Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 39:10

Ευαγγελίστηκα δικαιοσύνη σε μεγάλη εκκλησία. Μεγάλη εκκλησία είναι η ψυχή σε κάθε έθνος που πίστεψε στον Σωτήρα· η οποία και έχει δικαιωθεί επειδή κατέχει Αυτόν που δικαιώνει τον ασεβή. Τη δικαιοσύνη σου δεν την έκρυψα στην καρδιά μου. Ως δικαιοσύνη αναφέρει αυτήν που κηρύχθηκε δι' Αυτού, η οποία υπερβαίνει τον νόμο και τη σκιά· το δε «έγνως» [γνώρισες], τίθεται αντί του «οικειοποιήθηκες».

Είναι καλό για εμάς να καθαρίζουμε την κοιλιά όσο το δυνατόν περισσότερο και να την κάνουμε πιο λεπτή, ώστε να δεχόμαστε στο εσωτερικό μας τον νόμο του Κυρίου. Κοιλιά δε της ψυχής είναι το δοχείο των πνευματικών τροφών, δηλαδή το διανοητικό μέρος. <Ευαγγελίστηκα δικαιοσύνη σε εκκλησία μεγάλη.> (B f. 146 b, I f. 203 b, L f. 109) Μεγάλη εκκλησία είναι αυτή που απαρτίζεται από μεγάλους και τέλειους, στην οποία ευαγγελιζόταν τη δικαιοσύνη μέσω της πίστης στον Ιησού. Και ο ίδιος τη γνώρισε, αποδεχόμενος και οικειωνόμενος αυτήν αδιάσπαστα. Ότι δε η δύναμη των ευαγγελικών κηρυγμάτων αντήχησε σαν βροντή σε όλη την οικουμένη και γέμισε τη μεγάλη Εκκλησία, δηλαδή το πλήθος που συστάθηκε και συγκεντρώθηκε από αυτόν, εκείνων που έχουν επιγνώσει την επιφάνειά του, είναι βεβαίως φανερό. Διότι δεν εμπόδισε τα χείλη του. Γιατί μιλάει μέχρι σήμερα μέσω των αγίων ευαγγελιστών και των διδασκάλων της κάθε εποχής. Το να ονομάζουμε αυτούς χείλη του Χριστού, δεν είναι καθόλου αταίριαστο.

Και οι ουρανοί θα αναγγείλουν τη δικαιοσύνη του, διότι ο Θεός είναι κριτής. Κήρυξα τη δικαιοσύνη σε εκκλησία μεγάλη, ιδού, δεν θα εμποδίσω τα χείλη μου. Κύριε, εσύ γνώρισες τη δικαιοσύνη μου. Η γλώσσα μου θα μελετά τη δικαιοσύνη σου, όλη την ημέρα τον έπαινό σου.

