Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 41:5

Είθε λοιπόν η ένθεη πολιτεία μας να γίνει αφορμή κατήφειας για τους δαίμονες και ευφροσύνης για τους αγγέλους, ώστε, εορτάζοντας από κοινού μαζί τους με φωνή αγαλλιάσεως και ήχο δοξολογίας, να ευχαριστήσουμε τον Χριστό τον Θεό μας για τη νίκη κατά των πονηρών δυνάμεων, με τον Οποίο πρέπει η δόξα στον Πατέρα, μαζί με το Άγιο Πνεύμα, νυν και αεί και στους αιώνες των αιώνων· αμήν.

Το ίδιο ισχύει και για τον Υιό. Με φωνή αγαλλιάσεως και εξομολογήσεως, με ήχους εκείνου που εορτάζει. Προαναγγέλλει χαρμόσυνα στον εαυτό του ότι, στον κατάλληλο καιρό, θα αξιωθεί τη σωτηρία και τη ζωή διά του Χριστού και θα κατοικήσει στις θείες αυλές μαζί με τους άλλους αγίους.

Όταν, λοιπόν, κάποιος διέλθει αυτή τη σάρκα χωρίς προσκόλληση, παροικώντας σε αυτήν ως σε κάτι ξένο και χωρίς να εξαρτάται από αυτήν ως να ήταν δική του, αυτός, επειδή νέκρωσε τα επίγεια μέλη του και κατόρθωσε τον αγιασμό, είναι άξιος της κατασκηνώσεως στο άγιο όρος· την οποία επιθυμώντας ο Ψαλμωδός έλεγε: «Θα εισέλθω στον τόπο της θαυμαστής σκηνής»· και το: «Πόσο αγαπητά είναι τα σκηνώματά σου, Κύριε των δυνάμεων». Εκεί μας κατασκηνώνει τόσο η αγάπη προς τον πλησίον, έχοντας ως σκοπό εκείνη την κατασκήνωση στο όρος, όσο και η φιλία που δημιουργείται από τον μαμωνά της αδικίας. Διότι λέει: «Αποκτήστε για τον εαυτό σας φίλους από τον μαμωνά της αδικίας, ώστε, όταν πεθάνετε, να σας δεχθούν στις αιώνιες σκηνές». Για εκείνη τη διαβίωση ο Κύριος έλεγε με τη μορφή προσευχής: «Πάτερ άγιε, δώσε ώστε, όπου είμαι εγώ, να βρίσκονται και αυτοί». Σπάνιος είναι και αυτός που παροικεί στο σώμα, και αυτός που κατασκηνώνει στο όρος. Γι' αυτό, εκφράζοντας απορία ο λόγος, λέει: «Ποιος θα παροικήσει;» και, «Ποιος θα κατασκηνώσει;» όπως το: «Ποιος γνώρισε τον νου του Κυρίου;» και το: «Ποιος θα σας αναγγείλει ότι καίει φωτιά;» και το: «Ποιος θα σας αναγγείλει τον αιώνιο τόπο;» και το: «Ποιος άραγε είναι ο πιστός και φρόνιμος οικονόμος;» Πιθανώς δε το «Ποιος» να έχει και ερωτηματική έννοια, ως έκφραση του αγίου που επιζητεί απάντηση από τον Κύριο, με τον οποίο συνομιλεί. Προς τον οποίο τι λέει η θεία φωνή, λύνοντας το ερώτημα; «Εκείνος που πορεύεται άμωμος και εργάζεται τη δικαιοσύνη».

