Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 4:4

Εις τον Ψαλμόν Δ' Ομιλία Β'. Εις τον αυτόν ψαλμόν άλλως. Όπως ακριβώς εκείνος που αρέσκεται στην ποικιλία των γλωσσών και επιθυμεί να μάθει λέξεις ξενόγλωσσων δεν μπορεί να διδάξει τον εαυτό του, αλλά διδάσκεται από όσους γνωρίζουν τη γλώσσα των Εβραίων ή των Ρωμαίων ή των βαρβάρων, ώστε να τη μιλάει ομοίως, έτσι και αυτός που θέλει να κατανοήσει τα λόγια των προφητών οφείλει να παρακαλεί τον Θεό των προφητών, ώστε Εκείνος που τους έκανε γνωστά τα δικά Του λόγια, να φανερώσει και σε αυτόν τα νοήματά τους. Εμπρός λοιπόν, ω πιστή και ομόψυχη συνοδεία, που βαδίζεις μαζί μας την ίδια οδό της ζωής, που στο ίδιο σκάφος της Εκκλησίας διαπλέεις μαζί μας την αλμυρή και πικρή θάλασσα του βίου, που με ένα πνεύμα και μία ψυχή δοξάζεις την Τριάδα, και σπεύδεις προς το ένα λιμάνι της βασιλείας των ουρανών, δανείστε μου, παρακαλώ, την άγκυρα της προσευχής σας. Και γιατί τη ζητώ; Επειδή μόλις τώρα άκουσα τον καθένα να λέει: «Ο Κύριος θα με εισακούσει όταν κραυγάσω προς Αυτόν». Επειδή λοιπόν εισακούγεστε αμέσως όταν κραυγάζετε προς τον Θεό, όχι γεμίζοντας τον αέρα με φωνές, αλλά ικετεύοντας τον Θεό με πίστη και αρετή, ως ναύκληροι και έμποροι και ναύτες και επιβάτες, αρχιερείς και ιερείς και κλήρος και λαός, βοηθήστε με τις προσευχές σας τον καθένα που ομιλεί ως κυβερνήτη, ώστε ο λόγος να προσορμιστεί στο λιμάνι της αλήθειας. Γιατί όμως έχει επιγραφεί ο ψαλμός του Δαυίδ «Εις το τέλος εν ύμνοις»;

«Υιοί των ανθρώπων, έως πότε θα είστε βαρυκάρδιοι;» Αυτά τα λέει απευθυνόμενος σε αυτούς που πίστεψαν ότι με το πλήθος του στρατού θα καταβάλουν τον δίκαιο. Αυτή δε η ελπίδα, λέει, είναι μάταιη και ψευδής. «Και μάθετε ότι ο Κύριος έκανε θαυμαστό τον όσιό του.» Με την έννοια: Μάθετε, λοιπόν, εσείς που έχετε την πεποίθησή σας στο πλήθος, ότι απέδειξε θαυμαστό εκείνον που έχει την πεποίθησή του σε Αυτόν. «Ο Κύριος θα με εισακούσει όταν κράξω προς αυτόν.» Έχει ληφθεί ένας χρόνος αντί άλλου· διότι αντί να πει «εισήκουσε», χρησιμοποίησε το ρήμα «θα εισακούσει». «Οργίζεσθε και μην αμαρτάνετε. Για όσα λέτε στις καρδιές σας, αισθανθείτε κατάνυξη στις κοίτες σας.»

