Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 39:2

Μη γένοιτο. Αλλά <τι έκανε; Υπομένοντας υπέμεινε τον Κύριο,> ομολογώντας τον Κριτή που κάθεται στον ουράνιο θρόνο: <Ο Κύριος βρίσκεται στον άγιο ναό του· του Κυρίου, ο θρόνος του είναι στον ουρανό.> Και επειδή αναβλέποντας στον ουρανό ο Δαβίδ έλεγε στον δικαιοκρίτη Θεό για τους αμαρτωλούς: <Ότι αυτά που εσύ κατασκεύασες, αυτοί τα γκρέμισαν,> αμέσως αυτοί που ήταν μαζί του είπαν: Ιδού, οι αμαρτωλοί τέντωσαν το τόξο και εναντίον σου· ιδού, γκρέμισαν και τα έργα του Θεού, και ο δικαιοκρίτης Θεός δεν έκανε τίποτα. Πες μας, πού σε υπερασπίστηκε; Πού σε βοήθησε; Πού έδειξε τη δικαιοσύνη του; <Ο δε δίκαιος τι έκανε;> Ότι δε δίκαιο ονομάζουν τώρα τον Κύριο, το είπε στη συνέχεια ο Δαβίδ: <Δίκαιος είναι ο Κύριος και αγάπησε τη δικαιοσύνη.> Επειδή λοιπόν είναι δίκαιος ο Κύριος, ω Δαβίδ, και αγάπησε τη δικαιοσύνη, πες, δίδαξε, ωφέλησε, βεβαίωσε, ότι εσύ μεν πολεμείσαι άδικα. <Ο δε δίκαιος τι έκανε;> Τότε ο Δαβίδ απάντησε: Θέλετε να μάθετε τι έκανε; Πρώτα ακούστε πού διαμένει και πού κάθεται και πού αναπαύεται, και έτσι θα μάθετε τι έκανε. Πού διαμένει; Στον άγιο ναό: <Ο Κύριος βρίσκεται στον άγιο ναό του.> Σε ποιον ναό; Στον πιστό άνθρωπο και στον οίκο του Θεού και στον κόλπο του Πατρός: <Εγώ βρίσκομαι μέσα στον Πατέρα και ο Πατέρας μέσα σε εμένα. Ο Κύριος βρίσκεται στον άγιο ναό του,> μέσα στον άγιο άνθρωπο.

Είχε γνωρίσει εκ πείρας ως παράδειγμα τον πατέρα του τον Δαβίδ, ο οποίος και ο ίδιος είχε διδαχθεί από τα όσα συνέβαιναν στους διωγμούς και ενίσχυε αυτούς που υπέφεραν λέγοντας: «Να έχετε ανδρεία και ας κραταιωθεί η καρδιά σας, όλοι όσοι ελπίζετε στον Κύριο»· διότι σε όσους υπομένουν κατ' αυτόν τον τρόπο, δεν τους βοηθά άνθρωπος, αλλά λέει ο ίδιος: «Ο Κύριος θα βοηθήσει και θα τους λυτρώσει, επειδή ήλπισαν σε αυτόν»· διότι κι εγώ «υπομένοντας περίμενα τον Κύριο, και με πρόσεξε, και εισάκουσε τη δέησή μου, και με ανέσυρε από τον κατώτατο λάκκο και από τον λασπώδη πηλό». Αποδεικνύεται, επομένως, ότι η φυγή των αγίων είναι ωφέλιμη για τους λαούς και όχι άκαρπη, έστω κι αν δεν φαίνεται έτσι στους Αρειανούς.

«Με υπομονή περίμενα τον Κύριο, και έστρεψε την προσοχή του σε μένα». Αυτό είναι παρόμοιο με το: «Με την υπομονή σας να αποκτήσετε τις ψυχές σας». «Και με ανέσυρε από τον λάκκο της ταλαιπωρίας». [Και τι σου προσέφερε; Αφού εισάκουσε, λέει: Ανέσυρε από το βάθος της αμαρτίας και από την ηδυπάθεια του πήλινου σώματος, ή από τις πύλες του θανάτου και την εκεί φθορά, ή από τους περισπασμούς του κόσμου.] «Και από τον λασπώδη βούρκο». Δηλαδή από το βάθος των αμαρτιών, οι οποίες σαν βούρκος λερώνουν όσους παγιδεύονται σε αυτές. Διότι λάκκος ταλαιπωρίας είναι η κακία και η αγνωσία. «Και έστησε πάνω σε πέτρα τα πόδια μου, και κατηύθυνε τα βήματά μου». Λέει ο απόστολος Παύλος ότι «η πέτρα ήταν ο Χριστός»· διότι έμαθα να βαδίζω την οδό που είναι αρεστή στον Θεό, δηλαδή μέσω της πρακτικής αρετής και των ορθών δογμάτων.

Διότι ο Θεός είναι ελεήμων και μακρόθυμος, προσδοκώντας τον δικό μας ζήλο. Να θυμάσαι δε πάντοτε τον Ψαλμωδό που λέει: «Υπομένοντας υπέμεινα τον Κύριο και με πρόσεξε» και τα εξής. Μελετώντας συνεχώς αυτά, να ελπίζεις ότι τα ελέη του Θεού θα σε προφθάσουν γρήγορα.

Απόκριση του ίδιου μεγάλου Γέροντα προς τον ίδιο που ρώτησε από πού προέρχεται η θερμότητα και η ψυχρότητα και η σκληροκαρδία, και περί του σωματικού πολέμου. Σχετικά με τη θερμότητα και την ψυχρότητα, είναι φανερό ότι ο Κύριος ονομάστηκε πυρ, το οποίο θερμαίνει και καταφλέγει «καρδιές και νεφρούς». Εάν λοιπόν είναι έτσι, και ο διάβολος είναι ψυχρός, και από αυτόν προέρχεται όλη η ψυχρότητα. Διότι αν δεν ήταν έτσι, πώς λέει ότι «Τότε θα ψυχρανθεί η αγάπη των πολλών;» Και το τότε τι είναι, εάν όχι οι καιροί του αντιδίκου; Εάν λοιπόν αισθανόμαστε ψυχρότητα, ας επικαλεστούμε τον Θεό και, ερχόμενος, θερμαίνει την καρδιά μας στην τέλεια αγάπη Του, όχι μόνο προς Αυτόν, αλλά και προς τον πλησίον, και από το πρόσωπο της θερμότητάς Του εξορίζεται η ψυχρότητα του μισοκάλου. Διότι αν εξέρανε την πηγή των δακρύων της καρδιάς σου και ύγρανε το υπογάστριό σου, εσύ φιλοξένησε τον Κύριο στον οίκο σου, και Εκείνος θα ξηράνει το δεύτερο και θα καθαρίσει την πηγή των δακρύων για να ρεύσει το νοητό ύδωρ. Εκείνος που θέλει να φθάσει στον φόβο του Θεού, φθάνει μέσω της υπομονής. Διότι λέει: «Υπομένοντας υπέμεινα τον Κύριο και με πρόσεξε, και εισάκουσε τη δέησή μου.» Και τι άλλο; «Και με ανέβασε από τον λάκκο της ταλαιπωρίας και από τον βούρκο του πηλού.» Από δε τον λάκκο λογίζεται και η σκληροκαρδία. Εάν λοιπόν ποθείς να τα αποκτήσεις, και να σώζεσαι εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών.

