Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 40:6

Οι εχθροί μου μίλησαν με κακία για εμένα. Από το σημείο αυτό εισάγεται το πρόσωπο του Χριστού, το οποίο διηγείται τα όσα υπέστη από τους Ιουδαίους. Μέχρι τον παρόντα στίχο πρέπει να θεωρήσουμε ότι ο προφήτης μιλούσε για ολόκληρη την καθολική Εκκλησία, με τρόπο που αρμόζει περισσότερο σε κάθε ενάρετο πιστό παρά στον Κυριακό άνθρωπο. Διότι δεν λέει τα προαναφερθέντα, όπως κάποιοι υπέθεσαν, γι' αυτόν και μόνο· επειδή δεν διατύπωσε τον λόγο προσθέτοντας το άρθρο: «Μακάριος ο συνιών επί τον πτωχόν και πένητα». Το να λέγεται όμως αυτό χωρίς το άρθρο, σημαίνει κάποιον αόριστο και μερικό. Έπειτα από αυτά, μεταβαίνει από τα άλλα μέλη της Εκκλησίας σε αυτόν τον ίδιο τον Κύριο, δηλαδή τον Χριστό, ο οποίος και λέει: «Οι εχθροί μου», και τα εξής.

«Πότε θα πεθάνει και θα χαθεί το όνομά του; Διότι μας είναι ανυπόφορος ακόμη και να τον βλέπουμε. Και αν εισερχόταν για να με δει, μιλούσε μάταια». Αυτά τα αναφέρει για τον Ιούδα. Αυτό δε που λέει έχει την εξής έννοια: Έχοντας ελεύθερη είσοδο σε εμένα, λόγω του ότι είχε συγκαταλεχθεί στους μαθητές, ήταν διπρόσωπος και ραδιούργος· διότι μιλούσε μάταια, δηλαδή δεν ήταν ειλικρινής. Η καρδιά του συσσώρευσε ανομία μέσα της. Είχε πάρει την απόφαση, λέει, να με παραδώσει σε αυτούς που με φθονούσαν. Έβγαινε έξω και συμφωνούσαν από κοινού· λέγοντας το: «Τι θέλετε να μου δώσετε, και εγώ θα σας τον παραδώσω;»

Το δε «Αμάρτησα σε Σένα», [σημαίνει] ότι απέναντι στους δικούς Σου νόμους, ω Δέσποτα, συμπεριφέρθηκα με αυθάδεια· διότι κάθε αμαρτία μας τέτοια αποδεικνύεται. <Οι εχθροί μου είπαν κακά για εμένα: πότε θα πεθάνει και θα εξαλειφθεί το όνομά του;> (A f. 224) Από αυτό το σημείο εισάγεται το πρόσωπο του Χριστού, το οποίο διηγείται όσα Του έγιναν από τους Ιουδαίους, τους οποίους και ονομάζει εχθρούς, επειδή Τον φθονούν και μηχανεύονται τον θάνατό Του. Αυτοί, βλέποντας ότι το όνομά Του ήταν γεμάτο από πολλή δύναμη, ώστε μέσω αυτού να διώχνονται τα ακάθαρτα πνεύματα και να θεραπεύεται κάθε ασθένεια, νόμιζαν ότι αυτό, όπως συμβαίνει και με τους υπόλοιπους ανθρώπους, θα έσβηνε μετά τον θάνατό Του.

