Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 40:14

Εμένα δε, εξαιτίας της ακακίας μου, με προστάτευσες. Εκείνος που αποτελεί την προστασία των πάντων, λέει ότι έτυχε προστασίας· όχι επειδή ο ίδιος έχει ανάγκη από αυτήν, καθόσον νοείται ως Θεός, αλλά, επειδή έγινε άνθρωπος, ομιλεί εκ μέρους των ανθρώπων. Ευλογητός ο Κύριος, ο Θεός του Ισραήλ, από τον αιώνα.

Διότι με την πρόοδο προς το τελειότερο, το μερικό παύει να υφίσταται. Γι' αυτό ο Ψαλμωδός πρόσθεσε, «Γένοιτο, γένοιτο», και διπλασιάζει την ευχή. Διότι είναι μακάριο να αρχίζει κανείς από την παρούσα ζωή την ευλογία προς τον Θεό μέσω της πίστεως και της κατορθώσεως των άλλων αγαθών, και έτσι να τη στεφανώνει στον μέλλοντα αιώνα, καθώς στους ασεβείς και τους απίστους δεν επιτρέπεται να ευλογούν εκεί τον Θεό. Πρέπει δε να γνωρίζουμε ότι ορισμένοι, διαιρώντας αυτήν την ψαλμική προφητεία σε πέντε βιβλία, θεωρούν ότι το πρώτο φτάνει μέχρι αυτόν τον ψαλμό· επειδή προς το τέλος του έχει αποκτήσει ως στέφανο την ευλογία προς τον Θεό. Επομένως, με αυτόν τον τρόπο διαιρούν και τις υπόλοιπες τέσσερις ενότητες.

Διότι αυτός είναι η ειρήνη μας, η θύρα και η οδός προς την πνευματική οικείωση. Όταν λοιπόν, λέει, ω Πατέρα, αφού με ελεήσεις με αναστήσεις, τότε θα γνωρίσω ότι με θέλησες, αντί του, με αγάπησες. Διότι στην αγάπη βρίσκεται πραγματικά κάθε τι που είναι θελητό. Και τότε δεν θα χαρεί εις βάρος μου ο εχθρός μου. Ως εχθρό βέβαια ολόκληρης της ανθρωπότητας θα κατανοήσεις τον διάβολο, ο οποίος εισήγαγε τον θάνατο μέσω της αμαρτίας. Αυτός λοιπόν θα πάψει να χαίρεται, όταν δει την ανθρώπινη φύση να μεταστοιχειώνεται στην αφθαρσία και να αναμορφώνεται στην αρχική της μορφή, αφού θα έχει εξαλειφθεί η αμαρτία και μαζί της η φθορά. Ειδικότερα όμως και συγκεκριμένα, ως εχθρούς του Χριστού πρέπει να εννοήσουμε τους αρχιερείς, τους Γραμματείς και τους Φαρισαίους, οι οποίοι εξαγόρασαν τον Ιούδα και οδήγησαν τον Ιησού στον Πιλάτο. <Ευλογητός ο Κύριος ο Θεός του Ισραήλ κ.λπ.> (A f. 225 b) Κατακλείει και τώρα τον ψαλμό με ευχαριστία, η οποία αναφέρεται στον Θεό και Πατέρα υπέρ πάντων και από πάντες. Και είσαι άξιος, λέει, να ευλογείσαι αιώνια, με την ευλογία να αρχίζει από εμάς στο παρόν, και να ολοκληρώνεται στο μέλλον, όταν το εκ μέρους θα καταργηθεί.