Ο ίδιος γέροντας, που συγκατοικούσε με κάποιον αδελφό, όταν ασθένησαν και οι δύο, ζήτησε από τον άλλο Γέροντα να προσευχηθεί για αυτούς. Απόκριση του Ιωάννη: Ο Κύριος είπε: «Με την υπομονή σας θα κερδίσετε τις ψυχές σας». Και ο Απόστολος, ακολουθώντας Τον, είπε: «Διότι έχετε ανάγκη από υπομονή». Και ο προφήτης: «Υπομένοντας περίμενα τον Κύριο και με πρόσεξε». Και πάλι ο γλυκύς Δεσπότης μας Θεός είπε: «Εκείνος που θα υπομείνει μέχρι τέλους, αυτός θα σωθεί». Και οι δύο να μείνετε στην υπομονή, ευχαριστώντας και προσδοκώντας να έλθει σε εσάς η αγία Του δύναμη εξ ύψους. Διότι όλα αυτά γίνονται για τη δοκιμασία σας.

Διότι ο Θεός των όλων τους απευθυνόταν σχετικά με τον Εμμανουήλ: Αυτόν τον Κύριο να αγιάσετε, και αυτός θα είναι ο φόβος σας. Και εάν έχετε πεποίθηση σε αυτόν, θα σας γίνει αγίασμα. Αυτοί δε, αποδεχόμενοι με μεγάλη προθυμία τον λόγο της μυσταγωγίας που οδηγεί σε αυτό, χωρίς καμία χρονοτριβή υπόσχονται υπακοή, και θέτοντας κάθε ελπίδα σε αυτόν λένε: «Θα περιμένω τον Θεό, ο οποίος απέστρεψε το πρόσωπό του από τον οίκο του Ιακώβ, και θα έχω πεποίθηση σε αυτόν.» Και τι άραγε να σημαίνει το «θα περιμένω»; Ή μάλλον οπωσδήποτε εκείνο, το οποίο είπε και ο θεσπέσιος Δαβίδ: «Με υπομονή υπέμεινα τον Κύριο, και με πρόσεξε.» Υπομένει δε τον Κύριο εκείνος που έχει επιλέξει να φρονεί όσα είναι αρεστά σε Αυτόν, και να ακολουθεί τα προστάγματά Του, και να υπομένει με πολύ μεγάλη ευχαρίστηση τους αγώνες για την ευσέβεια προς Αυτόν. Διότι προς αυτό τους παροτρύνει το Πνεύμα μέσω της φωνής του ψαλμωδού λέγοντας: «Να έχεις ανδρεία, και ας κραταιώνεται η καρδιά σου, και υπόμεινε τον Κύριο.» «Θα υπομείνω λοιπόν, λέει, τον Θεό που απέστρεψε το πρόσωπό του από τον οίκο του Ιακώβ.» Παρατήρησε, λοιπόν, παρατήρησε εκτός από την υπακοή τους, πόση σύνεση διαθέτουν. Διότι από τα σφάλματα στα οποία άλλοι προσέκρουσαν, και μάλιστα υπέστησαν την αποστροφή του θείου προσώπου, μέσα από αυτά τα ίδια καθιστούν τις καρδιές τους πιο ασφαλείς, ώστε να ρέπουν προς τα καλύτερα. Επειδή φοβούνται την αποστροφή των θείων οφθαλμών.

Επομένως, το να περιμένει κανείς τον Θεό δεν θα μπορούσε να νοηθεί ως τίποτε άλλο, παρά ως το να Του ευαρεστεί μέσω της καρτερίας και της υπομονής, και εξαιτίας αυτού να αξιώνεται της ευσπλαχνίας και της πρόνοιάς Του. Διότι είναι γραμμένο: «Με υπομονή περίμενα τον Κύριο, και έστρεψε την προσοχή Του σε εμένα». <Υψώστε προς τον ουρανό τα μάτια σας και κοιτάξτε κάτω στη γη, διότι ο ουρανός στερεώθηκε σαν καπνός, και η γη θα παλιώσει σαν ένδυμα, και εκείνοι που κατοικούν τη γη θα πεθάνουν όπως ακριβώς και αυτά. Η δε σωτηρία μου θα υπάρχει στον αιώνα, και η δικαιοσύνη μου δεν πρόκειται να εκλείψει.> Λέγοντας ότι θα γίνει ελπίδα για τα έθνη, αναπτύσσει για αυτά την αναγκαία μυσταγωγία. Διότι δεν υπήρχε άλλος τρόπος για να μπορέσουν να προσκολληθούν στον Θεό με πνευματική οικειότητα εκείνοι που δεν Τον γνώριζαν, παρά μόνο μέσα από την απαλλαγή τους από την αρχαία πλάνη, την απελευθέρωσή τους από τις παγίδες και τη διαβολική σκληρότητα, και τον εμπλουτισμό τους με την αληθινή και αμώμητη γνώση για τον Θεό.

Επιτίθεται δε σαν φίδι, χύνοντας το δηλητήριο της αμαρτίας, σπέρνοντας αισχρές ηδονές και ερεθίζοντας πάντοτε προς άτοπες επιθυμίες, και αλείφοντας σαν με μέλι τους τρόπους της φαυλότητας, για να παγιδεύσει πολλούς. <Ο δε Κύριος δεν θα τον εγκαταλείψει στα χέρια του, κ.λπ.> (A f. 201 b, B f. 131 b) Αλλά ο Κύριος, λέει, δεν θα τον εγκαταλείψει στα χέρια του. Γνωστοποιώντας την επίθεση, δεν αφήνει να καταπέσει ο νους των αγίων, τοποθετώντας αμέσως τον βοηθό, για να αφανίσει την επίθεση της σκαιότητας εκείνου. Διότι, όταν προστατεύει ο Θεός, ποιος είναι αυτός που θα βλάψει; Και βεβαίως ορθή και αμερόληπτη κρίση θα εκδοθεί οπωσδήποτε από τον Θεό, καταδικάζοντας μεν τους βεβήλους και πονηρούς, απαλλάσσοντας δε από τον κίνδυνο και τον φόβο όλους όσοι έχουν αφιερωθεί σε Αυτόν, και έχουν τον ιερό Του νόμο στον νου και στην καρδιά, και κάνουν τη δικαιοσύνη μελέτη τους. διότι όταν κρίνεται, λέει, ο δίκαιος, δεν θα τον καταδικάσει. <Υπόμεινε τον Κύριο, και φύλαξε την οδό Του.> (A f. 202, B f. 131 b) Άριστο πράγμα είναι η υπομονή, διότι γεννά τη δοκιμή, η δοκιμή την ελπίδα, και η ελπίδα δεν καταισχύνει. Ψάλλει λοιπόν και λέει ο θεσπέσιος Μελωδός: «Με υπομονή υπέμεινα τον Κύριο, και με πρόσεξε». Και ένας άλλος από τους αγίους: «Διότι έχετε ανάγκη, λέει, από υπομονή, ώστε, αφού κάνετε το θέλημα του Θεού, να λάβετε την επαγγελία».

