Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 39:3

Επλάτυνας τα διαβήματά μου. Διότι έστησες πάνω σε πέτρα τα πόδια μου, η οποία είναι η πίστη μας. Και δεν εξασθένησαν τα βήματά μου. Διότι, αφού αφαίρεσε τα σκάνδαλα και τις παγίδες τις οποίες κατασκεύαζαν οι εχθροί, ετοίμασε την πορεία μας. [Επλάτυνας τα διαβήματά μου. Αφού αφαίρεσες, λέει, τα σκάνδαλα και τις παγίδες που κατασκεύαζαν οι εχθροί, κατέστησες ελεύθερη την πορεία μου. «Διαβήματα» ονομάζει τη μετάβαση κάποιου από την κακία προς την αρετή, τα οποία στην αρχή μεν είναι επίπονα για εκείνον που βαδίζει την τεθλιμμένη οδό· με την πνευματική προκοπή όμως αυτή πλαταίνει. Διότι, καθώς δέχεται κανείς ανάπαυση μετά τους κόπους της αρετής, ισχυροποιούνται τα βήματά του· επειδή έστησε πάνω σε πέτρα τα πόδια μας.] Θα καταδιώξω τους εχθρούς μου. Επειδή έχει προετοιμαστεί μέσω της θείας χάριτος για τον δρόμο, έχει θάρρος για τη νίκη.

Εις το τέλος. Ψαλμός του Δαβίδ, 39ος. Υπόθεση. Η ωδή αναφέρεται εκ προσώπου του νέου λαού, ο οποίος ανασύρθηκε από τον λάκκο της ταλαιπωρίας. Έπειτα, ενδιάμεσα εισάγεται το πρόσωπο του Χριστού, ο οποίος διδάσκει σε όσους ευχαριστούν τον τρόπο της οικονομίας· έπειτα πάλι το πρόσωπο εκείνων από τον Ισραήλ που πίστεψαν, οι οποίοι παρακαλούν να λυτρωθούν από την αμαρτία της απείθειας, και συγχρόνως διηγούνται τα δεινά που συνέβησαν εξαιτίας της απιστίας.

«Με υπομονή περίμενα τον Κύριο, και έστρεψε την προσοχή του σε μένα». Αυτό είναι παρόμοιο με το: «Με την υπομονή σας να αποκτήσετε τις ψυχές σας». «Και με ανέσυρε από τον λάκκο της ταλαιπωρίας». [Και τι σου προσέφερε; Αφού εισάκουσε, λέει: Ανέσυρε από το βάθος της αμαρτίας και από την ηδυπάθεια του πήλινου σώματος, ή από τις πύλες του θανάτου και την εκεί φθορά, ή από τους περισπασμούς του κόσμου.] «Και από τον λασπώδη βούρκο». Δηλαδή από το βάθος των αμαρτιών, οι οποίες σαν βούρκος λερώνουν όσους παγιδεύονται σε αυτές. Διότι λάκκος ταλαιπωρίας είναι η κακία και η αγνωσία. «Και έστησε πάνω σε πέτρα τα πόδια μου, και κατηύθυνε τα βήματά μου». Λέει ο απόστολος Παύλος ότι «η πέτρα ήταν ο Χριστός»· διότι έμαθα να βαδίζω την οδό που είναι αρεστή στον Θεό, δηλαδή μέσω της πρακτικής αρετής και των ορθών δογμάτων.

Απόκριση του ίδιου μεγάλου Γέροντα προς τον ίδιο που ρώτησε από πού προέρχεται η θερμότητα και η ψυχρότητα και η σκληροκαρδία, και περί του σωματικού πολέμου. Σχετικά με τη θερμότητα και την ψυχρότητα, είναι φανερό ότι ο Κύριος ονομάστηκε πυρ, το οποίο θερμαίνει και καταφλέγει «καρδιές και νεφρούς». Εάν λοιπόν είναι έτσι, και ο διάβολος είναι ψυχρός, και από αυτόν προέρχεται όλη η ψυχρότητα. Διότι αν δεν ήταν έτσι, πώς λέει ότι «Τότε θα ψυχρανθεί η αγάπη των πολλών;» Και το τότε τι είναι, εάν όχι οι καιροί του αντιδίκου; Εάν λοιπόν αισθανόμαστε ψυχρότητα, ας επικαλεστούμε τον Θεό και, ερχόμενος, θερμαίνει την καρδιά μας στην τέλεια αγάπη Του, όχι μόνο προς Αυτόν, αλλά και προς τον πλησίον, και από το πρόσωπο της θερμότητάς Του εξορίζεται η ψυχρότητα του μισοκάλου. Διότι αν εξέρανε την πηγή των δακρύων της καρδιάς σου και ύγρανε το υπογάστριό σου, εσύ φιλοξένησε τον Κύριο στον οίκο σου, και Εκείνος θα ξηράνει το δεύτερο και θα καθαρίσει την πηγή των δακρύων για να ρεύσει το νοητό ύδωρ. Εκείνος που θέλει να φθάσει στον φόβο του Θεού, φθάνει μέσω της υπομονής. Διότι λέει: «Υπομένοντας υπέμεινα τον Κύριο και με πρόσεξε, και εισάκουσε τη δέησή μου.» Και τι άλλο; «Και με ανέβασε από τον λάκκο της ταλαιπωρίας και από τον βούρκο του πηλού.» Από δε τον λάκκο λογίζεται και η σκληροκαρδία. Εάν λοιπόν ποθείς να τα αποκτήσεις, και να σώζεσαι εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών.

Και αυτό, νομίζω, διδάσκει ο θεσπέσιος Μελωδός λέγοντας προς τον Πατέρα και Θεό των όλων: «Η ράβδος και η βακτηρία σου, αυτές με παρηγόρησαν.» Διότι ο ανθρώπινος νους εύκολα γλιστρά προς τα πράγματα αυτού του κόσμου, και ρέπει πολύ προς άτοπες ηδονές και φιλοσαρκίες· έχει δε πάντοτε την ανάγκη εκείνου που τον σώζει και του απλώνει σωτήριο χέρι, ώστε να μπορούν να πουν όσοι έγιναν μέτοχοι αυτής της βοήθειας: «Έστησε πάνω σε πέτρα τα πόδια μου και κατηύθυνε τα βήματά μου.» Το ότι δε ο νους των Ιουδαίων είχε βυθιστεί στο σκοτάδι και την καταχνιά, μπορεί κανείς να το δει από τις ιερές Γραφές. Διότι ο πάνσοφος Παύλος λέει: «Ο Θεός αυτού του αιώνα τύφλωσε τα νοήματα των απίστων, ώστε να μην ακτινοβολήσει σε αυτούς ο φωτισμός του Ευαγγελίου της δόξας του Χριστού.» Και ο θεσπέσιος προφήτης Ησαΐας, για εκείνους που κατάγονται από το αίμα του Ισραήλ, λέει περίπου τα εξής: «Ενώ περίμεναν φως, έγινε σε αυτούς σκοτάδι, ενώ περίμεναν αυγή, περπάτησαν μέσα στη νύχτα.» Ο ίδιος δε ο Χριστός τους καλούσε προς το φως, λέγοντας: «Εγώ είμαι το φως του κόσμου· εκείνος που με ακολουθεί δεν θα περπατήσει στο σκοτάδι, αλλά θα έχει το φως της ζωής.» Είναι λοιπόν βέβαιο και αληθές ότι σε εκείνους που δεν επέλεξαν να τον ακολουθήσουν, οπωσδήποτε και εξάπαντος θα επακολουθήσει το να πορεύονται σαν μέσα σε νύχτα και σκοτάδι. <Ιδού, όλοι εσείς ανάβετε φωτιά και δυναμώνετε τη φλόγα. Πορευθείτε με το φως της φωτιάς σας και με τη φλόγα που ανάψατε.>

