Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 39:4

Και έθεσε στο στόμα μου άσμα νέο, ύμνο στον Θεό μας. Τον ευαγγελικό νόμο· διότι μετά την απάθεια ψάλλουμε άσμα νέο, αφού ανακαινίσθηκε ο οίκος μας. Θα δουν πολλοί, και θα φοβηθούν, και θα ελπίσουν στον Κύριο. Διότι διαδόθηκε σε όλο τον κόσμο το κήρυγμα.

Διότι ο Κύριος, όντας Θεός, φανερώθηκε σε εμάς και μας ανέβασε από τον λάκκο της ταλαιπωρίας των πυλών του θανάτου και της φθοράς που υπάρχει εκεί, από την οποία και απαλλαχθήκαμε μέσω του Χριστού, ο οποίος μεταμορφώνει σε αφθαρσία πρώτα στον εαυτό Του την ανθρώπινη φύση και την αναπλάθει στην αρχική της κατάσταση, ανασύροντάς την και από τον πηλό του βούρκου των περισπασμών του κόσμου και της δυσώδους αμαρτίας. Διότι από αυτά μας ανέσυρε μέσω της άρρητης χειρός και της ανέκφραστης δύναμης του Σωτήρα όλων μας, του Χριστού. <Και έστησε πάνω σε πέτρα τα πόδια μου, κ.λπ.> (I f. 200) Διότι ο νους εκείνων που βρίσκονται εν Χριστώ είναι στερεός, σύμφωνα με όσα λέει ο Παύλος: «Εμείς δε έχουμε νου Χριστού». Εξάλλου, ως πέτρα νοείται και ο Χριστός, το στήριγμα των πάντων, ο εκλεκτός λίθος, αυτός που έχει τεθεί στα θεμέλια της Σιών από τον Θεό και Πατέρα, πάνω στον οποίο όλοι οικοδομούμαστε ως πνευματικός οίκος και άγιος ναός, για να γίνουμε κατοικητήριο του Θεού εν Πνεύματι. Και κατεύθυνε τα βήματά μας· διότι διδαχθήκαμε να χαράσσουμε ευθείες πορείες, εμείς που παλαιότερα ακολουθούσαμε καμπύλες και διεστραμμένες οδούς. <Και έβαλε στο στόμα μου άσμα καινούργιο.> (I f. 200 b) Και αυτό πρέπει να καταταχθεί στα χαρίσματα που δίνονται από τον Χριστό. Διότι δεν παρέχεται αδιακρίτως σε όλους το δικαίωμα της δοξολογίας· αλλά ούτε και θα γινόταν κάποιος δεκτός από τον Θεό εάν ήθελε να το πράξει αυτό, παρά μόνο αν ανήκε σε αυτούς που έχουν συνηθίσει να ζουν ενάρετα· διότι «δεν είναι ωραίος ο ύμνος στο στόμα του αμαρτωλού».

Και έβαλε στο στόμα μου άσμα καινό, αντί για το παλαιό μέσω του Μωυσή· διότι για καινά κατορθώματα, καινό οπωσδήποτε θα ήταν και το άσμα, και δεν θα έμοιαζε με τους αρχαίους ύμνους. Και αντί του άσματος που προσφερόταν στους πονηρούς δαίμονες και στα είδωλα, διδαχθήκαμε να αναφωνούμε τους ύμνους δια του Αγίου Πνεύματος. <Θα δουν πολλοί και θα φοβηθούν, και θα ελπίσουν στον Κύριο.> (A f. 219 b, B f. 144 b, I f. 200 b) Θα γίνω, λέει, υπόδειγμα σε άλλους, ώστε κατά τον δικό μου ζήλο να παύσουν τα κακά, και να έχουν την ίδια ελπίδα προς το καλύτερο. Διότι πάντοτε, κατά κάποιον τρόπο, εκείνοι που δεν έχουν πιστέψει ακόμη, αναδεικνύονται ζηλωτές εκείνων που έχουν ήδη πιστέψει, και προσπαθώντας να βαδίσουν στα ίχνη της δικής τους πολιτείας και επιείκειας, ανανήφουν προς την αλήθεια και πορεύονται προς το φως της αλήθειας. Έπειτα τι ακολουθεί; Δέχονται στον νου τον θείο φόβο, για τον οποίο έχει λεχθεί: «Αρχή σοφίας είναι ο φόβος του Κυρίου»· και, «Με τον φόβο του Κυρίου ο καθένας απομακρύνεται από το κακό». Αυτοί λοιπόν, λέει, που έγιναν ζηλωτές αυτών που πίστεψαν, και αφού ήδη κυοφόρησαν τον θείο φόβο, θεμελιώνοντας τις ελπίδες τους στον Θεό, από Αυτόν και μόνο ζητούν τις χορηγίες των αγαθών, αν και παλαιότερα απέδιδαν τα ηνία των ανθρωπίνων πραγμάτων σε κάποια τύχη και στη γένεση και στην ειμαρμένη. Εξάλλου, το «όψονται» (θα δουν), έχει ειπωθεί αντί του «θα αναβλέψουν».

