Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 38:9

Και τώρα, ποια είναι η υπομονή μου; Δεν είναι ο Κύριος; Εύλογα λέει ότι έχει την ελπίδα του στον Κύριο, εφόσον έχει καταδικάσει τους περισπασμούς του βίου. Και η υπόστασή μου βρίσκεται σε εσένα. Δηλαδή η προσδοκία, ή αλλιώς η υπομονή. «Με κατέστησες ονειδισμό στον άφρονα». Μην με παραδώσεις, λέει, σε ονειδισμό, διότι στο πρόσωπό μου είσαι εσύ εκείνος που λοιδορείται.

Φοβόταν, λοιπόν, περισσότερο από όλους τον Αχιτόφελ, επειδή πάντοτε κατέθετε οδυνηρές προτάσεις και γνώριζε να ασκεί στρατηγία. <Και ιδού, προς συνάντησή του ήλθε ο Χουσί.> Του Κυρίλλου. Τον Χουσί, που ήταν ένας από τους φίλους του, τον πείθει να προσποιηθεί την αποστασία από αυτόν, και ότι επιθυμεί να προσκολληθεί στον Αβεσσαλώμ, ώστε να πολεμήσει κρυφά τις συμβουλές του Αχιτόφελ· πράγμα που πράγματι συνέβη. <Και έτσι έλεγε ο Σεμεΐ καταρώμενος αυτόν.> Του Κυρίλλου. Ο Σεμεΐ, αφού τον πρόσβαλε και σχεδόν τον λιθοβόλησε με πικρά λόγια, απομακρύνθηκε χωρίς να υποστεί τίποτα από αυτόν εκείνη τη στιγμή· αν και αργότερα πλήρωσε τις σκληρές και πρέπουσες σε αυτόν τιμωρίες· όμως ο Δαβίδ έδειξε καρτερία και, παρόλο που πολλοί τον παρότρυναν, θεωρούσε τη σιωπή υπεράνω όλων, από υπερβολική και αξιοθαύμαστη σύνεση. Διότι αναλογιζόταν ότι, εξαιτίας του ότι είχε προσκρούσει στον Θεό, παραδόθηκε κατά κάποιον τρόπο σε μαστιγώσεις, και λογάριαζε ως μέρος της πληγής τους ονειδισμούς, τους χλευασμούς και τα γέλια εκ μέρους κάποιων. Διότι όπου υπάρχει αποστροφή και εγκατάλειψη από τον Θεό, έστω κι αν συμβεί σε μέτριο βαθμό απέναντι σε κάποιον, εκεί οπωσδήποτε θα υπάρξουν πολλά και πικρά που είθισται να προκαλούν θλίψη. <Επειδή ο Κύριος του είπε να καταραστεί τον Δαβίδ.> Του Κυρίλλου. Αυτό το μνημονεύει στον λη΄ ψαλμό· λέει, «Όνειδος στον άφρονα με παρέδωσες». <Και είπε ο Αχιτόφελ προς τον Αβεσσαλώμ, κ.τ.λ.> Του Κυρίλλου.

Επομένως, ακόμη και αν ο Θεός παιδαγωγεί με σύμμετρη δοκιμασία, εντούτοις ο ίδιος αναδεικνύεται χορηγός καρτερίας και υπομονής σε αυτούς που πάσχουν· διότι αυτό δηλώνει η λέξη υπόσταση. Αν πάλι κάποιος πει ότι μέσω της λέξης υπόστασης δηλώνεται και η ύπαρξη και η κατασκευή της φύσεως ή και η προσδοκία, ούτε αυτό είναι λάθος· διότι από τον Θεό ήρθαμε στην ύπαρξη, και αυτόν έχουμε προσδοκία και ελπίδα. <Από όλες τις ανομίες μου λύτρωσέ με.> (B f. 142, I f. 105 b) Εσύ μου έχεις χαρίσει το να μπορώ να υπομένω, το να μην πω ούτε να κάνω τίποτα εξαιτίας ανθρώπινης αδυναμίας· και εσύ, αφού με παιδαγώγησες, με έκανες να τα υποστώ αυτά και να μπορώ να τα αντέξω. Η δε σύνταξη του προκείμενου ρητού είναι η εξής: Από όλες τις ανομίες μου λύτρωσέ με, διότι εσύ με εποίησες, δηλαδή με έπλασας, και ως δημιουργός γνωρίζεις την αδυναμία που ενυπάρχει στην ανθρώπινη φύση. Είναι δε γραμμένο και αλλού, ότι «Φθαρτό σώμα βαραίνει την ψυχή, και το γεώδες σκήνος πιέζει τον γεμάτο φροντίδες νου.» Θα βρούμε επίσης και τον πολυπαθή Ιώβ να χρησιμοποιεί τέτοια λόγια: «Θυμήσου, λέει, ότι από χώμα με έπλασας.» Και πάλι: «Ή μήπως δεν με άρμεξες σαν γάλα και δεν με έπηξες σαν τυρί, με δέρμα και σάρκα με έντυσες, και με οστά και νεύρα με έπλεξες;» Και πάλι ο ίδιος ο Δαβίδ: «Θυμήσου ότι είμαστε χώμα· του ανθρώπου οι ημέρες είναι σαν το χορτάρι· σαν το άνθος του αγρού, έτσι θα ανθίσει· διότι πνεύμα (άνεμος) πέρασε από μέσα του και δεν θα υπάρχει πια.»

