της ελεημοσύνης και της ευσπλαχνίας. Διότι, επειδή λόγω της τέλειας ακτημοσύνης του δεν είχε να προσφέρει στους ενδεείς, ασκούσε την ελεημοσύνη παρακινώντας τους άλλους προς το έλεος με συνεχείς παραινέσεις. Πράγματι, ο λόγος του, ακόμη και χωρίς την παρουσία του, ήταν θεότευκτο κλειδί, που άνοιγε τους θησαυρούς των πλουσίων και χορηγούσε τα αναγκαία στους φτωχούς· και μόνο η αγγελική του όψη, όταν την έβλεπε κανείς, αρκούσε για να κινήσει σε συμπόνια και οίκτο ακόμη και τους πλέον σκληρούς, συνδυασμένη με απλότητα, επιείκεια και πολλή καλοκαγαθία. Και ποιος ήταν τόσο κυριευμένος από αναίδεια, ο οποίος, αντικρίζοντάς τον, δεν θα κοκκίνιζε από ντροπή και δεν θα γινόταν κάπως πιο κόσμιος από πριν;

Διάψαλμα: αλλαγή της προφητείας σχετικά με τον άνθρωπο. «Εισάκουσον» (Εισάκουσε): Αναλαμβάνοντας το πρόσωπο του Αδάμ, ο Χριστός αναφωνεί· διότι αυτή η φωνή είναι του Αδάμ. «Ενώτισαι» (Άκουσε): Δηλαδή, μην με προσέξεις επιφανειακά, αλλά σπλαχνίσου τα δάκρυα της μετανοίας μου. «Ότι πάροικος» (Διότι είμαι πάροικος): Διότι για χάρη του ανθρώπου ο Χριστός θεωρήθηκε πάροικος στη γη. Γι' αυτό λέει [ο Χριστός]: «ο δε Υιός δεν έχει πού να γείρει το κεφάλι». «Και παρεπίδημος» (Και περαστικός): Διότι προτύπωση της παρουσίας του Χριστού ήταν οι πατριάρχες και οι προφήτες, οι οποίοι έζησαν ως πάροικοι επί της γης. «Άνες μοι» (Άφησέ με): Διότι πριν από τον θάνατο η μετάνοια είναι δεκτή· επομένως, εφόσον ο άνθρωπος βρίσκεται ακόμη στη ζωή, ζητά τη συγχώρηση από Αυτόν.

Εισήγαγε δε και τον πατέρα του ενώπιον του Φαραώ. Και είπε ο Φαραώ στον Ιακώβ: Πόσα είναι τα έτη των ημερών της ζωής σου; Επειδή είδε τον γέροντα να βρίσκεται σε βαθύτατο γήρας, τον ρωτά για τον αριθμό των ετών του. Και λέει ο Ιακώβ: Οι ημέρες των ετών της ζωής μου, κατά τις οποίες ζω ως πάροικος. Πρόσεξε πώς καθένας από τους δικαίους είχε αυτήν ακριβώς τη διάθεση, διανύοντας τον παρόντα βίο σαν να βρίσκεται σε ξένη χώρα. Διότι θα ακούσεις και τον Δαβίδ αργότερα να λέει: Διότι εγώ είμαι πάροικος στη γη και παρεπίδημος· και αυτός λέει: Οι ημέρες των ετών της ζωής μου, κατά τις οποίες ζω ως πάροικος. Γι' αυτό και ο Παύλος έλεγε για αυτούς τους δικαίους, ότι ομολογούσαν πως είναι ξένοι και παρεπίδημοι πάνω στη γη. Οι ημέρες, λέει, των ετών της ζωής μου κατά τις οποίες ζω ως πάροικος, τα εκατόν τριάντα έτη, στάθηκαν λίγες και γεμάτες βάσανα, και δεν έφτασαν τις ημέρες των ετών της ζωής των πατέρων μου. Οι ημέρες κατά τις οποίες έζησα ως πάροικος, λέει, στάθηκαν λίγες και γεμάτες βάσανα. Υπαινίσσεται εδώ τα έτη της δουλείας την οποία υπέμεινε κοντά στον Λάβαν, εξαιτίας της φυγής στην οποία οδηγήθηκε λόγω του αδελφού του· έπειτα, μετά την επιστροφή του από εκεί, το πένθος που βίωσε για τόσο πολύ χρόνο εξαιτίας του θανάτου του Ιωσήφ, καθώς και τις άλλες ενδιάμεσες ταλαιπωρίες. Διότι πόσο μεγάλο φόβο νομίζεις ότι αισθάνθηκε, όταν, εξαιτίας της αδελφής τους, ο Συμεών και ο Λευί εξολόθρευσαν αύτανδρη μια ολόκληρη πόλη, και συνέλαβαν αιχμαλώτους όλους τους κατοίκους της Συχέμ;