Και τρίτον, το γεγονός ότι, ενώ τα υπέφερε αυτά, κάποιοι τον χλεύαζαν, φωνάζοντας συνεχώς: «Πού είναι ο Θεός σου;» <Διότι θα περάσω από τον τόπο της θαυμαστής σκηνής, έως τον οίκο του Θεού, με φωνή αγαλλιάσεως και δοξολογίας, με ήχους εορταστικούς.> (A f. 229 b, B f. 154, I f. 214) Όσοι θλίβονται βαθιά από τους χλευασμούς των εχθρών, αναζωογονούνται σε μεγάλο βαθμό από την ελπίδα των αγαθών, και μεταβαίνουν στη χαρά διατηρώντας τον νου τους ανώτερο από κάθε δυσθυμία, και φέρνουν ως χαρμόσυνη είδηση στους εαυτούς τους ότι εν καιρώ θα τύχουν της σωτηρίας και της ζωής δια του Χριστού, και θα κατοικήσουν στις θείες αυλές μαζί με τους άλλους αγίους, συμμετέχοντας στη γιορτή που συνίσταται, εννοώ, στις ακατάπαυστες δοξολογίες που προσφέρονται προς τον Θεό. Διότι μια τέτοια πανήγυρις αρμόζει σε αγίους· και το επιβεβαιώνει αυτό πάλι κάπου αλλού ο θεσπέσιος Δαβίδ λέγοντας: «Μακάριοι είναι όλοι όσοι κατοικούν στον οίκο σου· στους αιώνες των αιώνων θα σε αινέσουν.» Ονομάζει δε θαυμαστή σκηνή και οίκο του Θεού το μίμημα της εν ουρανοίς Εκκλησίας, δηλαδή προφανώς την επί γης.

Ακόμη δε ανώτερα πράγματα προσδοκούν οι άγιοι, ότι μετά τις επίγειες κακοπάθειες θα τους υποδεχθεί το τρισμακάριο τέλος, η θαυμαστή άνω σκηνή του Θεού και ο εσώτατος οίκος της, στον οποίο θα εισαχθούν υψούμενοι από αγγελικές δυνάμεις, σύμφωνα με όσα λέει ο Σύμμαχος: «Θα μεταφερθώ έως τον οίκο του Θεού»· εξού και το: «Θα αρπαγούμε μέσα σε νεφέλη». Σε αντιδιαστολή προς την αισθητή σκηνή του Μωυσή, ονόμασε θαυμαστή τη νοητή σκηνή, την αληθινή, την οποία έστησε ο Κύριος και όχι άνθρωπος. Εάν δε γίνεται χαρά στους ουρανούς από τους αγγέλους του Θεού για έναν αμαρτωλό που μετανοεί, πώς δεν είναι φυσικό, όταν μια ψυχή μετά από επαρκή πνευματική άσκηση ανέρχεται στα επουράνια άγια, να ακούγεται δοξαστική φωνή από το πλήθος εκείνων που πανηγυρίζουν για τη σωτηρία όσων σώζονται;

Αφού λοιπόν ξεπεράσει κανείς αυτή τη σάρκα και νεκρώσει τα επίγεια μέλη του, κατορθώνοντας τον αγιασμό, θα κατασκηνώσει στην αγία πόλη· την οποία επιθυμώντας ο Δαβίδ έλεγε: «Θα διέλθω σε τόπο θαυμαστής σκηνής, έως τον οίκο του Θεού»· και, «Πόσο αγαπητά είναι τα σκηνώματά σου, Κύριε των δυνάμεων!». Τη σπανιότητα δε αυτού του γεγονότος φανερώνει η λέξη «ποιος», όπως στη φράση, «Ποιος γνώρισε τον νου του Κυρίου;» και στη φράση, «Ποιος θα σας αναγγείλει τον αιώνιο τόπο;» και στη φράση, «Ποιος άραγε είναι ο φρόνιμος και πιστός οικονόμος;».