Διότι, όπως ακριβώς εκείνοι που κείτονται χάμω είναι εντελώς αναπόφευκτο να γεμίζουν με χώμα και σκόνη, κατά τον ίδιο, νομίζω, τρόπο, και σε εκείνους που έχουν τον νου τους ριγμένο κάτω και γεώδες το φρόνημα, φωλιάζουν οι λογισμοί της σαρκικής ακαθαρσίας. Πρέπει, λοιπόν, εμείς, που έχουμε κληθεί στην πνευματική οικειότητα προς τον Κύριό μας Ιησού Χριστό και πρόκειται να ενδυθούμε τον ίδιο ως δύναμη και δόξα, να αποτινάξουμε εκ των προτέρων το χοϊκό και γεώδες φρόνημα, και να καθαρίσουμε προηγουμένως τον νου μας, και, όπως λέει ο πάνσοφος Παύλος, να απεκδυθούμε τον παλαιό άνθρωπο που φθείρεται σύμφωνα με τις απατηλές επιθυμίες, και να ενδυθούμε τον νέο, που ανακαινίζεται σύμφωνα με την εικόνα εκείνου που τον έκτισε. Κάνοντας αυτό ανασταινόμαστε, δηλαδή χρησιμοποιούμε νου ορθό και σταθερό, και καρδιά εδραιωμένη, σύμφωνα με αυτό που ειπώθηκε κάπου αλλού από τον Θεό μέσω ενός από τους προφήτες: «Στήσε τον εαυτό σου όρθιο, Σιών». Και ο θεσπέσιος Δαβίδ ψάλλει κάπου ότι «Έστησε πάνω σε πέτρα τα πόδια μου και κατηύθυνε τα βήματά μου». Έχει γραφτεί επίσης στο βιβλίο των Ψαλμών: «Ο Θεός κάθεται στον άγιο θρόνο του», δηλαδή διατηρεί τη βασιλεία του αδιάκοπα σταθερή και εδραιωμένη. Διότι τίποτα το σωματικό δεν πρέπει να νοείται για τον Θεό. Στο να καθίσει κανείς, δηλαδή στο να αποκτήσει σταθερό και εδραιωμένο φρόνημα, θα ακολουθήσει και η απελευθέρωση από τον δεσμό του τραχήλου.

Η ψυχή που παρασύρεται από τα πνεύματα είναι οπωσδήποτε και ασταθής. Γι' αυτό, όσοι μένουν αφοσιωμένοι στον Θεό αποφεύγουν αυτήν την ασθένεια ως πρόξενο ολέθρου, και μάλιστα αναπέμπουν ευχαριστήριες ωδές, επειδή έχουν απαλλαγεί από το κακό· διότι λένε: «Έστησε πάνω στην πέτρα τα πόδια μου και κατηύθυνε τα βήματά μου». Έχει ειπωθεί δε από τον Θεό και προς τη μητέρα των Ιουδαίων: «Στήριξε τον εαυτό σου, Σιών». Και βεβαίως ο πάνσοφος Παύλος γράφει σε κάποιους: «Ώστε εκείνος που νομίζει ότι στέκεται σταθερά, ας προσέχει μήπως πέσει». Επομένως, η ψυχή αυτών που πλανώνται βρίσκεται μακριά από τα αγιοπρεπή καυχήματα. Διότι είναι ασταθής. Επειδή όμως ο Δημιουργός των πάντων είναι εύσπλαχνος, όπως είπα, υπερασπίζεται κατά κάποιον τρόπο την ψυχή που το υπέστη αυτό, και λέει: Δεν παρηγορήθηκες.

Παρατήρησε δε πώς παντού το ιερό κείμενο αναφέρει ότι οι άγιοι άγγελοι στέκονται, φανερώνοντας με τη λέξη της στάσης το ότι δεν υποκύπτουν στη ραθυμία, αλλά διατηρούν τη διάνοιά τους, τρόπον τινά, διαρκώς όρθια και μη ανεχόμενη να ασθενήσει, ιστάμενη μαζί με τον Θεό. Έτσι και στον Ιεζεκιήλ θα βρούμε γραμμένο για τα Χερουβίμ, ότι «τα σκέλη τους ήταν όρθια». Διότι η διάνοια του ανθρώπου κάμπτεται, και μάλιστα πολύ εύκολα, και είναι επιρρεπής στο να θέλει να ατονήσει από τη ραθυμία. Αντίθετα, στέκεται όρθιο το άγιο πλήθος των άνω πνευμάτων. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο λεγόταν και προς τη Σιών από τον Θεό: «Στήσου όρθια, Σιών». Και κάπου ο μακάριος Δαβίδ ανέπεμπε τις ευχαριστήριες ωδές, λέγοντας τα εξής: «Έστησε πάνω σε πέτρα τα πόδια μου». Διότι το αμετακίνητο σε αυτά και το σταθερό του φρονήματος επισήμανε ο πνευματοφόρος με τη λέξη της στάσης. «Άκου λοιπόν, Ιησού, ο μέγας ιερέας, εσύ και οι πλησίον σου και αυτοί που κάθονται ενώπιόν σου, διότι είναι άνδρες που προμηνύουν θαύματα. Διότι ιδού, εγώ φέρνω τον δούλο μου, την Ανατολή. Διότι ο λίθος που έδωσα ενώπιον του Ιησού, πάνω σε αυτόν τον έναν λίθο υπάρχουν επτά οφθαλμοί». Μέσω αυτών που μόλις αναφέραμε, δινόταν η υπόσχεση στον Ιησού, ή μάλλον, το οποίο είναι και πιο αληθές, στην κατά νόμον ιεροσύνη, ότι θα κρίνει τον οίκο του, και θα εξουσιάζει ακόμη λαούς, και θα ολοκληρώνει τους τύπους της κατά νόμον λατρείας.

Διότι έχουμε στερεωθεί στον Χριστό, και αποκτήσαμε την καρδιά μας ασφαλή και θεμελιωμένη, χωρίς πλέον να κλονιζόμαστε προς όσα δεν πρέπει· χωρίς να εκτρεπόμαστε στην πολυθεΐα· χωρίς να παρασυρόμαστε προς την πλάνη, αλλά όντας σταθερά εδραιωμένοι στην πίστη και την αγάπη προς τον Θεό, ώστε να χαιρόμαστε για αυτό και να λέμε: «Και έστησε πάνω σε πέτρα τα πόδια μου». Λέγοντας δε το «Επειδή τώρα είδα με τα μάτια μου», κατέδειξε ξεκάθαρα τον καιρό της παρουσίας του Σωτήρος ως καιρό επισκέψεως. «Διότι μας επισκέφθηκε ανατολή εξ ύψους», και όπως λέει ο Δαβίδ, «Ο Κύριος επέβλεψε από τον ουρανό στη γη», αν και παλαιότερα, εξαιτίας της αμαρτίας που υπήρχε μέσα μας, δεν μας θεωρούσε άξιους εποπτείας, ούτε επιείκειας ή αγάπης, ούτε κανενός άλλου τέτοιου πράγματος απολύτως, αλλά τρόπον τινά μάς είχε αποστραφεί· γι' αυτό και είχαμε ταραχθεί. Και θα δώσει μαρτυρία ο μακάριος Δαβίδ λέγοντας: «Εάν αποστρέψεις το πρόσωπό σου θα ταραχθούν, και θα επιστρέψουν στο χώμα τους». Επειδή όμως τώρα, δηλαδή κατά τον καιρό της παρουσίας Του, είδε με τα μάτια του, έχουμε σωθεί και έχουμε ελεηθεί· διότι τι άραγε από όσα ξεπερνούν τον λόγο και είναι αληθώς αξιοθαύμαστα δεν έχουμε κερδίσει;

