Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 41:4

Σύμφωνα με όσα λέει μέσω του Ησαΐα: «Όταν απλώνετε τα χέρια σας προς εμένα, θα αποστρέψω τα μάτια μου από εσάς, και εάν πληθύνετε τις δεήσεις, δεν θα σας εισακούσω· διότι τα χέρια σας είναι γεμάτα αίμα.» Όταν όμως κληθούν, θα παρουσιαστούν ενώπιον του προσώπου του Θεού· διότι έχει γραφτεί ότι «Τα μάτια του Κυρίου είναι στραμμένα προς τους δικαίους.» <Τα δάκρυά μου έγιναν για μένα ψωμί ημέρα και νύχτα.> (A f. 228, B f. 153 b, L f. 212, L f. 113) Τον Ισραήλ, ο οποίος εξέπεσε από την άνωθεν ευσπλαχνία, τον κατέλαβαν δεινές συμφορές· διότι οι πόλεις της Ιουδαίας πορθήθηκαν από τον στρατό των Ρωμαίων. Και ότι αυτά θα τους συμβούν, το είχε προαναγγείλει ο Χριστός: «Όταν δηλαδή δείτε», λέει, «την Ιερουσαλήμ να περικυκλώνεται από στρατόπεδα, τότε θα πείτε στα όρη: Καλύψτε μας, και στους λόφους: Πέστε πάνω μας.» Καθώς λοιπόν ο Ισραήλ υπέμενε αυτά, τον ενέπαιζαν, όπως ήταν φυσικό, ορισμένοι από τους γείτονές του· διότι τα περίοικα έθνη χαίρονταν πάντοτε όταν αυτοί δέχονταν πόλεμο και υπέφεραν. Επομένως, αντί για τα πιο ευχάριστα και αναγκαία, λέει, δηλαδή το τραπέζι και την τροφή, κατάντησα να χύνω δάκρυα και να θρηνώ πικρά για την απροσδόκητη τροπή των πραγμάτων προς το χειρότερο.

Και τρίτον, το γεγονός ότι, ενώ τα υπέφερε αυτά, κάποιοι τον χλεύαζαν, φωνάζοντας συνεχώς: «Πού είναι ο Θεός σου;» <Διότι θα περάσω από τον τόπο της θαυμαστής σκηνής, έως τον οίκο του Θεού, με φωνή αγαλλιάσεως και δοξολογίας, με ήχους εορταστικούς.> (A f. 229 b, B f. 154, I f. 214) Όσοι θλίβονται βαθιά από τους χλευασμούς των εχθρών, αναζωογονούνται σε μεγάλο βαθμό από την ελπίδα των αγαθών, και μεταβαίνουν στη χαρά διατηρώντας τον νου τους ανώτερο από κάθε δυσθυμία, και φέρνουν ως χαρμόσυνη είδηση στους εαυτούς τους ότι εν καιρώ θα τύχουν της σωτηρίας και της ζωής δια του Χριστού, και θα κατοικήσουν στις θείες αυλές μαζί με τους άλλους αγίους, συμμετέχοντας στη γιορτή που συνίσταται, εννοώ, στις ακατάπαυστες δοξολογίες που προσφέρονται προς τον Θεό. Διότι μια τέτοια πανήγυρις αρμόζει σε αγίους· και το επιβεβαιώνει αυτό πάλι κάπου αλλού ο θεσπέσιος Δαβίδ λέγοντας: «Μακάριοι είναι όλοι όσοι κατοικούν στον οίκο σου· στους αιώνες των αιώνων θα σε αινέσουν.» Ονομάζει δε θαυμαστή σκηνή και οίκο του Θεού το μίμημα της εν ουρανοίς Εκκλησίας, δηλαδή προφανώς την επί γης.