Στο πρόσεχε τον εαυτό σου, κεφάλαια δώδεκα. Πρόλογος. Είμαστε οφειλέτες, αγαπητοί, να νουθετούμε και να παρακαλούμε ο ένας τον άλλον σύμφωνα με τη φωνή του Αποστόλου. Λέει δε και σε άλλο σημείο: σε όποιον γνωρίζει να κάνει το καλό και δεν το κάνει, αυτό είναι αμαρτία γι' αυτόν. Άκουγε δε και τον Προφήτη που λέει: ιδού τα χείλη μου δεν θα τα εμποδίσω. Δεχθείτε λοιπόν συμβουλή και από τη δική μου ευτέλεια, σας παρακαλώ· και αν μεν έσφαλα σε κάποιο λόγο, συγχωρήστε με ως άνθρωπο αμαθή και αμαρτωλό. Αν όμως έχουν ειπωθεί ορθά τα λόγια, αυτό είναι έργο της χάριτος. Εφόσον λοιπόν η χάρη μας χορηγεί τον λόγο, δεν πρέπει να εμποδίζουμε τα χείλη· διότι με την πονηρία συνέδεσε την οκνηρία ο Κύριος λέγοντας: δούλε πονηρέ και οκνηρέ, έπρεπε να βάλεις το χρήμα μου στους τραπεζίτες, και όταν θα ερχόμουν εγώ θα έπαιρνα το δικό μου με τόκο. Είθε να δώσει σε μας ο Κύριος, που έχουμε λάβει τον λόγο, να κάνουμε καρπούς ευπρόσδεκτους και να τους προσφέρουμε στον Κύριο· στον οποίο ανήκει η δόξα στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Ευαγγελίσθηκα τη δικαιοσύνη σε Εκκλησία μεγάλη, ιδού, δεν θα εμποδίσω τα χείλη μου· Κύριε, εσύ το γνωρίζεις. Τη δικαιοσύνη μου δεν την έκρυψα μέσα στην καρδιά μου· την αλήθειά σου και το σωτήριό σου διακήρυξα. Ως αλήθεια δε, εννοείται αυτή που αντιδιαστέλλεται προς τη σκιά. Θα το κατανοήσεις όμως και ως εξής: Όπως ο μακάριος Δαβίδ υπόσχεται να κηρύττει τη δικαιοσύνη του Θεού σε Εκκλησία μεγάλη, η οποία έχει συγκεντρωθεί σε όλη την οικουμένη από τη θεία χάρη, καθώς και την αλήθεια της προφητείας, την αξιοθαύμαστη σωτηρία και το αμέτρητο έλεος· έτσι και η σύναξη των πιστών θα μπορούσε να προφέρει αυτά τα λόγια, δίνοντας την υπόσχεση να προσφέρει την ανταπόδοση για τη σωτηρία της, με το να προστρέχει στην Εκκλησία και να κινεί τα χείλη της σε υμνωδία, να ανακηρύσσει τη δίκαιη κρίση του Θεού, να εξιστορεί την άρρητη κηδεμονία Του και να καταδεικνύει την αλήθεια των προφητικών υποσχέσεων. Εσύ όμως, Κύριε, μην απομακρύνεις τους οικτιρμούς σου από εμένα· το έλεός σου και η αλήθειά σου διαπαντός με στήριζαν.

Γι' αυτήν κάνει μνεία και σε άλλα σημεία λέγοντας: «Εν μέσω Εκκλησίας θα σε υμνήσω»· και πάλι: «Ευαγγελίσθηκα δικαιοσύνη σε πολυπληθή Εκκλησία»· και αλλού: «Από εσένα προέρχεται ο έπαινός μου σε Εκκλησία μεγάλη». Αλλά δεν ήταν τέτοια η προηγούμενη συναγωγή· διότι η μεν ονομάστηκε έτσι από το γεγονός ότι συνάγονταν μαζί, ενώ η άλλη, η Εκκλησία, φανερώνει τον εξαίρετο χαρακτήρα της εκλογής. Εάν, πάλι, ρωτούσε κάποιος την αιτία για την οποία απορρίφθηκε η συναγωγή, την οποία είχε αποκτήσει από την αρχή, ο ίδιος ο Χριστός του Θεού θα τον διδάξει μέσα από άλλη προφητεία, λέγοντας: «Με περικύκλωσαν σκυλιά πολλά, συναγωγή πονηρευομένων με περιέκλεισε. Τρύπησαν τα χέρια μου και τα πόδια μου, καταμέτρησαν όλα μου τα οστά».

