Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 41:10

Και αυτό σημαίνει: Την ημέρα θα δώσει εντολή ο Κύριος για το έλεός Του. Προσευχή προς τον Θεό της ζωής μου. Έχοντας ήδη πιστέψει, αναφέρει τα λόγια που αρμόζουν στους πιστούς, αποδίδοντας σε Αυτόν τη δική του ζωή. Θα πω στον Θεό: Είσαι ο αντιλήπτοράς μου. Ο λαός που μετανοεί επαναλαμβάνει την ικεσία, επικαλούμενος ακόμη περισσότερο τον Θεό για έλεος.

Η προσευχή λοιπόν εδώ σημαίνει την υπόσχεση· ώστε το νόημα να είναι το εξής: Σε εμένα τον Ισραήλ έχει καθιερωθεί η προσευχή της ζωής μου και η υπόσχεση στον Θεό. Έπειτα διδάσκει τα λόγια της προσευχής. <Θα πω στον Θεό: Είσαι ο αντιλήπτοράς μου· γιατί με ξέχασες; κ.λπ.> (A f. 231 b) Επαναλαμβάνει πάλι την ικεσία ο λαός που μετανοεί, επικαλούμενος ακόμη περισσότερο το έλεος του Θεού. Διότι εγώ μεν, λέει, δεν ξεχνώ, γνωρίζοντας τους οικτιρμούς σου και τις ελπίδες που αποταμιεύονται· εσύ όμως δεν γνωρίζω για ποιον λόγο με έχεις ξεχάσει.

Να μη νομίζεις ότι η λήθη στον Θεό είναι πάθος, αλλά εγκατάλειψη. Διότι η λήθη, που είναι ανθρώπινο πάθος καθώς αποτελεί απώλεια της μνήμης, δεν αγγίζει τη θεία φύση· επειδή το Θείο είναι απαθές και αμετάβλητο. Γι' αυτό και ερωτά: «Γιατί με ξέχασες;». Κανείς όμως δεν λέει το «Γιατί;» αναφορικά με το ακούσιο πάθος της λήθης, αλλά παρουσιάζει ως εκούσια λήθη την έλλειψη φροντίδας για τον άνθρωπο, για εκείνον που είναι ανάξιος της επιμέλειας του Θεού. <Όταν συντρίβονταν τα οστά μου, με χλεύαζαν αυτοί που με θλίβουν.> (I f. 218) Κάνοντας δε μνεία στους εχθρούς, στηλιτεύει το ανήμερο και ανελέητο του χαρακτήρα τους· διότι συνέτριβαν τα οστά μου, λέγει, δηλαδή μου επιτίθονταν αφόρητα, και ορμώντας αδίστακτα, προκαλούσαν ολοκληρωτική συντριβή.

Προσευχόμενος δε σε Αυτόν λέγω: «Αντιλήπτορά μου»· ή, σύμφωνα με τον Ακύλα και τον Σύμμαχο, «πέτρα μου, πάνω στην οποία στεκόμενος δεν θα κλονιστώ· γιατί με ξέχασες;» Διότι εγώ βέβαια δεν σε έχω ξεχάσει, αλλά γνωρίζω τα ελέη σου και τους οικτιρμούς σου· γνωρίζω δε και τις ελπίδες που επιφυλάσσονται για μένα· γι' αυτό και την ωδή σου αδιαλείπτως την φυλάσσω μέσα μου· εσύ όμως με ξέχασες· γιατί; Θέλω να μάθω την αιτία για την οποία όλοι οι μετεωρισμοί σου και τα κύματά σου, δηλαδή οι πειρασμοί και τόσες πολλές περιστάσεις, πέρασαν από πάνω μου, με τη δική σου παραχώρηση. Διότι πρέπει να είναι μεγάλη η αιτία της λήθης σου απέναντί μου.