β΄. Ξένοι και παρεπίδημοι ήταν οι άγιοι. Πώς και με ποιον τρόπο; Και πού ομολογεί ο Αβραάμ ότι είναι ξένος και παρεπίδημος; Ίσως βέβαια να το ομολόγησε και ο ίδιος· το ότι όμως ο Δαβίδ το ομολόγησε, είναι απολύτως φανερό σε όλους· και άκουσέ τον να λέει: «Ξένος είμαι εγώ και παρεπίδημος, όπως όλοι οι πατέρες μου». Διότι εκείνοι που κατοικούσαν σε σκηνές, εκείνοι που αγόραζαν με άργυρο ακόμη και τους τάφους, είναι φανερό ότι ήταν τόσο πολύ ξένοι, ώστε να μην έχουν ούτε καν τόπο για να θάψουν τους νεκρούς τους. Τι λοιπόν; Άραγε έλεγαν ότι ήταν ξένοι μόνο ως προς τη γη εκείνη της Παλαιστίνης;

Διότι, λέει, εγώ είμαι πάροικος και παρεπίδημος, όπως όλοι οι πατέρες μου. Επειδή και αυτός, και όλοι οι όμοιοί του, παραβλέποντας εκείνους που είχαν αμαρτήσει, αναλογίζονταν εκείνους που είχαν ευδοκιμήσει. Αυτό να κάνεις και εσύ. Διότι ούτε έχεις καθίσει ως δικαστής για τα σφάλματα των άλλων, ούτε ως εξεταστής για τα αμαρτήματα των άλλων· προστάχθηκες να κρίνεις τον εαυτό σου, όχι τους άλλους. Διότι, λέει, εάν κρίναμε τους εαυτούς μας, δεν θα κατακρινόμασταν· όταν όμως κρινόμαστε, διαπαιδαγωγούμαστε από τον Κύριο. Εσύ, όμως, ανέτρεψες αυτή την τάξη, καθώς δεν ζητάς καμία ευθύνη από τον εαυτό σου ούτε για τα μεγάλα ούτε για τα μικρά σου σφάλματα, ενώ περιεργάζεσαι με σχολαστική ακρίβεια τις πράξεις των άλλων.

Νίκα τον κακό με το αγαθό, παρακίνησέ τον προς το αγαθό, διάλυσε τον θυμό του με την πραότητα, δείξε του ότι άδικα καταδιώκει τον Χριστό που βρίσκεται μέσα σου, αποδεικνύοντας ότι ο ίδιος δεν είσαι άξιος καταδιώξεως. Αλλά είναι αδιόρθωτος, και δεν αλλάζει με τη δική σου πραότητα. Ενώ δηλαδή και τα θηρία ακόμη μεταβάλλονται και αποκτούν ανθρώπινη ημερότητα, εκείνος έχει γίνει αγριότερος από τα θηρία. Μη φιλονικείς με έναν τέτοιον άνθρωπο, ούτε να αντιπαραθέτεις θυμό στον θυμό· αλλά απόφευγέ τον, όπως ο σοφός κυβερνήτης του πλοίου αποφεύγει τους επικίνδυνους βράχους. Προφυλάξου από αυτόν όπως από την κωφή οχιά που βουλώνει τα αυτιά της, η οποία δεν πρόκειται να εισακούσει τη φωνή αυτού που την γητεύει. Εξαγόρασε τον καιρό, διότι οι ημέρες είναι πονηρές. Να πορεύεσαι με σοφία, γνωρίζοντας ότι είσαι ξένος και πάροικος και παρεπίδημος πάνω στη γη, όπως ακριβώς όλοι οι πατέρες σου. Ως πρόβατο ανάμεσα σε λύκους απεστάλης και εσύ, όπως ακριβώς και οι απόστολοι· μη γίνεσαι λύκος αντί για πρόβατο. Όταν έρχεσαι σε αντιπαράθεση με λύκους, να προφυλάσσεσαι με όση δύναμη διαθέτεις, για να μην χάσεις τον θησαυρό της δικαιοσύνης. Να φυλάγεσαι από εκείνους που διαρπάζουν· όντας φρόνιμος σαν το φίδι, να προφυλάσσεσαι από τις επιβουλές. Εάν όμως σε βλάψει ο λύκος, και αν ακόμη πρόκειται να σε κατασπαράξει, προετοιμάσου να το υπομείνεις, έχοντας στον νου σου τον λόγο: «Γίναμε σαν πρόβατα προορισμένα για σφαγή»· αποβλέποντας στον ίδιο τον Κύριο, ο Οποίος οδηγήθηκε σαν πρόβατο στη σφαγή, και όπως ο αμνός στέκεται άφωνος μπροστά σε αυτόν που τον κουρεύει.