Αυτό το γεγονός και ο θαυμάσιος από τους προφήτες Δαβίδ, προλαμβάνοντας το μέλλον με το Θείο Πνεύμα, το προεφήτευσε λέγοντας: «Υπομένοντας με καρτερία περίμενα τον Κύριο, και έστρεψε την προσοχή Του σε εμένα, και εισάκουσε τη δέησή μου, και με ανέσυρε από τον λάκκο της ταλαιπωρίας και από τον λασπώδη βούρκο. Και έστησε τα πόδια μου πάνω σε βράχο, και κατεύθυνε τα βήματά μου. Και έβαλε στο στόμα μου ένα νέο άσμα, ύμνο προς τον Θεό μας». Και το ποιο είναι αυτό το νέο άσμα, το διασαφηνίζει λέγοντας στη συνέχεια: «Θυσία και προσφορά δεν θέλησες, αλλά σώμα κατασκεύασες για εμένα. Ολοκαυτώματα και θυσίες για την αμαρτία δεν ευαρεστήθηκες. Τότε είπα, ιδού έρχομαι, στην κεφαλίδα του βιβλίου είναι γραμμένο για εμένα, ότι θέλησα, Θεέ, να πράξω το θέλημά Σου». Και προσθέτει: «Ευαγγελίστηκα δικαιοσύνη σε μεγάλη εκκλησία», διδάσκοντας ξεκάθαρα ότι, αντί των παλαιών θυσιών και ολοκαυτωμάτων, προσφέρθηκε στον Θεό η ένσαρκη παρουσία του Χριστού και το σώμα που καταρτίστηκε για Αυτόν, και αυτό ακριβώς το γεγονός ευαγγελίζεται στην εκκλησία Του, ως ένα μέγα μυστήριο το οποίο είχε προαναγγελθεί με την προφητική φωνή «στην κεφαλίδα του βιβλίου».

Εάν έτσι βαπτίζεσαι, και σύμφωνα με αυτή τη διδασκαλία, ιδού, δεν θα εμποδίσω τα χείλη μου, ιδού, παραχωρώ τα χέρια μου στο Πνεύμα. Ας επισπεύσουμε τη σωτηρία, ας εγερθούμε για το βάπτισμα· το Πνεύμα σφύζει, ο τελειωτής είναι πρόθυμος, το δώρο είναι έτοιμο. Εάν όμως χωλαίνεις ακόμη και δεν αποδέχεσαι την τελειότητα της Θεότητος, αναζήτησε άλλον βαπτιστή ή μάλλον καταβαπτιστή. Εγώ όμως δεν έχω την ευχέρεια να κατατέμνω τη Θεότητα και να σε καθιστώ νεκρό την ώρα της αναγεννήσεως, ώστε να μην έχεις ούτε το χάρισμα ούτε την ελπίδα της χάριτος, έχοντας ναυαγήσει σε μια στιγμή τη σωτηρία σου.

Προς τον Ευγένιο «Υπάρχει καιρός για κάθε πράγμα», λέει ο Εκκλησιαστής· γι' αυτό «έβαλα φρουρά στο στόμα μου», όταν ήταν καιρός, και «ιδού, δεν θα εμποδίσω τα χείλη μου», επειδή τώρα είναι ο καιρός γι' αυτό. Διότι «σιώπησα», λέει η Γραφή· μήπως όμως θα σιωπώ για πάντα; Σιώπησα μεν για τον εαυτό μου, θα μιλήσω όμως στους άλλους. Κι εκείνοι, αν μεν πουν όσα πρέπει, έχει καλώς· ειδάλλως, θα κλείσουμε και τα αυτιά μας.

Κʹ. Τι λοιπόν; Θα σιωπήσουμε για τον Θεό, και αυτό προστάζεις; (ίσως να αντέτεινε κάποιος από τους πιο θερμόαιμους). Και για ποιο πράγμα θα μιλήσουμε περισσότερο, παρά για αυτόν; Και πού θα θέσουμε το, «Η αίνεσή του θα είναι διαπαντός στο στόμα μου»· και, «Θα ευλογώ τον Κύριο σε κάθε καιρό»· και, «Ο λάρυγγάς μου θα μελετά την αλήθεια»· και, «Ιδού, δεν θα εμποδίσω τα χείλη μου»· και θα πει τέτοια προμελετημένα και καθιερωμένα λόγια;