ΨΑΛΜΟΣ ΛΘ΄. Στο τέλος, ψαλμός του Δαβίδ. (A f. 218, B f. 143 b, I f. 198) Μερικοί λένε ότι ο προκείμενος ψαλμός έχει ειπωθεί εκ μέρους του Δαβίδ, εφόσον πλέον είχε απαλλαγεί από κάθε θλίψη και από τα δεινά που του είχαν επιβληθεί από θεία οργή εξαιτίας της αμαρτίας του με τη γυναίκα του Ουρία, αλλά και με τον ίδιο τον Ουρία· και ότι αποτελεί έναν ευχαριστήριο ύμνο για την απαλλαγή του από τους πειρασμούς [σύμφωνα με άλλον κώδικα: τιμωρίες] που τον κατείχαν. Αλλά θα βρούμε, λέει, στο μεταξύ να εισάγεται και το πρόσωπο του Σωτήρος, το οποίο αναγγέλλει την οικονομία της ενανθρωπήσεως και ότι θα διακηρύξει σε όλη τη γη τη χάρη μέσω της πίστεως. Έπειτα μετά από αυτό εισάγεται ένα άλλο πρόσωπο ανδρός, που επιθυμεί διακαώς να ελεηθεί από τον Θεό, και ομολογεί ότι σχεδόν έχει καταχωθεί από τα ίδια του τα πάθη. Έπειτα, πώς θα ταίριαζε στον θεσπέσιο Δαβίδ, ή πώς θα εξέφερε τα λόγια του Σωτήρος, ή σε κάποιον άλλον από εμάς ως σωσμένο από τον Θεό που αναπέμπει ευχαριστήριες ωδές; Εμείς όμως νομίζουμε ότι αυτός έχει ειπωθεί εκ μέρους του νέου λαού, ο οποίος ευδοκίμησε στην πίστη του Χριστού και ανασύρθηκε αληθινά από τον λάκκο της ταλαιπωρίας, δηλαδή από το βάθος των αμαρτιών και από τον πηλώδη βόρβορο. Διότι παρεμβάλλεται στο μεταξύ, και μάλιστα όχι έξω από τον σκοπό του, το πρόσωπο του Χριστού, ανοίγοντας τρόπον τινά το βάθος του μυστηρίου σε εκείνους που ευχαριστούν, και διδάσκοντας τον τρόπο της οικονομίας μέσω του οποίου και σωθήκαμε.

Διότι ο Κύριος, όντας Θεός, φανερώθηκε σε εμάς και μας ανέβασε από τον λάκκο της ταλαιπωρίας των πυλών του θανάτου και της φθοράς που υπάρχει εκεί, από την οποία και απαλλαχθήκαμε μέσω του Χριστού, ο οποίος μεταμορφώνει σε αφθαρσία πρώτα στον εαυτό Του την ανθρώπινη φύση και την αναπλάθει στην αρχική της κατάσταση, ανασύροντάς την και από τον πηλό του βούρκου των περισπασμών του κόσμου και της δυσώδους αμαρτίας. Διότι από αυτά μας ανέσυρε μέσω της άρρητης χειρός και της ανέκφραστης δύναμης του Σωτήρα όλων μας, του Χριστού. <Και έστησε πάνω σε πέτρα τα πόδια μου, κ.λπ.> (I f. 200) Διότι ο νους εκείνων που βρίσκονται εν Χριστώ είναι στερεός, σύμφωνα με όσα λέει ο Παύλος: «Εμείς δε έχουμε νου Χριστού». Εξάλλου, ως πέτρα νοείται και ο Χριστός, το στήριγμα των πάντων, ο εκλεκτός λίθος, αυτός που έχει τεθεί στα θεμέλια της Σιών από τον Θεό και Πατέρα, πάνω στον οποίο όλοι οικοδομούμαστε ως πνευματικός οίκος και άγιος ναός, για να γίνουμε κατοικητήριο του Θεού εν Πνεύματι. Και κατεύθυνε τα βήματά μας· διότι διδαχθήκαμε να χαράσσουμε ευθείες πορείες, εμείς που παλαιότερα ακολουθούσαμε καμπύλες και διεστραμμένες οδούς. <Και έβαλε στο στόμα μου άσμα καινούργιο.> (I f. 200 b) Και αυτό πρέπει να καταταχθεί στα χαρίσματα που δίνονται από τον Χριστό. Διότι δεν παρέχεται αδιακρίτως σε όλους το δικαίωμα της δοξολογίας· αλλά ούτε και θα γινόταν κάποιος δεκτός από τον Θεό εάν ήθελε να το πράξει αυτό, παρά μόνο αν ανήκε σε αυτούς που έχουν συνηθίσει να ζουν ενάρετα· διότι «δεν είναι ωραίος ο ύμνος στο στόμα του αμαρτωλού».

Τέτοιος είναι ο μακάριος Ψαλμωδός, όταν λέει: «Έστησε τα πόδια μου πάνω σε πέτρα», φανερώνοντας μέσα από αυτό το στερεό και αμετάθετο της έξης. Και ο απόστολος Παύλος μάς προτρέπει ότι πρέπει να αφθονούμε στο έργο του Κυρίου, στον βαθμό που είναι εφικτό για τη φύση του ανθρώπου, και να αναδεικνυόμαστε αμέριστοι στη φιλία μας προς το θείο μέσω των αγαθών έργων.

Μια από τις ημέρες, λοιπόν, ενώ στεκόμουν στο αίθριο του μοναστηριού λιγοψυχώντας και παρακαλώντας τον Θεό γι' αυτό, ξαφνικά στρέφω την προσοχή μου μέσα στην εκκλησία και βλέπω κάποιον με σχήμα επισκόπου που φορούσε ρούχο στο χρώμα του ποντικιού, να εισέρχεται στο ιερό. Ποτέ μου δεν πλησίαζα ξένο χωρίς να υπάρχει ανάγκη ή εντολή, αλλά σαν κάτι να με τράβηξε τότε, και εισέρχομαι πίσω του. Εκείνος έμεινε όρθιος για αρκετή ώρα, έχοντας τα χέρια του απλωμένα προς τον ουρανό, και εγώ στεκόμουν πίσω του προσευχόμενος με πολύ φόβο, διότι με κατέλαβε μεγάλη δειλία από τη θέα του. Αφού τελείωσε την προσευχή του, στρέφεται και έρχεται προς τα εμένα, και όσο με πλησίαζε, αισθανόμουν να υποχωρούν και η λύπη και η δειλία μου. Έπειτα, μόλις στάθηκε μπροστά μου, απλώνει το χέρι του και αγγίζει το στήθος μου και χτυπάει με τα δάχτυλά του στο στήθος μου λέγοντας: «Υπομένοντας υπέμεινα τον Κύριο, και με πρόσεξε και εισάκουσε τη δέησή μου και με ανέβασε από τον λάκκο της ταλαιπωρίας και από τον λασπώδη βούρκο. Και έστησε τα πόδια μου πάνω σε πέτρα και κατεύθυνε τα βήματά μου και έβαλε στο στόμα μου ένα καινούριο άσμα, ύμνο προς τον Θεό μας». Και λέει όλους τους στίχους τρεις φορές, χτυπώντας, όπως είπα, στο στήθος μου, και έτσι βγαίνει έξω. Και αμέσως γεννιέται στην καρδιά μου φως, χαρά, παρηγοριά, γλυκύτητα, και έγινα εντελώς άλλος άνθρωπος.