Αλλά ας μη σου διαφύγει ακόμη και τούτο, ω φιλόκαλε, ότι οι Εβραίοι διαίρεσαν και το Ψαλτήριο σε πέντε βιβλία, ώστε να αποτελεί και αυτό μιαν άλλη Πεντάτευχο. Διότι από τον πρώτο ψαλμό μέχρι τον τεσσαρακοστό υπολόγισαν ένα βιβλίο· από τον τεσσαρακοστό πρώτο μέχρι τον εβδομηκοστό πρώτο το θεώρησαν δεύτερο· από τον εβδομηκοστό δεύτερο έως τον ογδοηκοστό όγδοο έκαναν το τρίτο βιβλίο· από τον ογδοηκοστό ένατο έως τον εκατοστό πέμπτο έκαναν το τέταρτο· και από τον εκατοστό έκτο έως τον εκατοστό πεντηκοστό συνέθεσαν το πέμπτο. Έκριναν, δηλαδή, σωστό να αποτελεί το τέλος ενός βιβλίου κάθε ψαλμός που έχει στο τέλος του τη φράση «εὐλογητὸς Κύριος, γένοιτο, γένοιτο». Και αυτό βρίσκεται στον τεσσαρακοστό, στον εβδομηκοστό πρώτο, στον ογδοηκοστό όγδοο και στον εκατοστό πέμπτο ψαλμό. Έτσι συμπληρώθηκαν τα τέσσερα βιβλία. Στο τέλος δε του πέμπτου βιβλίου, αντί του «εὐλογητὸς Κύριος, γένοιτο, γένοιτο», υπάρχει το «πᾶσα πνοὴ αἰνεσάτω τὸν Κύριον, ἀλληλούια». Διότι, σκεπτόμενοι κατ' αυτόν τον τρόπο, ολοκλήρωσαν όλη τη σχετική διάταξή του.

Σχετικά με το χωρίο: «Εμένα με υποστήριξες εξαιτίας της ακακίας μου»· ή, σύμφωνα με τον Ακύλα και τον Σύμμαχο, «εξαιτίας της απλότητάς μου»· επειδή ακριβώς «οδηγήθηκε σαν πρόβατο στη σφαγή, και όπως ο αμνός στέκει άφωνος μπροστά σε αυτόν που τον κουρεύει, έτσι δεν άνοιξε το στόμα του»· και «όταν τον λοιδορούσαν δεν ανταπέδιδε τις λοιδορίες, όταν έπασχε δεν απειλούσε»· επιδεικνύοντας δε άκρα ανεξικακία, σιωπούσε όταν κατηγορούνταν, και όταν τον συκοφαντούσαν δεν απαντούσε τίποτα· αλλά και «παρέδωσε την πλάτη του σε μαστιγώσεις και τα μάγουλά του σε ραπίσματα· το δε πρόσωπό του δεν το απέστρεψε από την ντροπή των εμπτυσμών». Γι' αυτό λέει: «Εμένα δε με υποστήριξες εξαιτίας της ακακίας μου, και με στερέωσες ενώπιόν σου στον αιώνα». Σε όλα αυτά στο τέλος το προφητικό πνεύμα αναπέμπει ευχαριστήρια φωνή στον Θεό, λέγοντας: «Ευλογητός ο Κύριος, ο Θεός του Ισραήλ, από τον αιώνα και έως τον αιώνα· γένοιτο, γένοιτο»· ή, σύμφωνα με τον Ακύλα: «βεβαιωμένα, βεβαιωμένα»· και σύμφωνα με τον Σύμμαχο: «Αμήν, αμήν»· εξού και ο Σωτήρας και Κύριός μας στους διαλόγους του, για την επιβεβαίωση αυτών που έλεγε, συνήθιζε να χρησιμοποιεί το: «Αμήν σας λέγω»· του οποίου το νόημα ερμήνευσε σαφέστερα ο Ακύλας λέγοντας: «βεβαιωμένα, βεβαιωμένα».