Διότι παρακαλούν όσοι από τον Ισραήλ πίστεψαν, να ελευθερωθούν από την αμαρτία που προήλθε εξαιτίας της απείθειας, και συγχρόνως διηγούνται τα κακά που τους συνέβησαν εξαιτίας της απιστίας τους. Άλλοι δε αναφέρουν την ωδή αυτή και σε εκείνους που βρίσκονταν στη Βαβυλώνα, οι οποίοι ωφελήθηκαν από τη θλίψη τους εκεί και επαναπατρίστηκαν. <Υπομένοντας υπέμεινα τον Κύριο, και με πρόσεξε, κ.τ.λ.> (A f. 218 b, B f. 144, I f. 199 b) Αλλά θα μπορούσε να πει κανείς: Πώς είναι δυνατόν να υπέμειναν αυτοί τον Κύριο, ή πώς εισακούστηκαν, τη στιγμή που ίσως ούτε καν φώναξαν προς αυτόν, έχοντας απομακρυνθεί ακόμη και από το να γνωρίζουν ποιος είναι εκ φύσεως ο δημιουργός και δεσπότης των πάντων; Απαντούμε, λοιπόν, ότι ο Σωτήρας προσέλκυσε μέσω της πίστεως τους ανθρώπους σε όλη τη γη, αφού κατήργησε το κράτος του διαβόλου και κατέλυσε τη σκληρότητα των πονηρών δυνάμεων, και τίμησε με πνευματική ελευθερία όσους κλήθηκαν στην επίγνωσή του μέσω της πίστεως σε αυτόν. Εντούτοις, δεν εισήλθε μέσω της πίστεως μόνο το πλήθος των εθνών, αλλά πριν από αυτούς και όσοι κατάγονται από το αίμα του Ισραήλ. «Διότι ο Χριστός αναδημιούργησε τους δύο λαούς σε έναν καινό άνθρωπο φέρνοντας ειρήνη, και συνδιαλλάσσοντας και τους δύο σε ένα σώμα με τον Πατέρα», όπως είναι γεγραμμένο.

Το ότι το μυστήριο του Χριστού προαναγγελλόταν σε όσους προέρχονταν από τον Ισραήλ, τόσο μέσω του νόμου όσο και μέσω των προφητών, δεν θα ήταν καθόλου ασαφές στους γνώστες των ιερών Γραφών. Διότι κάπου είπε ο Χριστός συνομιλώντας με τους Ιουδαίους: «Αν πιστεύατε στον Μωυσή, θα πιστεύατε και σε εμένα· διότι για εμένα έγραψε εκείνος». Επειδή οι Ιουδαίοι προσδοκούσαν ότι θα έλθει κατά τους ορισμένους καιρούς ως Σωτήρας και Λυτρωτής, όχι μόνο δικός τους, αλλά και όλων των εθνών. Γι' αυτό και ο δίκαιος Συμεών, όταν είδε τον Χριστό ως βρέφος μέσα στον θείο ναό, είπε: «Τώρα απολύεις, Δέσποτα, τον δούλο σου, σύμφωνα με τον λόγο σου, διότι είδαν τα μάτια μου το σωτήριό σου, το οποίο ετοίμασας ενώπιόν σου· φως για την αποκάλυψη των εθνών, και δόξα του λαού σου Ισραήλ». Αλλά και η γυναίκα από τη Σαμάρεια, όταν συνομιλούσε με τον Χριστό, το ομολόγησε ξεκάθαρα. Διότι είπε: «Γνωρίζουμε ότι έρχεται ο Μεσσίας, ο οποίος λέγεται Χριστός· όταν έλθει εκείνος, θα μας τα αναγγείλει όλα». Έχει ειπωθεί επίσης, μέσω ενός από τους αγίους προφήτες προς τα πλήθη των Ιουδαίων, καθώς ο Χριστός υποσχόταν τη δική του έλευση προς εμάς: «Γι' αυτό να με υπομείνετε, λέγει ο Κύριος, μέχρι την ημέρα της αναστάσεώς μου ως μαρτυρία, διότι η κρίση μου απευθύνεται στις συναγωγές των εθνών». Επομένως, εύλογα θα μπορούσαν να πουν, έχοντας προσδοκήσει ότι η έλευση του Σωτήρα θα λάβει χώρα στους κατάλληλους καιρούς: «Με υπομονή περίμενα τον Κύριο», αντί του «Με προσδοκία τον περίμενα»· «και με πρόσεξε», δηλαδή, «Με επισκέφθηκε».

Με υπομονή περίμενα τον Κύριο, και έστρεψε την προσοχή του σε εμένα.» Και, «Η ελπίδα δεν καταισχύνει.» Γιατί λοιπόν πρέπει να λυπούμαστε, όταν ελπίζουμε σε τέτοια αγαθά; Διότι ακόμη λίγο, και εκείνος που έρχεται θα έλθει, και δεν θα καθυστερήσει, ο οποίος είναι φως και αλήθεια.

Διότι λέγει, με υπομονή περίμενα τον Κύριο και με πρόσεξε, και πάλι: Σύμφωνα με το πλήθος των οδυνών μέσα στην καρδιά μου, οι παρηγοριές σου εύφραναν την ψυχή μου. 70. Όπως οι πόρτες των λουτρών που ανοίγουν συνεχώς διασκορπίζουν γρήγορα την εσωτερική θερμότητα προς τα έξω, έτσι και η ψυχή, όταν θέλει να μιλάει πολύ, έστω κι αν λέει πάντα καλά λόγια, διασκορπίζει τη μνήμη της μέσα από την πύλη της φωνής. Γι' αυτό, λοιπόν, στερείται μεν τα καίρια νοήματα, και μεταφέρει ενοχλητικά στους τυχόντες την ίδια τη σύγκρουση των λογισμών της, επειδή δεν έχει πλέον το Άγιο Πνεύμα να τη διατηρεί σε διάνοια απαλλαγμένη από φαντασίες. Διότι το Αγαθό αποφεύγει πάντοτε την πολυλογία, καθώς είναι ξένο προς κάθε ταραχή και φαντασία. Είναι καλή, επομένως, η έγκαιρη σιωπή, η οποία δεν είναι τίποτε άλλο παρά μητέρα των πιο σοφών νοημάτων. 71. Ο ίδιος ο λόγος της γνώσης μάς διδάσκει, λοιπόν, ότι στην αρχή πολλά πάθη ενοχλούν την ψυχή που θεολογεί, αλλά περισσότερο από όλα ο θυμός και το μίσος. Και αυτό το παθαίνει όχι τόσο εξαιτίας των δαιμόνων που τα προκαλούν, όσο εξαιτίας της δικής της προκοπής. Διότι όσο η ψυχή παρασύρεται από το κοσμικό φρόνημα, έστω κι αν δει με οποιονδήποτε τρόπο το δίκαιο να καταπατείται από κάποιους, παραμένει ακίνητη και ατάραχη. Επειδή, φροντίζοντας για τις δικές της επιθυμίες, δεν αποβλέπει στη δικαιοσύνη του Θεού.

Διότι «υπομένοντας», λέει, «υπέμεινα τον Κύριο και με πρόσεξε». 95. Δυσαπόκτητο πράγμα είναι η ταπεινοφροσύνη· διότι όσο μεγάλη είναι, τόσο με πολλούς αγώνες κατορθώνεται. Παρουσιάζεται δε σε όσους μετέχουν στην άγια γνώση με δύο τρόπους. Διότι όταν ο αγωνιστής της ευσέβειας βρίσκεται στο μέσο της πνευματικής του πείρας, είτε εξαιτίας ασθένειας του σώματος, είτε εξαιτίας εκείνων που αδικαιολόγητα εχθρεύονται αυτούς που φροντίζουν για το δίκαιο, είτε εξαιτίας πονηρών λογισμών, διατηρεί κάπως πιο ταπεινό το φρόνημά του. Όταν όμως, με πολλή αίσθηση και βεβαιότητα, ο νους καταυγαστεί από την άγια χάρη, τότε η ψυχή έχει την ταπεινοφροσύνη σαν φυσικό της γνώρισμα. Διότι, τρεφόμενη πλούσια από τη θεία αγαθότητα, δεν μπορεί πλέον να εξυψωθεί στον όγκο της φιλοδοξίας, έστω και αν τηρεί αδιάκοπα τις εντολές του Θεού, αλλά μάλλον θεωρεί τον εαυτό της πιο ταπεινό από όλους λόγω της κοινωνίας με τη θεία επιείκεια. Και εκείνη μεν η ταπεινοφροσύνη έχει τις περισσότερες φορές λύπη και αθυμία, ενώ τούτη χαρά μαζί με πάνσοφη αιδώ. Γι' αυτό η πρώτη, όπως είπα, παρουσιάζεται σε όσους βρίσκονται στο μέσο των αγώνων, ενώ η δεύτερη καταπέμπεται σε αυτούς που πλησιάζουν στην τελειότητα.