Και δεν απέβλεψε: Διότι τα έθνη, αφού συνήλθαν πνευματικά, κατακρίνουν τη μάταιη μανία των ειδώλων, κατανοώντας ότι τα δικά τους είναι ψευδή. Πολλά έκανες: Διότι ποιος είναι ικανός να εξιχνιάσει τη βουλή του Θεού, την οποία συνέλαβε για τον άνθρωπο; αναφωνεί ο προφήτης γεμάτος έκπληξη. Και στους διαλογισμούς: Διότι ποιος γνώρισε τον νου του Κυρίου ή ποιος έγινε σύμβουλός Του ή ποιος εξιχνίασε το μυστήριο της οικονομίας; Ανήγγειλα: Ο Χριστός λέει: Μίλησα και δίδαξα επί της γης την αιώνια ζωή· πληθύνθηκαν δε οι πιστοί πέρα από κάθε αριθμό, ώστε να μην μπορούν να αριθμηθούν. Θυσία: Τις νομικές θυσίες των Ιουδαίων· διότι τις βδελύχθηκε ο Χριστός ως απρεπείς και ανωφελείς. Σώμα όμως: Αφού σαρκώθηκε ο Κύριος (ο Χριστός) και έδωσε το δικό Του σώμα προς πνευματική απόλαυση στους ανθρώπους. Ολοκαύτωμα: Διότι μετά την έλευση του Κυρίου καταργήθηκαν οι νομικές θυσίες, αφού προσέφερε τον εαυτό Του ως θυσία για εμάς. Τότε είπα: Ιδού, ο Χριστός ήρθε στον κόσμο με σάρκα. Σε κεφαλίδα βιβλίου: Δηλαδή, σε κάθε βιβλίο έχουν γραφτεί τα σχετικά με την ενανθρώπησή μου. Για να πράξω: Όπως ο ίδιος λέει: Γι' αυτό ήρθα, για να πράξω το θέλημα του Πατέρα μου που με έστειλε. Και τον νόμο: Διότι στο μέσο της κοιλίας κάθε ανθρώπου ενέβαλε τον νόμο της χάριτος, δηλαδή στην ψυχή· διότι κοιλία είναι η ψυχή. Ευαγγελίστηκα: Δηλαδή, παγκοσμίως δίδαξα για τη βασιλεία των ουρανών.

«Ιδού τα χείλη»: Δηλαδή, μέχρι τέλους και εις τον αιώνα δεν θα σιωπήσω να διδάσκω. «Κύριε, συ έγνως»: Ο Χριστός λέει προς τον Πατέρα, ότι με τη δική Του βουλή και εκούσια γνώμη ήλθε να σώσει τον άνθρωπο. «Την δικαιοσύνην»: Ούτε σε αμαρτωλούς ούτε σε δικαίους απέκρυψα το να αναγγείλω τη μετάνοια. «Την αλήθειάν σου»: Διότι σε όλους όσους σώζονται φανέρωσα το μυστήριο της δικής μου θεότητας. «Ουκ έκρυψα»: Διότι σε όλο τον κόσμο, και σε δικαίους και σε αδίκους, φανέρωσα την αλήθεια. «Συ δε, Κύριε»: Λέει ο Υιός προς τον Πατέρα: Εγώ τους την έδειξα, σπλαγχνιζόμενος τον άνθρωπο. «Το έλεός σου»: Διότι ο Θεός ποτέ δεν αδρανεί στο να ελεεί. «Ότι περιέσχον»: Διότι πολλές είναι οι θλίψεις και τα δεινά, τα οποία επινόησε ο διάβολος για τον άνθρωπο. «Κατέλαβον»: Διότι πριν από τον Χριστό ο άνθρωπος, έχοντας εγκαταλείψει τον φυσικό νόμο και έχοντας προσχωρήσει στα είδωλα, τυφλώθηκε στη διάνοια, και δεν του επέτρεπαν οι δαίμονες να αναβλέψει. «Επληθύνθησαν»: Τα κακά, τα οποία οι δαίμονες εφηύραν για τον άνθρωπο. «Και η καρδία»: Εξαιτίας της αθυμίας που είχε κυριεύσει τον άνθρωπο, ούτε η καρδιά δεν είχε τη δύναμη να νήψει. «Ευδόκησον»: Δηλαδή, σπεύσε να έλθεις προς εμάς, διότι όλη η κτίση έχει ανάγκη την παρουσία σου. «Κύριε»: Ο άνθρωπος λέει: Μην αναβάλλεις τη σωτηρία μας, Κύριε.

