Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 41:11

Να μη νομίζεις ότι η λήθη στον Θεό είναι πάθος, αλλά εγκατάλειψη. Διότι η λήθη, που είναι ανθρώπινο πάθος καθώς αποτελεί απώλεια της μνήμης, δεν αγγίζει τη θεία φύση· επειδή το Θείο είναι απαθές και αμετάβλητο. Γι' αυτό και ερωτά: «Γιατί με ξέχασες;». Κανείς όμως δεν λέει το «Γιατί;» αναφορικά με το ακούσιο πάθος της λήθης, αλλά παρουσιάζει ως εκούσια λήθη την έλλειψη φροντίδας για τον άνθρωπο, για εκείνον που είναι ανάξιος της επιμέλειας του Θεού. <Όταν συντρίβονταν τα οστά μου, με χλεύαζαν αυτοί που με θλίβουν.> (I f. 218) Κάνοντας δε μνεία στους εχθρούς, στηλιτεύει το ανήμερο και ανελέητο του χαρακτήρα τους· διότι συνέτριβαν τα οστά μου, λέγει, δηλαδή μου επιτίθονταν αφόρητα, και ορμώντας αδίστακτα, προκαλούσαν ολοκληρωτική συντριβή.

Έχοντας βιώσει κάτι παρόμοιο, ο Απόστολος έλεγε: «Αλλά εμείς οι ίδιοι είχαμε μέσα μας την καταδίκη του θανάτου». Έτσι, λοιπόν, και τώρα λένε: «Εξέχεα επάνω μου την ψυχή μου». Είναι γνώρισμα του τέλειου ανθρώπου το να μπορεί να το λέει αυτό. Όταν μου έλεγαν, λέει, εκείνοι που με χλεύαζαν: «Πού είναι ο Θεός σου;», σπάραζα από τη λύπη και πονούσε υπερβολικά η ψυχή μου, καθώς δεχόμουν τα πλήγματα από τα λόγια των ασεβών. Ωστόσο, συγκρατούσα μέσα μου τους λογισμούς μου, για να μην ξεχειλίσουν και εκπέσω από την ελπίδα προς τον Θεό που βρισκόταν μπροστά μου. Διότι έφερνα στη μνήμη μου το τέλος που με περιμένει· επειδή δεν αγνοούσα ότι: «Μακάριοι οι πενθούντες, διότι αυτοί θα παρηγορηθούν».

Θα του απαντούσε, λοιπόν, όταν εκείνος ρωτούσε και έλεγε: «Γιατί με ξέχασες;», εκείνο που έχει λεχθεί στο Ευαγγέλιο: «Πόσες φορές θέλησα να συνάξω τα τέκνα σου, όπως η όρνιθα μαζεύει τα πουλιά της κάτω από τις φτερούγες της, και δεν το θελήσατε;». Επειδή, λοιπόν, παραδόθηκαν στη λήθη εξαιτίας της δικής τους κακίας, εύλογα ο προφητικός χορός, εφόσον σύμφωνα με τους φυσικούς νόμους όταν πάσχει ένα μέλος συμπάσχουν όλα τα μέλη, πονώντας σαν για το δικό του σώμα, προσθέτει σύμφωνα με τον Σύμμαχο: «Γιατί να περπατώ σκυθρωπός, ενώ με καταθλίβει ο εχθρός;» και «σαν να έσφαζαν τα οστά μου, με χλεύαζαν οι αντίπαλοί μου», ή, «Καθώς συντρίβονταν τα οστά μου, με χλεύαζαν εκείνοι που με καταθλίβουν». Διότι, καθώς τα οστά των προφητών συντρίβονταν μέσα από το κλάμα και τους οδυρμούς, δηλαδή οι δυνάμεις της ψυχής, οι εχθροί του Θεού που βρίσκονταν μέσα στον λαό, βλέποντας ότι δεν υπάρχει κανείς να τους υπερασπιστεί, επιτίθονταν χλευάζοντας και λέγοντας: «Πού είναι ο Θεός σου;».