Έχει γραφτεί, λοιπόν, για κάποιους ότι: «Εγκαθίδρυσαν μανία στον οίκο του Κυρίου»· και με τη λέξη μανία εννοεί τη μαντεία. Διότι, λέει, τόλμησαν μερικοί από τον Ισραήλ να λαλούν όσα προέρχονται από την καρδιά τους, και όχι από το στόμα του Κυρίου· και εμφανίστηκαν πάρα πολλοί ψευδοπροφήτες ανάμεσά τους. Αλλά θα ήταν ίσως υποφερτό, εάν κάτι τέτοιο είχε τολμηθεί στα τεμένη των ειδώλων· επειδή όμως συνέβη μέσα στον ίδιο τον οίκο του Κυρίου, πώς να μην είναι πάρα πολύ βαρύ; <Πολλά έκανες εσύ, Κύριε και Θεέ μου, τα θαυμάσιά σου, κ.τ.λ.> (A f. 220, B f. 145 b, I f. 202. Κυρίλλου και Θεοδωρήτου) Κατά μία άλλη έννοια όμως, θα το κατανοήσεις και ως εξής: Όσα έπραξες, λέει, στον καιρό της θείας οικονομίας, είναι πολλά και θαυμαστά· αυτά τα ανήγγειλα και στους άλλους, και η αγγελία διέτρεξε ολόκληρη την οικουμένη. Υμνούν με αυτά τον Σωτήρα των πάντων Χριστό, και σχεδόν αποδεικνύουν ως αληθινό οι σεσωσμένοι μέσω της πίστεως στον Χριστό, ότι έλαβαν άσμα καινό, και τον ύμνο που του ταιριάζει. Διότι ιδού, λέει ότι πολλά είναι τα θαυμάσια που έχουν γίνει από αυτόν, και ότι τα τερατουργήματα που έγιναν υπερβαίνουν κάθε αριθμό, καθώς και όσα οικονόμησε η δική του πρόνοια, τα γεγονότα στην Αίγυπτο, στην έρημο, επί Ιησού, επί Σαμουήλ, και τα ακόμη παλαιότερα από αυτά, τα γεγονότα επί Αβραάμ και των πατριαρχών που προήλθαν από αυτόν, για να μην τα αναφέρω ένα προς ένα· αλλά αυτό που έχει γίνει τώρα είναι θαυμαστότερο από όλα αυτά.