Μια από τις ημέρες, λοιπόν, ενώ στεκόμουν στο αίθριο του μοναστηριού λιγοψυχώντας και παρακαλώντας τον Θεό γι' αυτό, ξαφνικά στρέφω την προσοχή μου μέσα στην εκκλησία και βλέπω κάποιον με σχήμα επισκόπου που φορούσε ρούχο στο χρώμα του ποντικιού, να εισέρχεται στο ιερό. Ποτέ μου δεν πλησίαζα ξένο χωρίς να υπάρχει ανάγκη ή εντολή, αλλά σαν κάτι να με τράβηξε τότε, και εισέρχομαι πίσω του. Εκείνος έμεινε όρθιος για αρκετή ώρα, έχοντας τα χέρια του απλωμένα προς τον ουρανό, και εγώ στεκόμουν πίσω του προσευχόμενος με πολύ φόβο, διότι με κατέλαβε μεγάλη δειλία από τη θέα του. Αφού τελείωσε την προσευχή του, στρέφεται και έρχεται προς τα εμένα, και όσο με πλησίαζε, αισθανόμουν να υποχωρούν και η λύπη και η δειλία μου. Έπειτα, μόλις στάθηκε μπροστά μου, απλώνει το χέρι του και αγγίζει το στήθος μου και χτυπάει με τα δάχτυλά του στο στήθος μου λέγοντας: «Υπομένοντας υπέμεινα τον Κύριο, και με πρόσεξε και εισάκουσε τη δέησή μου και με ανέβασε από τον λάκκο της ταλαιπωρίας και από τον λασπώδη βούρκο. Και έστησε τα πόδια μου πάνω σε πέτρα και κατεύθυνε τα βήματά μου και έβαλε στο στόμα μου ένα καινούριο άσμα, ύμνο προς τον Θεό μας». Και λέει όλους τους στίχους τρεις φορές, χτυπώντας, όπως είπα, στο στήθος μου, και έτσι βγαίνει έξω. Και αμέσως γεννιέται στην καρδιά μου φως, χαρά, παρηγοριά, γλυκύτητα, και έγινα εντελώς άλλος άνθρωπος.

Όταν οι Απόστολοι είπαν, είδαμε τον Κύριο, αυτός απορώντας είπε: εάν δεν δω στα χέρια του το σημάδι των καρφιών, και δεν βάλω το χέρι μου στην πλευρά του, δεν πρόκειται να πιστέψω. Έπειτα, όταν ο Χριστός μετά από ημέρες εμφανίστηκε σε αυτόν και είπε: φέρε το δάχτυλό σου εδώ και δες τα χέρια μου, και μην γίνεσαι άπιστος, αλλά πιστός, αυτός γεμάτος έκπληξη αποκρίθηκε με δυνατή φωνή: ο Κύριός μου και ο Θεός μου. Ο δε Χριστός δεν απέρριψε αυτή τη φωνή, αλλά και με χαρά την αποδέχθηκε. Και για τον λόγο αυτό η γραφίδα της προφητείας πρόσθεσε: και με πρόσεξε.

Μόνο όσοι κοπιάζουν με ζήλο στις Γραφές και μελετούν το βιβλίο των Ψαλμών με ορθή κατανόηση, αυτοί γνωρίζουν ότι ποτέ δεν έλειψε ο κλαυθμός από τον δίκαιο, αλλά άλλοτε μεν έβρεχε το στρώμα του με τα δάκρυά του, άλλοτε δε έλεγε: «τα δάκρυά μου έγιναν για μένα άρτος ημέρα και νύχτα»· και άλλοτε ξεχνούσε ακόμη και να φάει: «διότι ξέχασα», λέει, «να φάω τον άρτο μου, και το ποτό μου το αναμίγνυα με κλάμα». Και προς τι να αναφέρω τις θλίψεις που είναι καταγεγραμμένες στους ψαλμούς του; Διότι προσευχόμενος έλεγε: «οι θλίψεις της καρδιάς μου πληθύνθηκαν, από τις ανάγκες μου βγάλε με». Τι να πούμε όμως για τότε που, αν και είχε ευεργετηθεί από αυτόν και από τη χάρη του Θεού και είχε σωθεί από τους αλλοφύλους, ο Σαούλ δεν έπαυε να τον καταδιώκει και να ζητά να τον θανατώσει, χωρίς να έχει υποστεί κανένα κακό από αυτόν, αλλά επειδή είχε κυριευθεί από φοβερό φθόνο; Και τι να πούμε για τότε που ο Σεμεΐ τον καταριόταν, τον εξουθένωνε και τον λιθοβολούσε με πέτρες; Και τότε που εκείνος που είχε βγει από τα σπλάχνα του τον καταδίωκε και έσπευδε να τον εξοντώσει; Και τι για τότε που τόλμησε εκείνη την ασεβέστατη πράξη και κυριεύθηκε από εκείνη τη μανία εναντίον των γυναικών του πατέρα του, εξουθενώνοντάς τον; Πόσες θλίψεις και οδύνες ήταν όλα αυτά; Αλλά όλα αυτά τα υπέμεινε για την αιώνια ζωή· και έλεγε: «με υπομονή περίμενα τον Κύριο, και με πρόσεξε, και εισάκουσε τη δέησή μου».

Κεφάλαιο 3. Περί του πολέμου της σαρκός. Εάν ο πόλεμος της σαρκός επαναστατήσει εναντίον σου, μην φοβάσαι, ούτε να καταπίπτεις στους λογισμούς, μήπως και αποθρασύνεις τον Εχθρό σου εναντίον σου και σπείρει μέσα σου κάποιο από τα δικά του νοήματα και σου πει: δεν είναι δυνατόν να πάψει η πύρωση από εσένα, εάν δεν ικανοποιήσεις την επιθυμία σου· ώστε, αφού σε τραυματίσει, να σταθεί απέναντί σου, περιγελώντας την αδράνειά σου. Αλλά με υπομονή να υπομείνεις τον Κύριο, και να εκχύσεις ενώπιον της αγαθότητάς Του τη δέησή σου με κλάματα, και Αυτός θα σε εισακούσει, και θα σε βγάλει από τον λάκκο της ταλαιπωρίας των ρυπαρών λογισμών και από τον λασπώδη πηλό των αισχρών φαντασιών, και θα στήσει τα πόδια σου πάνω σε πέτρα αγιότητας, και θα δεις τη βοήθειά Του να έρχεται σε εσένα. Μόνο υπόμεινε, και μην χαλαρώσεις στον λογισμό, ούτε να αποκάμεις αδειάζοντας τα νερά από το αμπάρι· διότι είναι κοντά το λιμάνι της ζωής· επειδή, ενώ εσύ ακόμη θα μιλάς, Εκείνος θα πει: ιδού, είμαι παρών. Αλλά περιμένει να δει τον αγώνα σου, εάν όντως ανταγωνίζεσαι προς την αμαρτία μέχρι θανάτου. Μην ολιγοψυχείς λοιπόν, διότι δεν σε εγκατέλειψε. Διότι τον αγώνα σου τον βλέπει και ο χορός των αγίων Αγγέλων, και το πλήθος των δαιμόνων. Οι Άγγελοι προσφέρουν στεφάνι σε αυτόν που νικά· οι δαίμονες προξενούν αισχύνη σε αυτόν που νικιέται.