Αλλά αυτό ήταν για μένα πιο ανυπόφορο, το να χλευάζομαι από αυτούς, οι οποίοι φώναζαν διαρκώς: Πού είναι ο Θεός σου; το οποίο σημαίνει: Ποιος λοιπόν θα σε γλιτώσει από τους διωγμούς; Και πού είναι εκείνος που παλαιότερα υποσχόταν να σε βοηθήσει, στον οποίο στήριξες κάθε σου ελπίδα; Διότι στους αγίους δεν είναι ανεκτή η κακολογία εναντίον του Θεού. <Γιατί είσαι περίλυπη, ψυχή μου, και γιατί με αναστατώνεις; Έλπισε στον Θεό, διότι θα τον δοξολογήσω, κ.λπ.> (A f. 252. Κυρίλλου και Θεοδωρήτου.) Χαρακτηριστικό αυτών που υποφέρουν είναι το να στρέφουν διαρκώς λογισμούς μέσα τους, άλλοτε απελπισίας και άλλοτε ελπίδας. Αυτό κάνει και εδώ τόσο ο Ισραήλ που μετανοεί, όσο και ο αιχμάλωτος. Διότι, αφού καθένας τους δάκρυσε αρκετά για τη συμφορά, παραγγέλλει και πάλι στην ψυχή του να μη λιώνει από τη λύπη ούτε να ταράσσεται, αλλά να θέτει την ελπίδα της στον Θεό και να τον ευχαριστεί. Αυτός, λαμβάνοντας μορφή δούλου, έγινε η σωτηρία του προσώπου μας, δηλαδή της ομορφιάς της ειρήνης την οποία εμείς ρυπάναμε. —(I f. 218) Έπειτα, ανυψώνοντας και πάλι την ψυχή του σε ευθυμία και [μην] αφήνοντάς την να μαραζώνει εντελώς από τη θλίψη, αποβλέπει σοφά στην ελπίδα στον Θεό και λέει: «Γιατί είσαι περίλυπη, ψυχή μου; Και γιατί με αναστατώνεις; Έλπισε στον Θεό, διότι θα τον δοξολογήσω. Η σωτηρία του προσώπου μου είναι ο Θεός μου.» Την ερμηνεία δε αυτών την έχουμε ήδη παραθέσει προηγουμένως.

Μόνο όσοι κοπιάζουν με ζήλο στις Γραφές και μελετούν το βιβλίο των Ψαλμών με ορθή κατανόηση, αυτοί γνωρίζουν ότι ποτέ δεν έλειψε ο κλαυθμός από τον δίκαιο, αλλά άλλοτε μεν έβρεχε το στρώμα του με τα δάκρυά του, άλλοτε δε έλεγε: «τα δάκρυά μου έγιναν για μένα άρτος ημέρα και νύχτα»· και άλλοτε ξεχνούσε ακόμη και να φάει: «διότι ξέχασα», λέει, «να φάω τον άρτο μου, και το ποτό μου το αναμίγνυα με κλάμα». Και προς τι να αναφέρω τις θλίψεις που είναι καταγεγραμμένες στους ψαλμούς του; Διότι προσευχόμενος έλεγε: «οι θλίψεις της καρδιάς μου πληθύνθηκαν, από τις ανάγκες μου βγάλε με». Τι να πούμε όμως για τότε που, αν και είχε ευεργετηθεί από αυτόν και από τη χάρη του Θεού και είχε σωθεί από τους αλλοφύλους, ο Σαούλ δεν έπαυε να τον καταδιώκει και να ζητά να τον θανατώσει, χωρίς να έχει υποστεί κανένα κακό από αυτόν, αλλά επειδή είχε κυριευθεί από φοβερό φθόνο; Και τι να πούμε για τότε που ο Σεμεΐ τον καταριόταν, τον εξουθένωνε και τον λιθοβολούσε με πέτρες; Και τότε που εκείνος που είχε βγει από τα σπλάχνα του τον καταδίωκε και έσπευδε να τον εξοντώσει; Και τι για τότε που τόλμησε εκείνη την ασεβέστατη πράξη και κυριεύθηκε από εκείνη τη μανία εναντίον των γυναικών του πατέρα του, εξουθενώνοντάς τον; Πόσες θλίψεις και οδύνες ήταν όλα αυτά; Αλλά όλα αυτά τα υπέμεινε για την αιώνια ζωή· και έλεγε: «με υπομονή περίμενα τον Κύριο, και με πρόσεξε, και εισάκουσε τη δέησή μου».