Πρόσεξε λοιπόν, αγαπητέ, μήπως εκπνεύσει ο χρόνος της προθεσμίας και δεν βρούμε άλλη ευκαιρία. Ελάτε λοιπόν, ας τον προσκυνήσουμε· ας κλάψουμε ενώπιον του Κυρίου που μας δημιούργησε. Ύψωσε τα χέρια σου προς αυτόν μαζί με την καρδιά σου, και με δάκρυα πλησίασέ τον, φωνάζοντας προς αυτόν μαζί με τον Προφήτη: Σώσε με από τον πηλό του βούρκου, για να μην παγιδευτώ· λύτρωσέ με από εκείνους που με μισούν και από τα βαθιά ύδατα. Ας μη με καταποντίσει η καταιγίδα του νερού, ούτε ας με καταπιεί ο βυθός, ούτε ας κλείσει πάνω μου το πηγάδι το στόμα του· εισάκουσέ με, Κύριε, διότι είναι αγαθό το έλεός σου· σύμφωνα με το πλήθος των οικτιρμών σου επίβλεψε σε εμένα. Μην αποστρέψεις το πρόσωπό σου από τον δούλο σου, διότι θλίβομαι· άκουσέ με γρήγορα. Πρόσεξε την ψυχή μου και λύτρωσέ την, εξαιτίας των εχθρών μου γλίτωσέ με. Έτσι ώστε να σου πει και εκείνος αυτό που είναι γραμμένο: Αναθάρρησε, και ας κραταιωθεί η καρδιά σου, και έχε υπομονή στον Κύριο. Για να πεις και εσύ, ευχαριστώντας την αγαθότητά του: Με υπομονή περίμενα τον Κύριο, και με πρόσεξε, και εισάκουσε τη δέησή μου, και με ανέβασε από τον λάκκο της ταλαιπωρίας και από τον πηλό του βούρκου, και έστησε πάνω σε πέτρα τα πόδια μου και κατεύθυνε τα βήματά μου και έβαλε στο στόμα μου ένα νέο άσμα, ύμνο προς τον Θεό μας· πολλοί θα το δουν και θα φοβηθούν και θα ελπίσουν στον Κύριο.

Πέτρα ονομάζει, κατ’ αντιδιαστολή, το θεμέλιο του στερεού λόγου· επάνω σε αυτόν εκείνος που έχει σταθεί θα πει: «Ποιος θα μας χωρίσει από την αγάπη του Χριστού; Θλίψη ή στενοχωρία ή διωγμός ή πείνα;» και τα εξής. Και όχι μόνο έστησε τα πόδια επάνω στην πέτρα, αλλά τον κάνει και να βαδίζει και να τρέχει επάνω της, διά της ευδοκιμήσεως στα καλά έργα. Γι’ αυτό προσθέτει: «Και κατεύθυνε τα διαβήματά μου». Έπειτα, ακολούθως, σαν να έχει μεταβληθεί από τα χειρότερα προς τα καλύτερα, αποθέτει το παλαιό άσμα, με το οποίο θρήνησε όσα ειπώθηκαν στους προηγούμενους ψαλμούς, και αναλαμβάνει νέο άσμα προς Εκείνον που τον έσωσε· Εκείνον που βάζει στο στόμα του νέο άσμα και ύμνο, αφού αυτός απέβαλε τον παλαιό άνθρωπο μαζί με τις πράξεις του και ενδύθηκε τον νέο, που ανακαινίζεται κατά την επίγνωση του Θεού. Ύστερα από όλα αυτά γίνεται υπόδειγμα για πολλούς, ώστε και άλλοι, βλέποντας τη μεταβολή του, να αναλάβουν αγαθές ελπίδες και να πραγματοποιήσουν τη μεταβολή από τα χειρότερα προς τα καλύτερα. Γι’ αυτό λέγει: «Θα δουν πολλοί και θα φοβηθούν, και θα ελπίσουν στον Κύριο».

Τι όμως θα δουν; Αυτό ακριβώς, λέει, το ότι έφτασα στο βάθος των κακών, και στον λάκκο και στη λάσπη του βούρκου· και αφού ανασύρθηκα από εκεί με τη χάρη του Θεού, στάθηκα πάνω στην πέτρα, κατευθύνθηκαν τα βήματά μου και αξιώθηκα ενός νέου άσματος. Διότι οι πολλοί, βλέποντας αυτά, θα αποκτήσουν τον φόβο του Θεού, για τον οποίο έχει λεχθεί: «Αρχή σοφίας είναι ο φόβος του Θεού», και θα αποτυπώσουν για τους εαυτούς τους την ίδια ελπίδα.