Γνωρίζοντας αυτά η Άννα, η μητέρα του προφήτη Σαμουήλ, προσευχόμενη έλεγε, προσφέροντας το παιδί στον Θεό: Ας μην καυχάται ο ισχυρός για την ισχύ του, και ας μην καυχάται ο πλούσιος για τον πλούτο του· αλλά σε αυτό ας καυχάται εκείνος που καυχάται, στο να κατανοεί και να γνωρίζει τον Κύριο. Ας μην καυχάται, λέει, ο σοφός· διότι, όταν μεταβληθεί σε στάχτη, ο σοφός γίνεται άσοφος. Ας μην καυχάται ο ισχυρός· διότι, όταν φανεί ως πηλός μέσα στον τάφο, με τον ίδιο τρόπο όπως το χορτάρι, αποβάλλει το άνθος του σώματος. Ας μην καυχάται ο πλούσιος· διότι αυτός είναι πάροικος και παρεπίδημος του πλούτου, όπως ακριβώς έλεγε ο ψαλμωδός Δαβίδ.

ΤΙΤΛΟΣ Ιʹ. —Περί της ασταθούς και αβέβαιης κατάστασης των ανθρώπινων πραγμάτων· και με τι μοιάζει ο άνθρωπος και ο βίος του· και ότι τα παρόντα είναι μάταια και πιο αδύναμα από σκιά. «Προσήλυτοι και πάροικοι είστε ενώπιόν μου.» «Πάροικοι είμαστε ενώπιόν σου και προσωρινοί κάτοικοι, όπως όλοι οι πατέρες μας. Σαν σκιά είναι οι ημέρες μας πάνω στη γη.» «Γυμνός βγήκα από την κοιλιά της μητέρας μου, γυμνός και θα επιστρέψω εκεί. Ο βίος μου είναι πιο ελαφρύς και από τον λόγο.» «Σκιά είναι ο βίος μας πάνω στη γη.» «Ο θνητός που γεννιέται από γυναίκα είναι ολιγόβιος και γεμάτος οργή. Ή σαν το άνθος που αφού άνθισε έπεσε· χάθηκε σαν σκιά και δεν πρόκειται να σταθεί.» «Ο άνθρωπος είναι σήψη, και ο υιός του ανθρώπου σκουλήκι.» «Θεώρησα τον εαυτό μου χώμα και στάχτη.» «Εγώ είμαι σκουλήκι και όχι άνθρωπος.» «Ιδού, σαν σπιθαμές όρισες τις ημέρες μου. Πάροικος είμαι κοντά σου και παρεπίδημος.» «Θυμήσου ότι είμαστε χώμα.» «Θυμήθηκε ότι είναι σάρκα, πνοή που φεύγει και δεν επιστρέφει.» «Τα χρόνια μας τα περνούσαμε σαν ιστό αράχνης.» «Χάθηκαν σαν καπνός οι ημέρες μου.» «Οι ημέρες του ανθρώπου είναι σαν το χορτάρι.» «Ο άνθρωπος παρομοιάστηκε με ματαιότητα, οι ημέρες μου περνούν σαν σκιά.» «Ματαιότης ματαιοτήτων, τα πάντα ματαιότης.» «