Θέλεις να ακούσεις και τα λόγια και τα σκιρτήματα του προφήτη Δαβίδ; Άκουσε τι λέγει: Πενθώντας και σκυθρωπάζοντας πορευόμουν, και περιέβαλα με νηστεία την ψυχή μου, και έκανα ένδυμά μου τον σάκο, και τα δάκρυά μου έγιναν ψωμί για μένα ημέρα και νύχτα, και έφαγα στάχτη σαν να ήταν ψωμί, και το ποτό μου το ανακάτευα με κλάμα. Και πάλι λέγει: Θα λούζω κάθε νύχτα το κρεβάτι μου, με τα δάκρυά μου θα βρέχω το στρώμα μου. Και πάλι: Τα μάτια μου είναι διαρκώς στραμμένα προς τον Κύριο. Και πάλι: Εμπόδισα τα πόδια μου από κάθε πονηρό δρόμο. Άκουσες πώς χόρεψε ο Δαβίδ; Έτσι λοιπόν, Χριστιανέ, να χορεύεις.

Γι' αυτό λέει ο Προφήτης: Μην παραμείνεις σιωπηλός μπροστά στα δάκρυά μου. Και πάλι λέει: Έθεσες τα δάκρυά μου ενώπιόν σου, σύμφωνα με την υπόσχεσή σου. Και πάλι: Έγιναν τα δάκρυά μου για μένα άρτος ημέρα και νύχτα, και το ποτό μου το ανακάτευα με κλάμα. Διότι το δάκρυ που χύνεται από πολλή θλίψη και συνοχή καρδιάς, με πύρωση των σπλάχνων και εν γνώσει της αλήθειας, είναι τροφή της ψυχής που χορηγείται από τον ουράνιο άρτο, από τον οποίο μετείχε προηγουμένως η μακαρία Μαρία, όταν κάθισε στα πόδια του Χριστού και, καθώς λέει ο Χριστός, δάκρυσε· διότι λέει: Η Μαριάμ διάλεξε την αγαθή μερίδα, η οποία δεν πρόκειται να της αφαιρεθεί.

Αυτά και τα παρόμοιά τους είναι τροφή και ζωή της ψυχής. Γι' αυτό και ο μέγας Προφήτης έλεγε: ας γίνουν τα δάκρυά μου άρτος για μένα ημέρα και νύχτα. Ω, μακάρια ψυχή του προφήτη Δαβίδ, το δοχείο του Αγίου Πνεύματος!

Αποστρεφόμενος όλα τα επίγεια και βδελυσσόμενος κάθε απόλαυση μεταξύ των ανθρώπων, χρησιμοποιώντας μόνο άρτο από ανάγκη, και αυτόν με δάκρυα, θα πει: «Έγιναν τα δάκρυά μου άρτος για μένα ημέρα και νύχτα». Ο δε χορός των προφητών, επειδή έβλεπε ότι το πρόσωπο του Θεού είχε αποστραφεί όλο τον λαό, θεωρώντας την απώλεια των πολλών ως δική του ζημία, αναλάμβανε τους θρήνους υπέρ όλων. Και σε τέτοιο βαθμό επέτειναν την κακοπάθειά τους οι άνθρωποι του Θεού, ώστε να τρέφονται με τα δάκρυά τους, να απαρνούνται ολόκληρη την ημέρα και τη νύχτα ακόμη και αυτόν τον άρτο, και να καταγίνονται μόνο με τον κλαυθμό. Μάλιστα, αυτά έπρατταν και αυτά υπέφεραν, ακούγοντας τον ίδιο τον λαό, ή μάλλον τους ασεβείς ανάμεσά τους, να λένε: «Πού είναι ο Θεός σου;». Διότι, βεβαίως, δεν τους τα έλεγαν αυτά καθημερινά οι εχθροί και οι πολέμιοι, αλλά είναι φυσικό οι άπιστοι του έθνους να κατέκριναν τους προφήτες ότι μάταια λατρεύουν τον Θεό και άδικα μοχθούν, και να τους έλεγαν: «Πού είναι ο Θεός σου;». Ακούγοντας, λοιπόν, αυτά από τους αδελφούς, τους συγγενείς και τους γνωστούς τους, επέτειναν το πένθος τους. Γι' αυτό λένε: «Αυτά θυμήθηκα, και εξέχεα μέσα μου την ψυχή μου». Διότι δεν φανέρωνα την ταραχή μου εξωτερικά, αλλά έκρυβα τον πόνο μου εσωτερικά στην ψυχή μου και συγκλονιζόμουν μέσα μου.