Κεφάλαιο 3. Περί του πολέμου της σαρκός. Εάν ο πόλεμος της σαρκός επαναστατήσει εναντίον σου, μην φοβάσαι, ούτε να καταπίπτεις στους λογισμούς, μήπως και αποθρασύνεις τον Εχθρό σου εναντίον σου και σπείρει μέσα σου κάποιο από τα δικά του νοήματα και σου πει: δεν είναι δυνατόν να πάψει η πύρωση από εσένα, εάν δεν ικανοποιήσεις την επιθυμία σου· ώστε, αφού σε τραυματίσει, να σταθεί απέναντί σου, περιγελώντας την αδράνειά σου. Αλλά με υπομονή να υπομείνεις τον Κύριο, και να εκχύσεις ενώπιον της αγαθότητάς Του τη δέησή σου με κλάματα, και Αυτός θα σε εισακούσει, και θα σε βγάλει από τον λάκκο της ταλαιπωρίας των ρυπαρών λογισμών και από τον λασπώδη πηλό των αισχρών φαντασιών, και θα στήσει τα πόδια σου πάνω σε πέτρα αγιότητας, και θα δεις τη βοήθειά Του να έρχεται σε εσένα. Μόνο υπόμεινε, και μην χαλαρώσεις στον λογισμό, ούτε να αποκάμεις αδειάζοντας τα νερά από το αμπάρι· διότι είναι κοντά το λιμάνι της ζωής· επειδή, ενώ εσύ ακόμη θα μιλάς, Εκείνος θα πει: ιδού, είμαι παρών. Αλλά περιμένει να δει τον αγώνα σου, εάν όντως ανταγωνίζεσαι προς την αμαρτία μέχρι θανάτου. Μην ολιγοψυχείς λοιπόν, διότι δεν σε εγκατέλειψε. Διότι τον αγώνα σου τον βλέπει και ο χορός των αγίων Αγγέλων, και το πλήθος των δαιμόνων. Οι Άγγελοι προσφέρουν στεφάνι σε αυτόν που νικά· οι δαίμονες προξενούν αισχύνη σε αυτόν που νικιέται.

Πρόσεξε λοιπόν, αγαπητέ, μήπως εκπνεύσει ο χρόνος της προθεσμίας και δεν βρούμε άλλη ευκαιρία. Ελάτε λοιπόν, ας τον προσκυνήσουμε· ας κλάψουμε ενώπιον του Κυρίου που μας δημιούργησε. Ύψωσε τα χέρια σου προς αυτόν μαζί με την καρδιά σου, και με δάκρυα πλησίασέ τον, φωνάζοντας προς αυτόν μαζί με τον Προφήτη: Σώσε με από τον πηλό του βούρκου, για να μην παγιδευτώ· λύτρωσέ με από εκείνους που με μισούν και από τα βαθιά ύδατα. Ας μη με καταποντίσει η καταιγίδα του νερού, ούτε ας με καταπιεί ο βυθός, ούτε ας κλείσει πάνω μου το πηγάδι το στόμα του· εισάκουσέ με, Κύριε, διότι είναι αγαθό το έλεός σου· σύμφωνα με το πλήθος των οικτιρμών σου επίβλεψε σε εμένα. Μην αποστρέψεις το πρόσωπό σου από τον δούλο σου, διότι θλίβομαι· άκουσέ με γρήγορα. Πρόσεξε την ψυχή μου και λύτρωσέ την, εξαιτίας των εχθρών μου γλίτωσέ με. Έτσι ώστε να σου πει και εκείνος αυτό που είναι γραμμένο: Αναθάρρησε, και ας κραταιωθεί η καρδιά σου, και έχε υπομονή στον Κύριο. Για να πεις και εσύ, ευχαριστώντας την αγαθότητά του: Με υπομονή περίμενα τον Κύριο, και με πρόσεξε, και εισάκουσε τη δέησή μου, και με ανέβασε από τον λάκκο της ταλαιπωρίας και από τον πηλό του βούρκου, και έστησε πάνω σε πέτρα τα πόδια μου και κατεύθυνε τα βήματά μου και έβαλε στο στόμα μου ένα νέο άσμα, ύμνο προς τον Θεό μας· πολλοί θα το δουν και θα φοβηθούν και θα ελπίσουν στον Κύριο.

ΕΙΣ ΤΟ ΤΕΛΟΣ, ΤΟΥ ΔΑΒΙΔ, ΛΘʹ. «Υπομένοντας υπέμεινα τον Κύριο, και με πρόσεξε». —Επειδή η θλίψη απεργάζεται την υπομονή, η δε υπομονή τη δοκιμή, η δε δοκιμή την ελπίδα· και η ελπίδα δεν καταισχύνει. Εύλογα ο δίκαιος δεν υπομένει απλώς, αλλά, αυξάνοντας την ελπίδα του και μη απελπιζόμενος για τη σωτηρία που προέρχεται από τον Θεό, παραμένει σταθερός στην υπομονή. Ακόμη και αν δεν εισακουστεί αμέσως όταν δεηθεί, ωστόσο ελπίζοντας υπομένει και προσκαρτερεί στις δεήσεις και τις προσευχές. Εάν δε περιπέσει κάποτε σε σφάλμα, όπως ο Δαβίδ, ομολογεί ότι δεν αγνοεί σε τι είδους κακά έχει περιέλθει. Εάν μάλιστα μετά από αυτά συνέλθει, έχοντας συναισθανθεί το σφάλμα του, θα ευχαριστήσει τον Θεό, γνωρίζοντας από τι βάθος ταλαιπωρίας τον ανέσυρε Εκείνος που έγινε ιατρός και σωτήρας της ψυχής του· γι' αυτό και θα πει: «Με ανήγαγε από τον λάκκο της ταλαιπωρίας και από τον πηλό της ιλύος (τον βούρκο)». Και θα το επιτύχει αυτό, επειδή ακριβώς «υπομένοντας υπέμεινε τον Κύριο». Και δεν θα έσφαλλες αν ονόμαζες «λάκκο ταλαιπωρίας» το βάθος της αμαρτίας, και «πηλό της ιλύος» τις ηδυπάθειες του πηλώδους σώματος, στις οποίες η ψυχή, αφού γλιστρήσει, βυθίζεται και καταποντίζεται σαν σε βυθό. Εκείνος, λοιπόν, που αναδύεται από αυτά και ανασύρεται από τη δεξιά του Σωτήρα, και έπειτα πλέον στηρίζει τα θεμέλια της ψυχής του στον καθαρό λόγο, εύλογα θα πει: «Και με ανήγαγε από τον λάκκο της ταλαιπωρίας και από τον πηλό της ιλύος· και έστησε πάνω σε πέτρα τα πόδια μου, και κατεύθυνε τα βήματά μου».

Πέτρα ονομάζει, κατ’ αντιδιαστολή, το θεμέλιο του στερεού λόγου· επάνω σε αυτόν εκείνος που έχει σταθεί θα πει: «Ποιος θα μας χωρίσει από την αγάπη του Χριστού; Θλίψη ή στενοχωρία ή διωγμός ή πείνα;» και τα εξής. Και όχι μόνο έστησε τα πόδια επάνω στην πέτρα, αλλά τον κάνει και να βαδίζει και να τρέχει επάνω της, διά της ευδοκιμήσεως στα καλά έργα. Γι’ αυτό προσθέτει: «Και κατεύθυνε τα διαβήματά μου». Έπειτα, ακολούθως, σαν να έχει μεταβληθεί από τα χειρότερα προς τα καλύτερα, αποθέτει το παλαιό άσμα, με το οποίο θρήνησε όσα ειπώθηκαν στους προηγούμενους ψαλμούς, και αναλαμβάνει νέο άσμα προς Εκείνον που τον έσωσε· Εκείνον που βάζει στο στόμα του νέο άσμα και ύμνο, αφού αυτός απέβαλε τον παλαιό άνθρωπο μαζί με τις πράξεις του και ενδύθηκε τον νέο, που ανακαινίζεται κατά την επίγνωση του Θεού. Ύστερα από όλα αυτά γίνεται υπόδειγμα για πολλούς, ώστε και άλλοι, βλέποντας τη μεταβολή του, να αναλάβουν αγαθές ελπίδες και να πραγματοποιήσουν τη μεταβολή από τα χειρότερα προς τα καλύτερα. Γι’ αυτό λέγει: «Θα δουν πολλοί και θα φοβηθούν, και θα ελπίσουν στον Κύριο».