Και τώρα ποια είναι η υπομονή μου; Δεν είναι ο Κύριος; Ο δε Σύμμαχος απέδωσε τα προκείμενα ρητά ως εξής: Τώρα λοιπόν τι προσδοκώ, Δέσποτα; Η αναμονή μου βρίσκεται σε εσένα. Από όλες τις αθετήσεις μου απάλλαξέ με, μην με καταστήσεις αντικείμενο ονειδισμού για τον άφρονα. Έγινα άλαλος, δεν θα ανοίξεις το στόμα μου· διότι εσύ το έπραξες.

Μετά από όλα τα προλεχθέντα, λέει, τίποτε δεν μου απομένει, ω Κύριε, παρά να προσδοκώ εσένα και να έχω τις ελπίδες μου σε εσένα· διότι από εσένα προέρχεται η υπόσταση της ψυχής. Γι' αυτό δέομαι και ικετεύω να ελευθερωθώ από τα παρόντα κακά, και να λυτρωθώ από τις ανομίες μου. Διότι κάποτε περιέπεσα σε άφρονα, για τον οποίο και πιο πάνω έλεγα: «Όταν στάθηκε ο αμαρτωλός ενώπιόν μου, κουφάθηκα, και ταπεινώθηκα και σιώπησα από αγαθά». Αμέσως λοιπόν, αφού παραδόθηκα στην αφροσύνη, έγινα επονείδιστος· εύλογα λοιπόν, καθώς αναγνώριζα το σφάλμα μου για όσα αμάρτησα, κουφάθηκα και δεν άνοιξα το στόμα μου, διότι εσύ το έκανες. Διότι ο δικός σου φόβος με έκανε να κουφαθώ, πλήττοντάς με για όσα αμάρτησα, και αναγκάζοντάς με να σιγήσω ώστε να μη φθέγγομαι. Αντί όμως του «με έδωσες ως όνειδος σε άφρονα», ο μεν Ακύλας λέει: «μη με θέσεις ως όνειδος σε αυτόν που απορρέει», ο δε Σύμμαχος: «μη με δώσεις επονείδιστο σε άφρονα»· και η πέμπτη έκδοση: «όνειδος σε άφρονα μη με δώσεις». Αυτό φανερώνει την παράκληση εκείνου που έχει αμαρτήσει, ο οποίος ικετεύει να μην παραδοθεί σε ονειδισμό από άφρονα. Αν δε ο ίδιος ο Κύριος παραδίδει τον αμαρτήσαντα σε άφρονα, για να ονειδίζεται από αυτόν, και αυτό θα μπορούσες να πεις ότι γίνεται προς ωφέλεια εκείνου που ονειδίζεται, ώστε, καθώς κακουχείται, να κάνει μεγαλύτερη την εξομολόγηση για τα αμαρτήματά του· πράγμα το οποίο ο Δαβίδ αξίωνε να μην πάθει, καθώς έπραττε από μόνος του όλα όσα είναι αρεστά στον Θεό.