Το Ερμωνιείμ ερμηνεύεται ανάθημα (αφιέρωμα). Στον Ιορδάνη, λοιπόν, υπέδειξε το λουτρό της αφθαρσίας. Μέσω δε του όρους αφιέρωσε στον εαυτό του τον άνθρωπο. Αινιγματωδώς, λοιπόν, ο προφήτης φανέρωσε και τα δύο. «Άβυσσος»: Άβυσσος είναι ο Υιός ως ακατάληπτος· άβυσσος είναι ο Πατέρας ως ανεξιχνίαστος· επικαλέστηκε δε ο Υιός στον σταυρό τον Πατέρα, όταν έκραξε «Ελωί, Ελωί» εις επήκοον των ουρανίων δυνάμεων, οι οποίες είναι οι καταρράκτες. «Πάντες»: Οι πειρασμοί και τα ανθρώπινα πάθη, όσα επιτέθηκαν στον Χριστό για χάρη του ανθρώπου. «Ημέρας εντελείται»: Διότι όλη την ημέρα πάνω στον σταυρό κατεργαζόταν την σωτηρία του ανθρώπου (του κόσμου). «Και νυκτός δηλώσει»: Διότι τη νύχτα έγινε η ανάσταση· επειδή συνέβη όταν ήταν βαθύς όρθρος. Και ψάλλεται από τους πιστούς εις τον αιώνα. «Παρ’ εμοί προσευχή»: Διότι όλοι περνούν εκείνη τη νύχτα με ύμνους και προσευχές. «Ερώ τω Θεώ»: Διότι ως άνθρωπος προσεύχεται εκ προσώπου του Αδάμ, για να βεβαιώσει την σάρκα. «Ίνα τι σκυθρωπάζων»: Διότι, όταν έπασχε ο Χριστός, όλοι οι του Χριστού βρίσκονταν σε θλίψη (σκυθρωποί). «Εν τω καταθλάσθαι»: Ενώ τρυπιούνταν (συντρίβονταν) από τα καρφιά τα οστά των χεριών και των ποδιών μου πάνω στον σταυρό, οι Ιουδαίοι ονείδιζαν τον Σωτήρα. «Εν τω λέγειν»: Διότι έλεγαν: Αν είναι Υιός του Θεού, ας κατεβεί από τον σταυρό· ας τον σώσει, εφόσον τον θέλει.

Τον ονειδισμό: λέγοντας οι δαίμονες στον άνθρωπο, πού είναι ο Θεός σου; Εμείς ως λαός: διότι, αφού τα έθνη πίστεψαν, έγιναν ένα [άγιο] ποίμνιο του Χριστού. Θα ανθομολογηθούμε: δηλαδή, θα εξομολογηθούμε σε εσένα, Κύριε, για τις προηγούμενες αμαρτίες. Σε γενεά: διότι σε κάθε γενεά που έρχεται πρέπει να διηγούμαστε τη δόξα σου, Κύριε.

Σχετικά δε με το προκείμενο πάθος: «Γιατί είσαι περίλυπη, ψυχή μου, και γιατί με συνταράζεις; Έλπισε στον Θεό και θα τον δοξολογήσω», δηλαδή, θα τον ευχαριστήσω λέγοντας: «Είναι η σωτηρία του προσώπου μου και ο Θεός μου. Μέσα μου η ψυχή μου ταράχτηκε». «Έγινα περίλυπος έως θανάτου· και αν είναι δυνατόν, Πατέρα, ας παρέλθει αυτό το ποτήρι». «Γι' αυτό θα σε θυμηθώ από τη γη του Ιορδάνη και του Ερμών, από το μικρό όρος», όταν και εγώ καθώς θα βαπτίζομαι θα με μαρτυρήσεις ως «Υιό σου αγαπητό». «Η άβυσσος επικαλείται την άβυσσο», ο Υιός τον Πατέρα, «στη φωνή των καταρρακτών σου», δηλαδή, να ακουστεί φωνή από τα απόκρυφά σου, που να με επιμαρτυρεί ως Υιό σου, και αυτό σημαίνει το «θα σε θυμηθώ από τη γη του Ιορδάνη και του Ερμών» και τα εξής. «Όλοι οι μετεωρισμοί σου και τα κύματά σου», δηλαδή, ολοκληρωτικά οι οφθαλμοί σου και τα θελήματά σου, «πέρασαν πάνω από εμένα». Και εσύ μεν «την ημέρα θα παραγγείλεις το έλεός σου σε εμένα· ενώ τη νύχτα η ωδή μου» λέει προς εσένα: «Ενώ είσαι ο υπερασπιστής μου, γιατί με ξέχασες; Και γιατί πορεύομαι σκυθρωπός, καθώς με καταθλίβει ο εχθρός μου» λαός; «Όταν συντρίβονταν τα οστά μου, με ονείδιζαν οι εχθροί μου», αν και στην πράξη δεν συνέτριψαν τα οστά μου επειδή με είδαν ότι είχα ήδη πεθάνει· τα συνέτριψαν όμως ως προς την προαίρεση, και ονειδίζοντας έλεγαν: «Αν είσαι Υιός του Θεού, κατέβα από τον σταυρό και θα σε πιστέψουμε». «