Αν λοιπόν και εισακούστηκε σε όλα όσα προσευχήθηκε, ωστόσο φοβάται για το μέλλον· γι' αυτό και πάλι προσεύχεται, γνωρίζοντας το όφελος της προσευχής. Διότι, αν και απαλλάχθηκε από τους πόνους και την αθυμία, επειδή όμως είναι άνθρωπος και αγωνιά για το μέλλον, μήπως τυχόν δεν αντέξει λόγω των πειρασμών που επικείνται διαρκώς, ζητά να του δοθεί ανακούφιση και να παρέλθουν αυτά ακριβώς που προκαλούν τους πόνους. Γι' αυτό και λέει: «Ελέησόν με», δηλαδή, λύσε τον αγώνα, δώσε μου να απαλλαγώ εντελώς. <Υιοί ανθρώπων, έως πότε θα είστε βαρυκάρδιοι;> (A f. 23.) Σύμφωνα με την ιστορική αφήγηση, αυτά έχουν λεχθεί προς εκείνους που νομίζουν ότι με το πλήθος του στρατού θα κυριεύσουν τον δίκαιο. Διότι, έχοντας μάθει από την ίδια την πείρα πόση ωφέλεια έχει το να έχει κανείς πεποίθηση στον Θεό και να ζητά τη σωτηρία μόνο από Αυτόν, προβάλλει αυτό που του συνέβη ως κοινωφελές μάθημα και λέει: Ω, εσείς που είστε τυφλοί στις φρένες και έχετε αμβλύ νου, μέχρι πότε δεν θα αποβάλλετε την αρρώστια; Έως πότε δεν θα κατανοήσετε ότι η ελπίδα στους ανθρώπους είναι ματαιότητα και ψεύδος; Διότι ο γίγαντας δεν θα σωθεί με το πλήθος της ισχύος του. Και γενικά ο Δαβίδ ονομάζει υιούς ανθρώπων εκείνους που ζουν μέσα στην πονηρία, αυτούς που είναι επιρρεπείς στην ασέβεια· επειδή όσοι δεν είναι τέτοιοι, κατά τη φύση μεν είναι υιοί ανθρώπων, κατά τη χάρη όμως δεν είναι πλέον, αλλά είναι υιοί Θεού. <Και μάθετε ότι ο Κύριος εθαυμάστωσε τον όσιό Του.> (A f. 24.)

Και γιατί να επιδιώκετε το ψέμα, εγκαταλείποντας την αλήθεια; Αλλά, αφού μάθατε από αυτό ότι ο Θεός και Κύριος είναι ο έφορος και προνοητής των πάντων, αυτός που ποτέ δεν εγκαταλείπει κανέναν όσιό του, αλλά πάντοτε επιδεικνύει θαυμαστά έργα σε αυτόν, φροντίστε με ζήλο να γίνετε και εσείς όσιοι, γνωρίζοντας καλά και με ακρίβεια ότι ο Κύριος θα εισακούσει και εσάς, όπως ακριβώς και εμένα τον ίδιο, όταν θα κράξετε προς αυτόν. Και εφόσον σας εισακούσει ο Κύριος, δεν χρειάζεται πλέον να μεριμνάτε για τίποτα, έχοντας την ασφάλεια που παρέχει η δική του βοήθεια. Οι υιοί των ανθρώπων, εξάλλου, θα μπορούσαν να θεωρηθούν δόξα του θείου Λόγου, σύμφωνα με τον Ακύλα και τον Σύμμαχο· διότι ο μεν Ακύλας λέει: «Έως πότε, οι ένδοξοί μου;», ο δε Σύμμαχος: «Έως πότε, η δόξα μου;», εξαιτίας της νοερής και λογικής ψυχής που υπάρχει μέσα τους, η οποία έχει πλαστεί κατ' εικόνα του Θεού. Αυτούς, επειδή διαστρέφουν τους εαυτούς τους προς το χειρότερο, τους επιπλήττει ο Λόγος, αποκαλώντας τους βαρυκάρδιους και υιούς ανθρώπων, ενώ θα έπρεπε να είναι υιοί του Θεού, σύμφωνα με το χωρίο: «Εγώ είπα· θεοί είστε, και όλοι υιοί του Υψίστου».