Ο δε Ιωάσαφ, αφού τίμησε με δάκρυα τον πατέρα του που είχε αποβιώσει και κήδεψε με τιμές το λείψανό του, το εναπόθεσε σε μνήμα ευσεβών ανδρών, χωρίς ωστόσο να τον ντύσει με βασιλική ενδυμασία, αλλά στολίζοντάς τον με τα άμφια της μετανοίας. Στεκόμενος δε πάνω στο μνήμα, υψώνοντας τα χέρια στον ουρανό και χύνοντας άφθονα δάκρυα σαν ποτάμι από τα μάτια του, φώναξε προς τον Θεό λέγοντας: Θεέ, σε ευχαριστώ, Βασιλεύ της δόξης, μόνε κραταιέ και αθάνατε, διότι δεν παρέβλεψες τη δέησή μου και δεν αδιαφόρησες για τα δάκρυά μου, αλλά ευδόκησες αυτόν τον δούλο σου και πατέρα μου να τον επιστρέψεις από την οδό των ανομιών και να τον ελκύσεις προς τον εαυτό σου, τον σωτήρα των πάντων, απομακρύνοντάς τον αφενός από την πλάνη των ειδώλων, και αξιώνοντάς τον αφετέρου να γνωρίσει εσένα, τον αληθινό και φιλάνθρωπο Θεό. Και τώρα, ω Κύριέ μου και Θεέ, εσύ που έχεις ανεξιχνίαστο το πέλαγος της αγαθότητας, τάξε αυτόν σε τόπο χλοερό, σε τόπο αναπαύσεως, όπου λάμπει το φως του προσώπου σου· και μην ενθυμηθείς τις παλαιές του ανομίες, αλλά κατά το πολύ σου έλεος εξάλειψε το χειρόγραφο των πταισμάτων του, και διέρρηξε τα γραμμάτια των οφειλών του, και συμφιλίωσε με αυτόν τους αγίους σου, τους οποίους θανάτωσε με φωτιά και με ξίφος· πρόσταξέ τους να μην οργίζονται εναντίον του. Διότι τα πάντα είναι δυνατά σε εσένα, τον Δεσπότη των πάντων, παρά μόνο το να μην ελεείς εκείνους που δεν επιστρέφουν σε εσένα· τούτο είναι αδύνατον.

16. Εκείνος που έχει μυηθεί έστω και λίγο στον λόγο περί της Μονάδος, οπωσδήποτε έχει επιγνώσει και τους λόγους περί προνοίας και κρίσεως που συνυπάρχουν με αυτήν. Γι' αυτό και κρίνει ως καλό, σύμφωνα με τον άγιο Πέτρο, να γίνουν μέσα του τρεις σκηνές για εκείνους που εμφανίστηκαν, δηλαδή οι τρεις έξεις της σωτηρίας, εννοώ της αρετής, της γνώσεως και της θεολογίας. Διότι η πρώτη (η αρετή) έχει ανάγκη την έμπρακτη ανδρεία και σωφροσύνη, της οποίας τύπος υπήρξε ο μακάριος Ηλίας· η δεύτερη (η γνώση) έχει ανάγκη τη δικαιοσύνη της φυσικής θεωρίας, την οποία φανέρωσε μέσω του εαυτού του ο μέγας Μωυσής· και η τρίτη (η θεολογία) έχει ανάγκη την ακραιφνή τελειότητα κατά τη φρόνηση, την οποία υποδήλωνε ο Κύριος. Ονομάστηκαν δε σκηνές, επειδή υπάρχουν άλλες κατοικίες, ανώτερες και πιο λαμπρές από αυτές, οι οποίες πρόκειται να υποδεχθούν τους άξιους στο μέλλον. 17. Ο μεν πρακτικός λέγεται ότι παροικεί στη σάρκα, εφόσον αποκόπτει τη σχέση της ψυχής με τη σάρκα μέσω των αρετών και αποβάλλει από τον εαυτό του την απάτη των υλικών πραγμάτων· ο δε γνωστικός λέγεται ότι παροικεί ακόμη και στην ίδια την αρετή, εφόσον θεωρεί την αλήθεια σαν μέσα από καθρέφτες και με αινίγματα. Διότι δεν έχει δει ακόμη τα αυθυπόστατα είδη των αγαθών όπως ακριβώς είναι, μέσω της πρόσωπο με πρόσωπο απολαύσεως. Επειδή κάθε άγιος πορεύεται μέσα σε εικόνα των αγαθών, αποβλέποντας στο μέλλον, ανακράζοντας: «Είμαι πάροικος και παρεπίδημος, όπως όλοι οι πατέρες μου». 18. Εκείνος που προσεύχεται δεν πρέπει ποτέ να σταματά την υψηλή ανάβαση που οδηγεί στον Θεό.