Γι' αυτό λέει ο θείος Απόστολος: «Ευλογητός ο Θεός που μας ευλόγησε με κάθε πνευματική ευλογία.» Εφόσον λοιπόν έτσι έχουν τα πράγματα, αντιπροσφέρει ευλογία σε Εκείνον που έγινε η αιτία της ευλογίας τους. Γι' αυτό, πρώτα μεν τον μακάριζαν, έπειτα διδάσκεται και να ευλογεί λέγοντας: «Ευλογητός ο Κύριος ο Θεός του Ισραήλ, που μόνος Αυτός κάνει θαυμαστά έργα». Παρατήρησε δε, πώς κάθε μέρος του βιβλίου των Ψαλμών καταλήγει σε παρόμοιο τέλος. Διότι του μεν πρώτου μέρους ο τελευταίος ήταν ο τεσσαρακοστός (μ'), του οποίου προς το τέλος λεγόταν: «Ευλογητός ο Κύριος ο Θεός του Ισραήλ από τώρα και εις τον αιώνα· γένοιτο, γένοιτο». Του δε δεύτερου μέρους τελευταίος ήταν ο προκείμενος, ο οποίος ομοίως στο τέλος λέει: «Ευλογητός ο Κύριος ο Θεός του Ισραήλ, που μόνος Αυτός κάνει θαυμαστά έργα. Και ευλογημένο το όνομα της δόξας Του», και τα εξής. Του δε τρίτου μέρους τελευταίος τυγχάνει ο ογδοηκοστός όγδοος (πη'), του οποίου το τέλος είναι: «Ευλογητός ο Κύριος εις τον αιώνα· γένοιτο, γένοιτο». Ομοίως και του τέταρτου μέρους τελευταίος μεν είναι ο εκατοστός πέμπτος (ρε'), και το τέλος αυτού είναι: «Ευλογητός ο Κύριος ο Θεός του Ισραήλ από τον αιώνα και έως τον αιώνα, και θα πει όλος ο λαός: Γένοιτο, γένοιτο». Το δε πέμπτο μέρος καταλήγει στο «αλληλούια», με το οποίο και ολοκληρώνεται ολόκληρο το βιβλίο. Όμως ο παρών ψαλμός, μετά την προεκτεθείσα προφητεία περί του Χριστού, επιφέρει το: «Ευλογητός ο Κύριος ο Θεός του Ισραήλ», και προσθέτει το, «που μόνος Αυτός κάνει θαυμαστά έργα».

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ε΄ Ολόκληρη η πραγματεία των ψαλμών έχει διαιρεθεί σε πέντε μέρη, και υπάρχει στα τμήματα αυτά μια έντεχνη διάταξη και διαίρεση. Η δε οριοθέτηση των τμημάτων καθίσταται φανερή, καθώς αυτά καταλήγουν με ομοιόμορφο τρόπο σε κάποιες θείες δοξολογίες, τις οποίες μπορεί κανείς να αναγνωρίσει σύμφωνα με τη διαίρεση των ψαλμωδιών που υποδεικνύεται από εμάς. Ο αριθμός δε των ψαλμωδιών κάθε τμήματος είναι ο εξής: του πρώτου σαράντα· του δεύτερου τριάντα μία· δεκαεπτά του τρίτου, και του τέταρτου άλλες τόσες· του δε πέμπτου σαράντα πέντε. Το πρώτο μέρος, λοιπόν, φτάνει μέχρι τον τεσσαρακοστό ψαλμό αρχίζοντας από τον πρώτο, του οποίου το τέλος είναι: «Ευλογητός Κύριος ο Θεός Ισραήλ από του αιώνος και εις τον αιώνα, γένοιτο, γένοιτο». Το δεύτερο μέρος φτάνει μέχρι τον εβδομηκοστό πρώτο, του οποίου το τέλος έχει ως εξής: «Ευλογητός Κύριος ο Θεός Ισραήλ, ο ποιών θαυμάσια μόνος, και ευλογητόν το όνομα της δόξης αυτού εις τον αιώνα και εις τον αιώνα του αιώνος. Και πληρωθήσεται της δόξης αυτού πάσα η γη, γένοιτο, γένοιτο». Το τρίτο μέρος φτάνει μέχρι τον ογδοηκοστό όγδοο, και καταλήγει και αυτό σε παρόμοιο τέλος. Έχει δηλαδή ως εξής: «Ευλογητός Κύριος εις τον αιώνα, γένοιτο, γένοιτο».