Και μάθετε ότι ο Κύριος κατέστησε θαυμαστό τον όσιό του. Ο προφήτης μάς διδάσκει για τον Χριστό, ο οποίος είναι ο αληθινός όσιος, σύμφωνα με όσα έχουν ειπωθεί στον ιεʹ ψαλμό· και οι απόστολοι άλλωστε μαρτύρησαν, λέγοντας ότι ειπώθηκε προφητικά για τον Χριστό το: «Δεν θα εγκαταλείψεις την ψυχή μου στον άδη, ούτε θα επιτρέψεις ο όσιός σου να δει φθορά». Είναι δυνατόν όμως να διδασκόμαστε αυτό και για κάθε όσιο. Δεν είναι όμως το ίδιο το να πιστέψει κανείς ότι ο Κύριος κατέστησε θαυμαστό τον όσιό του με το να το γνωρίσει, όπως δεν είναι το ίδιο το να πιστέψει κανείς στην αλήθεια και το να γνωρίσει την αλήθεια, ούτε το να πιστέψει στον Θεό και το να γνωρίσει τον Θεό. Οι απόστολοι, λοιπόν, πίστευαν στην αλήθεια· αλλά δεν σημαίνει οπωσδήποτε ότι, όταν πίστευαν, την είχαν κιόλας γνωρίσει. Απόδειξη για τα παραπάνω αποτελεί το Ευαγγέλιο, όπου αναφέρεται: «Εάν μείνετε σταθεροί στον λόγο μου, είστε αληθινά μαθητές μου, και θα γνωρίσετε την αλήθεια, και η αλήθεια θα σας ελευθερώσει». Διότι απευθύνει σε αυτούς που πιστεύουν στην αλήθεια, λέει, το ότι θα γνωρίσουν την αλήθεια· επειδή, σύμφωνα με τους προφήτες, πρέπει κανείς να πιστέψει προτού κατανοήσει και μιλήσει· καθώς ο μεν Ησαΐας λέει: «Εάν δεν πιστέψετε, δεν πρόκειται να κατανοήσετε»· ο δε Δαβίδ: «Πίστεψα, γι' αυτό και μίλησα».

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ΄ Ήρθε ίσως πλέον ο καιρός να κατανοήσουμε μέσω του λόγου και αυτήν την ίδια την πανδαισία των αρετών, σύμφωνα με τη συστηματική θεώρηση που εκθέσαμε προηγουμένως. Διότι, πρώτα από όλα, μπορεί κανείς να διαπιστώσει ότι η αρετή διακρίνεται από την κακία μέσω ολοφάνερων σημείων, έτσι ώστε η διαφορά καθενός από αυτά σε σχέση με το αντίθετό του να παραμένει εντελώς ασύγχυτη. Επειδή από την ευφροσύνη που γεννιέται μέσα μας εξαιτίας τους αναδεικνύεται η ξεχωριστή ιδιότητα των πράξεών μας, καθώς η μεν κακία ευφραίνει τις σωματικές αισθήσεις, η δε αρετή την ψυχή· ώστε η φύση του υποκειμένου, η οποία ανακαλύπτεται βάσει αυτών των σημείων, να είναι αλάνθαστη και αναμφίβολη. Και αυτό μπορεί κανείς να το εντοπίσει, με τη βοήθεια κάποιων άλλων στοιχείων, σε πολλά χωρία της ψαλμωδίας, τόσο κατά την άμεση και προφανή όσο και κατά τη βαθύτερη θεώρηση των νοημάτων, και προπάντων στον τέταρτο ψαλμό. Εκεί αναφέρει ότι είναι βαρυκάρδιοι όσοι δεν διακρίνουν το ψεύδος και το μάταιο από την αλήθεια, αλλά αγαπούν το ανύπαρκτο και παραβλέπουν εκείνο που είναι μόνιμο και άξιο αγάπης. Διότι είπε ότι αληθινά θαυμαστή είναι μόνο η οσιότητα, ενώ όλα τα υπόλοιπα που επιδιώκουν με ζήλο οι άνθρωποι αντί των αληθινών αγαθών, βασίζονται σε απλή δοξασία· δεν έχουν δική τους υπόσταση, αλλά φαίνεται πως υπάρχουν μόνο στη μάταιη οίηση των ανθρώπων.