Ποιον άνθρωπο; Όχι έναν, αλλά πολλοί παιδαγωγούνται εξαιτίας της ανομίας και «δίκαια λιώνουν σαν τον ιστό της αράχνης». «Εισάκουσε την προσευχή μου, Κύριε, και δώσε προσοχή στη δέησή μου· μην παραβλέψεις τα δάκρυά μου· διότι εγώ είμαι πάροικος κοντά σου και παρεπίδημος, όπως όλοι οι πατέρες μου». Διότι ο θάνατος εκείνων γίνεται και σε εμένα δάσκαλος της παροικίας. «Δώσε μου άνεση, για να ανακουφιστώ», όσο βρίσκομαι ακόμη στη ζωή, «προτού αναχωρήσω», βαστάζοντας τα βάρη της παρούσας ζωής.

Ψαλμός 39. Εις το τέλος· ψαλμός του Δαβίδ «Με υπομονή περίμενα τον Κύριο και με πρόσεξε και εισάκουσε τη δέησή μου». Παραμένοντας, λέει, ικετεύοντας τον Κύριο και λέγοντας με δάκρυα: «Μην αποσιωπήσεις μπροστά στα δάκρυά μου και δώσε μου άνεση για να ανακουφιστώ» και όσα άλλα παρόμοια, δεν απέτυχα στον σκοπό μου, αλλά αφού εισάκουσε τη δέησή μου «με ανέσυρε από τον λάκκο της ταλαιπωρίας και από τον βούρκο της λάσπης» των πειρασμών και των αμαρτιών. «Και έστησε πάνω σε πέτρα» ελπίδας και υπομονής «τα πόδια μου και κατεύθυνε τα βήματά μου» προς τις οδούς Του, δηλαδή «έθεσε στο στόμα μου άσμα καινό, ύμνο προς τον Θεό μας», τον οποίο θα χρησιμοποιήσουν κυρίως οι εισηγητές της Καινής Διαθήκης, παρά εκείνοι της Παλαιάς, όταν πλέον ο Προφητευόμενος θα έλθει με μορφή δούλου. «Θα το δουν πολλοί και θα φοβηθούν και θα ελπίσουν στον Κύριο·

Μου φαίνεται άξιο απορίας πώς κανένας από τους βασιλείς ή τους πατριάρχες δεν παρακινήθηκε να ανακομίσει το λείψανο του αγίου στη βασιλεύουσα των πόλεων, όπως ακριβώς ανακομίστηκαν και πάρα πολλά άλλα λείψανα αγίων. Διότι νομίζω ότι ο άγιος δεν ευδόκησε σε αυτό, αλλά προτίμησε μάλλον την παροικία, καθώς πάντοτε απέφευγε τη μάταιη δόξα, και για να επαναλαμβάνει τα λόγια του Δαβίδ: «Διότι εγώ είμαι πάροικος και παρεπίδημος» σε τούτη τη νήσο Κύπρο, και ώστε, όταν ο Υιός του Ανθρώπου αποστείλει τους αγγέλους του για να επισυνάξουν τους εκλεκτούς του από τα πέρατα της γης, να μην αναληφθεί και υψωθεί από βασιλική καθέδρα και θρόνο, αλλά από κάποια εσχατιά και παροικία, σύμφωνα με τη θεία ρήση, επειδή ταπείνωσε τον εαυτό του. Διότι εκείνος που πέθανε με αρετή και ευσέβεια, ακόμη και αν το υποστεί αυτό σε βαρβαρική χώρα, δεν ζημιώνεται σε τίποτα, όπως ακριβώς και εκείνος που πεθαίνει μέσα σε αμαρτία και ασέβεια, ακόμη και αν πεθάνει σε βασιλικούς θαλάμους, δεν ωφελείται καθόλου.