Τι όμως θα δουν; Αυτό ακριβώς, λέει, το ότι έφτασα στο βάθος των κακών, και στον λάκκο και στη λάσπη του βούρκου· και αφού ανασύρθηκα από εκεί με τη χάρη του Θεού, στάθηκα πάνω στην πέτρα, κατευθύνθηκαν τα βήματά μου και αξιώθηκα ενός νέου άσματος. Διότι οι πολλοί, βλέποντας αυτά, θα αποκτήσουν τον φόβο του Θεού, για τον οποίο έχει λεχθεί: «Αρχή σοφίας είναι ο φόβος του Θεού», και θα αποτυπώσουν για τους εαυτούς τους την ίδια ελπίδα.

Μπορείς να το κατανοήσεις και ως εξής: Επειδή δεν πρέπει να μακαρίζουμε κανέναν άνθρωπο πριν από το τέλος του, εύλογα ο μεν απόστολος, αν και είναι απόστολος, κλητός και εκλεκτός του Χριστού Ιησού, εντούτοις δεν διστάζει να λέει: Καταπονώ το σώμα μου και το δουλαγωγώ, μήπως, αφού κηρύξω σε άλλους, γίνω ο ίδιος αδόκιμος. Το ίδιο ισχύει και για τον Δαβίδ, ο οποίος, αν και σε πολλά απέδειξε την αξία του, εισακούστηκε από τον Θεό και ελευθερώθηκε από τον λάκκο της ταλαιπωρίας και από τον πηλό του βούρκου· και στεκόταν πλέον σε ασφαλές μέρος, έχοντας στηρίξει τα πόδια του πάνω σε πέτρα, και έχοντας αξιωθεί καινού άσματος, του αληθινού λόγου περί θυσιών, δηλαδή του κηρύγματος που ευαγγελίστηκε στη μεγάλη Εκκλησία του Θεού· διότι αυτό ήταν το καινό άσμα, για το οποίο νωρίτερα έλεγε: Και έβαλε στο στόμα μου άσμα καινό· ωστόσο λοιπόν, παρότι είχε αξιωθεί τόσων δωρεών, εξαιτίας της σαθρότητας της ανθρώπινης ζωής επαναλαμβάνει τους ικετευτικούς λόγους, παρακαλεί και δέεται να διαφυλάσσεται από τη χάρη και το έλεος του Θεού. Διότι μέσα από αυτά αναλογιζόταν και αναπολούσε τα κακά που του είχαν συμβεί στο παρελθόν.

Αυτός όμως θα σε διαθρέψει, όπως ακριβώς και κάθε δίκαιο· διότι κανέναν απολύτως από τους δικαίους δεν εγκατέλειψε ποτέ, ώστε να υποστεί κλυδωνισμό με αποτέλεσμα να σαλευθεί και να εκπέσει. Γι' αυτό λέγεται στη συνέχεια: «Δεν θα επιτρέψει ποτέ να κλονιστεί ο δίκαιος»· ή, σύμφωνα με τον Σύμμαχο: «Δεν θα παραδώσει ποτέ τον δίκαιο ώστε να εγκλειστεί». Γι' αυτό λέγεται και σε άλλο σημείο: «Ήμουν νέος και πλέον γέρασα, και δεν είδα δίκαιο εγκαταλειμμένο, ούτε το σπέρμα του να ζητάει ψωμί». Αφού είπε αυτά, στη συνέχεια προσθέτει σχετικά με εκείνους που επιβουλεύονται τον Σωτήρα το εξής: «Εσύ όμως, Θεέ, θα τους καταβιβάσεις σε φρέαρ διαφθοράς»· ή σύμφωνα με τον Σύμμαχο: «Εσύ όμως, Θεέ, θα τους ρίξεις σε λάκκο διαφθοράς»· για τον οποίο λάκκο έχουν ειπωθεί πάρα πολλά στα προηγούμενα· όπως στο χωρίο: «Υπομένοντας περίμενα τον Κύριο, και με πρόσεξε, και με ανέβασε από τον λάκκο της ταλαιπωρίας και από τον λασπώδη πηλό»· και πάλι: «Μην αποσιωπήσεις από εμένα, για να μην γίνω όμοιος με εκείνους που κατεβαίνουν στον λάκκο»· και ξανά: «Κύριε, ανέβασες την ψυχή μου από τον άδη, με έσωσες από εκείνους που κατεβαίνουν στον λάκκο». Αλλά ο μεν δίκαιος διασώζεται ώστε να μην κατακρημνιστεί στον εν λόγω λάκκο· οι δε ασεβείς φέρονται προς τα κάτω σε αυτόν, κατακρημνιζόμενοι από τον Θεό, ως σε τόπο κατάλληλο για αυτούς.

Λάκκο ταλαιπωρίας και πηλό ιλύος, και φρέαρ διαφθοράς συνηθίζει ο λόγος να ονομάζει τον τόπο του θανάτου· στον οποίο κατακρημνίζονται οι ψυχές των ασεβών, όπως ακριβώς τα ύδατα που καταφέρονται από ψηλά μέσα στους λάκκους. Και επειδή στα προηγούμενα υποδείκνυε τους φονευτές του Σωτήρος ημών, ακολούθως και τώρα λέγει για τους ίδιους: Άνδρες αιμάτων και δολιότητος, δεν θα φθάσουν στο ήμισυ των ημερών τους· ή κατά τον Σύμμαχο: Μιαιφόνοι και δόλιοι δεν θα φθάσουν στο ήμισυ των ημερών τους· ή κατά τον Ακύλα: Άνδρες αιμάτων και επιθέσεως δεν θα φθάσουν στο ήμισυ των ημερών τους.

Γι' αυτό και σύμφωνα με τον ψαλμό, η ψυχή του γέμισε από κακά και η ζωή του πλησίασε στον άδη. Πράγμα που και αυτό δηλώνει σαφώς την κάθοδό του στον θάνατο. Για τον λόγο αυτό ο μεν Ακύλας το απέδωσε λέγοντας: «Και η ζωή μου κατέληξε στον άδη»· ο δε Σύμμαχος: «Και η ζωή μου άγγιξε τον άδη». Και όπως έχει ειπωθεί αλλού το: «Συγκαταλέχθηκε με τους ανόμους»· έτσι και εδώ λέει: «Συγκαταλέχθηκα με αυτούς που κατεβαίνουν στον λάκκο»· αντί για το οποίο ο Σύμμαχος απέδωσε: «Λογίστηκα μεταξύ αυτών που οδηγούνται στον λάκκο». Διότι όλοι μεν οι άνθρωποι σύρονται και οδηγούνται κάτω στον τόπο του θανάτου, που τώρα παρομοιάζεται με λάκκο· και κατεβαίνουν εκεί εξαιτίας των δικών τους αμαρτιών, επειδή κρίθηκαν άξιοι για τον τόπο εκείνο. Και εγώ λογίστηκα ανάμεσά τους, χωρίς να είμαι άξιος, αλλά επειδή έγινα υπήκοος στον Πατέρα μέχρι θανάτου. Εδώ, λοιπόν, λέει: «η ζωή μου πλησίασε στον άδη»· και: «Συγκαταλέχθηκα με αυτούς που κατεβαίνουν στον λάκκο»· ενώ σε άλλον ψαλμό, μνημονεύοντας ακριβώς αυτά, υποδηλώνει την άνοδο από εκεί λέγοντας: «Κύριε, ανέβασες από τον άδη την ψυχή μου, με έσωσες από εκείνους που κατεβαίνουν στον λάκκο». Και πάλι αλλού: «Με υπομονή περίμενα τον Κύριο, και με πρόσεξε· και εισάκουσε τη δέησή μου, και με ανέβασε από τον λάκκο της ταλαιπωρίας».