Ψαλμός ΛΘ'. «Ευαγγελίστηκα δικαιοσύνη.» Ονομάζει μεγάλη Εκκλησία, όχι μόνο αυτήν που αποτελεί ένα πολυπληθές σύνολο, αλλά πολύ περισσότερο αυτήν που είναι ικανή να αποδεχθεί τα υψηλά και μεγαλοπρεπή δόγματα της θεολογίας. Ως χείλη και μάτια της Εκκλησίας θα μπορούσαν να εκληφθούν μεταφορικά οι πανεύφημοι απόστολοι και όλοι οι μετά από αυτούς δάσκαλοι, τους οποίους το υπόλοιπο σώμα της Εκκλησίας όχι μόνο δεν εμποδίζει να ευαγγελίζονται τον Χριστό ως την ίδια τη δικαιοσύνη, αλλά μάλλον τους παροτρύνει, παρέχοντάς τους την ανάλογη συνεργασία.

γ΄. Όταν λοιπόν ο Θεός λέει, στην αρχή της κτίσεως: «Ας δημιουργήσουμε τον άνθρωπο σύμφωνα με τη δική μας εικόνα και ομοίωση», μας αποκαλύπτει αινιγματωδώς τη θεότητα του Υιού, προς τον οποίο απευθύνεται. Έπειτα, για να δείξει ότι αυτή δεν είναι αντίθετη προς την προηγούμενη διάταξη, αλλά ότι και αυτό ήταν θέλημα του Θεού, δηλαδή να καταργηθεί εκείνη η θυσία και να εισαχθεί στη θέση της τούτη εδώ (διότι ήταν επαύξηση της διορθώσεως, και όχι εναντίωση ούτε σύγκρουση), αφού είπε: «Στην κεφαλίδα του βιβλίου είναι γραμμένο για εμένα», πρόσθεσε: «Το να πράξω το θέλημά σου, Θεέ μου, το θέλησα, και ο νόμος σου βρίσκεται μέσα στα σπλάχνα μου»· έπειτα εξηγώντας ποιο είναι άραγε το θέλημα του Θεού, παραλείποντας να αναφέρει θυσία, ολοκαυτώματα, προσφορές, κόπους και ιδρώτες, λέει: «Ευαγγελίστηκα δικαιοσύνη σε μεγάλη Εκκλησία». Τι σημαίνει άραγε το: «Ευαγγελίστηκα δικαιοσύνη»; Δεν είπε απλώς: «Έδωσα», αλλά: «Ευαγγελίστηκα». Γιατί άραγε;

Ε΄. Του ιδίου προς τον Κωνσταντίνο. Αν ο ευλογημένος μου δεσπότης ευφραίνεται αληθινά μέσω των επιστολών σαν να συναντιέται μαζί μου ενώπιος ενωπίω, όπως έγραψε, είναι φανερό ότι ευφραίνεται πάντως επειδή αποδέχεται τα λόγια μου. Αποδοχή όμως των λόγων είναι η σύμφωνη προς τους λόγους διάθεση αυτού που αποδέχεται τους λόγους. Και ακριβής απόδειξη αυτής της διάθεσης είναι η εφαρμογή στην πράξη της δύναμης που ενυπάρχει στους λόγους. Επομένως, ας μου δώσει ο Δεσπότης μου ως την πιο αξιόπιστη εγγύηση για την προτροπή του να μιλώ, την προθυμία του στο να εφαρμόζει αυτά που λέγονται· και ποτέ δεν θα εμποδίσω, σύμφωνα με όσα έχουν γραφτεί, τα χείλη μου από το να του λέω εκείνα που μπορούν να ωφελήσουν και αυτόν και εμένα και άλλους· στον βαθμό που είμαι σε θέση να υποδεχθώ τη χάρη της συνετής κατανόησης και της ευσεβούς έκφρασης όσων κατανοήθηκαν, από τον Θεό, ο οποίος δωρίζει σε όλους απλόχερα και δεν ονειδίζει.