Διότι πρέπει να επιβεβαιώσουμε την έννοια που έχει αποδοθεί σχετικά με το διάψαλμα, στηρίζοντας τον λόγο από τα ίδια τα γεγραμμένα, όπως και στο τέταρτο διάψαλμα, μέσω του οποίου μαθαίνουμε το ίδιο πράγμα. Διότι, κατά κάποιον τρόπο, βροντοφωνάζει προς ολόκληρη την ανθρώπινη φύση σχετικά με τη ματαιότητα των πραγμάτων που επιδιώκονται με ζήλο, ονομάζοντας «βαρυκάρδιους» τους υιούς των ανθρώπων, οι οποίοι αγαπούν το μάταιο και ανυπόστατο ψεύδος. Έπειτα, αφού ησύχασε, υποδεικνύει πού βρίσκεται η αλήθεια. Διότι «Μάθετε», λέγει, «ότι ο Κύριος εθαυμάστωσε τον όσιό Του»· δεικνύοντας, νομίζω, μέσω του οσίου τον Κύριο, όπως ακριβώς λέγει ο Μωυσής: «Ότι δίκαιος και όσιος είναι ο Κύριος». Στη συνέχεια, καταθέτοντας συμβουλή για το πώς θα μπορούσε κανείς να διέλθει τον βίο του με καθαρότητα, γινόμενος κριτής και γνώστης των διανοημάτων της ψυχής του, αναφέρει: «Για όσα λέγετε μέσα στις καρδιές σας, αισθανθείτε κατάνυξη πάνω στις κλίνες σας». Επιστρέφοντας και πάλι στον εαυτό του, άκουσε ο ίδιος την κατάργηση των ζωοθυσιών του Νόμου και βροντοφωνάζει προς όσους ακούν: διότι λέγει ότι εκείνος που έχει ανάγκη από ψυχικό καθαρμό δεν πρέπει να εναποθέτει τις ελπίδες του στις σφαγές των άλογων ζώων, αλλά να επιγνώσει σε ποιες θυσίες ευαρεστείται ο Θεός. Γι' αυτό λέγει: «Θυσιάστε θυσία δικαιοσύνης και ελπίσατε στον Κύριο».

Θα σου πει η προφητεία ότι είσαι Υιός ανθρώπου, όχι υιός του Υψίστου· αγαπάς τη ματαιότητα, αναζητάς το ψεύδος. Δεν γνώρισες πώς δοξάζεται ο άνθρωπος, ότι αυτό δεν συμβαίνει διαφορετικά, παρά μόνο αν γίνει όσιος. Θα ήταν αναγκαίο να προσθέσουμε σε αυτά και το υπόλοιπο, ότι ούτε τα αγαθά που έχουν υποσχεθεί και προορίζονται για όσους έχουν ζήσει ενάρετα είναι τέτοια ώστε να επιδέχονται λεκτική περιγραφή. Διότι πώς είναι δυνατόν να περιγραφούν εκείνα τα οποία ούτε οφθαλμός είδε, ούτε αυτί άκουσε, ούτε ανέβηκαν σε καρδιά ανθρώπου; Ούτε βέβαια και η οδυνηρή ζωή όσων έχουν αμαρτήσει μπορεί να συγκριθεί ως ίση με οτιδήποτε προκαλεί πόνο στις αισθήσεις εδώ. Αντιθέτως, ακόμη κι αν κάποιο από τα εκεί μέσα τιμωρίας κατονομαστεί με τα ονόματα που γνωρίζουμε εδώ, η διαφορά του δεν είναι καθόλου μικρή. Διότι, ακούγοντας για πυρ, διδάχθηκες να νοείς κάτι άλλο πέρα από τούτο εδώ, από το γεγονός ότι προστίθεται στο πυρ εκείνο κάτι που δεν υπάρχει σε αυτό· διότι εκείνο το πυρ δεν σβήνει, ενώ για τούτο έχουν βρεθεί από την εμπειρία πολλά μέσα κατάσβεσης, και είναι μεγάλη η διαφορά μεταξύ εκείνου που σβήνει και εκείνου που δεν επιδέχεται σβέση. Επομένως, είναι κάτι άλλο και όχι αυτό. Πάλι, όταν ακούει κάποιος για σκώληκα, ας μην παρασύρεται ο νους του λόγω της ομωνυμίας στο επίγειο αυτό ζωύφιο· διότι η προσθήκη του ότι είναι ατελεύτητος μάς καθοδηγεί να εννοήσουμε κάποια άλλη φύση, διαφορετική από τη γνωστή.