Πρόσεξε λοιπόν, αγαπητέ, μήπως εκπνεύσει ο χρόνος της προθεσμίας και δεν βρούμε άλλη ευκαιρία. Ελάτε λοιπόν, ας τον προσκυνήσουμε· ας κλάψουμε ενώπιον του Κυρίου που μας δημιούργησε. Ύψωσε τα χέρια σου προς αυτόν μαζί με την καρδιά σου, και με δάκρυα πλησίασέ τον, φωνάζοντας προς αυτόν μαζί με τον Προφήτη: Σώσε με από τον πηλό του βούρκου, για να μην παγιδευτώ· λύτρωσέ με από εκείνους που με μισούν και από τα βαθιά ύδατα. Ας μη με καταποντίσει η καταιγίδα του νερού, ούτε ας με καταπιεί ο βυθός, ούτε ας κλείσει πάνω μου το πηγάδι το στόμα του· εισάκουσέ με, Κύριε, διότι είναι αγαθό το έλεός σου· σύμφωνα με το πλήθος των οικτιρμών σου επίβλεψε σε εμένα. Μην αποστρέψεις το πρόσωπό σου από τον δούλο σου, διότι θλίβομαι· άκουσέ με γρήγορα. Πρόσεξε την ψυχή μου και λύτρωσέ την, εξαιτίας των εχθρών μου γλίτωσέ με. Έτσι ώστε να σου πει και εκείνος αυτό που είναι γραμμένο: Αναθάρρησε, και ας κραταιωθεί η καρδιά σου, και έχε υπομονή στον Κύριο. Για να πεις και εσύ, ευχαριστώντας την αγαθότητά του: Με υπομονή περίμενα τον Κύριο, και με πρόσεξε, και εισάκουσε τη δέησή μου, και με ανέβασε από τον λάκκο της ταλαιπωρίας και από τον πηλό του βούρκου, και έστησε πάνω σε πέτρα τα πόδια μου και κατεύθυνε τα βήματά μου και έβαλε στο στόμα μου ένα νέο άσμα, ύμνο προς τον Θεό μας· πολλοί θα το δουν και θα φοβηθούν και θα ελπίσουν στον Κύριο.

Άκουσε, αγαπητέ· εάν δοκιμαστείς προτού λάβεις αυτό που ζητάς, μην πάψεις να Τον επικαλείσαι, μην αποθαρρυνθείς, με τη σκέψη ότι δεν εισακούστηκες. Θυμήσου τη Χαναναία και μιμήσου την υπομονή της, πώς δοκιμάστηκε προτού πετύχει το αίτημά της, σε τέτοιο βαθμό ώστε οι μαθητές Του να Τον πλησιάσουν εξαιτίας της και να Του πουν: «Απόλυσέ την, διότι φωνάζει οπίσω μας». Μήπως την απέρριψε οριστικά; Δεν τη δοκίμασε για λίγο και κατόπιν της έδωσε αυτό που ζήτησε; Αυτά διδασκόμαστε προς όφελός μας, για να μάθουμε όταν δοκιμαζόμαστε να εμμένουμε στο αίτημά μας, και πράγματι να λαμβάνουμε, έστω κι αν είμαστε αμαρτωλοί, όπως ακριβώς και αυτή, που ήταν αλλόφυλη Χαναναία. Όπως επίσης παρήγγειλε ο Κύριος, λέγοντας: «Ποιος από εσάς θα έχει έναν φίλο, και θα πάει σε αυτόν τα μεσάνυχτα και θα του πει: Φίλε, δάνεισέ μου τρία ψωμιά, επειδή ένας φίλος μου ήρθε σε εμένα από ταξίδι, και δεν έχω τίποτα να του παραθέσω· και εκείνος από μέσα θα αποκριθεί και θα πει: Μην μου προκαλείς κόπους· η θύρα έχει κλείσει, και τα παιδιά είναι μαζί μου στο κρεβάτι· δεν μπορώ να σηκωθώ για να σου δώσω. Σας λέω, έστω κι αν δεν σηκωθεί να του δώσει επειδή είναι φίλος του, τουλάχιστον εξαιτίας της φορτικότητάς του θα σηκωθεί και θα του δώσει όσα χρειάζεται. Κι εγώ σας λέω: Αιτείτε, και θα σας δοθεί». Όπως λέει και στον ψαλμό: «Υπομένοντας υπέμεινα τον Κύριο, και με πρόσεξε, και εισάκουσε τη δέησή μου».

Εκείνος που απέκτησε υπομονή απέκτησε ελπίδα, διότι ένας τέτοιος άνθρωπος είναι στολισμένος με κάθε αγαθό έργο. Γι' αυτό με παρρησία θα αναφωνήσει προς τον Κύριο, λέγοντας: Με υπομονή περίμενα τον Κύριο, και με πρόσεξε.

Ας καταισχυνθούν αυτοί που παρανομούν μάταια. Αρκεί μόνο να υπομένει κανείς με σταθερή πρόθεση, και να μην αλλάζει, ούτε να μετακινείται από την πίστη. Διότι οι άστατοι και όσοι παρασύρονται από κάθε άνεμο ενδέχεται κάποτε να υποστούν τη ντροπή· όχι όμως και αυτοί που έχουν μάθει να λένε: «Με υπομονή περίμενα τον Κύριο». Αντί δε της λέξης «παρανομούντες», οι υπόλοιποι μεταφραστές και η πέμπτη έκδοση το απέδωσαν ως «αποστατούντες»· αποφαίνοντας σαφώς ότι θα καταισχυνθούν οι παραβάτες και όσοι δεν εμμένουν στον αρχικό τους σκοπό. Διότι, βρίσκοντας κενό τον καρπό της αποστασίας τους, επειδή αποστάτησαν από τον Θεό μάταια, θα καταισχυνθούν.

ΕΙΣ ΤΟ ΤΕΛΟΣ, ΤΟΥ ΔΑΒΙΔ, ΛΘʹ. «Υπομένοντας υπέμεινα τον Κύριο, και με πρόσεξε». —Επειδή η θλίψη απεργάζεται την υπομονή, η δε υπομονή τη δοκιμή, η δε δοκιμή την ελπίδα· και η ελπίδα δεν καταισχύνει. Εύλογα ο δίκαιος δεν υπομένει απλώς, αλλά, αυξάνοντας την ελπίδα του και μη απελπιζόμενος για τη σωτηρία που προέρχεται από τον Θεό, παραμένει σταθερός στην υπομονή. Ακόμη και αν δεν εισακουστεί αμέσως όταν δεηθεί, ωστόσο ελπίζοντας υπομένει και προσκαρτερεί στις δεήσεις και τις προσευχές. Εάν δε περιπέσει κάποτε σε σφάλμα, όπως ο Δαβίδ, ομολογεί ότι δεν αγνοεί σε τι είδους κακά έχει περιέλθει. Εάν μάλιστα μετά από αυτά συνέλθει, έχοντας συναισθανθεί το σφάλμα του, θα ευχαριστήσει τον Θεό, γνωρίζοντας από τι βάθος ταλαιπωρίας τον ανέσυρε Εκείνος που έγινε ιατρός και σωτήρας της ψυχής του· γι' αυτό και θα πει: «Με ανήγαγε από τον λάκκο της ταλαιπωρίας και από τον πηλό της ιλύος (τον βούρκο)». Και θα το επιτύχει αυτό, επειδή ακριβώς «υπομένοντας υπέμεινε τον Κύριο». Και δεν θα έσφαλλες αν ονόμαζες «λάκκο ταλαιπωρίας» το βάθος της αμαρτίας, και «πηλό της ιλύος» τις ηδυπάθειες του πηλώδους σώματος, στις οποίες η ψυχή, αφού γλιστρήσει, βυθίζεται και καταποντίζεται σαν σε βυθό. Εκείνος, λοιπόν, που αναδύεται από αυτά και ανασύρεται από τη δεξιά του Σωτήρα, και έπειτα πλέον στηρίζει τα θεμέλια της ψυχής του στον καθαρό λόγο, εύλογα θα πει: «Και με ανήγαγε από τον λάκκο της ταλαιπωρίας και από τον πηλό της ιλύος· και έστησε πάνω σε πέτρα τα πόδια μου, και κατεύθυνε τα βήματά μου».

