Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 39:18

Εγώ όμως είμαι πτωχός και πένης· ο Κύριος θα με φροντίσει. Ο άλλοτε εξαιρετικά θρασύς Ισραήλ, ερχόμενος σε μετάνοια, αποκαλεί τον εαυτό του πένητα και πτωχό. Και μάλιστα διακηρύσσει ότι έχει την ελπίδα του στον ίδιο τον Κύριο. Βοηθός μου και υπερασπιστής μου είσαι εσύ· ο Θεός μου, μην καθυστερήσεις. Σε αυτά τα τέλη, λέει, θα φθάσει η Εκκλησία, αφού πρώτα πτωχεύσει και πορευθεί μέσα στον κόσμο με πολλή πενία, και αφού πλουτίσει με τη δική σου δύναμη, και δοξαστεί με τη δική σου βοήθεια, την οποία παρακαλεί να μην καθυστερήσει, και εξαιτίας αυτού του αιτήματος δεν πρόκειται να καθυστερήσει, όπως ακριβώς λέγεται: Εκείνος που έρχεται θα φθάσει, και δεν θα καθυστερήσει.

σξβʹ Ποια είναι η διαφορά μεταξύ πτωχείας και πενίας· και πώς αληθεύει ο Δαβίδ όταν λέει: Εγώ δε είμαι πτωχός και πένης. σξγʹ Τι θέλει να διδάξει ο Κύριος μέσω των παραδειγμάτων, στα οποία επισυνάπτει το, Έτσι λοιπόν καθένας από εσάς, ο οποίος δεν απαρνείται όλα του τα υπάρχοντα, δεν μπορεί να είναι μαθητής μου.

ΕΡΩΤΗΣΗ ΣΞΒʹ. Εφόσον η Γραφή συγκαταλέγει την πτωχεία και την πενία στα αξιέπαινα, όπως στο «Μακάριοι οι πτωχοί», και στο «Την επιθυμία των πενήτων εισάκουσε ο Κύριος», και πάλι: «Πτωχός και πένης θα αινέσουν το όνομά σου», ποια είναι η διαφορά μεταξύ πτωχείας και πενίας; Και πώς λέει την αλήθεια ο Δαβίδ όταν λέει: «Εγώ όμως είμαι πτωχός και πένης;» ΑΠΟΚΡΙΣΗ. Ενθυμούμενος τον Απόστολο που λέει για τον Κύριο ότι για εμάς πτώχευσε, ενώ ήταν πλούσιος, θεωρώ ότι πτωχός μεν είναι εκείνος που από τον πλούτο περιέπεσε στην ένδεια· πένης δε είναι εκείνος που εξ αρχής βρισκόταν σε ένδεια και διαχειρίστηκε την κατάσταση αυτή κατά τρόπο ευάρεστο στον Κύριο. Ο δε Δαβίδ ομολογεί ότι είναι πτωχός και πένης, ίσως λέγοντας τούτο στο πρόσωπο του Κυρίου, ο οποίος ονομάζεται πτωχός σύμφωνα με το «ο οποίος για εμάς πτώχευσε, ενώ ήταν πλούσιος»· και πένης, επειδή κατά σάρκα δεν υπήρξε γιος κάποιου πλουσίου, αλλά ενός τέκτονα. Ίσως όμως και επειδή γνώριζε, όπως ο Ιώβ, να μην αποταμιεύει ως θησαυρό τα αγαθά του, ούτε να προσηλώνεται στον πλούτο σαν να ήταν δικός του, αλλά να τα διαχειρίζεται (οικονομεί) όλα σύμφωνα με το θέλημα του Κυρίου.

Και έτσι, λοιπόν, είναι αληθινά μακάριος εκείνος που δείχνει κατανόηση σε αυτόν που με τέτοιο τρόπο παρουσιάστηκε ως φτωχός και πένητας. Αν, πάλι, τα λεγόμενα αναφέρονταν στον Δαβίδ, θα μπορούσε κανείς να πει ότι αυτά έχουν συνδεθεί ως συνέχεια με τον προηγούμενο ψαλμό. Διότι, προς τα τελευταία εδάφια του 39ου ψαλμού λεγόταν εκ προσώπου του Δαβίδ: «Εγώ δε είμαι πένητας και φτωχός»· και αυτά τα έλεγε ένας τόσο μεγάλος βασιλιάς, ο οποίος είχε συγκεντρώσει αμύθητο πλούτο για την προετοιμασία του ναού που ανεγέρθηκε μετέπειτα μέσω του Σολομώντα, σμικρύνοντας και ταπεινώνοντας τον εαυτό του, δείχνοντας μετριοφροσύνη στην ψυχή και όντας αληθινά φτωχός κατά την εσωτερική του διάθεση. Για τον λόγο αυτόν επισυνάπτεται ο παρών ψαλμός, μακαρίζοντας εκείνον που δείχνει κατανόηση σε έναν τέτοιο φτωχό. Η λέξη «πένητα», ωστόσο, δεν απαντάται ούτε στο εβραϊκό κείμενο ούτε στους υπόλοιπους ερμηνευτές.

