Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 40:3

Υπόσχεται ότι η ειλικρινής γνώση εκείνης της πτωχείας θα τον απαλλάξει από τα δεινά της φοβερής ημέρας. [Μακάριος είναι ο άνθρωπος εκείνος που κατανοεί τα πρέποντα για τους πένητες, αντί του: Εκείνος που δύναται να κατανοήσει την πτωχεία, την οποία ανέλαβε για εμάς ο Χριστός.] Ο Κύριος ας τον διαφυλάξει και ας τον διατηρήσει στη ζωή, και ας τον αναδείξει μακάριο επί της γης, και ας μην τον παραδώσει στα χέρια των εχθρών του. Προφανώς, των νοητών εχθρών.

Διότι αυτόν ονομάζει φτωχό, επειδή, ενώ ήταν πλούσιος, έγινε φτωχός για εμάς, ώστε εμείς να γίνουμε πλούσιοι με τη δική του φτώχεια. <Ο Κύριος ας τον διαφυλάξει και ας τον κρατήσει στη ζωή και ας τον μακαρίσει πάνω στη γη.> (A f. 223 b) Αυτές είναι οι αμοιβές της πίστεως στον Χριστό: η προστασία από τον Κύριο, η συμμετοχή στην αιώνια ζωή, η μακαριότητα στη γη των πραέων, και η απαλλαγή από τους νοητούς εχθρούς. Αυτές είναι και οι αμοιβές της φιλοπτωχίας· διότι ο Κύριος δεν δίνει μόνο τα μελλοντικά αγαθά στον φιλόπτωχο και εκείνη την αληθινή ζωή, αλλά και εδώ τον αναδεικνύει μακάριο. <Εγώ είπα: Κύριε, ελέησέ με, γιάτρεψε την ψυχή μου, διότι αμάρτησα σε εσένα.> (A f. 223 b, Κυρίλλου και Θεοδωρήτου) Και για τη δική του αμαρτία προσεύχεται ο Δαβίδ, εφόσον γνωρίζει ότι ο εαυτός του είναι ένας από αυτούς που μεριμνούν για τον φτωχό και τον πένητα. Αλλά για τον Δαβίδ δεν είναι παράδοξο αν τα λέει αυτά εξομολογούμενος τώρα· ο Σωτήρας όμως θα τα έλεγε αυτά, οικειοποιούμενος τις δικές μας αμαρτίες, ως απαρχή της ανθρώπινης φύσεως. Διότι ο Χριστός πέθανε για εμάς, γινόμενος κατάρα για εμάς· και εκείνον που δεν γνώρισε αμαρτία, ο Θεός τον έκανε αμαρτία για εμάς· στα οποία ταιριάζει και το να παρακαλά για έλεος. (I f. 207, Κυρίλλου και Διδύμου) Τα δε επόμενα, όλοι λένε ότι αρμόζουν κυρίως στα όσα λέγονται για το πάθος του Σωτήρα.

Εις το τέλος, Ψαλμός του Δαβίδ Μ'. Μακάριος είναι εκείνος που επιδεικνύει κατανόηση στον πτωχό και τον πένητα· σε ημέρα πονηρή θα τον λυτρώσει ο Κύριος. Ο Κύριος είθε να τον διαφυλάξει και να τον διατηρήσει στη ζωή, και να τον καταστήσει μακάριο πάνω στη γη, και να μην τον παραδώσει στη θέληση των εχθρών του. Ο Κύριος είθε να τον βοηθήσει στο κρεβάτι του πόνου του· εσύ μετέτρεψες προς ανακούφιση όλη την κλίνη του κατά την ασθένειά του. Προχωρώντας στη συνέχεια, ο λόγος προσθέτει: Διότι και ο άνθρωπος με τον οποίο είχα ειρήνη, στον οποίο στήριξα τις ελπίδες μου, αυτός που έτρωγε τον άρτο μου, εμεγάλυνε εναντίον μου τον υποσκελισμό (τον δόλο). Αυτά δε έχει καταγραφεί στο κατά Ιωάννην Ευαγγέλιο ότι τα είπε ο Σωτήρας και Κύριός μας αναφερόμενος στο δικό του πρόσωπο κατά την ομιλία του προς τους μαθητές, διά της οποίας έλεγε: «Αμήν, αμήν, σας λέγω· δεν υπάρχει δούλος ανώτερος από τον κύριό του, ούτε απόστολος ανώτερος από εκείνον που τον έστειλε. Αφού τα γνωρίζετε αυτά, μακάριοι είστε εάν τα πράττετε. Δεν μιλώ για όλους σας· εγώ γνωρίζω ποιους εξέλεξα· αλλά τούτο γίνεται για να εκπληρωθεί η Γραφή: Εκείνος που τρώει τον άρτο μου σήκωσε εναντίον μου τη φτέρνα του». Δεν βρίσκεται δε καμία άλλη Γραφή που να λέει κάτι τέτοιο, παρά μόνο η παρούσα, μέσω της οποίας έχει ειπωθεί: «Αυτός που έτρωγε τον άρτο μου εμεγάλυνε εναντίον μου τον υποσκελισμό».