«Ὃν τρόπον ἐπιποθεῖ» (Όπως επιποθεί): Το ελάφι είναι θερμό ζώο και πάντοτε σπεύδει προς τα νερά· έτσι, λέει, ο άνθρωπος του Θεού οφείλει με πόνο ψυχής, σαν να διψά, να σπεύδει προς τον Θεό. Ο προφήτης αναφέρεται στο βάπτισμα, το οποίο οφείλουν να επιποθούν οι αμύητοι. «Οὕτως ἐπιποθεῖ» (Έτσι επιποθεί): Διότι ανυποχώρητη και ακατάπαυστη οφείλει να είναι η επιθυμία του πιστού ανθρώπου προς τον Θεό. «Ἐδίψησεν» (Δίψασε): Διότι για τέτοιους ανθρώπους μακαρίζει ο Κύριος λέγοντας: «μακάριοι οι πεινώντες και διψώντες τη δικαιοσύνη». Διότι έτσι και ο Αδάμ διψούσε, φλεγόμενος από τον καύσωνα της αμαρτίας, και περίμενε την παρουσία του Θεού (του Χριστού). «Πότε ἥξω» (Πότε θα έρθω): Τουτέστιν, θα έρθει σε μένα ο Θεός και θα εμφανιστώ στη δόξα του. «Ἐγενήθη» (Έγιναν): Διότι αντί για ψωμί τρεφόταν με την ορμή των δακρύων· επειδή ούτε μέρα ούτε νύχτα σταματούσε να θρηνεί, βαρυνόμενος από την αμαρτία. «Ἐν τῷ λέγεσθαι» (Όταν μου έλεγαν): Διότι οι δαίμονες χλεύαζαν τον άνθρωπο καθημερινά, λέγοντας: πού είναι αυτός τον οποίο προσδοκάς για βοήθεια; Όπως ακριβώς οι Ιουδαίοι, κατά μίμηση των δαιμόνων, έλεγαν στον Χριστό: αν είναι Υιός του Θεού, ας σώσει τον εαυτό του. «Ταῦτα ἐμνήσθην» (Αυτά θυμήθηκα): Ποιος τα θυμήθηκε; Ο Χριστός. Διότι θυμήθηκε τον άνθρωπο, επειδή είχε καταποθεί από τους δαίμονες, και εξέχεε το έλεός Του πάνω του, ερχόμενος προς αναζήτησή του. «Ὅτι διελεύσομαι» (Ότι θα διέλθω): Σκηνή, καθώς σωματικά το θέλησε και κατασκήνωσε σε αυτήν· και οίκος, επειδή ενοίκησε ο Θεός.

Στον Δαβίδ: ευχαριστία προς τον Χριστό αυτών που βρίσκονται στην αιχμαλωσία. «Επί των ποταμών»: Τότε μεν ο λαός βρισκόταν στην αισθητή Βαβυλώνα, αλλά νοείται και ο άνθρωπος ως πλανηθείς στον ποταμό της σύγχυσης. Διότι Βαβυλώνα ερμηνεύεται σύγχυση, και ποταμός είναι τα ρεύματα της αμαρτίας· εκεί δηλαδή καθήμενος ο άνθρωπος έκλαιγε. «Εν τω μνησθήναι»: Διότι ο λαός που προερχόταν από τα έθνη έφερνε στη μνήμη του την εκκλησία και έκλαιγε. «Επί ταις ιτέαις»: Τότε μεν στα δέντρα του ποταμού ο λαός κρέμασε τα όργανά του. Ήταν όμως και τύπος του νέου λαού και της εκκλησίας. Διότι ο καθένας από τους πιστούς στον σταυρό του Χριστού κρεμά (δηλαδή εναποθέτει) και τους λογισμούς και τις ενθυμήσεις του, ο οποίος σταυρός είναι ιτιά, ξύλο ωφέλιμο. «Ότι εκεί»: Τότε οι Βαβυλώνιοι, εμπαίζοντας τον λαό, έλεγαν: πείτε μας από τους ψαλμούς που λέγατε στη Σιών. «Και οι απαγαγόντες»: Αυτοί που τους αιχμαλώτισαν ήθελαν να ακούσουν τους Ιουδαίους να υμνούν, όπως και οι δαίμονες ονείδιζαν τον άνθρωπο λέγοντας: πού είναι ο Θεός σου; «Υμνήσατε»: Αποτελούσε δε προφητεία για τον νέο λαό και την εκκλησία. «Πώς άσωμεν»: Αναλογιζόταν δηλαδή ο λαός, πώς θα πούμε τα άγια λόγια στη γη των ασεβών; «Εάν επιλάθωμαι»: Αναζητώντας την εκκλησία ο Θεός, λέει δηλαδή: δεν θα σε ξεχάσω. «Κολληθείη»: Θα μιλήσω, λέει ο Θεός, στην εκκλησία για σένα για το καλό σου, ώστε να σε εκλέξει.