Αποστρεφόμενος όλα τα επίγεια και βδελυσσόμενος κάθε απόλαυση μεταξύ των ανθρώπων, χρησιμοποιώντας μόνο άρτο από ανάγκη, και αυτόν με δάκρυα, θα πει: «Έγιναν τα δάκρυά μου άρτος για μένα ημέρα και νύχτα». Ο δε χορός των προφητών, επειδή έβλεπε ότι το πρόσωπο του Θεού είχε αποστραφεί όλο τον λαό, θεωρώντας την απώλεια των πολλών ως δική του ζημία, αναλάμβανε τους θρήνους υπέρ όλων. Και σε τέτοιο βαθμό επέτειναν την κακοπάθειά τους οι άνθρωποι του Θεού, ώστε να τρέφονται με τα δάκρυά τους, να απαρνούνται ολόκληρη την ημέρα και τη νύχτα ακόμη και αυτόν τον άρτο, και να καταγίνονται μόνο με τον κλαυθμό. Μάλιστα, αυτά έπρατταν και αυτά υπέφεραν, ακούγοντας τον ίδιο τον λαό, ή μάλλον τους ασεβείς ανάμεσά τους, να λένε: «Πού είναι ο Θεός σου;». Διότι, βεβαίως, δεν τους τα έλεγαν αυτά καθημερινά οι εχθροί και οι πολέμιοι, αλλά είναι φυσικό οι άπιστοι του έθνους να κατέκριναν τους προφήτες ότι μάταια λατρεύουν τον Θεό και άδικα μοχθούν, και να τους έλεγαν: «Πού είναι ο Θεός σου;». Ακούγοντας, λοιπόν, αυτά από τους αδελφούς, τους συγγενείς και τους γνωστούς τους, επέτειναν το πένθος τους. Γι' αυτό λένε: «Αυτά θυμήθηκα, και εξέχεα μέσα μου την ψυχή μου». Διότι δεν φανέρωνα την ταραχή μου εξωτερικά, αλλά έκρυβα τον πόνο μου εσωτερικά στην ψυχή μου και συγκλονιζόμουν μέσα μου.

Έχοντας βιώσει κάτι παρόμοιο, ο Απόστολος έλεγε: «Αλλά εμείς οι ίδιοι είχαμε μέσα μας την καταδίκη του θανάτου». Έτσι, λοιπόν, και τώρα λένε: «Εξέχεα επάνω μου την ψυχή μου». Είναι γνώρισμα του τέλειου ανθρώπου το να μπορεί να το λέει αυτό. Όταν μου έλεγαν, λέει, εκείνοι που με χλεύαζαν: «Πού είναι ο Θεός σου;», σπάραζα από τη λύπη και πονούσε υπερβολικά η ψυχή μου, καθώς δεχόμουν τα πλήγματα από τα λόγια των ασεβών. Ωστόσο, συγκρατούσα μέσα μου τους λογισμούς μου, για να μην ξεχειλίσουν και εκπέσω από την ελπίδα προς τον Θεό που βρισκόταν μπροστά μου. Διότι έφερνα στη μνήμη μου το τέλος που με περιμένει· επειδή δεν αγνοούσα ότι: «Μακάριοι οι πενθούντες, διότι αυτοί θα παρηγορηθούν».

Γι' αυτό ακριβώς, γνωρίζοντας καλά ότι μετά τα λυπηρά θα μεταβώ στον τόπο της θαυμαστής σκηνής, έως τον οίκο του Θεού, με φωνή αγαλλιάσεως και δοξολογίας από ήχο εορταστών, αυτά θυμήθηκα· και δεν έχασα την ελπίδα μου, αλλά μέσα μου εξέχεα την ψυχή μου. Και επειδή τέτοιες ελπίδες έτρεφε μέσα του, εύλογα παρηγορεί τον εαυτό του και λέει: «Γιατί είσαι περίλυπη, ψυχή μου, και γιατί με αναστατώνεις; Έλπισε στον Θεό, διότι θα τον δοξολογήσω ως σωτηρία του προσώπου μου και Θεό μου»· διότι ενθαρρύνει τον εαυτό του και τον προέτρεπε να υπομένει γενναία τα παρόντα θλιβερά. Λέγοντας δε ο Σύμμαχος, «Ότι θα προσέλθω στη σκηνή, θα μεταφερθώ έως τον οίκο του Θεού, με φωνή ευφημίας και δοξολογίας πλήθους που πανηγυρίζει»· ή κατά τον Ακύλα, «Αινέσεως και ευχαριστίας πλήθους που εορτάζει»· φανερώνει ποιο θα είναι το τέλος εκείνων που στον παρόντα βίο υπομένουν γενναία καθετί που επέρχεται. Διότι αυτούς θα τους υποδεχθεί το τρισμακάριο τέλος, η θαυμαστή σκηνή του Θεού και ο εσώτατος οίκος Του, στον οποίο οι άξιοι, μεταφερόμενοι και υψούμενοι μετέωροι από τις αγγελικές δυνάμεις, θα εισαχθούν. Αυτά ακριβώς γνωρίζοντας και ο Απόστολος έλεγε: «Θα αρπαγούμε μέσα σε νεφέλες για να προϋπαντήσουμε τον Κύριο στον αέρα, και έτσι θα είμαστε πάντοτε μαζί με τον Κύριο».