Διότι, αν συμβεί κάποιος πειρασμός, ή αν περιπέσει ποτέ σε συμφορά και δυσχερή περίσταση, όπως ακριβώς εκείνος επέδειξε κατανόηση στον φτωχό και τον πένητα, έτσι και σε αυτόν θα επιδείξει εγκαίρως κατανόηση ο Κύριος, ανταποδίδοντάς του με το ίδιο μέτρο με το οποίο μέτρησε. «Ο Κύριος ας τον φυλάξει και ας τον διατηρήσει στη ζωή». Αλλά και θα τον φυλάξει και θα τον διατηρήσει στη ζωή· ή σύμφωνα με τον Σύμμαχο: «Θα τον φυλάξει και θα τον διασώσει».

Και κατά τρίτον λόγο θα του παράσχει τούτο, θα τον καταστήσει μακάριο επί της γης· ή, σύμφωνα με τον Σύμμαχο, μακαριστός θα είναι επί της γης. Διότι, ενώ βρίσκεται ακόμη σε αυτήν τη γη, θα τύχει της μακαριότητας από τον Θεό, ενώ τον αναμένουν τα επουράνια αγαθά που έχουν υποσχεθεί για έπειτα.

Σε αυτά προσθέτει: «Και να μην τον παραδώσει στα χέρια των εχθρών του»· αντί του οποίου ο Σύμμαχος λέει: «Και δεν θα τον παραδώσει στις ψυχές των εχθρών». Πρέπει δε να γνωρίζουμε ότι το: «Εγώ είπα, Κύριε, ελέησέ με», μερικοί λένε ότι έχει ειπωθεί από το πρόσωπο του Δαβίδ· είτε θεωρώντας το ως παρεμβαλλόμενο στο μέσο, είτε περιορίζοντας έως εκεί τα όσα λέγονται από αυτόν.

Όπως, λοιπόν, τα ιδιώματα της θεολογίας αποδόθηκαν στα προηγούμενα, κατά τον ίδιο τρόπο και εδώ θα παρουσιαστούν τα ανθρώπινα πάθη του Αμνού, τα οποία βρίσκονται στο μέσο των γεγονότων προ του πάθους του, περιλαμβάνοντας συγχρόνως και τα δύο, δηλαδή τόσο τα σχετικά με τη θεία όσο και τα σχετικά με την ανθρώπινη φύση του. Έχοντας παρατηρήσει αυτά επωφελώς εκ των προτέρων, ας προχωρήσουμε πλέον στα ίδια τα λόγια της Γραφής περί της σκευωρίας που εξυφάνθηκε από τον Ιούδα τον προδότη και τους συνεργούς του κατά του Χριστού, καθώς και περί των όσων συνέβησαν κατά τον καιρό του πάθους του. 〈Από τον 40ό Ψαλμό〉. «Μακάριος είναι εκείνος που μεριμνά για τον πτωχό και τον πένητα· σε ημέρα συμφοράς θα τον λυτρώσει ο Κύριος. Ο Κύριος θα τον διαφυλάξει, θα του χαρίσει ζωή, θα τον καταστήσει μακάριο επί της γης, και δεν θα τον παραδώσει στα χέρια των εχθρών του. Ο Κύριος θα τον βοηθήσει στην κλίνη της οδύνης του· εσύ μετέτρεψες ολόκληρο το κρεβάτι του κατά την ασθένειά του. Εγώ είπα: Κύριε, ελέησέ με· θεράπευσε την ψυχή μου, διότι αμάρτησα ενώπιόν σου. Οι εχθροί μου μίλησαν με κακία για εμένα: Πότε θα πεθάνει και θα χαθεί το όνομά του; Και αν κάποιος ερχόταν για να με δει, τα λόγια του ήταν μάταια και υποκριτικά· η καρδιά του συγκέντρωνε μέσα της ανομία, έβγαινε έξω και τα έλεγε εναντίον μου. Όλοι οι εχθροί μου ψιθύριζαν εναντίον μου· σχεδίαζαν κακά εναντίον μου λέγοντας: Μήπως αυτός που έπεσε στο κρεβάτι δεν πρόκειται να σηκωθεί ξανά; Διότι ακόμη και ο άνθρωπος με τον οποίο είχα ειρήνη, στον οποίο στήριξα τις ελπίδες μου, αυτός που έτρωγε το ψωμί μου, ύψωσε εναντίον μου πτερνισμό (προδοσία)».