Και έστησε πάνω σε πέτρα τα πόδια μου· και στον δέκατο πέμπτο ψαλμό αναφέρεται: Δεν θα εγκαταλείψεις την ψυχή μου στον άδη, ούτε θα επιτρέψεις στον όσιό σου να δει φθορά.

Τώρα όμως το έλεός σου, Κύριε, μου δίνει την παρρησία να λέω: Έστησες πάνω σε πέτρα τα πόδια μου και κατηύθυνες τα βήματά μου. Ανάλογα με το πλήθος των οδυνών μέσα στην καρδιά μου, οι δικές σου παρηγοριές εύφραναν την ψυχή μου. Όχι μόνο στα πόδια μου παρείχε δύναμη το έλεός σου ώστε να μην κλονιστούν, ούτε μόνο η δική σου βοήθεια συγκρατούσε την ψυχή μου για να μην κατοικήσει στον άδη· αλλά και τις οδύνες που έφερα στην καρδιά μου τις θεράπευαν οι παρηγοριές που προέρχονταν από εσένα, καθώς η χρηστότητά σου, με ανέκφραστη δύναμη, παρηγορούσε την ψυχή μου και την γέμιζε με ευφροσύνη.

Αυτό το γεγονός και ο θαυμάσιος από τους προφήτες Δαβίδ, προλαμβάνοντας το μέλλον με το Θείο Πνεύμα, το προεφήτευσε λέγοντας: «Υπομένοντας με καρτερία περίμενα τον Κύριο, και έστρεψε την προσοχή Του σε εμένα, και εισάκουσε τη δέησή μου, και με ανέσυρε από τον λάκκο της ταλαιπωρίας και από τον λασπώδη βούρκο. Και έστησε τα πόδια μου πάνω σε βράχο, και κατεύθυνε τα βήματά μου. Και έβαλε στο στόμα μου ένα νέο άσμα, ύμνο προς τον Θεό μας». Και το ποιο είναι αυτό το νέο άσμα, το διασαφηνίζει λέγοντας στη συνέχεια: «Θυσία και προσφορά δεν θέλησες, αλλά σώμα κατασκεύασες για εμένα. Ολοκαυτώματα και θυσίες για την αμαρτία δεν ευαρεστήθηκες. Τότε είπα, ιδού έρχομαι, στην κεφαλίδα του βιβλίου είναι γραμμένο για εμένα, ότι θέλησα, Θεέ, να πράξω το θέλημά Σου». Και προσθέτει: «Ευαγγελίστηκα δικαιοσύνη σε μεγάλη εκκλησία», διδάσκοντας ξεκάθαρα ότι, αντί των παλαιών θυσιών και ολοκαυτωμάτων, προσφέρθηκε στον Θεό η ένσαρκη παρουσία του Χριστού και το σώμα που καταρτίστηκε για Αυτόν, και αυτό ακριβώς το γεγονός ευαγγελίζεται στην εκκλησία Του, ως ένα μέγα μυστήριο το οποίο είχε προαναγγελθεί με την προφητική φωνή «στην κεφαλίδα του βιβλίου».

Πριν σταθούν τα πόδια μου πάνω στην πέτρα, έχοντας καταρτιστεί σαν των ελαφιών, και κατευθυνθούν τα κατά Θεόν διαβήματά μου, χωρίς να ολισθήσουν ούτε στο ελάχιστο ούτε καθόλου; Πριν το κάθε μέλος γίνει όπλο δικαιοσύνης και αποβάλει κάθε νεκρότητα, αφού αυτή καταποθεί από τη ζωή και υποχωρήσει στο πνεύμα;

Επειδή λοιπόν σε αυτήν την οδό βρέθηκε η νύμφη, στην οποία ο Κύριος πλένει με το νερό τα πόδια όσων περπατούν μέσω αυτής και τα σφογγίζει με το λέντιο με το οποίο είχε ζωστεί (και το διάζωμα του Κυρίου είναι δύναμη καθαρτική των αμαρτιών· διότι λέει: «Ο Κύριος ενδύθηκε δύναμη και περιζώστηκε»), γι' αυτό, αφού καθάρισε τα πόδια της, προφυλάσσει τον εαυτό της πάνω στη βασιλική οδό, χωρίς να παρεκκλίνει προς τα δεξιά ή προς τα αριστερά, για να μη μολύνει με τον πηλό το πόδι της φέρνοντας τα βήματά της έξω από την οδό προς οποιαδήποτε κατεύθυνση. Αντιλαμβάνεσαι βεβαίως αυτό που δηλώνεται μέσα από τα λεγόμενα, ότι, αφού έβγαλε άπαξ τα υποδήματα διά του βαπτίσματος (διότι είναι ίδιον έργο αυτού που βαπτίζει να λύνει τους ιμάντες των υποδεδεμένων, καθώς ο Ιωάννης διακήρυξε ότι δεν μπορούσε να το κάνει αυτό μόνο στην περίπτωση του Κυρίου· διότι πώς θα μπορούσε να λύσει εκείνον που δεν ήταν ούτε εξ αρχής δεμένος με τον ιμάντα της αμαρτίας;), αυτή έπλυνε τα πόδια της, αποβάλλοντας μαζί με τα υποδήματα κάθε γήινο ρύπο. Διατηρεί λοιπόν το πάτημά της αμόλυντο πάνω στην πλακοστρωμένη οδό, όπως έκανε και ο Δαβίδ, όταν, αφού ξέπλυνε τον βόρβορο του πηλού, έστησε τα πόδια του πάνω στην πέτρα, λέγοντας με τον λόγο του το εξής: «Με ανέβασε από λάκκο ταλαιπωρίας και από βόρβορο πηλού, και έστησε τα πόδια μου πάνω σε πέτρα και κατηύθυνε τα διαβήματά μου». Και ως πέτρα εννοούμε τον Κύριο, ο οποίος είναι φως και αλήθεια και αφθαρσία και δικαιοσύνη, μέσω των οποίων πλακοστρώνεται η πνευματική οδός.