Διότι, δεν θα αξιωθείς με κανέναν άλλον τρόπο αυτά τα θαυμαστά και μακάρια παραδείγματα, παρά μόνο εάν χύνεις δάκρυα ημέρα και νύχτα, σύμφωνα με εκείνον που λέει: «κάθε νύχτα θα λούζω την κλίνη μου, με τα δάκρυά μου θα βρέχω το στρώμα μου». Διότι δεν αγνοείς ότι «εκείνοι που σπέρνουν με δάκρυα, θα θερίσουν με αγαλλίαση»· γι' αυτό λέει ο προφήτης με παρρησία: «για τα δάκρυά μου μην αποσιωπήσεις», και πάλι: «έθεσες τα δάκρυά μου σύμφωνα και με την επαγγελία σου» και: «έγιναν τα δάκρυά μου για εμένα άρτος ημέρα και νύχτα», και σε άλλον ψαλμό: «το ποτό μου με κλάμα το αναμείγνυα». Διότι το δάκρυ που πραγματικά αναβλύζει «από πολλή θλίψη και συνοχή καρδίας» με επίγνωση της αλήθειας και με φλόγα στα σπλάχνα, είναι τροφή της ψυχής που χορηγείται από τον επουράνιο άρτο, από τον οποίο προηγουμένως μετείχε η Μαρία, όταν κάθισε στα πόδια του Κυρίου και δάκρυζε, σύμφωνα με τη μαρτυρία του ίδιου του Σωτήρος, διότι λέει: «Η Μαρία εξέλεξε την αγαθή μερίδα, η οποία δεν θα της αφαιρεθεί». Ω, τι πολύτιμα μαργαριτάρια ήταν εκείνα μέσα στη ροή των μακάριων δακρύων! Ω, τι ευθεία και ευπειθής ακοή! Ω, τι ανδρεία και σοφή διάνοια! Ω, οξύνοια του πνεύματος του Κυρίου, που ελκύει σφοδρό έρωτα προς τον άχραντο Νυμφίο! Ω, κέντρισμα πόθου της ψυχής προς τον Θεό Λόγο! Ω, άμεση κοινωνία της νύμφης με τον ουράνιο Νυμφίο!

Επίλογος. Και λοιπόν, τέκνα, να σώζεστε. διότι ξεκινώ για ένα ταξίδι χωρίς επιστροφή, το οποίο όλοι από την αρχή των αιώνων έχουν διαβεί. στο οποίο και εσείς λίγο αργότερα, αφού εκπληρώσετε τα του βίου, θα εισέλθετε. Δεν γνωρίζω όμως, αδελφοί μου, πού πηγαίνω. ή πώς θα με συναντήσει η κρίση. ή ποιος τόπος θα με υποδεχθεί. διότι δεν έπραξα ούτε ένα και μόνο αγαθό έργο ενώπιον του Θεού. αλλά είμαι ένοχος για κάθε αμαρτία. Όμως χαίρω και αγάλλομαι που από τον κόσμο πορεύομαι στον ουρανό. από το σκοτάδι στο φως. από τη δουλεία στην ελευθερία. από την παροικία στην αληθινή κατοικία. Από τα ξένα και αλλότρια (διότι είμαι πάροικος και παρεπίδημος, όπως όλοι οι πατέρες μου) στα δικά μου οικεία. Θα πω ακόμη πιο τολμηρά, ότι αναχωρώ προς τον Δεσπότη μου, προς τον Κύριο και Θεό μου, τον οποίο αγάπησε η ψυχή μου. τον οποίο γνώρισα ως Πατέρα, αν και δεν τον υπηρέτησα ως υιός. Τον οποίο απέκτησα αντί για όλα τα άλλα, αν και δεν τον δούλεψα ως γνήσιος δούλος. Αυτά τα είπα παραφρονώντας. αλλά για εσάς τα ανέφερα. για να έχετε προθυμία και να προσεύχεστε θερμά για τη σωτηρία μου. και εάν την επιτύχω, ιδού δίνω τον λόγο μου ενώπιον της αλήθειας, ότι δεν θα σιωπήσω να δέομαι με παρρησία στον Κύριο και Δεσπότη μου υπέρ πάντων υμών, για να προοδεύετε, για να σώζεστε, για να πληθύνεστε. περιμένοντας τον καθένα σας κατά την αναχώρησή του από τον κόσμο, να τον βλέπω, να τον υποδέχομαι και να τον ασπάζομαι.