Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 40:4

Υπέρ των κρυφίων. Ότι θα γεννηθεί από κοιλία παρθένου: «Από την κοιλία της Μαριάμ σε γέννησα», όπως λέει το εβραϊκό. Ότι στον ποταμό με τον Ιωάννη θα περάσει για το βάπτισμα: «Μέσα από τον ποταμό θα περάσουν με τα πόδια». Ότι τα ύδατα θα φοβηθούν βλέποντας τον Θεό να βαπτίζεται από άνθρωπο: «Σε είδαν τα ύδατα, Θεέ, και φοβήθηκαν». Ότι ο Πατέρας θα δώσει μαρτυρία για τον βαπτισθέντα: «Ο Κύριος είπε προς εμένα: Υιός μου είσαι εσύ». Περί της περιστεράς που κατήλθε από τον ουρανό επάνω του: Εκεί υπάρχουν «φτερούγες περιστεράς περιηργυρωμένες». Περί των σημείων και των τεράτων: «Ελάτε και δείτε τα έργα του Θεού, τα τέρατα που έκανε επί της γης». Ότι τότε θα παύσουν οι πόλεμοι και οι πολυαρχίες: «Αυτός που καταργεί τους πολέμους μέχρι τα πέρατα της γης». Ότι θα κάνει τους τυφλούς ομολογητές του: «Ο Κύριος σοφίζει τους τυφλούς». Ότι θα θεραπεύσει τους χωλούς: «Ο Κύριος ανορθώνει τους καταβεβλημένους». Για τον παράλυτο: «Όλο το κρεβάτι του το ανέστρεψας κατά την αρρώστια του», λέγοντάς του: «Σήκωσε το κρεβάτι σου και περπάτα». Ότι θα αποδώσει στη χήρα τον νεκρό υιό της: «Ορφανό και χήρα θα αναλάβει». Ότι θα θρέψει χιλιάδες από πέντε άρτους: «Τα μάτια όλων ελπίζουν σε εσένα, και εσύ δίνεις την τροφή τους στον κατάλληλο καιρό». Ότι θα επιτιμήσει τους δαίμονες: «Επιτίμησε τα θηρία του δάσους».

Όλη την κλίνη του έστρεψας κατά την ασθένειά του. Θα μεταφερθεί προς το καλύτερο, λέγει, και θα βιώσει μεταβολή προς την ευρωστία. Διότι αποτελεί συνήθεια της Θείας Γραφής να χρησιμοποιεί τη λέξη «στροφή» αντί της «μεταβολής», όπως στο εξής: «Έστρεψας τον θρήνο μου σε χαρά για εμένα».

Εις το τέλος, Ψαλμός του Δαβίδ Μ'. Μακάριος είναι εκείνος που επιδεικνύει κατανόηση στον πτωχό και τον πένητα· σε ημέρα πονηρή θα τον λυτρώσει ο Κύριος. Ο Κύριος είθε να τον διαφυλάξει και να τον διατηρήσει στη ζωή, και να τον καταστήσει μακάριο πάνω στη γη, και να μην τον παραδώσει στη θέληση των εχθρών του. Ο Κύριος είθε να τον βοηθήσει στο κρεβάτι του πόνου του· εσύ μετέτρεψες προς ανακούφιση όλη την κλίνη του κατά την ασθένειά του. Προχωρώντας στη συνέχεια, ο λόγος προσθέτει: Διότι και ο άνθρωπος με τον οποίο είχα ειρήνη, στον οποίο στήριξα τις ελπίδες μου, αυτός που έτρωγε τον άρτο μου, εμεγάλυνε εναντίον μου τον υποσκελισμό (τον δόλο). Αυτά δε έχει καταγραφεί στο κατά Ιωάννην Ευαγγέλιο ότι τα είπε ο Σωτήρας και Κύριός μας αναφερόμενος στο δικό του πρόσωπο κατά την ομιλία του προς τους μαθητές, διά της οποίας έλεγε: «Αμήν, αμήν, σας λέγω· δεν υπάρχει δούλος ανώτερος από τον κύριό του, ούτε απόστολος ανώτερος από εκείνον που τον έστειλε. Αφού τα γνωρίζετε αυτά, μακάριοι είστε εάν τα πράττετε. Δεν μιλώ για όλους σας· εγώ γνωρίζω ποιους εξέλεξα· αλλά τούτο γίνεται για να εκπληρωθεί η Γραφή: Εκείνος που τρώει τον άρτο μου σήκωσε εναντίον μου τη φτέρνα του». Δεν βρίσκεται δε καμία άλλη Γραφή που να λέει κάτι τέτοιο, παρά μόνο η παρούσα, μέσω της οποίας έχει ειπωθεί: «Αυτός που έτρωγε τον άρτο μου εμεγάλυνε εναντίον μου τον υποσκελισμό».