Γιατί είσαι περίλυπη, ψυχή μου, και γιατί με αναστατώνεις; Έλπισε στον Θεό, διότι θα τον δοξολογήσω· αυτός είναι η σωτηρία του προσώπου μου και ο Θεός μου. Ο Σύμμαχος όμως λέει: «Γιατί καταρρέεις, ψυχή μου, και γιατί θορυβείσαι εναντίον μου; Περίμενε τον Θεό· διότι παντοτινά θα τον δοξολογώ, τη σωτηρία του προσώπου μου και τον Θεό μου». Περίμενε, λέει, ώστε να μπορέσεις και εσύ κάποτε να πεις: «Με υπομονή περίμενα τον Κύριο, και με πρόσεξε». Αλλά και «έλπισε στον Θεό»· διότι η ελπίδα δεν καταισχύνει. Γιατί, λοιπόν, θα έπρεπε να ταράζεσαι; Και γιατί να γίνεσαι περίλυπη, εφόσον προσδοκώνται τόσα αγαθά; Διότι «ακόμη λίγο, και αυτός που έρχεται θα φθάσει και δεν θα καθυστερήσει», και το φως θα αποσταλεί, και η αλήθεια θα φανερωθεί, και τα όσα προφητεύτηκαν θα εκπληρωθούν· και ο τελικός σκοπός κάθε λόγου είναι η σωτηρία του προσώπου, ο ίδιος ο Θεός μου. Όταν δηλαδή αξιωθώ, αφού παραστώ ενώπιον του Θεού, να αντικρίσω πρόσωπο με πρόσωπο τη σωτηρία, για την οποία γίνεται πολύς λόγος μέσα σε όλες τις Γραφές· τότε ακριβώς θα τον δοξολογήσω ως Θεό μου και Σωτήρα μου. Και πολύ ορθά συνέδεσε το φως με την αλήθεια· διότι ό,τι είναι το αισθητό φως για τα μάτια του σώματος, τούτο είναι η αλήθεια για τα μάτια της ψυχής, τα οποία ατενίζουν τη φύση των πραγμάτων και δεν εξαπατώνται πλέον, αλλά μέσω της ίδιας της κατανόησης των όντων φωτίζονται και αποκτούν τη γνώση της αλήθειας.

Αυτός όμως θα σε διαθρέψει, όπως ακριβώς και κάθε δίκαιο· διότι κανέναν απολύτως από τους δικαίους δεν εγκατέλειψε ποτέ, ώστε να υποστεί κλυδωνισμό με αποτέλεσμα να σαλευθεί και να εκπέσει. Γι' αυτό λέγεται στη συνέχεια: «Δεν θα επιτρέψει ποτέ να κλονιστεί ο δίκαιος»· ή, σύμφωνα με τον Σύμμαχο: «Δεν θα παραδώσει ποτέ τον δίκαιο ώστε να εγκλειστεί». Γι' αυτό λέγεται και σε άλλο σημείο: «Ήμουν νέος και πλέον γέρασα, και δεν είδα δίκαιο εγκαταλειμμένο, ούτε το σπέρμα του να ζητάει ψωμί». Αφού είπε αυτά, στη συνέχεια προσθέτει σχετικά με εκείνους που επιβουλεύονται τον Σωτήρα το εξής: «Εσύ όμως, Θεέ, θα τους καταβιβάσεις σε φρέαρ διαφθοράς»· ή σύμφωνα με τον Σύμμαχο: «Εσύ όμως, Θεέ, θα τους ρίξεις σε λάκκο διαφθοράς»· για τον οποίο λάκκο έχουν ειπωθεί πάρα πολλά στα προηγούμενα· όπως στο χωρίο: «Υπομένοντας περίμενα τον Κύριο, και με πρόσεξε, και με ανέβασε από τον λάκκο της ταλαιπωρίας και από τον λασπώδη πηλό»· και πάλι: «Μην αποσιωπήσεις από εμένα, για να μην γίνω όμοιος με εκείνους που κατεβαίνουν στον λάκκο»· και ξανά: «Κύριε, ανέβασες την ψυχή μου από τον άδη, με έσωσες από εκείνους που κατεβαίνουν στον λάκκο». Αλλά ο μεν δίκαιος διασώζεται ώστε να μην κατακρημνιστεί στον εν λόγω λάκκο· οι δε ασεβείς φέρονται προς τα κάτω σε αυτόν, κατακρημνιζόμενοι από τον Θεό, ως σε τόπο κατάλληλο για αυτούς.

Γι' αυτό και σύμφωνα με τον ψαλμό, η ψυχή του γέμισε από κακά και η ζωή του πλησίασε στον άδη. Πράγμα που και αυτό δηλώνει σαφώς την κάθοδό του στον θάνατο. Για τον λόγο αυτό ο μεν Ακύλας το απέδωσε λέγοντας: «Και η ζωή μου κατέληξε στον άδη»· ο δε Σύμμαχος: «Και η ζωή μου άγγιξε τον άδη». Και όπως έχει ειπωθεί αλλού το: «Συγκαταλέχθηκε με τους ανόμους»· έτσι και εδώ λέει: «Συγκαταλέχθηκα με αυτούς που κατεβαίνουν στον λάκκο»· αντί για το οποίο ο Σύμμαχος απέδωσε: «Λογίστηκα μεταξύ αυτών που οδηγούνται στον λάκκο». Διότι όλοι μεν οι άνθρωποι σύρονται και οδηγούνται κάτω στον τόπο του θανάτου, που τώρα παρομοιάζεται με λάκκο· και κατεβαίνουν εκεί εξαιτίας των δικών τους αμαρτιών, επειδή κρίθηκαν άξιοι για τον τόπο εκείνο. Και εγώ λογίστηκα ανάμεσά τους, χωρίς να είμαι άξιος, αλλά επειδή έγινα υπήκοος στον Πατέρα μέχρι θανάτου. Εδώ, λοιπόν, λέει: «η ζωή μου πλησίασε στον άδη»· και: «Συγκαταλέχθηκα με αυτούς που κατεβαίνουν στον λάκκο»· ενώ σε άλλον ψαλμό, μνημονεύοντας ακριβώς αυτά, υποδηλώνει την άνοδο από εκεί λέγοντας: «Κύριε, ανέβασες από τον άδη την ψυχή μου, με έσωσες από εκείνους που κατεβαίνουν στον λάκκο». Και πάλι αλλού: «Με υπομονή περίμενα τον Κύριο, και με πρόσεξε· και εισάκουσε τη δέησή μου, και με ανέβασε από τον λάκκο της ταλαιπωρίας».