Την ονομάζει δε θαυμαστή σκηνή του Θεού σε αντιδιαστολή προς κάποια άλλη που δεν ήταν θαυμαστή, όπως ήταν εκείνη που είχε κατασκευαστεί επί της γης την εποχή του Μωυσή. Και ως αληθινά θαυμαστή σκηνή θα νοήσεις αυτήν, στην οποία οι μακάριοι του Θεού απέθεταν τις ελπίδες τους. Αυτή λοιπόν ήταν η επουράνια, τους τύπους της οποίας κατασκεύαζε ο Μωυσής στην έρημο. Περί αυτής της θαυμαστής σκηνής και ο θείος Απόστολος διδάσκοντας έλεγε: «Τέτοιον αρχιερέα έχουμε, ο οποίος κάθισε στα δεξιά του θρόνου της μεγαλοσύνης στους ουρανούς, ως λειτουργός των αγίων και της αληθινής σκηνής, την οποία έστησε ο Κύριος, και όχι άνθρωπος»· στα οποία προσθέτει αμέσως μετά: «Οι οποίοι προσφέρουν λατρεία που αποτελεί υπόδειγμα και σκιά των επουρανίων, καθώς ακριβώς έλαβε θεία εντολή ο Μωυσής, όταν επρόκειτο να κατασκευάσει τη σκηνή. Διότι πρόσεξε, του λέει, να τα φτιάξεις όλα σύμφωνα με το πρότυπο που σου υποδείχθηκε στο όρος». Αλλά αυτά μεν ήταν εικόνες και σύμβολα των επουρανίων· «Ο Χριστός όμως, όταν παρουσιάστηκε ως αρχιερέας των μελλόντων αγαθών, διαμέσου της μεγαλύτερης και τελειότερης σκηνής, η οποία δεν είναι χειροποίητη, δηλαδή δεν ανήκει σε αυτήν την κτίση, ούτε με αίμα τράγων και μόσχων, αλλά με το δικό Του αίμα, εισήλθε μία για πάντα στα άγια, εξασφαλίζοντας αιώνια λύτρωση».

Αυτά, λοιπόν, είναι τα όσα ειπώθηκαν σχετικά με εκείνα που μου επιφυλάσσονται ως ελπίδα. Στο μεταξύ δε, προς το παρόν, παρότι πολλά με ταράζουν, εγώ ο ίδιος δεν ταραζόμουν σε τέτοιο βαθμό, ώστε να καταπέσω και να γίνω φανερός σε όσους με ταράζουν· αλλά, όπως ακριβώς και παραπάνω, εξέχυσα επάνω μου την ψυχή μου, έτσι και εδώ η ψυχή μου ταράχθηκε μέσα μου.

«Εξαπόστειλε το φως σου και την αλήθειά σου· αυτά με καθοδήγησαν και με έφεραν στο άγιό σου όρος και στα σκηνώματά σου». Θα το κατανοήσεις και ως εξής: Αφού λάβω το φως και την αλήθεια που προέρχονται από εσένα, θα οδηγηθώ, αφενός φωτιζόμενος από το φως, αφετέρου χειραγωγούμενος από την αλήθεια σου, στο άγιο και επουράνιο όρος σου και στα εκεί σκηνώματά σου, για τα οποία και πρωτύτερα έλεγα: «Ότι θα διαβώ μέσα στον τόπο της θαυμαστής σκηνής έως τον οίκο του Θεού, με φωνή αγαλλιάσεως και δοξολογίας, με ήχο ανθρώπου που εορτάζει»· ώστε, όντας αφιερωμένος σε εσένα τον Θεό, θα προχωρήσω στα ενδότερα και θα φτάσω μέχρι το θυσιαστήριο, και θα έλθω προς εσένα τον Θεό, ο οποίος ευφραίνει την πνευματική μου νεότητα. «Θα σε δοξολογήσω με κιθάρα, Θεέ». Και ως κιθάρα εννοεί το σώμα, μέσω του οποίου ο νους έχει πλαστεί από τη φύση του να παράγει ήχο, και μέσω των αισθητηρίων, όπως ακριβώς μέσω των χορδών, συνηθίζει να αναπέμπει προς τον Θεό την πρέπουσα μελωδία. Είναι σαφές πως μέσα από αυτά τα λόγια ο προφητικός χορός παρακαλεί να αποσταλεί το φως του Θεού και η αλήθειά του, αφού τότε δεν έλαμπε ακόμη πάνω στη γη, ούτε η αλήθεια υπήρχε κατά κάποιον τρόπο ανάμεσα στους ανθρώπους, όταν εξέφερε αυτές τις φωνές. Το φως όμως που αποστέλλεται θα πρέπει να είναι διαφορετικό από εκείνον που το αποστέλλει, για το οποίο έχει ειπωθεί: «Αυτό ήταν το φως, που φωτίζει κάθε άνθρωπο ερχόμενο στον κόσμο». Το διδάσκει άλλωστε και ο ίδιος ο Σωτήρας αυτοπροσώπως λέγοντας: «Εγώ είμαι το φως και η αλήθεια και η ζωή».