Μπορείς να το κατανοήσεις και ως εξής: Επειδή δεν πρέπει να μακαρίζουμε κανέναν άνθρωπο πριν από το τέλος του, εύλογα ο μεν απόστολος, αν και είναι απόστολος, κλητός και εκλεκτός του Χριστού Ιησού, εντούτοις δεν διστάζει να λέει: Καταπονώ το σώμα μου και το δουλαγωγώ, μήπως, αφού κηρύξω σε άλλους, γίνω ο ίδιος αδόκιμος. Το ίδιο ισχύει και για τον Δαβίδ, ο οποίος, αν και σε πολλά απέδειξε την αξία του, εισακούστηκε από τον Θεό και ελευθερώθηκε από τον λάκκο της ταλαιπωρίας και από τον πηλό του βούρκου· και στεκόταν πλέον σε ασφαλές μέρος, έχοντας στηρίξει τα πόδια του πάνω σε πέτρα, και έχοντας αξιωθεί καινού άσματος, του αληθινού λόγου περί θυσιών, δηλαδή του κηρύγματος που ευαγγελίστηκε στη μεγάλη Εκκλησία του Θεού· διότι αυτό ήταν το καινό άσμα, για το οποίο νωρίτερα έλεγε: Και έβαλε στο στόμα μου άσμα καινό· ωστόσο λοιπόν, παρότι είχε αξιωθεί τόσων δωρεών, εξαιτίας της σαθρότητας της ανθρώπινης ζωής επαναλαμβάνει τους ικετευτικούς λόγους, παρακαλεί και δέεται να διαφυλάσσεται από τη χάρη και το έλεος του Θεού. Διότι μέσα από αυτά αναλογιζόταν και αναπολούσε τα κακά που του είχαν συμβεί στο παρελθόν.

Αυτό το γεγονός και ο θαυμάσιος από τους προφήτες Δαβίδ, προλαμβάνοντας το μέλλον με το Θείο Πνεύμα, το προεφήτευσε λέγοντας: «Υπομένοντας με καρτερία περίμενα τον Κύριο, και έστρεψε την προσοχή Του σε εμένα, και εισάκουσε τη δέησή μου, και με ανέσυρε από τον λάκκο της ταλαιπωρίας και από τον λασπώδη βούρκο. Και έστησε τα πόδια μου πάνω σε βράχο, και κατεύθυνε τα βήματά μου. Και έβαλε στο στόμα μου ένα νέο άσμα, ύμνο προς τον Θεό μας». Και το ποιο είναι αυτό το νέο άσμα, το διασαφηνίζει λέγοντας στη συνέχεια: «Θυσία και προσφορά δεν θέλησες, αλλά σώμα κατασκεύασες για εμένα. Ολοκαυτώματα και θυσίες για την αμαρτία δεν ευαρεστήθηκες. Τότε είπα, ιδού έρχομαι, στην κεφαλίδα του βιβλίου είναι γραμμένο για εμένα, ότι θέλησα, Θεέ, να πράξω το θέλημά Σου». Και προσθέτει: «Ευαγγελίστηκα δικαιοσύνη σε μεγάλη εκκλησία», διδάσκοντας ξεκάθαρα ότι, αντί των παλαιών θυσιών και ολοκαυτωμάτων, προσφέρθηκε στον Θεό η ένσαρκη παρουσία του Χριστού και το σώμα που καταρτίστηκε για Αυτόν, και αυτό ακριβώς το γεγονός ευαγγελίζεται στην εκκλησία Του, ως ένα μέγα μυστήριο το οποίο είχε προαναγγελθεί με την προφητική φωνή «στην κεφαλίδα του βιβλίου».