Τώρα όμως, ήρθε να γίνει ένα θαύμα πιο καινούργιο από όλα εκείνα τα παλαιά θαύματα, αυτό της ενανθρωπήσεώς μου, διότι: «Θυσία και προσφορά δεν θέλησες», αν και για λίγο τις θέλησες, ώστε να απομακρύνεις τους ανθρώπους από τη μανία των ειδώλων. Τώρα όμως, έχοντας αποτινάξει αυτά, «μου ετοίμασες σώμα», ώστε να σου το προσφέρω ως ευάρεστη θυσία· «διότι ολοκαυτώματα για την αμαρτία δεν ζήτησες. Τότε είπα: ιδού έρχομαι, στην κεφαλίδα του βιβλίου», δηλαδή σε πολλά κεφάλαια «είναι γραμμένο για εμένα». Και τώρα έφτασε ο καιρός «για να κάνω το θέλημά σου, Θεέ μου, το θέλησα και τον νόμο σου που είναι μέσα στα σπλάχνα μου» θησαυρισμένο θα τον αποκαλύψω στον κόσμο, «κηρύττοντας τη δικαιοσύνη σε μεγάλη εκκλησία», σε μεγάλη σύναξη, και «τα χείλη μου δεν θα τα εμποδίσω, Κύριε, και εσύ αυτό το γνώριζες από πριν». «Τη δικαιοσύνη σου δεν θα την κρύψω από τη μεγάλη συναγωγή».

Ο Παύλος λέει, δεν γνωρίζετε ότι είστε ναός του Θεού και το Πνεύμα του Θεού κατοικεί μέσα σας; Αν λοιπόν είμαστε μέλη του Χριστού σε ένα σώμα και υπό μία κεφαλή, δεν οφείλουμε να χαιρόμαστε όλα τα μέλη; Αλλά μη μακαρίσεις άνθρωπο, λέει, πριν από τον θάνατό του. Αυτό λέω κι εγώ, έχοντας την ίδια άποψη με αυτόν που το είπε, εφόσον δεν βλέπω ακόμη τη βεβαιότητα του τέλους και τη φθορά να έχει νικηθεί από το πνεύμα, και μέχρι να βλέπω την ύλη να είναι από μόνη της ασταθής και να μην έχει ακόμη συμπορευθεί προς τη γη καθοδηγούμενη από το πνεύμα. Όταν όμως δω το ποθούμενο τέλος των ιερών αγώνων και τον άνθρωπο του Θεού, τον τέλειο άνδρα, να έχει προχωρήσει προς την ενότητα των άνω δυνάμεων, αφήνοντας στους μεταγενέστερους τη μνήμη των ιερών ιδρώτων του, αμέσως και εγώ με ευλάβεια ελευθερώνω τη γλώσσα μου και τον μακαρίζω, λέγοντας ότι μακάριος είναι ο άνθρωπος που θα τελευτήσει εν σοφία, λέει, και που θα διαλεχθεί με τη σύνεσή του, και κηρύττω δικαιοσύνη στην εκκλησία, και δεν θα κρύψω το έλεός σου και την αλήθεια από τη σύναξη πολλών πιστών, όπως ακριβώς προστάζει το πνεύμα σου, εσύ, λέει, κήρυξε τη σοφία, ώστε η φρόνηση να σε υπακούσει.