Όπως, λοιπόν, τα ιδιώματα της θεολογίας αποδόθηκαν στα προηγούμενα, κατά τον ίδιο τρόπο και εδώ θα παρουσιαστούν τα ανθρώπινα πάθη του Αμνού, τα οποία βρίσκονται στο μέσο των γεγονότων προ του πάθους του, περιλαμβάνοντας συγχρόνως και τα δύο, δηλαδή τόσο τα σχετικά με τη θεία όσο και τα σχετικά με την ανθρώπινη φύση του. Έχοντας παρατηρήσει αυτά επωφελώς εκ των προτέρων, ας προχωρήσουμε πλέον στα ίδια τα λόγια της Γραφής περί της σκευωρίας που εξυφάνθηκε από τον Ιούδα τον προδότη και τους συνεργούς του κατά του Χριστού, καθώς και περί των όσων συνέβησαν κατά τον καιρό του πάθους του. 〈Από τον 40ό Ψαλμό〉. «Μακάριος είναι εκείνος που μεριμνά για τον πτωχό και τον πένητα· σε ημέρα συμφοράς θα τον λυτρώσει ο Κύριος. Ο Κύριος θα τον διαφυλάξει, θα του χαρίσει ζωή, θα τον καταστήσει μακάριο επί της γης, και δεν θα τον παραδώσει στα χέρια των εχθρών του. Ο Κύριος θα τον βοηθήσει στην κλίνη της οδύνης του· εσύ μετέτρεψες ολόκληρο το κρεβάτι του κατά την ασθένειά του. Εγώ είπα: Κύριε, ελέησέ με· θεράπευσε την ψυχή μου, διότι αμάρτησα ενώπιόν σου. Οι εχθροί μου μίλησαν με κακία για εμένα: Πότε θα πεθάνει και θα χαθεί το όνομά του; Και αν κάποιος ερχόταν για να με δει, τα λόγια του ήταν μάταια και υποκριτικά· η καρδιά του συγκέντρωνε μέσα της ανομία, έβγαινε έξω και τα έλεγε εναντίον μου. Όλοι οι εχθροί μου ψιθύριζαν εναντίον μου· σχεδίαζαν κακά εναντίον μου λέγοντας: Μήπως αυτός που έπεσε στο κρεβάτι δεν πρόκειται να σηκωθεί ξανά; Διότι ακόμη και ο άνθρωπος με τον οποίο είχα ειρήνη, στον οποίο στήριξα τις ελπίδες μου, αυτός που έτρωγε το ψωμί μου, ύψωσε εναντίον μου πτερνισμό (προδοσία)».