Εις το τέλος· ψαλμός του Δαβίδ. Όσα επρόκειτο να συμβούν στο τέλος σχετικά με την παρουσία του Χριστού, τα προέβλεψαν οι προφήτες [μιλώντας μέσω του Αγίου Πνεύματος]. «Υπομένων»: Ο Χριστός υπέμεινε τα του πάθους, αλλά και όσοι έζησαν με υπομονή αποκτούν παρρησία στη δόξα. «Και εισήκουσε»: Διότι ο Αδάμ, καυχώμενος έναντι των δαιμόνων, βροντοφώναξε αυτά κατά την παρουσία του Χριστού. «Και ανήγαγε»: Ο Χριστός, αφού αναστήθηκε από τον τάφο, συνανέστησε τον Αδάμ από τον άδη, δηλαδή από τον λάκκο, τον οποίο του έσκαψαν οι δαίμονες μέσω της παρακοής (μέσω της ανομίας που προήλθε από την παρακοή), ελευθερώνοντάς τον από τη λάσπη του βούρκου της αμαρτίας (ανομίας). «Και έστησε»: Εννοεί τον Χριστό, ο οποίος στάθηκε πάνω στον σταυρό στον βράχο του Γολγοθά. «Και κατηύθυνε»: Αφού εγκατέστησε τον άνθρωπο στην οδό της αλήθειας, που είναι ο Χριστός, ώστε να μην περιπλανάται πλέον εδώ και εκεί από την απάτη του διαβόλου. «Και ενέβαλε»: Αφού δίδαξε στον άνθρωπο το νέο άσμα [νέο ύμνο στον Θεό μας], αυτό που ακολουθεί την παρουσία της χάριτος, το μυστικό, το οποίο ο Σωτήρας δίδαξε στους μαθητές. «Ύμνο στον Θεό»: Τον ύμνο των αγγέλων, τον οποίο ψάλλουν: Άγιος, άγιος, άγιος, Κύριος Σαβαώθ. «Θα δουν πολλοί»: Διότι τα έθνη, βλέποντας και ακούγοντας την πρωτόγνωρη λατρεία, κυριευμένα από φόβο, έσπευσαν προς επιστροφή, ενδυναμωμένα από την ελπίδα. «Μακάριος ο ανήρ»: Διότι, αφού αξιώθηκαν της πίστεως και των θείων μυστηρίων, έπλεξαν για τον εαυτό τους μακαρισμό.

Πού είναι οι ψευδομάντεις και οι απατεώνες; Πού είναι τα τριάντα τροπαιοφόρα χρόνια εκείνου που είχε επίγειο φρόνημα και δεν ανήκε στο πολίτευμα του επουράνιου Βασιλέα; κστ΄. Τι έκανε λοιπόν «Αυτός που θανατώνει και ζωογονεί, που κατεβάζει στον Άδη και ανεβάζει, που ταπεινώνει και ανυψώνει»; Ανέδειξε στη βασιλεία Του τον αρχιστράτηγο που φέρει το όνομα της δυνάμεώς Του, τον πραότατο και γαληνότατο βασιλιά Μιχαήλ, ο οποίος κατά μίμηση του Χριστού έλεγε: «Στους φυλακισμένους λέω, βγείτε έξω· και σε αυτούς που βρίσκονται στο σκοτάδι, φανερωθείτε». —«Εξάγοντας τους δεσμώτες με ανδρεία, ομοίως και εκείνους που Τον παραπίκραιναν, αυτούς που κατοικούσαν σε τάφους». Διαρρηγνύοντας κάθε δεσμό αδικίας, ανέσυρε από τον λάκκο της ταλαιπωρίας εκείνους που βρίσκονταν σε στερήσεις και θλίψεις και υποτάσσονταν σε πικρή δουλεία· γέμισε τη ρωμαϊκή βασιλεία με κάθε χαρά και αγαλλίαση. Διότι ο Κύριος έδωσε αγαθότητα, και η ανθισμένη γη βλασταίνει τα αγαθά και τον καρπό της· η δεξιά του Κυρίου ενήργησε με δύναμη· η δεξιά του Κυρίου τον ύψωσε, και με το πλήθος της δόξας Του συνέτριψε τους αντιπάλους. Τι συνέβη λοιπόν στον ειρηνικότατο και πραότατο βασιλιά; Εκοιμήθη με ειρήνη, και εν ειρήνη θα γίνει η ταφή του· διότι θα συναντήσει αυτούς που πράττουν το έλεος κατά την κρίση· «και το έλεος καυχιέται έναντι της κρίσης». κζ΄.

ξαʹ. Και βρισκόταν ο άγιος ανάμεσα στις πέτρες συνθλιβόμενος και συμπιεζόμενος, επικαλούμενος τον Χριστό και λέγοντας: «Πάνω σε πέτρα με ύψωσες, με οδήγησες, διότι έγινες η ελπίδα μου· πύργος ισχύος από προσώπου εχθρού· έστησες πάνω σε πέτρα τα πόδια μου, και κατεύθυνες τα διαβήματά μου. Δέξου λοιπόν, Μονογενή, το πνεύμα μου, εσύ που γνωρίζεις τη στενοχώρια μου, και μην με παραδώσεις σε χέρια εχθρών». Διότι όλα τα εσωτερικά του όργανα είχαν διαρραγεί, και όλη η συναρμογή των οστών του είχε συνθλιβεί, και οι βολβοί των ματιών του είχαν πεταχτεί έξω από τις κόγχες τους· αλλά ακόμη και έτσι εγκαρτερούσε ο γενναίος αθλητής του Χριστού, σαν αμόνι αλύγιστο, ή σαν πέτρα σκληρή, και από κάθε αδάμαντα ισχυρότερος. Αφού λοιπόν πέρασε ο άγιος ανάμεσα στις πέτρες ένα ημερονύκτιο, διέταξε ο παράνομος Ιουλιανός να διαχωριστούν οι πέτρες, προσδοκώντας ότι θα τον βρει διαρρηγμένο, συντετριμμένο και νεκρό· όταν όμως ανοίχτηκαν οι πέτρες, βγήκε ο άγιος περπατώντας, έχοντας τα μάτια του πεταγμένα έξω, τα οποία είχαν εγκαταλείψει τη φυσική τους θέση, αποτελώντας θέαμα φρικτό και διήγημα ξένο προς την ανθρώπινη φύση, ένας άνθρωπος γυμνός, με συνθλιμμένα τα οστά του και συντετριμμένες τις αρθρώσεις του, φανερώνοντας ότι η φυσιολογική σύσταση της ανθρώπινης φύσης είχε εξέλθει από το σώμα που την περιέβαλλε, και όμως περπατούσε και συνομιλούσε, και απαντούσε στον τύραννο.

Σε ευχαριστώ, Δέσποτα Σωτήρα εκείνων που με αλήθεια επικαλούνται το όνομά σου, διότι ενίσχυσες εμένα τον ανάξιο δούλο σου να καταπατήσω τα κεντριά του διαβόλου, και να συντρίψω τις παγίδες του τις οποίες έστησε κάτω από τα πόδια μου, και να καταντροπιάσω τον αποστάτη Ιουλιανό, ο οποίος αποσκίρτησε από την κυριαρχία σου και προσκολλήθηκε στον διάβολο και σε εκείνους που σε μισούν· αυτόν που καταπάτησε τους αγίους νόμους σου και βεβήλωσε τα ένθεα προστάγματά σου. Σε ευχαριστώ, Φιλάνθρωπε, διότι επέβλεψες στην ταπείνωσή μου και δεν με παρέδωσες στα χέρια των εχθρών, αλλά έστησες σε ευρύχωρο τόπο τα πόδια μου και κατεύθυνες τα βήματά μου. Σε ευχαριστώ, μονογενή Λόγε του Πατρός, διότι με αξίωσες να λάβω το βραβείο της άνω κλήσεως και να ενταχθώ στον χορό των αγίων σου, και με τελείωσες μέσα στην ομολογία σου, και καταντρόπιασες αυτούς που ξεσηκώνονται εναντίον μου· και τώρα σε επικαλούμαι, Δέσποτα, επίβλεψε σε εμένα και στα ταπεινά μου λόγια, και δώσε αναψυχή στην κληρονομία σου, διότι ασθένησε και δεν την αποκατέστησες.

Θ. Στήριξε πάνω στην πέτρα της σωτηρίας, Άχραντε, τα πόδια μου, σε παρακαλώ, και κατεύθυνε όλα τα διαβήματά μου στο θείο λόγιο του τόκου σου, ώστε να σε μεγαλύνω ακατάπαυστα, παμμακάριστε.