Όπως, λοιπόν, τα ιδιώματα της θεολογίας αποδόθηκαν στα προηγούμενα, κατά τον ίδιο τρόπο και εδώ θα παρουσιαστούν τα ανθρώπινα πάθη του Αμνού, τα οποία βρίσκονται στο μέσο των γεγονότων προ του πάθους του, περιλαμβάνοντας συγχρόνως και τα δύο, δηλαδή τόσο τα σχετικά με τη θεία όσο και τα σχετικά με την ανθρώπινη φύση του. Έχοντας παρατηρήσει αυτά επωφελώς εκ των προτέρων, ας προχωρήσουμε πλέον στα ίδια τα λόγια της Γραφής περί της σκευωρίας που εξυφάνθηκε από τον Ιούδα τον προδότη και τους συνεργούς του κατά του Χριστού, καθώς και περί των όσων συνέβησαν κατά τον καιρό του πάθους του. 〈Από τον 40ό Ψαλμό〉. «Μακάριος είναι εκείνος που μεριμνά για τον πτωχό και τον πένητα· σε ημέρα συμφοράς θα τον λυτρώσει ο Κύριος. Ο Κύριος θα τον διαφυλάξει, θα του χαρίσει ζωή, θα τον καταστήσει μακάριο επί της γης, και δεν θα τον παραδώσει στα χέρια των εχθρών του. Ο Κύριος θα τον βοηθήσει στην κλίνη της οδύνης του· εσύ μετέτρεψες ολόκληρο το κρεβάτι του κατά την ασθένειά του. Εγώ είπα: Κύριε, ελέησέ με· θεράπευσε την ψυχή μου, διότι αμάρτησα ενώπιόν σου. Οι εχθροί μου μίλησαν με κακία για εμένα: Πότε θα πεθάνει και θα χαθεί το όνομά του; Και αν κάποιος ερχόταν για να με δει, τα λόγια του ήταν μάταια και υποκριτικά· η καρδιά του συγκέντρωνε μέσα της ανομία, έβγαινε έξω και τα έλεγε εναντίον μου. Όλοι οι εχθροί μου ψιθύριζαν εναντίον μου· σχεδίαζαν κακά εναντίον μου λέγοντας: Μήπως αυτός που έπεσε στο κρεβάτι δεν πρόκειται να σηκωθεί ξανά; Διότι ακόμη και ο άνθρωπος με τον οποίο είχα ειρήνη, στον οποίο στήριξα τις ελπίδες μου, αυτός που έτρωγε το ψωμί μου, ύψωσε εναντίον μου πτερνισμό (προδοσία)».

Διότι ποια άλλη Γραφή δήλωνε ότι εκπληρώθηκε σε αυτά, παρά αυτή του προκείμενου ψαλμού, στον οποίο έχει ειπωθεί: «διότι και ο άνθρωπος που είχε ειρήνη μαζί μου, στον οποίο ήλπισα, αυτός που έτρωγε τους άρτους μου, εμεγάλυνε εναντίον μου τον πτερνισμό»; Λέει λοιπόν στην αρχή: «Εγώ είπα, Κύριε, ελέησέ με· θεράπευσε την ψυχή μου, διότι αμάρτησα σε εσένα», και σε όλο τον ψαλμό. Αυτά τα εξέδωσε με πιο σαφή τρόπο ο Σύμμαχος ως εξής: «Ενώ εγώ έλεγα, Κύριε σπλαχνίσου με· θεράπευσε την ψυχή μου, ακόμη κι αν αμάρτησα σε εσένα. Οι εχθροί μου έλεγαν κακά για εμένα: πότε θα πεθάνει και θα χαθεί το όνομά του; Και αν κάποιος έμπαινε για να με επισκεφθεί, έλεγε μάταια λόγια· η καρδιά του συγκέντρωνε μέσα της αδικία, και βγαίνοντας έξω με κακολογούσε. Όλοι όσοι με μισούσαν ψιθύριζαν ομόθυμα εναντίον μου, μηχανευόμενοι κακά για εμένα. Παράνομος λόγος είχε ξεχυθεί μέσα τους, και αυτός που έπεσε δεν πρόκειται πια να σηκωθεί. Αλλά και ο άνθρωπος με τον οποίο είχα ειρήνη, στον οποίο είχα εμπιστοσύνη, και ο οποίος συνέτρωγε τον άρτο μου, στράφηκε ακολούθως με μεγάλη αλαζονεία εναντίον μου. Εσύ όμως, Κύριε, σπλαχνίσου με και σήκωσέ με, για να τους ανταποδώσω. Από αυτό θα γνωρίσω ότι με ευδόκησες, εάν δεν με κακολογήσει ο εχθρός μου. Εμένα όμως, εξαιτίας της απλότητάς μου, με υποστήριξες και θα με παραστήσεις ενώπιόν σου εις τον αιώνα». Με αυτά του Συμμάχου ισοδυναμούν και εκείνα του Ακύλα.