Στον ίδιο Άγιέ μου δέσποτα, κράτιστε βασιλιά, είθε ο Θεός να επιβάλει το χέρι Του σε εκείνους που θλίβουν την κληρονομιά σου ή που διανοούνται να τη θλίψουν, και είθε να ταπεινώσει όλους τους εχθρούς σου μέχρι του μηδενός· από τον οίκο σου ας μην εκλείψουν ποτέ ούτε οι ευεργεσίες που έρχονται άνωθεν, ούτε η φωνή της αγαλλιάσεως και της εξομολογήσεως, και ο ήχος εκείνων που εορτάζουν και ανυμνούν τον Θεό, ο Οποίος σου αποστέλλει αυτές τις ευεργεσίες. Καθώς παρίστατο η ανάγκη να επιστρέψει σε εσένα ο Γλυκύς, έλεγε ότι δεν επρόκειτο να το πράξει αυτό διαφορετικά, παρά μόνο εάν κόμιζε και δική μας επιστολή. Και επειδή το μεν τι να γράψω με εγκατέλειψε, το να προσεύχομαι όμως δεν με εγκατέλειψε —διότι, ακόμη και αν κάποιος έχει προσφέρει κάθε είδους ευχές, είναι και πάλι ανεπίληπτο να επανέρχεται στα πρώτα και να εύχεται εκ νέου τα ίδια— του εμπιστεύθηκα να κομίσει αυτά τα δύο ή τρία λόγια προσευχής αντί για οποιοδήποτε άλλο γράμμα. Και κανείς ας μην τα κατακρίνει ως μικρολογία· διότι αποτελούν έκφραση προσευχής, η οποία είναι η συνομιλία των ανθρώπων με τον Θεό. Ο Θεός, άλλωστε, για να καμφθεί, δεν έχει ανάγκη από μακρούς λόγους, αρκεί μόνο να προσφέρουμε τους εαυτούς μας συντετριμμένους και να ταπεινωνόμαστε κάτω από το κραταιό Του χέρι. Είθε όμως η εκ Θεού βασιλεία σου να απολαύσει και αυτές τις ευχές και όσες άλλες είτε ευχηθήκαμε στο παρελθόν είτε θα ευχηθούμε στο μέλλον· και είθε να μας γίνεται αυτή γνωστή ως τέτοια, όπως ακριβώς παρακαλούμε καθημερινά τον Θεό να γνωρίζεται και σε εμάς και στους άλλους.