Αφού παρατήρησε καθαρά τους λόγους, τις φύσεις και τις κινήσεις όλων των κτισμάτων, εξέρχεται μέσω της τέλειας αγάπης προς τον Θεό από κάθε ορατή και αόρατη κτίση, αρπαγείς από εκεί μέσω του Πνεύματος στον τρίτο ουρανό της θεολογίας, έχοντας πλέον βρεθεί υπεράνω της ταπεινώσεως του σώματος· και εισερχόμενος σε άλλους, νοητούς πόνους και κόπους, σύμφωνα με εκείνον που λέει: «Εκείνος που προσθέτει γνώση, προσθέτει πόνο», βρίσκει τροφή θείων νοημάτων, εισδύοντας στον γνόφο της θεολογίας σαν σε άλλον παράδεισο, στον οποίο αρπάχθηκε και ο θείος Παύλος. Και θεολογεί καθαρά για την Τριάδα, καθώς και για τη σάρκωση του Λόγου, και γίνεται, σύμφωνα με τον θείο Δαβίδ, η γλώσσα του «κάλαμος γραμματέως οξυγράφου», γι' αυτό και, μην αντέχοντας να απολαμβάνει μόνος του τα περί Θεού, αναβλύζει αγαθούς λόγους από την καρδιά του μέσα στην Εκκλησία του Χριστού, εξάγοντας από το στόμα του καινά και παλαιά· και να εμποδίσει έκτοτε τα χείλη του από το να κηρύσσουν το έλεος και την αλήθεια του Θεού σε μεγάλη σύναξη των πιστών με κανέναν τρόπο δεν μπορεί, ακόμη και αν το θέλει, ούτε του επιτρέπεται να κρύψει τη δικαιοσύνη του Κυρίου μέσα στην καρδιά του από το Πνεύμα, το οποίο τον κεντρίζει ολοκληρωτικά και τον διεγείρει στο να ομιλεί.

ξστ΄. Όταν αυτός που εργάζεται το μέλι των αρετών μέσα στην ησυχία, ανυψωθεί πάνω από την ταπεινότητα της σάρκας μέσω των αγώνων της κατά Θεόν φιλοσοφίας, και οι δυνάμεις της ψυχής του επανέλθουν στη φυσική τους κατάσταση μέσα από το ταπεινό φρόνημα, και δεχθεί μέσα του τις ακτίνες του Πνεύματος, αφού καθαρίσει την καρδιά του με δάκρυα και ντυθεί την αφθαρσία της ζωοποιού νεκρώσεως του Χριστού, και υποδεχθεί και ο ίδιος τον Παράκλητο με πύρινη γλώσσα, καθήμενος στο υπερώο της ησυχίας, τότε οφείλει να λαλεί με παρρησία τα μεγαλεία του Θεού, και να ευαγγελίζεται τη δικαιοσύνη Του σε μεγάλη εκκλησία, καθώς έχει δεχθεί τον νόμο του Πνεύματος στα κατάβαθά του· ώστε να μη ριφθεί στο αιώνιο πυρ, όπως εκείνος ο πονηρός δούλος, ο οποίος έκρυψε το τάλαντο του κυρίου του. Διότι έτσι και ο Δαβίδ, αφού απένιψε την αμαρτία μέσω της μετανοίας, και έλαβε ξανά το προφητικό χάρισμα, μη δυνάμενος να κρύψει την ευεργεσία, έλεγε προς τον Θεό: «Ιδού, δεν θα εμποδίσω τα χείλη μου· Κύριε, εσύ το γνωρίζεις· τη δικαιοσύνη σου δεν την έκρυψα στην καρδιά μου· την αλήθειά σου και το σωτήριό σου ομολόγησα· δεν έκρυψα το έλεός σου και την αλήθειά σου από μεγάλη σύναξη.» ξζ΄.

Και είναι μεν καλό ένας πατέρας να μην εμφανίζεται στα τέκνα του εκπρόθεσμος στις υποχρεώσεις του, αλλά είναι ακόμη καλύτερο να προκαταβάλλει το χρέος και να εξοφλεί τα οφειλόμενα ως δώρο χάριτος. Εξάλλου, βλέποντας και τη δική σας προθυμία για ακρόαση (διότι δεν θα ταίριαζε σε αυτόν που προτρέπει τους πλησίον του στην αρετή να χαλαρώνει την ένταση της επιθυμίας τους με το να αποφεύγει να μιλήσει), προσέφερα τον εαυτό μου σε εσάς με μεγαλύτερη προθυμία, και εφόσον η χορηγία του Παναγίου Πνεύματος μας παρέχεται πλουσιοπάροχα, δεν πρόκειται να εμποδίσω τα χείλη μου από το να συμβάλουν στον καταρτισμό της δικής σας τελειώσεως.