Αυτό το γεγονός και ο θαυμάσιος από τους προφήτες Δαβίδ, προλαμβάνοντας το μέλλον με το Θείο Πνεύμα, το προεφήτευσε λέγοντας: «Υπομένοντας με καρτερία περίμενα τον Κύριο, και έστρεψε την προσοχή Του σε εμένα, και εισάκουσε τη δέησή μου, και με ανέσυρε από τον λάκκο της ταλαιπωρίας και από τον λασπώδη βούρκο. Και έστησε τα πόδια μου πάνω σε βράχο, και κατεύθυνε τα βήματά μου. Και έβαλε στο στόμα μου ένα νέο άσμα, ύμνο προς τον Θεό μας». Και το ποιο είναι αυτό το νέο άσμα, το διασαφηνίζει λέγοντας στη συνέχεια: «Θυσία και προσφορά δεν θέλησες, αλλά σώμα κατασκεύασες για εμένα. Ολοκαυτώματα και θυσίες για την αμαρτία δεν ευαρεστήθηκες. Τότε είπα, ιδού έρχομαι, στην κεφαλίδα του βιβλίου είναι γραμμένο για εμένα, ότι θέλησα, Θεέ, να πράξω το θέλημά Σου». Και προσθέτει: «Ευαγγελίστηκα δικαιοσύνη σε μεγάλη εκκλησία», διδάσκοντας ξεκάθαρα ότι, αντί των παλαιών θυσιών και ολοκαυτωμάτων, προσφέρθηκε στον Θεό η ένσαρκη παρουσία του Χριστού και το σώμα που καταρτίστηκε για Αυτόν, και αυτό ακριβώς το γεγονός ευαγγελίζεται στην εκκλησία Του, ως ένα μέγα μυστήριο το οποίο είχε προαναγγελθεί με την προφητική φωνή «στην κεφαλίδα του βιβλίου».

Εις το τέλος· ψαλμός του Δαβίδ. Όσα επρόκειτο να συμβούν στο τέλος σχετικά με την παρουσία του Χριστού, τα προέβλεψαν οι προφήτες [μιλώντας μέσω του Αγίου Πνεύματος]. «Υπομένων»: Ο Χριστός υπέμεινε τα του πάθους, αλλά και όσοι έζησαν με υπομονή αποκτούν παρρησία στη δόξα. «Και εισήκουσε»: Διότι ο Αδάμ, καυχώμενος έναντι των δαιμόνων, βροντοφώναξε αυτά κατά την παρουσία του Χριστού. «Και ανήγαγε»: Ο Χριστός, αφού αναστήθηκε από τον τάφο, συνανέστησε τον Αδάμ από τον άδη, δηλαδή από τον λάκκο, τον οποίο του έσκαψαν οι δαίμονες μέσω της παρακοής (μέσω της ανομίας που προήλθε από την παρακοή), ελευθερώνοντάς τον από τη λάσπη του βούρκου της αμαρτίας (ανομίας). «Και έστησε»: Εννοεί τον Χριστό, ο οποίος στάθηκε πάνω στον σταυρό στον βράχο του Γολγοθά. «Και κατηύθυνε»: Αφού εγκατέστησε τον άνθρωπο στην οδό της αλήθειας, που είναι ο Χριστός, ώστε να μην περιπλανάται πλέον εδώ και εκεί από την απάτη του διαβόλου. «Και ενέβαλε»: Αφού δίδαξε στον άνθρωπο το νέο άσμα [νέο ύμνο στον Θεό μας], αυτό που ακολουθεί την παρουσία της χάριτος, το μυστικό, το οποίο ο Σωτήρας δίδαξε στους μαθητές. «Ύμνο στον Θεό»: Τον ύμνο των αγγέλων, τον οποίο ψάλλουν: Άγιος, άγιος, άγιος, Κύριος Σαβαώθ. «Θα δουν πολλοί»: Διότι τα έθνη, βλέποντας και ακούγοντας την πρωτόγνωρη λατρεία, κυριευμένα από φόβο, έσπευσαν προς επιστροφή, ενδυναμωμένα από την ελπίδα. «Μακάριος ο ανήρ»: Διότι, αφού αξιώθηκαν της πίστεως και των θείων μυστηρίων, έπλεξαν για τον εαυτό τους μακαρισμό.

διδάσκοντας εκείνους που επιζητούν το έλεος από τον Θεό και λέγοντας: Ελέησόν με, ο Θεός, κατά το μέγα έλεός σου· περιφρουρώντας αυτούς που κλήθηκαν στην ιερωσύνη και λέγοντας: Μη με απορρίψεις από το πρόσωπό σου· διδάσκοντας εκείνους που σύρονται στα δικαστήρια και λέγοντας: Λύτρωσέ με από τη συκοφαντία των ανθρώπων· νουθετώντας αυτούς που φοβούνται την επίθεση των εχθρών και λέγοντας: Απάλλαξέ με από τους εχθρούς μου, Θεέ μου· παρακινώντας σε ευχαριστία όσους δείχνουν υπομονή και δέχονται ευεργεσίες, και λέγοντας: Με υπομονή περίμενα τον Κύριο, και με πρόσεξε, και εισάκουσε τη δέησή μου.

Με τον ίδιο τρόπο και εσείς, αγαπητοί, διψώντας για τον λόγο της αλήθειας, προσέρχεστε με προθυμία στην αληθινή πηγή, τον Κύριό μας Ιησού Χριστό. Διότι αυτός είναι που λέει: «Εάν κάποιος διψά, ας έλθει προς εμένα και ας πιει»· και πάλι ο ίδιος λέει: «Μακάριοι όσοι πεινούν και διψούν την δικαιοσύνη». Αναζητώντας με πόθο αυτήν την πηγή, ο μακάριος Δαβίδ έψαλλε λέγοντας: «Όπως επιποθεί το ελάφι τις πηγές των υδάτων, έτσι επιποθεί η ψυχή μου προς εσένα, Θεέ». Αλλά, για να μη φανεί ότι εξαιτίας αυτών των προοιμίων μένουμε έξω από τις Γραφές, εμπρός ας καταπιαστούμε με τα λόγια τους· διότι έτσι ο λόγος θα μας αποδειχθεί πιο λαμπρός, και η Εκκλησία θα παρουσιαστεί σε εμάς φωτεινή. Ας επανέλθουμε όμως στο προκείμενο θέμα. Τι ήταν λοιπόν αυτό που μόλις ακούσαμε να λέει ο μακάριος Δαβίδ: «Υπομένοντας υπέμεινα τον Κύριο, και έστρεψε την προσοχή του σε εμένα και εισάκουσε τη δέησή μου»; Μέγα τρόπαιο αναδείχθηκε για εμάς η υπομονή· διότι βρίσκουμε όλους τους αγίους στεφανωμένους με την υπομονή. Και έχοντας αυτήν ως διδάσκαλο, μπορούμε να κατανοήσουμε βαθιά τον μακάριο Αβραάμ, ο οποίος έφτασε στα εκατό του χρόνια και δεν είχε ακόμη τεκνοποιήσει, αλλά χάρη στην υπομονή του, ο καρπός είχε ήδη τρυγηθεί μπροστά στα μάτια του. Το δέντρο έχασε τα φύλλα του, όμως η ρίζα ήταν βαρυφορτωμένη από ζωή· γέρασε η σάρκα, αλλά το φρόνημά του βρισκόταν σε ακμή· και έτσι, με την υπομονή, καρπώθηκε τον Ισαάκ.

Γιατί, λοιπόν, ρωτάς και για τη συμφορά των αδελφών; Γιατί μαίνεσαι τόσο πολύ; «Δεν μαίνομαι», λέει· «γνωρίζω το στεφάνι της υπομονής μου, γνωρίζω το κέρδος αυτών των συμφορών, γνωρίζω τι λογής άνθος πρόκειται να αναφανεί. Διότι κανείς δεν στεφανώνεται, εάν δεν αθλήσει νομίμως»· και πάλι ο μακάριος Δαβίδ αναφέρει: «Υπομένοντας υπέμεινα τον Κύριο, και με πρόσεξε». Είδες υπομονή αθλητή, είδες καρτερία, είδες φρόνημα αδούλωτο, είδες άπτωτο αγωνιστή, είδες στεφανίτη της σωφροσύνης, είδες το πλοίο της αγνείας, είδες το πηδάλιο των νέων, είδες τον χαλινό των ακμαίων, είδες τον κυβερνήτη των ηδονών, είδες τον αγώνα του, είδες την άθλησή του;

Σε περίμενα με υπομονή, Κύριε, μέσα στην οδύνη και εισάκουσες τη φωνή της δέησής μου και με ανέβασες από τον λάκκο της ταλαιπωρίας και τον πηλό, στήνοντας τα πόδια μου πάνω σε ασφαλή πέτρα, κατευθύνοντας τα βήματά μου και δίνοντάς μου να ψάλλω νέο ύμνο μέσω της μάρτυρός σου.