Θα του απαντούσε, λοιπόν, όταν εκείνος ρωτούσε και έλεγε: «Γιατί με ξέχασες;», εκείνο που έχει λεχθεί στο Ευαγγέλιο: «Πόσες φορές θέλησα να συνάξω τα τέκνα σου, όπως η όρνιθα μαζεύει τα πουλιά της κάτω από τις φτερούγες της, και δεν το θελήσατε;». Επειδή, λοιπόν, παραδόθηκαν στη λήθη εξαιτίας της δικής τους κακίας, εύλογα ο προφητικός χορός, εφόσον σύμφωνα με τους φυσικούς νόμους όταν πάσχει ένα μέλος συμπάσχουν όλα τα μέλη, πονώντας σαν για το δικό του σώμα, προσθέτει σύμφωνα με τον Σύμμαχο: «Γιατί να περπατώ σκυθρωπός, ενώ με καταθλίβει ο εχθρός;» και «σαν να έσφαζαν τα οστά μου, με χλεύαζαν οι αντίπαλοί μου», ή, «Καθώς συντρίβονταν τα οστά μου, με χλεύαζαν εκείνοι που με καταθλίβουν». Διότι, καθώς τα οστά των προφητών συντρίβονταν μέσα από το κλάμα και τους οδυρμούς, δηλαδή οι δυνάμεις της ψυχής, οι εχθροί του Θεού που βρίσκονταν μέσα στον λαό, βλέποντας ότι δεν υπάρχει κανείς να τους υπερασπιστεί, επιτίθονταν χλευάζοντας και λέγοντας: «Πού είναι ο Θεός σου;».

Σαφώς διδάσκει ο Ιερεμίας ότι έχει εκλείψει κάθε δίκαιος από τον λαό, λέγοντας: «Περιτρέξτε στις οδούς της Ιερουσαλήμ και στις πλατείες της, και δείτε αν υπάρχει κάποιος συνετός, και θα τους φανώ ίλεως». Έπειτα, επειδή το πλήθος των κακών ανθρώπων προκαλούσε θλίψη στον δίκαιο, έλεγε ότι γινόταν σκυθρωπός γι' αυτόν τον λόγο: «Γιατί να πορεύομαι σκυθρωπός, όταν με καταθλίβει ο εχθρός;» Εξάλλου, καθώς οι εχθροί και οι πολέμιοι καταπίεζαν το έθνος και γίνονταν ισχυρότεροί του, εκείνος που ήταν αφιερωμένος στον Θεό πληγωνόταν βαθιά στην ψυχή του, γεμίζοντας από ζήλο βλέποντας την ευημερία των άθεων και ασεβών ανδρών. Γι' αυτό και ανέπεμπε ικεσία, ώστε ο Θεός, αφού κρίνει και εκδικάσει την υπόθεσή του, και εκφέρει την πρέπουσα απόφαση γι' αυτόν, να χαρίσει σε όλο το πλήθος την αμοιβή που οφειλόταν στον ίδιο για τα δικά του κατορθώματα, και μέσω αυτού να λυτρώσει τους πάντες από τα χέρια των πολεμίων· ώστε, όπως ακριβώς εκείνος έγινε συμμέτοχος στη δυστυχία του λαού, έτσι και ο λαός να συμμετάσχει στη δική του δικαιοπραγία.

Το Ερμωνιείμ ερμηνεύεται ανάθημα (αφιέρωμα). Στον Ιορδάνη, λοιπόν, υπέδειξε το λουτρό της αφθαρσίας. Μέσω δε του όρους αφιέρωσε στον εαυτό του τον άνθρωπο. Αινιγματωδώς, λοιπόν, ο προφήτης φανέρωσε και τα δύο. «Άβυσσος»: Άβυσσος είναι ο Υιός ως ακατάληπτος· άβυσσος είναι ο Πατέρας ως ανεξιχνίαστος· επικαλέστηκε δε ο Υιός στον σταυρό τον Πατέρα, όταν έκραξε «Ελωί, Ελωί» εις επήκοον των ουρανίων δυνάμεων, οι οποίες είναι οι καταρράκτες. «Πάντες»: Οι πειρασμοί και τα ανθρώπινα πάθη, όσα επιτέθηκαν στον Χριστό για χάρη του ανθρώπου. «Ημέρας εντελείται»: Διότι όλη την ημέρα πάνω στον σταυρό κατεργαζόταν την σωτηρία του ανθρώπου (του κόσμου). «Και νυκτός δηλώσει»: Διότι τη νύχτα έγινε η ανάσταση· επειδή συνέβη όταν ήταν βαθύς όρθρος. Και ψάλλεται από τους πιστούς εις τον αιώνα. «Παρ’ εμοί προσευχή»: Διότι όλοι περνούν εκείνη τη νύχτα με ύμνους και προσευχές. «Ερώ τω Θεώ»: Διότι ως άνθρωπος προσεύχεται εκ προσώπου του Αδάμ, για να βεβαιώσει την σάρκα. «Ίνα τι σκυθρωπάζων»: Διότι, όταν έπασχε ο Χριστός, όλοι οι του Χριστού βρίσκονταν σε θλίψη (σκυθρωποί). «Εν τω καταθλάσθαι»: Ενώ τρυπιούνταν (συντρίβονταν) από τα καρφιά τα οστά των χεριών και των ποδιών μου πάνω στον σταυρό, οι Ιουδαίοι ονείδιζαν τον Σωτήρα. «Εν τω λέγειν»: Διότι έλεγαν: Αν είναι Υιός του Θεού, ας κατεβεί από τον σταυρό· ας τον σώσει, εφόσον τον θέλει.