«Εις το τέλος». Διότι κατά τη συντέλεια των αιώνων εμφανίστηκε ο Κύριος, ώστε μαζί με τους ύμνους των αγγέλων και του ψαλμού ας γίνει δεκτή η προφητεία. «Εν τω επικαλείσθαι». Εδώ εκ προσώπου του Αδάμ βοά ο Χριστός· διότι δεν αμάρτησε με τη θέλησή του (ο Αδάμ), αλλά από ακακία ως δίκαιος. «Εν θλίψει» [Διότι σε πολλή θλίψη και για πολύ χρόνο κυριευόταν από την αμαρτία· αφού όμως ο Χριστός την έλυσε, ο άνθρωπος βρήκε πλάτος ελευθερίας]. «Οικτείρησόν με». Δηλαδή, με ελευθέρωσες από την αμαρτία και παράσχέ μου τον εαυτό σου ως ένδυμα και τροφή. «Υιοί ανθρώπων». Δηλαδή, γιατί σκληραίνετε ακόμη την καρδιά σας απιστώντας και κυριεύεστε από τη ματαιότητα; Γι' αυτό ήρθα να ζητήσω και να σώσω το απολωλός. «Και γνώτε». Μάθετε και πιστέψτε στον Χριστό που λέει: Μου δόθηκε κάθε εξουσία στον ουρανό και στη γη. «Κύριος εισακούσεται». Αυτή είναι η φωνή του Αδάμ· διότι δεν αποστρέφεται την κραυγή των ταπεινών, που βοούν προς αυτόν ημέρα και νύχτα. «Οργίζεσθε». Δηλαδή, ακόμη και αν ως άνθρωποι οργίζεστε, μην ολοκληρώνετε το έργο της οργής, αλλά δώστε τόπο στην οργή, όπως έχει γραφτεί. «Α λέγετε». Δηλαδή, όσα συλλογίζεστε στην καρδιά σας είτε εναντίον αδελφού είτε για άλλο κακό, όταν συγκεντρωθείτε με τον εαυτό σας στην κλίνη σας νιώστε κατάνυξη, δηλαδή συγχωρήστε. Είναι δε ολοφάνερο ότι ο καθένας, αναλογιζόμενος την κλίνη του τάφου, ας διορθωθεί μέσω του φόβου.

Διότι μάταιο λέγεται εκείνο το κενό, όταν υπάρχει μεν το όνομα, αλλά όχι το πράγμα. Έτσι στους Έλληνες υπάρχουν μεν πολλά ονόματα θεών, αλλά τα πράγματα πουθενά· και στα υπόλοιπα παρομοίως: όνομα πλούτου, αλλά το πράγμα πουθενά· και όνομα δόξας, αλλά το πράγμα πουθενά· όνομα εξουσίας, και μένει γυμνό το όνομα. Ποιος λοιπόν είναι τόσο ανόητος, ώστε να αναζητά ονόματα στερημένα από τα πράγματα, και να επιδιώκει τα εντελώς κενά, τα οποία πρέπει να αποφεύγει; Ή μήπως δεν είναι τέτοιες και οι ηδονές του βίου, και οι ευημερίες; Δεν είναι όλα ένα ψέμα και μία απάτη; Είτε δόξα πεις, είτε πλούτο, είτε εξουσία, τα πάντα είναι ματαιότητα. Γι' αυτό και ο Εκκλησιαστής έλεγε: «Ματαιότης ματαιοτήτων, τα πάντα ματαιότης». Για αυτούς ακριβώς τους λόγους οδυνάται ο Προφήτης, βλέποντας τόση αλογία στη ζωή. Διότι, όπως ακριβώς αν κάποιος έβλεπε έναν άνθρωπο να αποφεύγει το φως και να κυνηγά το σκοτάδι, θα του έλεγε: «Γιατί κάνεις αυτό το παράλογο;», έτσι και αυτός λέει: «Γιατί αγαπάτε τη ματαιότητα και ζητάτε το ψεύδος;». Και μάθετε ότι ο Κύριος κατέστησε θαυμαστό τον όσιό Του. Άλλος ερμηνευτής λέει: «Αλλά μάθετε ότι τον κατέστησε θαυμαστό».