Πάλι λέει, «ενθαρρύνοντας όσους δειλιάζουν». Αλλά αυτός μεν ακολουθεί με τον δικό του λόγο την προηγούμενη βλασφημία κατά του Πνεύματος, η αλήθεια όμως φανερώνει τον εαυτό της ακόμη και μέσα από το στόμα του εχθρού. Διότι σε κανέναν άλλον δεν ανήκει το να δίνει θάρρος σε όσους δειλιάζουν παρά μόνο στον Θεό, ο οποίος λέει σε αυτόν που δειλιάζει: «Μη φοβάσαι, γιατί εγώ είμαι μαζί σου, μην πτοείσαι», όπως λέει ο προφήτης: «Διότι κι αν πορευθώ εν μέσω σκιάς θανάτου, δεν θα φοβηθώ κακό, επειδή εσύ είσαι μαζί μου». Αλλά και ο ίδιος ο Δεσπότης λέει προς όσους δειλιάζουν: «Ας μην ταράζεται η καρδιά σας ούτε να δειλιάζει», και: «Γιατί είστε δειλοί, ολιγόπιστοι;», και: «Έχετε θάρρος, εγώ είμαι, μη φοβάστε», και πάλι: «Έχετε θάρρος, εγώ έχω νικήσει τον κόσμο». Επομένως, ακόμη και παρά τη θέληση του Ευνόμιου, μέσα από την ίδια την εχθρική φωνή, η αλήθεια αναδεικνύει τον εαυτό της. Συμφωνεί δε και ο επόμενος λόγος με τον προηγούμενο. Λέει, δηλαδή: «μεριμνώντας για τα πάντα και παρέχοντας κάθε φροντίδα και πρόνοια». Διότι μόνο στον Θεό ανήκει αληθινά το να μεριμνά και να φροντίζει για τα πάντα, όπως έχει πει ο μέγας Δαβίδ: «Εγώ δε είμαι φτωχός και πένης, ο Κύριος όμως θα φροντίσει για μένα».

Ας καταισχυνθούν: Οι δαίμονες· διότι αυτοί ζητούσαν (ζήτησαν) να καταστρέψουν την ψυχή του ανθρώπου. Όμως, αυτοί καταισχύνθηκαν και ντροπιάστηκαν κατά την παρουσία του Κυρίου, βλέποντας (γνωρίζοντας) τον άνθρωπο να ανυψώνεται στη θεότητα. Ας στραφούν προς τα πίσω: Τώρα ο λόγος αφορά τους Ιουδαίους και τον Χριστό· διότι, όταν αναστήθηκε ο Κύριος από τους νεκρούς, οπισθοχώρησαν με ντροπή οι Ιουδαίοι, αυτοί που θέλησαν τον θάνατο του Κυρίου (του Χριστού). Ας αποκομίσουν: Διότι μεγάλη ντροπή αποκόμισαν οι Ιουδαίοι, όσοι κατά το πάθος Του κραύγαζαν: ουά, ουά. Ας αγαλλιάσουν: Διότι γέμισαν από πολλή χαρά και αγαλλίαση με την έγερση του Χριστού (του Κυρίου), όσοι πενθούσαν για τον σταυρό. Και ας πουν: Διότι στο εξής και εις τον αιώνα δεν παύουν οι πιστοί να δοξάζουν και να μεγαλύνουν τον Κύριο Ιησού. Εγώ δε είμαι πτωχός: Ο Χριστός, ο οποίος ανέλαβε (καταδέχθηκε, δέχθηκε) εκουσίως και τα δύο, προκειμένου να μεριμνήσει για τον άνθρωπο. Βοηθός μου: Βοηθός και σωτήρας έγινε ο Χριστός για το γένος των ανθρώπων, όχι προσωρινά, αλλά εις τον αιώνα.

Βοηθός μου. Αυτή είναι η φωνή του Αδάμ: <Κύριε>, μην καθυστερήσεις, αλλά σπεύσε, λέει, για τη σωτηρία μου.

«Ας αγαλλιάσουν και ας ευφρανθούν για εσένα όλοι όσοι σε αναζητούν, Κύριε», και αφού σε αναγνώρισαν ως Κύριο και Θεό εν σαρκί, «Ας λένε παντοτινά: Ας μεγαλυνθεί ο Κύριος, όσοι αγαπούν τη σωτηρία σου. Εγώ όμως είμαι πτωχός και πένης, ο Κύριος θα με φροντίσει. Βοηθός μου και υπερασπιστής μου είσαι εσύ· Θεέ μου, μην καθυστερήσεις», δηλαδή να μην αργήσεις να επισκεφθείς την πτώχεια και την ασθένειά μου.