Σχετικά δε με το προκείμενο πάθος: «Γιατί είσαι περίλυπη, ψυχή μου, και γιατί με συνταράζεις; Έλπισε στον Θεό και θα τον δοξολογήσω», δηλαδή, θα τον ευχαριστήσω λέγοντας: «Είναι η σωτηρία του προσώπου μου και ο Θεός μου. Μέσα μου η ψυχή μου ταράχτηκε». «Έγινα περίλυπος έως θανάτου· και αν είναι δυνατόν, Πατέρα, ας παρέλθει αυτό το ποτήρι». «Γι' αυτό θα σε θυμηθώ από τη γη του Ιορδάνη και του Ερμών, από το μικρό όρος», όταν και εγώ καθώς θα βαπτίζομαι θα με μαρτυρήσεις ως «Υιό σου αγαπητό». «Η άβυσσος επικαλείται την άβυσσο», ο Υιός τον Πατέρα, «στη φωνή των καταρρακτών σου», δηλαδή, να ακουστεί φωνή από τα απόκρυφά σου, που να με επιμαρτυρεί ως Υιό σου, και αυτό σημαίνει το «θα σε θυμηθώ από τη γη του Ιορδάνη και του Ερμών» και τα εξής. «Όλοι οι μετεωρισμοί σου και τα κύματά σου», δηλαδή, ολοκληρωτικά οι οφθαλμοί σου και τα θελήματά σου, «πέρασαν πάνω από εμένα». Και εσύ μεν «την ημέρα θα παραγγείλεις το έλεός σου σε εμένα· ενώ τη νύχτα η ωδή μου» λέει προς εσένα: «Ενώ είσαι ο υπερασπιστής μου, γιατί με ξέχασες; Και γιατί πορεύομαι σκυθρωπός, καθώς με καταθλίβει ο εχθρός μου» λαός; «Όταν συντρίβονταν τα οστά μου, με ονείδιζαν οι εχθροί μου», αν και στην πράξη δεν συνέτριψαν τα οστά μου επειδή με είδαν ότι είχα ήδη πεθάνει· τα συνέτριψαν όμως ως προς την προαίρεση, και ονειδίζοντας έλεγαν: «Αν είσαι Υιός του Θεού, κατέβα από τον σταυρό και θα σε πιστέψουμε». «

«Διότι εσύ είσαι ο Θεός, το στήριγμά μου· γιατί με απώθησες; Και γιατί πορεύομαι σκυθρωπός, όταν με καταθλίβει ο εχθρός;» Ρωτάει, όχι επειδή αγνοεί την ευδοκία του Πατέρα, αλλά για να αποδείξει σαφέστερα στον κόσμο την τέλεια ενσάρκωση. Γι' αυτό και έλεγε: «Εξαπόστειλε το φως σου και την αλήθειά σου». Και σαν να τα βρήκε αμέσως έτοιμα μαζί του, λέει: «Αυτά με οδήγησαν και με έφεραν στο άγιο όρος σου και στα σκηνώματά σου» τα επουράνια, από τα οποία δεν αποχωρίστηκα. «Θα εισέλθω στο θυσιαστήριο του Θεού, του Θεού που ευφραίνει τη νεότητά μου, και θα σε δοξολογήσω με την κιθάρα» της ανθρώπινης φύσης που προσέλαβα, «ω Θεέ, ο Θεός μου». Εφόσον λοιπόν τέτοια είναι η έκβαση των πραγμάτων: «Γιατί είσαι περίλυπη, ψυχή μου; Και γιατί με αναστατώνεις; Έλπισε στον Θεό, διότι θα τον δοξολογήσω· αυτός είναι η σωτηρία του προσώπου μου και ο Θεός μου».