Εύλογα, λοιπόν, βλέποντας αυτοί που τον επιβουλεύονταν, όχι μόνο άνθρωποι αλλά και αόρατες δυνάμεις, την υπερβάλλουσα ισχύ της θείας προσηγορίας και του ονόματός του, με το οποίο λίγο αργότερα κατέπληξε ολόκληρη την οικουμένη των Χριστιανών, υπέθεσαν ότι θα τη σβήσουν, αν απεργάζονταν τον θάνατό του. Αυτό ακριβώς, επομένως, ξεσκεπάζει λέγοντας: «Οι εχθροί μου είπαν κακά εναντίον μου: πότε θα πεθάνει και θα χαθεί το όνομά του;». Επειδή δε τον πλησίαζαν με υποκρισία, προσπαθώντας «να τον παγιδεύσουν», όπως μαρτυρεί η θεία Γραφή, η οποία ιστορεί ότι αυτοί μηχανεύονταν άλλοτε άλλες προφάσεις και κατηγορίες εναντίον του, για τον λόγο αυτό προσθέτει: «Και αν ερχόταν για να με δει, μάταια μιλούσε· η καρδιά του συγκέντρωσε ανομία μέσα της, έβγαινε έξω και μιλούσε προς τον ίδιο σκοπό εναντίον μου». Στη συνέχεια αυτών, πλέον φανερώνει σαφώς και αυτόν τον ίδιο τον ασεβέστατο προδότη, επειδή συνέβαινε, μετά τις συμφωνίες που είχε κάνει με τους άρχοντες των Ιουδαίων για την προδοσία του Διδασκάλου, να μην παρευρίσκεται πλέον ως συνήθως στη διδασκαλία των θείων μαθημάτων, ούτε να προσέρχεται κοντά του ως σε Διδάσκαλο, ούτε να συμμετέχει όπως οι άλλοι στον κύκλο του Σωτήρα, παρά μόνο για να κατασκοπεύει και να αναζητά ευκαιρία πότε πρέπει να του επιτεθούν.

Αλλά επειδή οι εχθροί που τον επιβουλεύονταν έλεγαν: «πότε θα πεθάνει και θα χαθεί το όνομά του;», και νόμιζαν ότι, αφού κοιμήθηκε, δεν επρόκειτο πλέον να αναστηθεί, για τον λόγο αυτόν ο ίδιος ο Σωτήρας και Κύριός μας, προσευχόμενος για τα αντίθετα από αυτούς, και παρακαλώντας τον Πατέρα να επιτύχει την ανάσταση ανεμπόδιστα, λέει: «Εσύ όμως, Κύριε, ελέησέ με και ανάστησέ με, και θα τους το ανταποδώσω. Από αυτό γνώρισα ότι με ευνόησες, από το ότι δεν πρόκειται να χαρεί ο εχθρός μου εις βάρος μου». Και είναι βέβαια ολοφάνερο με ποιον τρόπο, μετά την εκ νεκρών ανάστασή του, αμέσως και όχι μετά από πολύ καιρό, η ανταπόδοση έπληξε εκείνους που τον είχαν επιβουλευτεί, και πώς ο «εχθρός», ο θάνατος, καταντροπιάστηκε εφόσον Εκείνος κατέκτησε τη ζωή, ώστε να πουν αυτοί που τον εμπαίζουν: «πού είναι, θάνατε, το κεντρί σου; πού είναι, θάνατε, η νίκη σου;». Εάν μελετήσει κανείς τα ιστορικά συγγράμματα που γράφτηκαν από τον Ιώσηπο για τα γεγονότα μετά την ανάσταση του Σωτήρα μας, θα μάθει τις συμφορές που βρήκαν το ιουδαϊκό έθνος και τους άρχοντές του, στις οποίες δικαίως περιέπεσαν, λαμβάνοντας τα επίχειρα όσων έπραξαν εναντίον του. Και όλα αυτά εκπληρώνονταν σε αυτούς σύμφωνα με την προφητεία. Η εκ νεκρών ανάσταση του Σωτήρα μας, όμως, απέδειξε σε όλους πώς ο Πατέρας ευδόκησε σε αυτόν, πράγμα που και ο ίδιος διδάσκει λέγοντας: «Ελέησέ με και ανάστησέ με, και θα τους το ανταποδώσω. Από αυτό γνώρισα ότι με ευνόησες, από το ότι δεν πρόκειται να χαρεί ο εχθρός μου εις βάρος μου».