Εις το τέλος· ψαλμός του Δαβίδ. Όσα επρόκειτο να συμβούν στο τέλος σχετικά με την παρουσία του Χριστού, τα προέβλεψαν οι προφήτες [μιλώντας μέσω του Αγίου Πνεύματος]. «Υπομένων»: Ο Χριστός υπέμεινε τα του πάθους, αλλά και όσοι έζησαν με υπομονή αποκτούν παρρησία στη δόξα. «Και εισήκουσε»: Διότι ο Αδάμ, καυχώμενος έναντι των δαιμόνων, βροντοφώναξε αυτά κατά την παρουσία του Χριστού. «Και ανήγαγε»: Ο Χριστός, αφού αναστήθηκε από τον τάφο, συνανέστησε τον Αδάμ από τον άδη, δηλαδή από τον λάκκο, τον οποίο του έσκαψαν οι δαίμονες μέσω της παρακοής (μέσω της ανομίας που προήλθε από την παρακοή), ελευθερώνοντάς τον από τη λάσπη του βούρκου της αμαρτίας (ανομίας). «Και έστησε»: Εννοεί τον Χριστό, ο οποίος στάθηκε πάνω στον σταυρό στον βράχο του Γολγοθά. «Και κατηύθυνε»: Αφού εγκατέστησε τον άνθρωπο στην οδό της αλήθειας, που είναι ο Χριστός, ώστε να μην περιπλανάται πλέον εδώ και εκεί από την απάτη του διαβόλου. «Και ενέβαλε»: Αφού δίδαξε στον άνθρωπο το νέο άσμα [νέο ύμνο στον Θεό μας], αυτό που ακολουθεί την παρουσία της χάριτος, το μυστικό, το οποίο ο Σωτήρας δίδαξε στους μαθητές. «Ύμνο στον Θεό»: Τον ύμνο των αγγέλων, τον οποίο ψάλλουν: Άγιος, άγιος, άγιος, Κύριος Σαβαώθ. «Θα δουν πολλοί»: Διότι τα έθνη, βλέποντας και ακούγοντας την πρωτόγνωρη λατρεία, κυριευμένα από φόβο, έσπευσαν προς επιστροφή, ενδυναμωμένα από την ελπίδα. «Μακάριος ο ανήρ»: Διότι, αφού αξιώθηκαν της πίστεως και των θείων μυστηρίων, έπλεξαν για τον εαυτό τους μακαρισμό.

Σε περίμενα με υπομονή, Κύριε, μέσα στην οδύνη και εισάκουσες τη φωνή της δέησής μου και με ανέβασες από τον λάκκο της ταλαιπωρίας και τον πηλό, στήνοντας τα πόδια μου πάνω σε ασφαλή πέτρα, κατευθύνοντας τα βήματά μου και δίνοντάς μου να ψάλλω νέο ύμνο μέσω της μάρτυρός σου.

Ψαλμός 39. Εις το τέλος· ψαλμός του Δαβίδ «Με υπομονή περίμενα τον Κύριο και με πρόσεξε και εισάκουσε τη δέησή μου». Παραμένοντας, λέει, ικετεύοντας τον Κύριο και λέγοντας με δάκρυα: «Μην αποσιωπήσεις μπροστά στα δάκρυά μου και δώσε μου άνεση για να ανακουφιστώ» και όσα άλλα παρόμοια, δεν απέτυχα στον σκοπό μου, αλλά αφού εισάκουσε τη δέησή μου «με ανέσυρε από τον λάκκο της ταλαιπωρίας και από τον βούρκο της λάσπης» των πειρασμών και των αμαρτιών. «Και έστησε πάνω σε πέτρα» ελπίδας και υπομονής «τα πόδια μου και κατεύθυνε τα βήματά μου» προς τις οδούς Του, δηλαδή «έθεσε στο στόμα μου άσμα καινό, ύμνο προς τον Θεό μας», τον οποίο θα χρησιμοποιήσουν κυρίως οι εισηγητές της Καινής Διαθήκης, παρά εκείνοι της Παλαιάς, όταν πλέον ο Προφητευόμενος θα έλθει με μορφή δούλου. «Θα το δουν πολλοί και θα φοβηθούν και θα ελπίσουν στον Κύριο·

«Τον Κύριο», λέει, «υπέμεινα», δηλαδή τον περίμενα με υπομονή, για να με λυτρώσει από τα δεινά, και δεν διαψεύστηκα, αλλά «με ανέσυρε από τον λάκκο της ταλαιπωρίας» των δεινών που με πολιορκούσαν, «και από τον βούρκο του πηλού» των πολλών πειρασμών, «και έστησε» σε ευρύχωρο τόπο «τα πόδια μου», προσφέροντάς μου τη βασιλεία, «και έβαλε στο στόμα μου άσμα νέο», το χάρισμα της προφητείας· ώστε μου φανέρωσε και τα άδηλα και τα κρυφά της σοφίας του.