Τέτοια και παρόμοια έπρεπε να πουν αυτοί, ώστε να δοξαστεί ο Θεός μέσω αυτών, ώστε να οικοδομήσουν τους ορθοδόξους, ώστε να στηρίξουν τα μοναστήρια, ώστε να ενδυναμώσουν αυτούς που υποφέρουν στις εξορίες. Αλλά τι συμβαίνει; Ότι προτιμούμε τα μοναστήρια μάλλον αντί του Θεού, και την εφήμερη καλοπέραση αντί της κακοπάθειας υπέρ του αγαθού. Πού είναι το: «μιλούσα ενώπιον βασιλέων και δεν ντρεπόμουν»; Πού είναι το: «ιδού, δεν θα κρατήσω κλειστά τα χείλη μου, Κύριε, εσύ το γνωρίζεις»; Πού είναι η δόξα και η δύναμη του τάγματός μας; Πώς ο Σάββας και ο Θεοδόσιος οι μακάριοι, όταν τότε ο βασιλιάς Αναστάσιος επέλεξε να ακολουθήσει την ασέβεια, εναντιώθηκαν, προμαχώντας θερμά υπέρ της πίστεως, αφενός αναθεματίζοντας τους κακοδόξους μέσα στην εκκλησία, αφετέρου με τις επιστολές που έστειλαν στον βασιλιά, διακηρύσσοντας ότι προτιμούν να πεθάνουν παρά να αλλάξουν κάτι από τα καθιερωμένα;

ΛΟΓΟΣ Π'. Πώς πρέπει να είναι ο προεστώς. Πώς πρέπει να είναι ο προεστώς. Τέκνα μου πολυπόθητα και αδελφοί αγαπημένοι. Ιδού, δεν θα εμποδίσω τα χείλη μου, ούτε θα διστάσω, ούτε θα υποχωρήσω, έστω κι αν είμαι με οποιονδήποτε τρόπο ασθενής και στα λόγια και στα έργα, από το να μιλώ, να νουθετώ, να καθοδηγώ και να σας υποδεικνύω το οφειλόμενο, όσο αναπνέω, όσο βρίσκομαι ανάμεσά σας με την παραχώρηση του Θεού.

Ένα άλλο ζήτημα είναι το ότι δεν τυχαίνουμε αξιόπιστους κομιστές επιστολών. Διότι οι περισσότεροι, ενώ είναι πρόθυμοι να παραλάβουν τις επιστολές, για να τις μεταφέρουν και να τις παραδώσουν σε αυτόν προς τον οποίο γράφτηκαν, είναι νωθροί και σαν να μην έχουν χέρια. Αλλά επειδή έχουμε πλέον συνηθίσει τις φραγκικές επιθέσεις, υπομένουμε τα δεινά πιο εύκολα από πριν —διότι ο χρόνος είναι εύκολος δάσκαλος των πάντων—, και εξαιτίας αυτού κάποιες φορές ανακτούμε τον εαυτό μας. Και πετύχαμε τον γνωστό κομιστή επιστολών, τον ευλαβέστατο μοναχό κύριο ... που υπάγεται στον οσιώτατο πατέρα κύριο Συμεών. Ιδού, δεν θα κρατήσω κλειστά τα χείλη μου, αλλά και με τον νου και με τον λόγο και με το γράμμα προσφωνώ και ασπάζομαι μέσω της επιστολής εσένα, τον λειτουργό του μεγάλου Νου και Λόγου και χειραγωγό προς το Πνεύμα, και ρωτώ πώς είναι η κατάσταση του ιερού και αγιασμένου σώματός σου. Και αν ο πειραστής του Κυρίου δεν χάσκει γύρω από αυτό, σαν πέτρα που δεν αγγίζει αυτόν που την ρίχνει, μακάρι λοιπόν να βρίσκεσαι σε αίσια κατάσταση· αν πάλι σε ενοχλεί κάτι από τα δυσμενή, όμως και αυτό θα το χρησιμοποιήσεις ως όπλο δικαιοσύνης κατά τον δικό σου Παύλο, και μέσω της ασθένειας θα δείξεις τη δύναμη του Θεού να τελειούται σε σένα και θα φανερώσεις τη ζωή του Ιησού στο θνητό και φθαρτό σώμα.