Σε περίμενα με υπομονή, Κύριε, μέσα στην οδύνη και εισάκουσες τη φωνή της δέησής μου και με ανέβασες από τον λάκκο της ταλαιπωρίας και τον πηλό, στήνοντας τα πόδια μου πάνω σε ασφαλή πέτρα, κατευθύνοντας τα βήματά μου και δίνοντάς μου να ψάλλω νέο ύμνο μέσω της μάρτυρός σου.

Ω συμπαθή Κύριε, που έριξες το ιλαρό δεσποτικό Σου βλέμμα στην ταπείνωσή μου και ανέσυρες τον νου μου από τον λάκκο της ταλαιπωρίας και τον πηλό των παραπτωμάτων, στήριξέ τον στην πέτρα της απαθείας, Εσύ, με τον σταυρό του Οποίου σχίστηκαν οι πέτρες. Ατενίζοντας με αμετακίνητα μάτια το τρισοφεγγές Σέλας, οι ασώματοι, δηλαδή τα Σεραφείμ, οι Δυνάμεις, τα Χερουβείμ, οι Κυριότητες, οι Εξουσίες και οι Αρχές, οι Θρόνοι, και οι Αρχάγγελοι μαζί με τους Αγγέλους, καθίστανται δεύτερα φώτα.

Υπέμεινα κράζοντας προς εσένα νύχτα και μέρα, πολεμώντας με τον πηλό, με την ακάθαρτη και δυσώδη σάρκα· εσύ, Πολυέλεε, ανέσυρέ με από τον λάκκο της ταλαιπωρίας. Γυναίκες εσένα τον σοφότατο, αλίμονο, σε κλόνισαν, θαυμάσιε Σολομώντα, και πώς δεν θυμήθηκες τα δικά σου λόγια: «Φεύγε όπως από το φίδι από το πρόσωπο της ακόλαστης γυναίκας, γιε μου».

Ψαλμός 39. Εις το τέλος· ψαλμός του Δαβίδ «Με υπομονή περίμενα τον Κύριο και με πρόσεξε και εισάκουσε τη δέησή μου». Παραμένοντας, λέει, ικετεύοντας τον Κύριο και λέγοντας με δάκρυα: «Μην αποσιωπήσεις μπροστά στα δάκρυά μου και δώσε μου άνεση για να ανακουφιστώ» και όσα άλλα παρόμοια, δεν απέτυχα στον σκοπό μου, αλλά αφού εισάκουσε τη δέησή μου «με ανέσυρε από τον λάκκο της ταλαιπωρίας και από τον βούρκο της λάσπης» των πειρασμών και των αμαρτιών. «Και έστησε πάνω σε πέτρα» ελπίδας και υπομονής «τα πόδια μου και κατεύθυνε τα βήματά μου» προς τις οδούς Του, δηλαδή «έθεσε στο στόμα μου άσμα καινό, ύμνο προς τον Θεό μας», τον οποίο θα χρησιμοποιήσουν κυρίως οι εισηγητές της Καινής Διαθήκης, παρά εκείνοι της Παλαιάς, όταν πλέον ο Προφητευόμενος θα έλθει με μορφή δούλου. «Θα το δουν πολλοί και θα φοβηθούν και θα ελπίσουν στον Κύριο·

«Τον Κύριο», λέει, «υπέμεινα», δηλαδή τον περίμενα με υπομονή, για να με λυτρώσει από τα δεινά, και δεν διαψεύστηκα, αλλά «με ανέσυρε από τον λάκκο της ταλαιπωρίας» των δεινών που με πολιορκούσαν, «και από τον βούρκο του πηλού» των πολλών πειρασμών, «και έστησε» σε ευρύχωρο τόπο «τα πόδια μου», προσφέροντάς μου τη βασιλεία, «και έβαλε στο στόμα μου άσμα νέο», το χάρισμα της προφητείας· ώστε μου φανέρωσε και τα άδηλα και τα κρυφά της σοφίας του.

Κατεβαίνοντας λοιπόν στους πρόποδες του βουνού και βρίσκοντας εκεί τα ερείπια ενός ευκτηρίου οίκου που ονομαζόταν της Αγίας Μαρίνας, εισήλθε σε αυτόν και ανέπεμψε στον Θεό τις προσευχές της ενάτης ώρας. Έπειτα, αφού αναπαύθηκε λίγο, απευθύνεται στον φίλο του σύγκελλο, ως αληθινός μαθητής του Χριστού, με την εξής επιστολή: Στον πανίερο και άγιο δεσπότη μου, τον ενδοξότατο σύγκελλο, ο εξόριστος και διωγμένος για χάρη σου, ο δικός σου Συμεών. Ιδού, πανίερε δέσποτα, τι λογής καρπούς έδωσαν τα σπέρματα των κατά Θεόν αγώνων και λόγων σου, πόση δόξα και χαρά μου προξένησαν, πόσων στεφάνων έγιναν αίτια για εμένα, με πόση ευφροσύνη με γέμισαν, σε τι ύψος πνευματικής γνώσης με ανέβασαν, και στήριξαν σταθερά τα πόδια του νου μου πάνω στην πέτρα και με προετοίμασαν να ενδυθώ την ίδια αυτή την πέτρα, από την οποία έχω το ζωντανό νερό να αναβλύζει ενυποστάτως μέσα μου, να κινείται, να μιλά και να με προτρέπει να σου γράψω, γεμίζοντάς με με κάθε αγαλλίαση, μη αφήνοντάς με καθόλου να αισθανθώ τους θανατηφόρους πειρασμούς, αλλά, όπως ακριβώς φύλαξε τους τρεις παίδες άφλεκτους μέσα στο καμίνι, έτσι κρύβει και εμένα σαν μέσα στη σκηνή Του και με διατηρεί αλύπητο και αβλαβή. Για όλα αυτά σε ευχαριστώ, και ποτέ δεν θα πάψω να σε ευχαριστώ και να προσεύχομαι θερμά για εσένα.

Διότι, σαν να είχε αφεθεί να παραμείνει στη σάρκα ακριβώς για αυτό, για να επιτελέσει την εφεύρεση των γραμμάτων και την εκμάθηση των Γραφών, αφού διακόνησε σε αυτά το θείο θέλημα, παραλαμβάνεται από Εκείνον που τον δίδαξε τη γνώση του Θεού. Προγνωρίζοντας δε το τέλος του, ενδύεται το μοναχικό σχήμα, το οποίο από παλιά ποθούσε, αλλά από μετριοφροσύνη το ανέβαλλε, θεωρώντας το κάτι το μέγα που υπερβαίνει τις δυνάμεις του. Και αφού έζησε δέκα ημέρες με αυτό το σχήμα και προσέθεσε φως στο φως, μετέστη στους ουρανούς, όπου βρίσκεται ο Χριστός, εγκαταλείποντας την κοιλάδα του κλαυθμώνος, τα σκηνώματα του σκοτασμού, τον βούρκο της λάσπης, την εδώ παροικία. Και το μεν πνεύμα του το παρέδωσε στον Θεό των πνευμάτων, το δε σώμα του εκείνο, που πριν από τη φυσική νέκρωση είχε γευθεί την προαιρετική, αφού τιμήθηκε με ύμνους από τον θείο πάπα και από ολόκληρο τον κλήρο, εναποτέθηκε στον ναό του Κλήμεντος, εκείνου του Κλήμεντος που υπήρξε μαθητής του κορυφαίου των αποστόλων Πέτρου και που καθυπέταξε την ελληνική σοφία στη σοφία του Χριστού, όπως μια δούλη στην δέσποινά της. Και δέχεται τον φιλόσοφο ο φιλόσοφος, ο μέγας διδάσκαλος προσλαμβάνει τη φωνή του Λόγου, ο καθηγητής των εθνών κάνει οικείο του εκείνον που άναψε στα έθνη το φως της γνώσεως.