Εξάλλου, στις αρχές και στα πρώτα χρόνια, δεν υπήρχαν πολλά έθνη σε εκείνο το μέρος της οικουμένης· αλλά η πολυανθρωπία και τα μεγάλα πλήθη είχαν συγκεντρωθεί στα ανατολικά μέρη. Διότι και ο Αδάμ από εκεί εξήλθε, και τα γένη του Νώε εκεί διέμεναν, και μετά τον πύργο της Βαβέλ εκεί βρίσκονταν, και ζούσαν κυρίως στα ανατολικά. Εντούτοις, σε κάθε γενεά ο Θεός τούς όριζε διδασκάλους: τον Νώε, τον Αβραάμ, τον Ισαάκ, τον Ιακώβ, τον Μελχισεδέκ. Γι' αυτό και αυτός ο προφήτης, ξεκινώντας από όσα συνέβησαν στους αγίους, προσπαθεί να ανορθώσει αυτούς που ζουν στην πονηριά, λέγοντας: «Γνωρίστε ότι ο Κύριος κατέστησε θαυμαστό τον όσιό του». Τι σημαίνει «εθαυμάστωσε»; Έκανε θαυμαστό, διακεκριμένο, λαμπρό, περιφανή εκείνον που είναι αφιερωμένος σε Αυτόν. Από τον δούλο, λοιπόν, και από όσα συμβαίνουν σε αυτόν, μάθετε τη δύναμη του Δεσπότη. Δεν είπε απλώς, «έδωσε κάτι αγαθό», αλλά «εθαυμάστωσε», φανερώνοντας ότι το έδωσε με μεγάλο θαύμα, με πολλή θαυματουργική ενέργεια. Έτσι συνέβη και στην περίπτωση του Αβραάμ. Διότι όχι μόνο του παρέδωσε τη γυναίκα ανέπαφη, αλλά κατέστησε και τον ίδιο θαυμαστό· ώστε η δωρεά προς αυτόν να μη συνίσταται μόνο στο ότι δεν έπαθε κανένα δεινό, αλλά και στο ότι έγινε λαμπρός στην Αίγυπτο. Διότι το πρώτο, δηλαδή το να μην πάθει τίποτα δυσάρεστο, συνέβη εξαιτίας της δικής του δικαιοσύνης· το δεύτερο, όμως, δηλαδή το να αναχωρήσει από εκεί εν μέσω θαυμαστών γεγονότων, συνέβη για τη δική τους ωφέλεια.

Ζ΄. Είδες πώς, μαζί με τη θεογνωσία, προτρέπει και σε ακριβή βίο, διδάσκοντας να στηρίζουμε τις ελπίδες της σωτηρίας όχι μόνο στην αγαθότητα του Θεού, αλλά και στην αρετή των προσωπικών μας έργων; «Ο Κύριος θα με εισακούσει όταν κράξω προς αυτόν». Αφού είπε ότι τον κατέστησε θαυμαστό, δεν σταματά σε αυτά, αλλά αναφέρει και ένα άλλο είδος ευημερίας. Ποιο είναι δηλαδή αυτό; Το να έχουμε διαρκώς τον Θεό σύμμαχο και βοηθό, και πανταχού παρόντα συμπαραστάτη. Διότι δεν το κάνει αυτό μία και δύο και τρεις φορές, αλλά διαρκώς, λέει, εάν τον επικαλούμαστε· και πρόσεξε πάλι και εδώ την ταχύτητα.

Διότι, όπως ακριβώς έλεγε πιο πάνω: «Όταν τον επικαλέσθηκα, με εισάκουσε ο Θεός της δικαιοσύνης μου»· έτσι και εδώ: «Όταν έκκραξα προς αυτόν». Πώς λοιπόν, λέει, δεν εισακούονται πολλοί; Επειδή ζητούν ασύμφορα πράγματα. Διότι εδώ το να μην εισακουστεί κανείς είναι καλύτερο από το να εισακουστεί. Ώστε, ακόμη και αν εισακουόμαστε, ας μη χαιρόμαστε μόνο για αυτό· αλλά και όταν δεν εισακουόμαστε, ας δοξάζουμε και για αυτό. Διότι, είτε δεν εισακουόμαστε επειδή ζητούμε ασύμφορα πράγματα, και κερδίζουμε με το να μην τα λάβουμε· είτε ζητούμε με ραθυμία, και με την καθυστέρηση της δωρεάς ο Θεός σοφίζεται την επιμονή μας· και τούτο δεν είναι μικρό κέρδος. Διότι αν εσείς, λέει, γνωρίζετε να δίνετε αγαθά δώρα στα παιδιά σας, πολύ περισσότερο ο Θεός μας, ο οποίος γνωρίζει και το να δίνει, και το πότε να δίνει, και το τι να δίνει. Επειδή και ο Παύλος ζήτησε και δεν έλαβε· διότι ζητούσε κάτι ασύμφορο· και ο Μωυσής, και ούτε σε εκείνον συγκατένευσε ο Θεός. Ας μην απομακρυνόμαστε, λοιπόν, όταν δεν εισακουόμαστε, μήτε να αδημονούμε και να παραλύουμε πνευματικά, αλλά ας επιμένουμε στην καρτερία και στην αίτηση. Διότι ο Θεός τα εργάζεται όλα προς το συμφέρον μας.