Διότι άκουσε πάλι τι λέει ο ίδιος κάπου αλλού: «Τα δάκρυά μου έγιναν για εμένα άρτος ημέρα και νύχτα». Είδες ψυχή που βρίσκεται σε αδιάκοπη κατάνυξη; Η τροφή μου, λέει, ο άρτος μου, το συμπόσιό μου δεν ήταν τίποτε άλλο, παρά τα δάκρυά μου τη νύχτα και την ημέρα.

Και δεν είπε πειρασμούς, αλλά άθληση, το οποίο αποτελεί έκφραση εγκωμίου και των μεγαλύτερων επαίνων. Έπειτα τα απαριθμεί αναλυτικά, αναπτύσσοντας τον λόγο και πολλαπλασιάζοντας τους επαίνους. Πώς; Από τη μία πλευρά, λέει, γίνατε θέατρο με ονειδισμούς και θλίψεις. Διότι είναι βαρύ πράγμα να πλήξει ο ονειδισμός την καρδιά, και είναι ικανό να κλονίσει την ψυχή και να σκοτίσει τον λογισμό· διότι άκουσε τι λέει ο Προφήτης: «Έγιναν τα δάκρυά μου άρτος για εμένα ημέρα και νύχτα, καθώς μου έλεγαν κάθε μέρα: Πού είναι ο Θεός σου;» και πάλι: «Εάν με ονείδιζε ο εχθρός, θα το υπέμενα».

Αυτά είναι τα λόγια του Χριστού διά στόματος του Δαβίδ. Υπαινισσόμενος δε και την ανάληψη λέει: «Πότε θα έλθω και θα εμφανιστώ ενώπιον του προσώπου του Θεού;» διότι εκτός από εμένα κανείς δεν είναι ικανός να το αντικρίσει. «Τα δάκρυά μου έγιναν για εμένα άρτος ημέρα και νύχτα, όταν μου έλεγαν καθημερινά: πού είναι ο Θεός σου;» Με τα δάκρυα και τον ονειδισμό υπαινίχθηκε εδώ τον σταυρό και τον θάνατο. «Αυτά θυμήθηκα», δηλαδή την αγάπη σου και το πρόσωπό σου, «και ξεχείλισε μέσα μου η ψυχή μου, διότι θα μεταβώ σε τόπο θαυμαστής σκηνής έως τον οίκο του Θεού» και την καθέδρα στα δεξιά του, «όπου ακούγονται φωνές αγαλλιάσεως και εξομολογήσεως», δηλαδή δοξολογίες «με τον ήχο εκείνων που εορτάζουν».

Έπειτα, μετά από κάποια χρόνια, όταν επέστρεψε ο Αρκάδιος, περιλάμποντας τη βασιλεύουσα με την αρετή, την οξύνοια και τη χρηστότητα των τρόπων του, δεν ανεχόταν να νιώσει κορεσμό από αυτά τα χρηστά πλεονεκτήματα, διότι ο θείος έρωτας και η κατά Θεόν προκοπή δεν γνωρίζουν ποτέ κορεσμό, αλλά όσο περισσότερο πλουτίζει κανείς σε αρετές, τόσο περισσότερες επιθυμεί, και όσο περισσότερο στρέφει κανείς την έφεσή του προς τον ουρανό, τόσο μεγαλύτερη ένταση αποκτά για τα άνω, και όσο περισσότερο ποτίζεται κανείς από τη θεία και αδαπάνητη πηγή, τόσο πιο άφθονα, σαν τα ελάφια προς τις πηγές των υδάτων, ελκύεται, φλεγόμενος και πυρπολούμενος από τον θείο έρωτα. Γι' αυτό και κάποιος, αναβλύζοντας πηγή ζωντανού ύδατος και διψώντας και πάλι, έκραζε: «Σε δίψασε η ψυχή μου». Και: «Όπως επιποθεί το ελάφι τις πηγές των υδάτων, έτσι επιποθεί η ψυχή μου προς εσένα, ω Θεέ· δίψασε η ψυχή μου για τον Θεό, τον ισχυρό, τον ζωντανό· πότε θα έρθω και θα εμφανιστώ ενώπιον του προσώπου του Θεού;». Λιώνοντας από τη φλόγα αυτής της αγάπης, δροσιζόταν και τρεφόταν με τα ίδια του τα δάκρυα: «Έγιναν», λέει, «τα δάκρυά μου για μένα άρτος ημέρα και νύχτα». Ώστε όλα μεν έχουν κορεσμό, και όλα δέχονται τέλος· «Σε κάθε», λέει, «τελειότητα είδα τέλος· πλατιά» όμως και απέραντη «η εντολή σου» και ο καρπός της «σφόδρα», και μη έχοντας πέρας, δεν γνωρίζει ποτέ να λαμβάνει κορεσμό.