«Έως πότε θα επιτίθεστε εναντίον ανθρώπου, και θα φονεύετε όλοι εσείς;» και στον τριακοστό όγδοο ψαλμό: «Όταν στάθηκε ο αμαρτωλός απέναντί μου, έγινα σαν κωφός και ταπεινώθηκα, και σιώπησα από τα αγαθά, και ο πόνος μου ανανεώθηκε·» και πάλι: «Από όλες τις ανομίες μου λύτρωσέ με· με παρέδωσες ως όνειδος στον άφρονα.» Και δες με ποιον τρόπο φανερώνει ότι και στις δύο περιπτώσεις έχει δοκιμαστεί σε κάποιον πειρασμό και έχει υποφέρει δεινά· γι' αυτό και ανέπεμψε αυτές τις φωνές. Και στον προκείμενο ψαλμό, προχωρώντας λέει: «Όμως μάταιοι είναι οι γιοι των ανθρώπων, ψευδείς οι γιοι των ανθρώπων στις ζυγαριές, ώστε να αδικούν όλοι μαζί από ματαιότητα·» και σε εκείνον επίσης ειπώθηκε ομοίως: «Όμως τα πάντα είναι ματαιότητα, κάθε ζωντανός άνθρωπος·» και πάλι: «Όμως μάταιος είναι κάθε άνθρωπος·» τα οποία σε τίποτα δεν θα διέφεραν από το: «Όμως μάταιοι είναι οι γιοι των ανθρώπων, όλοι μαζί από ματαιότητα.» Ακόμη, επιπλέον αυτών, στον τριακοστό όγδοο θα έβρισκες να λέγεται το εξής: «Πράγματι ως εικόνα πορεύεται ο άνθρωπος. Όμως μάταια ταράζονται. Θησαυρίζει, και δεν γνωρίζει για ποιον θα τα συγκεντρώσει.» Σύμφωνα με αυτά θα ήταν και τα όσα λέγονται στο προκείμενο κείμενο: «Μην ελπίζετε στην αδικία και μην επιθυμείτε αρπαγές· εάν ο πλούτος ρέει, μην του προσκολλάτε την καρδιά σας.» Και εσύ, εάν με την ησυχία σου παραβάλεις παράλληλα τις λέξεις που περιέχονται και στους δύο αναφερόμενους ψαλμούς, θα διαπιστώσεις ότι συνέχονται από ένα και το αυτό νόημα.

Επομένως, ο Δαβίδ φαίνεται ότι παρέδωσε μια θεραπευτική διδασκαλία στον Ιδιθούμ, ο οποίος είχε υποπέσει σε κάποιον πειρασμό, ίσως και σε κάποιο ολίσθημα, προκειμένου να συνέλθει και να αναρρώσει από το σφάλμα που του συνέβη. Τον δίδασκε, λοιπόν, στον τριακοστό όγδοο (ληʹ) ψαλμό να συμβουλεύει τον εαυτό του, να συνομιλεί με τον εαυτό του και να λέει: «Είπα: Θα φυλάξω τις οδούς μου, για να μην αμαρτάνω με τη γλώσσα μου. Έθεσα φρουρά στο στόμα μου, όταν στάθηκε ο αμαρτωλός μπροστά μου. Έγινα κωφός και ταπεινώθηκα, και σιώπησα από τα αγαθά, και ο πόνος μου ανανεώθηκε», και τα όσα ακολουθούν αυτά. Ανάμεσα σε αυτά ήταν και το: «Από όλες τις ανομίες μου λύτρωσέ με· με παρέδωσες ως όνειδος στον άφρονα. Έγινα κωφός και δεν άνοιξα το στόμα μου, διότι εσύ το έπραξες»· και πάλι: «Απομάκρυνε από εμένα τις μάστιγές σου. Από τη δύναμη του χεριού σου εγώ εξαντλήθηκα». Αυτά και τα παρόμοια διδασκόταν να λέει και τέτοιου είδους προσευχές να αναπέμπει προς τον Θεό ο Ιδιθούμ σε εκείνον τον ψαλμό· και στον προκείμενο ψαλμό επίσης, ο Δαβίδ διδάσκει τον ίδιο άνδρα να συνομιλεί με τον εαυτό του και να λέει: «Δεν θα υποταχθεί στον Θεό η ψυχή μου; Διότι από αυτόν προέρχεται η σωτηρία μου». Αυτό υποδηλώνει ότι εκείνος είχε κλονιστεί και είχε υποστεί κάποια ταραχή στην ψυχή του.

Διάψαλμα: προτροπή του λόγου σε άλλο νόημα. Ωστόσο, διότι όπως ακριβώς βλέπει κανείς μέσα σε καθρέφτη την εικόνα του, έτσι και ο ανθρώπινος βίος παρέρχεται σαν σκιά ή σαν καπνός (ύπνος). Παρά μόνο μάταια όσοι πλουτίζουν από αρπαγή και πλεονεξία. Θησαυρίζει. Διότι ο βίος είναι άδηλος και με άδηλο τρόπο τρέχουν όσοι τέρπονται σε αυτόν· διότι πετάει μακριά (εξαφανίζεται) σαν φτερό. Και τώρα ποιος; Οι πιστοί και όσοι αποκτούν τις ψυχές τους με υπομονή, βοούν ακατάπαυστα με αυτόν τον τρόπο. Και η υπόσταση. Διότι από τον Θεό ορίζονται (πορίζονται) τη ζωή οι πιστοί. Από όλες. Ο Χριστός εκ μέρους του προσώπου του ανθρώπου βοά προς τον Πατέρα. Όνειδος. Διότι ως άφρονες οι Ιουδαίοι επιχειρούσαν να ονειδίσουν τον Χριστό βλασφημώντας. Κώφευσα. Δηλαδή, επειδή έτσι θέλησες, λέει ο Υιός προς τον Πατέρα. Απομάκρυνε. Είναι δε αυτό, όταν έλεγε ο Κύριος: Πατέρα, εάν είναι δυνατόν, ας παρέλθει από εμένα αυτό το ποτήριο. Το έλεγε δε βεβαιώνοντας την ανθρώπινη φύση. Από την ισχύ. Ο λόγος αφορά τον Ιούδα, ότι επειδή απωθήθηκε από το χέρι του Θεού, εξέπεσε από τη μαθητεία. Με ελέγχους. Όταν ο Χριστός βούτηξε το ψωμί, το έδωσε στον Ιούδα και αποκάλυψε την παράνομη και δυσσεβή γνώμη του. Και έλιωσες. Διότι όπως η αράχνη είναι ανυπόστατη, έτσι και η ψυχή του Ιούδα καθαιρέθηκε από κάθε δύναμη.