Ψαλμός 4ος. Εις το τέλος, εν ύμνοις· ψαλμός του Δαβίδ. «Όταν σε επικαλέστηκα, με εισάκουσες, Θεέ της δικαιοσύνης μου· μέσα σε θλίψη με επλάτυνες· σπλαχνίσου με και εισάκουσε την προσευχή μου». Εκείνος που επικαλείται και εισακούεται, πώς πάλι μέσα στη θλίψη πλατύνεται; Δεν ονομάζει τις θλίψεις πλατυσμό, αλλά τον πλατυσμό που προκύπτει από τη θλίψη μέσω της υπομονής προς την αρετή. Διότι έτσι πλατύνθηκε ο χορός των προφητών, των αποστόλων, των μαρτύρων και των οσίων, ώστε «με την υπομονή τους μέσα στις θλίψεις να αποκτήσουν τις ψυχές τους», με το να λέει καθένας από αυτούς προς τον Θεό μεν «σπλαχνίσου με και εισάκουσε την προσευχή μου», και προς τους ανθρώπους δε: «Υιοί των ανθρώπων, έως πότε θα είστε βαρυκάρδιοι;», δηλαδή μέχρι πότε θα είστε βραδείς στην καρδιά στο να ακούτε τις θείες επωδούς; «Γιατί αγαπάτε τη ματαιότητα και ζητάτε το ψεύδος;» Για ποιον λόγο, λέει, υποδουλώνεστε στα ανώφελα πράγματα της ζωής, στην κενή δόξα και στις υπόλοιπες μέριμνες του βίου; Αλλά: «Μάθετε ότι ο Κύριος εθαυμάστωσε τον όσιό του», δηλαδή κάθε πιστό και όσιο δούλο του, και γίνετε μιμητές του, ώστε ο Κύριος να εισακούσει και εσάς όπως και εκείνον, όταν κράζετε προς αυτόν: «Οργίζεστε και μην αμαρτάνετε».

Την αρχή λοιπόν του λόγου μας προς εσάς, όπως είναι φυσικό, θα την κάνουμε προφητική, από τον Δαβίδ: «Υιοί των Εβραίων, έως πότε θα έχετε βαριά καρδιά; Γιατί αγαπάτε τη ματαιότητα και αναζητάτε το ψεύδος; Γιατί έγινε για εσάς ο λόγος του Κυρίου αντικείμενο χλευασμού και δεν θέλετε να τον ακούτε; Μάθετε ότι ο Κύριος κατέστησε θαυμαστό τον όσιο και μονογενή Του Υιό. Ακούστε» για την ανέκφραστη γέννησή Του ρήματα αιώνιας ζωής «λαέ μωρέ και ασύνετε, που έχετε μάτια και δεν βλέπετε, αφτιά και δεν ακούτε ... επειδή είναι απερίτμητα και δεν μπορείτε να ακούσετε». Όντως, εσείς είστε εκείνοι προς τους οποίους μίλησε ο Θεός διά του προφήτη: «Σταθείτε στους δρόμους και δείτε και ρωτήστε για τα αιώνια μονοπάτια του Κυρίου, και δείτε ποια είναι η αγαθή οδός και βαδίστε σε αυτήν, και θα βρείτε εξαγνισμό για τις ψυχές σας. Και είπατε: δεν θα πορευθούμε». Εσείς είστε εκείνοι προς τους οποίους είπε: «Εγκατέστησα πάνω σας φρουρούς· ακούστε τη φωνή της σάλπιγγας. Και είπατε: δεν θα ακούσουμε. Γι' αυτό άκουσαν», λέει, «τα έθνη και όσοι ποιμαίνουν τα ποίμνια ανάμεσά μας». Και εμείς, αφού ακούσαμε τον λόγο του Κυρίου, πιστέψαμε στον Υιό Του. «Πώς λοιπόν θα πείτε», λέει πάλι μέσω αυτού, «ότι εμείς είμαστε σοφοί και ο νόμος του Κυρίου είναι μαζί μας;»