Και γιατί να απαριθμεί κανείς τα επακόλουθα των συλλογισμών του; Αυτά θα μας προετοιμάσουν να υπομείνουμε πιο ανώδυνα όσα συμβαίνουν; Αυτά θα έχουμε ως παρηγοριά; Με αυτά επιδίωξες να μας αναζωογονήσεις, ω φίλε και αδελφέ; Διότι δεν εγκαταλείπω τα πιο σεμνά λόγια, ούτε αποδίδω τα πάντα στην κακή πρόθεση, αλλά, επειδή έως τώρα δεν έχει συντελεστεί η πράξη, μοιράζω τις προσφωνήσεις τρέφοντας την ελπίδα της διόρθωσης. «Εάν το αλάτι χάσει τη δύναμή του», λέει ο Κύριος, «με τι θα αλατιστεί;» Εάν των φίλων, των αδελφών, των τέκνων, των δικών μου μελών, των δικών μου σπλάγχνων, όλων αυτών που είναι για μένα τα πιο πολύτιμα, για τους οποίους το να παραμένω ακόμη στη σάρκα προτιμάται από το να αναχωρήσω και να βρίσκομαι μαζί με τον Χριστό, για τους οποίους οδύρομαι και σπαράζω και τα δάκρυά μου γίνονται τροφή μου — εάν, λοιπόν, τα δικά τους είναι τέτοια, τι είδους πρέπει να περιμένουμε ότι θα είναι τα έργα των άλλων;

Διότι, δεν θα αξιωθείς με κανέναν άλλον τρόπο αυτά τα θαυμαστά και μακάρια παραδείγματα, παρά μόνο εάν χύνεις δάκρυα ημέρα και νύχτα, σύμφωνα με εκείνον που λέει: «κάθε νύχτα θα λούζω την κλίνη μου, με τα δάκρυά μου θα βρέχω το στρώμα μου». Διότι δεν αγνοείς ότι «εκείνοι που σπέρνουν με δάκρυα, θα θερίσουν με αγαλλίαση»· γι' αυτό λέει ο προφήτης με παρρησία: «για τα δάκρυά μου μην αποσιωπήσεις», και πάλι: «έθεσες τα δάκρυά μου σύμφωνα και με την επαγγελία σου» και: «έγιναν τα δάκρυά μου για εμένα άρτος ημέρα και νύχτα», και σε άλλον ψαλμό: «το ποτό μου με κλάμα το αναμείγνυα». Διότι το δάκρυ που πραγματικά αναβλύζει «από πολλή θλίψη και συνοχή καρδίας» με επίγνωση της αλήθειας και με φλόγα στα σπλάχνα, είναι τροφή της ψυχής που χορηγείται από τον επουράνιο άρτο, από τον οποίο προηγουμένως μετείχε η Μαρία, όταν κάθισε στα πόδια του Κυρίου και δάκρυζε, σύμφωνα με τη μαρτυρία του ίδιου του Σωτήρος, διότι λέει: «Η Μαρία εξέλεξε την αγαθή μερίδα, η οποία δεν θα της αφαιρεθεί». Ω, τι πολύτιμα μαργαριτάρια ήταν εκείνα μέσα στη ροή των μακάριων δακρύων! Ω, τι ευθεία και ευπειθής ακοή! Ω, τι ανδρεία και σοφή διάνοια! Ω, οξύνοια του πνεύματος του Κυρίου, που ελκύει σφοδρό έρωτα προς τον άχραντο Νυμφίο! Ω, κέντρισμα πόθου της ψυχής προς τον Θεό Λόγο! Ω, άμεση κοινωνία της νύμφης με τον ουράνιο Νυμφίο!