Υπέμεινα κράζοντας προς εσένα νύχτα και μέρα, πολεμώντας με τον πηλό, με την ακάθαρτη και δυσώδη σάρκα· εσύ, Πολυέλεε, ανέσυρέ με από τον λάκκο της ταλαιπωρίας. Γυναίκες εσένα τον σοφότατο, αλίμονο, σε κλόνισαν, θαυμάσιε Σολομώντα, και πώς δεν θυμήθηκες τα δικά σου λόγια: «Φεύγε όπως από το φίδι από το πρόσωπο της ακόλαστης γυναίκας, γιε μου».

Ψαλμός 39. Εις το τέλος· ψαλμός του Δαβίδ «Με υπομονή περίμενα τον Κύριο και με πρόσεξε και εισάκουσε τη δέησή μου». Παραμένοντας, λέει, ικετεύοντας τον Κύριο και λέγοντας με δάκρυα: «Μην αποσιωπήσεις μπροστά στα δάκρυά μου και δώσε μου άνεση για να ανακουφιστώ» και όσα άλλα παρόμοια, δεν απέτυχα στον σκοπό μου, αλλά αφού εισάκουσε τη δέησή μου «με ανέσυρε από τον λάκκο της ταλαιπωρίας και από τον βούρκο της λάσπης» των πειρασμών και των αμαρτιών. «Και έστησε πάνω σε πέτρα» ελπίδας και υπομονής «τα πόδια μου και κατεύθυνε τα βήματά μου» προς τις οδούς Του, δηλαδή «έθεσε στο στόμα μου άσμα καινό, ύμνο προς τον Θεό μας», τον οποίο θα χρησιμοποιήσουν κυρίως οι εισηγητές της Καινής Διαθήκης, παρά εκείνοι της Παλαιάς, όταν πλέον ο Προφητευόμενος θα έλθει με μορφή δούλου. «Θα το δουν πολλοί και θα φοβηθούν και θα ελπίσουν στον Κύριο·

Και τι λέει ο θείος Δαβίδ περί υπομονής; «Υπομένοντας», λέει, «υπέμεινα τον Κύριο και με πρόσεξε». Τι άραγε πρόσεξε σε σένα ο Κύριος, ω προφήτη; Υπομένοντας, λέει, τις θλίψεις που μου συνέβαιναν, τόσο από τον Σαούλ και τον Αχιτόφελ όσο και από τον ίδιο μου τον γιο τον Αβεσσαλώμ, αλλά και από πολλούς άλλους, έκανα υπομονή. Ποιον λοιπόν υπέμενες;

«Τον Κύριο», λέει, «υπέμεινα», δηλαδή τον περίμενα με υπομονή, για να με λυτρώσει από τα δεινά, και δεν διαψεύστηκα, αλλά «με ανέσυρε από τον λάκκο της ταλαιπωρίας» των δεινών που με πολιορκούσαν, «και από τον βούρκο του πηλού» των πολλών πειρασμών, «και έστησε» σε ευρύχωρο τόπο «τα πόδια μου», προσφέροντάς μου τη βασιλεία, «και έβαλε στο στόμα μου άσμα νέο», το χάρισμα της προφητείας· ώστε μου φανέρωσε και τα άδηλα και τα κρυφά της σοφίας του.

Ας υπακούσουμε, αδελφοί, στον Θεό που καθημερινά κραυγάζει προς εμάς και λέει μέσω των αποστόλων Του: «Ούτε αν φάμε αποκτούμε περίσσευμα, ούτε αν δεν φάμε υστερούμαστε», και πάλι: «Μην μεριμνάτε για τη ζωή σας τι θα φάτε ή τι θα πιείτε ή τι θα ντυθείτε, αλλά ζητάτε πρώτα τη βασιλεία του Θεού και τη δικαιοσύνη Του και όλα αυτά θα σας προστεθούν.» Και για να μην μπορεί κάποιος να πει: «Αν αργήσει να δώσει και δεν έχω κάτι να φάω, τι θα κάνω;» —«Κοιτάξτε», είπε, «τα πουλιά του ουρανού, πώς δεν σπέρνουν, ούτε θερίζουν, ούτε μαζεύουν σε αποθήκες, και ο ουράνιος Πατέρας σας τα τρέφει», και προσθέτοντας λέει: «Δεν αξίζετε εσείς πολύ περισσότερο από πολλά σπουργίτια, ολιγόπιστοι;» Και για να μην γογγύζουμε, λιγοψυχώντας για χάρη του φαγητού ή του ποτού, μας φωνάζει ρητά: «Μακάριοι όσοι πεινούν και διψούν για τη δικαιοσύνη, διότι αυτοί θα χορτάσουν.» Αν, λοιπόν, πιστεύεις στον Χριστό και ομολογείς ότι Αυτός είναι αψευδής, όταν πεινάσεις ή διψάσεις και δεν έχεις κάτι να φας ή να πιεις, και ζητήσεις από τον κελάρη άρτο ή κρασί ή κάτι φαγώσιμο και δεν σου δώσει, ίσως επειδή εμποδίζεται από εργασίες, να θυμηθείς φέρνοντας στον νου τα λόγια του Κυρίου και να πεις στον εαυτό σου: «Πεινώ μεν και διψώ, αλλά με υπομονή θα περιμένω τον Κύριο και Αυτός θα ενεργήσει σύμφωνα με την ασθένειά μου και δεν θα με εγκαταλείψει.»

ια'. Η πίστη στον Χριστό είναι όχι μόνο το να περιφρονεί κανείς τις απολαύσεις της ζωής, αλλά και το να καρτερεί και να υπομένει κάθε πειρασμό που επέρχεται με λύπες και θλίψεις και συμφορές, έως ότου θελήσει και μας επισκεφθεί ο Θεός. «Διότι με υπομονή», λέει, «περίμενα τον Κύριο και με πρόσεξε».

Προς το τέκνο Αφροδίσιο. Εύγε, τέκνο μου Αφροδίσιε, εύγε, αγαπημένο μου τέκνο· ειρήνη σε σένα εν Κυρίω, στον οποίο βρίσκεται η ελπίδα σου, για τον οποίο υφίστασαι την εξορία και τον περιορισμό. Πώς λοιπόν, είσαι καλά; Υπομένεις με καρτερία τον Κύριο; Και είθε Εκείνος να σε προσέξει και να εισακούσει τη δέησή σου, φυλάγοντας και σκεπάζοντάς σε σαν κόρη οφθαλμού.

Διότι το «υπομένοντας υπέμεινα τον Κύριο, και με πρόσεξε και εισάκουσε τη φωνή της δέησής μου» απέχει πολύ από αυτόν. Θα μπορούσε όμως να βρει κατάλληλο ψαλμό να ψάλλει, εάν βέβαια καταριέται τον εαυτό του, λέγοντας: «Επικατάρατοι όσοι εκκλίνουν από τις εντολές σου». Είναι λοιπόν πράγματι επικατάρατος και αποδοκιμασμένος, εκτός εάν ο Κύριος ο Θεός, με τις προσευχές του πατέρα μου και πατέρα σας, με τη συμβολή και της δικής σας δέησης, προφθάσει να τον οδηγήσει σε επιστροφή.