Ο ψαλμός είναι γενικότατος, χρήσιμος σε καθέναν που προαιρείται να τον οικειοποιηθεί. Διότι βεβαίως το Άγιο Πνεύμα δεν τα υπέδειξε αυτά διά στόματος του Δαβίδ μόνο προς τον Δαβίδ, αλλά και προς όλους εμάς. «Όμως τα πάντα είναι ματαιότητα, και κάθε άνθρωπος που ζει» με αμέλεια. «Ασφαλώς ως εικόνα πορεύεται ο άνθρωπος, όμως μάταια ταράζεται». Διότι παρέρχεται, λέει, σαν σκιά, και για ποιον λόγο ταράζεται ώστε να πλουτίσει και να δοξαστεί πρόσκαιρα, «θησαυρίζοντας και μη γνωρίζοντας για ποιον τα συγκεντρώνει. Και τώρα ποια είναι η προσδοκία μου;» δηλαδή, τι μου έχει απομείνει; «δεν είναι ο Κύριος; και η υπόσταση» της ζωής μου «βρίσκεται σε εσένα. Από όλες τις ανομίες μου λύτρωσέ με, με παρέδωσες ως ονειδισμό στον άφρονα», δηλαδή, επέτρεψες να εμπλακώ. «Εγώ όμως κώφευσα χωρίς να ανοίξω το στόμα μου, επειδή εσύ έκανες» αυτήν την οικονομία και την παραχώρηση. Αλλά· «Απομάκρυνε από εμένα τις μάστιγές σου· διότι από τη δύναμη του χεριού σου εγώ εξέλιπα», δηλαδή, παραχωρήθηκε να παραδοθώ σε πειρασμούς. «Με ελέγχους για την ανομία παιδαγώγησες τον άνθρωπο».

Μαστίγωσε δε τον Ιησού, είτε για να τους κάνει τη χάρη, είτε για να δείξει ότι τον καταδίκασε και αυτός, και ότι δεν πρόκειται να σταυρώσουν έναν αθώο άνθρωπο, αλλά έναν ατιμασμένο. Εκπληρώθηκε λοιπόν και το ρητό: «Την πλάτη μου έδωσα στις μαστιγώσεις.» «Τότε οι στρατιώτες του ηγεμόνα, αφού παρέλαβαν τον Ιησού στο πραιτώριο, συγκέντρωσαν γύρω του όλη τη σπείρα, και αφού τον έγδυσαν, του φόρεσαν έναν κόκκινο μανδύα, και αφού έπλεξαν ένα στεφάνι από αγκάθια, το τοποθέτησαν στο κεφάλι του, και ένα καλάμι στο δεξί του χέρι. Και πέφτοντας στα γόνατα μπροστά του, τον ενέπαιζαν λέγοντας: Χαίρε, ο βασιλιάς των Ιουδαίων. Και αφού τον έφτυσαν, πήραν το καλάμι και τον χτυπούσαν στο κεφάλι.» Εδώ εκπληρωνόταν ο λόγος του Δαβίδ: «Όνειδος σε άφρονα με παρέδωσες.» Διότι οι στρατιώτες, όντας ανόητοι, έπρατταν έργα αντάξιά τους. Τον μανδύα τον φόρεσαν αντί για πορφύρα, σαν σε βασιλιά, και το καλάμι το έδωσαν αντί για σκήπτρο, και το στεφάνι αντί για διάδημα. Τον προσκυνούσαν δε εμπαίζοντάς τον, διότι αυτό δηλώνει το να πέφτουν στα γόνατα, το να προσκυνούν. Δες δε πώς εξάντλησαν κάθε είδος ύβρεως, υβρίζοντας το μεν πρόσωπο με τα φτυσίματα, το δε κεφάλι με το στεφάνι, το δε χέρι με το καλάμι, το δε υπόλοιπο σώμα με τον μανδύα, και τα αυτιά με τα χλευαστικά λόγια.