«Οι εχθροί μου». Όπως ακριβώς οι δαίμονες εναντίον του Αδάμ, έτσι και οι Ιουδαίοι εναντίον του Χριστού· διότι αυτοί είναι αληθινά οι εχθροί του Κυρίου, οι οποίοι λέγουν: «Ελάτε να τον σκοτώσουμε». «Πότε θα πεθάνει;» Διότι βιάζονταν οι Ιουδαίοι να δουν τον θάνατο του Κυρίου. «Και αν εισερχόταν». Ο Ιούδας, καθώς εισερχόταν στους άρχοντες του λαού (του άδη) και συμφωνούσε μαζί τους για τον Χριστό· όμως η βουλή του ήταν μάταιη. «Η καρδιά του». Η καρδιά του Ιούδα συσσώρευσε στον εαυτό της την ανομία, καθώς συλλογιζόταν τη φιλαργυρία και την προδοσία του Χριστού. «Εξερχόταν». Και πάλι βγαίνοντας προς τον λαό, τα ίδια συμφωνούσε (συζητούσε) και με αυτούς. «Όλοι μαζί εναντίον μου». Ο Ιούδας και όσοι ήταν μαζί του, κρυφά συσκέπτονταν (βουλεύονταν) με ποιον τρόπο θα διαπράξουν την ασέβεια. «Λόγο παράνομο». Οι Ιουδαίοι, λέγοντας: «Αυτός ο άνθρωπος δεν είναι από τον Θεό», αλλά και δαιμονισμένο τον αποκαλούσαν. «Μήπως αυτός που κοιμάται». Περιγελά τα σχέδια (ή τα σκώμματα) των Ιουδαίων, επειδή νόμιζαν ότι μέσω του θανάτου θα τον συντρίψουν, σαν να ήταν ένας από εμάς. Αυτός όμως λέει: «Πώς νομίζετε ότι με τον θάνατο θα περιορίσετε τη ζωή; Διότι για εμένα το πάθος είναι ύπνος». «Διότι και ο άνθρωπος». Ο Ιούδας, στον οποίο τα πάντα εμπιστευόμουν ως απόστολο και στον οποίο είχα κάθε θάρρος, και αυτός βρέθηκε εναντίον μου. «Αυτός που έτρωγε άρτους». Αυτός που συναναστρεφόταν, λέει, μαζί μου στο τραπέζι, ως αδελφός, αυτός με δόλο ξεσήκωσε τους Ιουδαίους εναντίον μου για κακό.

Ερώτηση: Και ποιος είναι, λέει, αυτός ο φτωχός, που όποιος τον κατανοήσει αξιώνεται και μακαρισμού και τόσο μεγάλων αγαθών υποσχέσεων; Απόκριση: Με την ευρύτερη έννοια, είναι καλό να ευεργετεί κανείς κάθε φτωχό και πένητα. Εδώ όμως κατεξοχήν φτωχό και πένητα ονόμασε εκείνον που πλούτιζε με τη θεότητα, αλλά πτώχευσε μέχρι να πάρει σάρκα δούλου. Αυτόν, επειδή δεν τον κατανόησαν οι εχθροί του, τον καταδίκασαν σε ατιμωτικό θάνατο. Όσοι όμως τον κατανόησαν και πίστεψαν σε αυτόν, αξιώθηκαν τους προαναφερθέντες μακαρισμούς, και μέχρι σήμερα λέει ο καθένας μας προς αυτόν: «Εγώ είπα: Κύριε, ελέησέ με και γιάτρεψε την ψυχή μου, διότι αμάρτησα απέναντί σου». Και ο Κύριος, σαν να απαντά, λέει: «Οι εχθροί μου μίλησαν κακά για εμένα: πότε θα πεθάνει και θα χαθεί το όνομά του;» Διότι νόμιζαν ότι, αν τον θανατώσουν, θα εξαφανιστεί το όνομά του. «Και έμπαινε για να δει· μάταια μιλούσε», δηλαδή, ένας από τους μαθητές που πήγαινε προς τους Ιουδαίους, «μάταια μιλούσε» την ανομία που «η καρδιά του μάζεψε μέσα της, έβγαινε έξω και τα ίδια έλεγε»: «Τι θέλετε να μου δώσετε, και εγώ θα σας τον παραδώσω;» Γι' αυτό και «ψιθύριζαν εναντίον μου όλοι οι εχθροί μου, εναντίον μου σκέφτονταν κακά για εμένα, και λόγο παράνομο» θανάτωσης «κατέθεσαν εναντίον μου», αλλά «μήπως αυτός που κοιμάται δεν θα σηκωθεί ξανά;»