«Εις το τέλος· ψαλμός τω Δαυίδ». Πάντοτε ο προφήτης προέλεγε για το τέλος, για όσα επρόκειτο να επιτελέσει ο Κύριος για τη σωτηρία του ανθρώπου. «Μακάριος ο συνίων». Μακάριοι, λέει, και τρισμακάριοι είναι εκείνοι που νόησαν και κατενόησαν τον Χριστό, πώς, ενώ ήταν πλούσιος, εκουσίως πτώχευσε και επέλεξε την πενία· διότι οι άπιστοι χλευάζουν αυτά τα πράγματα. «εν ημέρα». Όλους όσοι πίστεψαν (πιστεύουν) στην παρουσία του Κυρίου. Αυτοί θα λυτρωθούν από κάθε πονηρία (επήρεια) του διαβόλου. «κύριος φυλάξαι αυτόν». Τον πιστό, αυτόν που είναι προσκολλημένος στο σώμα του Χριστού (του Κυρίου) με ειλικρινή πίστη, τον φυλάσσει με ασφάλεια σε αυτόν τον κόσμο, καθώς ο βίος του βρίσκεται ανάμεσα σε κακά, και του παρέχει αγαθή ζωή· και έπειτα τον καθιστά μακάριο στη γη του παραδείσου. «και μη παραδοί». Σε νοητούς και αισθητούς εχθρούς, δηλαδή σε ανθρώπους και δαίμονες. «κύριος βοηθήσαι». Από τα πάθη του σώματος πάνω στο αισθητό κρεβάτι λυτρώνονται [εύκολα οι πιστοί, αλλά το κύριο νόημα είναι] κατά τον θάνατο· διότι ως ασφαλή κλίνη εννοεί τον θάνατο. «όλην την κοίτην». Διότι τον ίδιο (τον άνθρωπο) και τον τάφο του ανθρώπου τον μετέβαλε σε αφθαρσία, όταν κατήλθε στον Άδη ο Κύριος· διότι το να στρέψεις κάτι σημαίνει να το μεταβάλεις από το κακό στο αγαθό. «εγώ είπα». Αυτά φώναξε ο Αδάμ προς τον Θεό, καθώς είχε την ψυχή του γεμάτη τραύματα εξαιτίας της παράβασης.

Ψαλμός 40ός. Εις το τέλος· ψαλμός του Δαβίδ. «Μακάριος είναι εκείνος που μεριμνά για τον φτωχό και τον πένητα· σε ημέρα συμφοράς θα τον διασώσει ο Κύριος. Ο Κύριος θα τον διαφυλάξει και θα τον διατηρήσει στη ζωή και θα τον καταστήσει μακάριο επί της γης, και δεν θα τον παραδώσει στα χέρια των εχθρών του. Ο Κύριος θα τον βοηθήσει στο κρεβάτι του πόνου του και όλη την κλίνη της ασθένειάς του θα την μετατρέψει σε θεραπεία».