«Εις το τέλος· ψαλμός τω Δαυίδ». Πάντοτε ο προφήτης προέλεγε για το τέλος, για όσα επρόκειτο να επιτελέσει ο Κύριος για τη σωτηρία του ανθρώπου. «Μακάριος ο συνίων». Μακάριοι, λέει, και τρισμακάριοι είναι εκείνοι που νόησαν και κατενόησαν τον Χριστό, πώς, ενώ ήταν πλούσιος, εκουσίως πτώχευσε και επέλεξε την πενία· διότι οι άπιστοι χλευάζουν αυτά τα πράγματα. «εν ημέρα». Όλους όσοι πίστεψαν (πιστεύουν) στην παρουσία του Κυρίου. Αυτοί θα λυτρωθούν από κάθε πονηρία (επήρεια) του διαβόλου. «κύριος φυλάξαι αυτόν». Τον πιστό, αυτόν που είναι προσκολλημένος στο σώμα του Χριστού (του Κυρίου) με ειλικρινή πίστη, τον φυλάσσει με ασφάλεια σε αυτόν τον κόσμο, καθώς ο βίος του βρίσκεται ανάμεσα σε κακά, και του παρέχει αγαθή ζωή· και έπειτα τον καθιστά μακάριο στη γη του παραδείσου. «και μη παραδοί». Σε νοητούς και αισθητούς εχθρούς, δηλαδή σε ανθρώπους και δαίμονες. «κύριος βοηθήσαι». Από τα πάθη του σώματος πάνω στο αισθητό κρεβάτι λυτρώνονται [εύκολα οι πιστοί, αλλά το κύριο νόημα είναι] κατά τον θάνατο· διότι ως ασφαλή κλίνη εννοεί τον θάνατο. «όλην την κοίτην». Διότι τον ίδιο (τον άνθρωπο) και τον τάφο του ανθρώπου τον μετέβαλε σε αφθαρσία, όταν κατήλθε στον Άδη ο Κύριος· διότι το να στρέψεις κάτι σημαίνει να το μεταβάλεις από το κακό στο αγαθό. «εγώ είπα». Αυτά φώναξε ο Αδάμ προς τον Θεό, καθώς είχε την ψυχή του γεμάτη τραύματα εξαιτίας της παράβασης.

ΨΑΛΜΟΣ Μ΄. «Εις το τέλος.» Αν και πολλές φορές ο Προφήτης έθεσε την επιγραφή «εις το τέλος» στους ψαλμούς, πρέπει όμως να θεωρήσουμε ότι δεν τοποθετεί μάταια αυτόν τον τίτλο στον κάθε ψαλμό. Ποια είναι όμως τώρα η αιτία; Επειδή πραγματεύεται τα σχετικά με το τέλος της οικονομίας του Χριστού, τον οποίο ονόμασε Δαβίδ όχι μόνο αυτός ο προφήτης, αλλά και κάποιος άλλος, και αυτός είναι ο Ωσηέ, λέγοντας: «Μετά από αυτά, θα επιστρέψουν οι υιοί του Ισραήλ και θα αναζητήσουν τον Κύριο τον Θεό τους και τον Δαβίδ τον βασιλιά τους»· καίτοι ο Δαβίδ είχε πεθάνει πολλές γενεές πριν από αυτόν τον προφήτη, διότι αυτός εξέθεσε την προφητεία του στις ημέρες του βασιλιά Εζεκία. Εννοεί όμως τον νέο Δαβίδ, προς τον οποίο επέστρεψαν όσοι σώθηκαν. «Ο Κύριος ας τον βοηθήσει.» Έχει διαπιστωθεί πολλές φορές και μέχρι το παρόν η αλήθεια της προφητικής υπόσχεσης. Διότι πολλοί που ασθενούσαν και υπέφεραν βαριά, αφού στη συνέχεια διένειμαν τον πλούτο τους στους φτωχούς και τους πένητες, αμέσως η κατάστασή τους μεταβλήθηκε προς το καλύτερο. Διότι, εάν και κατά τη μέλλουσα ημέρα το έλεος καυχάται έναντι της κρίσεως, τι το θαυμαστό είναι, εάν και εδώ το πλούσιο έλεος ανατρέπει τον αναμενόμενο θάνατο και φέρνει την υγεία;

Όπως εκείνος που κείτεται ύπτιος, ασθενής και ημιθανής πάνω σε κλίνη οδύνης, δεν αναλαμβάνει βαρύ φορτίο, παρομοίως κι εγώ, κατεχόμενος από ακηδία, είμαι ακατάλληλος και νωθρός για κάθε αγαθό έργο· διότι οι δυνάμεις της ψυχής μου έχουν σαφώς παραλύσει.