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΒ΄ Αλλά, επειδή ολοκληρώθηκε το πρώτο τμήμα της ανόδου μέσω των ψαλμών, στον τεσσαρακοστό ψαλμό γίνεται πάλι η επανάληψη του μακαρισμού, αν και ο λόγος ορίζει σε εμάς το μακάριο διαφορετικά σε σχέση με την αρχή. Διότι στους πρώτους ψαλμούς το να απομακρυνθεί κανείς από το κακό ήταν μακάριο· εδώ όμως μακαρίζεται η επίγνωση του αγαθού. Η δε φύση του αγαθού, ή αν είναι δυνατόν να βρεθεί κάποια λέξη ή έννοια και ανώτερη από αυτό, είναι αυτός ο Μονογενής Θεός, ο οποίος για εμάς πτώχευσε, αν και ήταν πλούσιος. Την κατά σάρκα πτωχεία του, η οποία μας φανερώθηκε μέσω της ευαγγελικής ιστορίας, προμηνύει εδώ ο λόγος, μακαρίζοντας εκείνον που γνώρισε με σύνεση την πτωχεία εκείνη· ο οποίος είναι πτωχός κατά τη μορφή του δούλου, αλλά ευλογητός κατά τη φύση της θεότητας. Διότι, αφού ο λόγος τον ονόμασε πένητα και πτωχό στα προοίμια της ψαλμωδίας, στο τέλος του τμήματος λέει: «Ευλογητός ο Κύριος ο Θεός του Ισραήλ από τον αιώνα και έως τον αιώνα, γένοιτο, γένοιτο». Εκείνος, λοιπόν, που έφτασε σε αυτό το ύψος, αρχίζει μια άλλη άνοδο. Διότι, εγκαταλείποντας τον πατέρα, τον Κορέ, ο οποίος από υπερηφάνεια επαναστάτησε εναντίον της ιερωσύνης και για τον λόγο αυτό καταφλέχθηκε από το πυρ και καταποντίστηκε στο χάσμα και βρέθηκε κάτω από τη γη εξαιτίας της αμαρτίας του, καθιστά τον εαυτό του θετό τέκνο του αληθινού Πατέρα μέσω της πίστεως, έχοντας κατανοήσει πόσο μεγάλη διαφορά έχει το να γίνει κανείς τέκνο του Θεού από το να φέρει την ονομασία του υιού του αποστάτη Κορέ.

«Εσύ όμως, Κύριε» ο κυριακός άνθρωπος λέγοντας προς τη θεότητα: «ανέστησέ με και θα τους σκορπίσω σε όλο το πρόσωπο της γης». «Από αυτό γνώρισα» Με το να αναστηθεί και να ανταποδώσει στους Ιουδαίους σύμφωνα με τα έργα τους. «Ότι δεν θα επιχαρεί» Διότι ντροπιάστηκε ο διάβολος και δεν χάρηκε με την ανάσταση του Κυρίου και τη σωτηρία του ανθρώπου. «Εμένα δε» Του Αδάμ: διότι όντας άκακος, υπέπεσε στην παράβαση, αναστήθηκε όμως από τη θεότητα. «Και με στερέωσες» Αφού διασφάλισε τον άνθρωπο με τη χάρη, συνεγείροντας και συγκαθίζοντάς τον στον ουρανό (συγκαθίζοντας τον άνθρωπο). «Ευλογητός ο Κύριος» Ο προφήτης για τα μυστήρια στα οποία μυήθηκε (που του μηνύθηκαν) μέσω αυτού ευχαριστεί τον Θεό.

Εδώ υπαινίχθηκε την τέλεια ενανθρώπησή του και την ανάσταση και την ανταπόδοση, την οποία υπέστησαν οι δολοφόνοι ύστερα από σαράντα χρόνια από τους Ρωμαίους, έπειτα από την οποία και το ευαγγέλιό του κηρύχθηκε σε όλη την οικουμένη. «Με αυτό γνώρισα ότι με ευνόησες, ότι δηλαδή δεν θα επιχαρεί ο εχθρός μου εις βάρος μου» σχετικά με τα ταμεία του άδη, αλλά «εξαιτίας της ακακίας μου με βοήθησες, βεβαιώνοντας» δια του Πνεύματός σου την εκ νεκρών ανάστασή μου. «Ευλογημένος είσαι, Κύριε ο Θεός του Ισραήλ, από τον αιώνα και έως τον αιώνα, γένοιτο», αντί του ότι πρέπει αληθινά να σε δοξάζουμε πάντοτε εις τον αιώνα.