Η κατάθεση εκείνου του ιερού λειψάνου γίνεται κοντά στη βάση του στύλου, όπου διήνυσε και τους υπερφυείς εκείνους και υπεράνθρωπους αγώνες, ώστε ένας και ο αυτός τόπος να παραμένει και θησαυρός αυτού που αγωνίστηκε και μαρτυρία του αγώνα. Και έτσι ο άγιος μοιράζεται και στους δύο κόσμους: στους μεν κάτω παραδόθηκε το σκήνωμα, πηγή θαυμάτων ακένωτη, θεραπεία παντοδαπών νόσων, αποτροπή των δαιμόνων, απαλλαγή από κάθε είδους βλάβη και πλουσιοπάροχη χορηγία των αγαθών· η δε ψυχή πέταξε προς τα άνω, συνοδευόμενη από αγίους αγγέλους, εκεί όπου βρίσκεται η εκκλησία των πρωτοτόκων, όπου αντηχεί ο ήχος αυτών που εορτάζουν, όπου βρίσκονται οι ταξιαρχίες των αγγέλων, οι χοροστασίες των αποστόλων και των προφητών, τα συντάγματα των μαρτύρων, τα συστήματα των διδασκάλων, η χορεία των ασκητών, ο σύλλογος των οσίων και ο ακατάπαυστος ύμνος της μακαρίας Τριάδος. Διότι, αφού ασκήτευε και επιμελείτο τον κατά Θεόν βίο, αρνούμενος γονείς, αρνούμενος συγγενείς, το ίδιο το σώμα του και τα του σώματος, σηκώνοντας στους ώμους τον σταυρό, ακολουθώντας στα ίχνη τον Δεσπότη, διεξάγοντας πόλεμο εναντίον του αόρατου τυράννου, ανθιστάμενος με καρτερία, πλήττοντας τον αντίπαλο με νεανικό σθένος, καθαιρώντας το φρόνημα της σάρκας, πότε φτάνοντας στα όρια της σκελέτωσης από τη νηστεία, πότε αγωνιζόμενος με τη δίψα, πότε αντέχοντας στις καταιγίδες των βροχών και των χιονοθυελλών, πότε υπομένοντας την έκθεση στον ήλιο και τις οξείες φλογώσεις του, πότε υψώνοντας τα χέρια σε προσευχή και υπομένοντας τον καύσωνα όλη την ημέρα σε αυτή τη στάση, πότε ριζώνοντας τα δυο του πόδια στη γη χωρίς να λυγίζει καθόλου προς τη μία ή την άλλη πλευρά και υπομένοντας τον παγετό της νύχτας, πότε προσφέροντας τροφή στους πεινασμένους, σπλαγχνιζόμενος όσους βρίσκονταν σε συμφορές, σπεύδοντας σε βοήθεια όσων τον επικαλούνταν, γυμνάζοντας τους άλλους προς την αρετή, στηρίζοντας όσους στέκονταν ορθοί, αναγείροντας όσους έπεφταν, ελέγχοντας τους ανυπάκουους, θεραπεύοντας στο μέτρο των δυνατοτήτων του τους πάντες και προάγοντάς τους στην αρετή, και για να μιλήσω συνοπτικά, εφόσον ρύθμιζε τον εαυτό του έχοντας τους βίους εκείνων των αγίων ως κανόνες και έφερε εις πέρας τους αγώνες και τα παλαίσματα υπέρ της αρετής, είναι βεβαίως πρόδηλο ότι θα γίνει μέτοχος των ίδιων βραβείων με εκείνους και θα αναδειχθεί κληρονόμος της ίδιας δόξας· διότι σε αυτούς που έχουν ίσα παλαίσματα και αγωνίσματα υπέρ του καλού, σε αυτούς ανήκουν οι ίδιοι στέφανοι και τα ίδια έπαθλα.

ΙΘ΄. Είναι φοβερό να αιχμαλωτίζεται κανείς από τα μάτια, να πληγώνεται από τη γλώσσα, να δελεάζεται από την ακοή, να καταφλέγεται από τον θυμό που κοχλάζει, να κατακρημνίζεται από τη γεύση, να μαλθακοποιείται από την αφή, και να χρησιμοποιεί τα όπλα της σωτηρίας ως όπλα θανάτου· ενώ πρέπει, αφού οχυρωθούμε με τον θυρεό της πίστεως, να σταθούμε σταθεροί απέναντι στις μεθοδείες του Πονηρού· και αφού νικήσουμε μαζί με τον Χριστό και αθλήσουμε μαζί με τους μάρτυρες, να ακούσουμε εκείνη τη μεγάλη φωνή: «Ελάτε, οι ευλογημένοι του Πατρός μου, κληρονομήστε τη βασιλεία που σας έχει υποσχεθεί, εκεί όπου βρίσκεται η κατοικία όλων όσων ευφραίνονται, και όσων χορεύουν τον ακατάλυτο χορό· εκεί όπου υπάρχει ήχος εορταζόντων, και φωνή αγαλλιάσεως, και τελειότερη και καθαρότερη έλλαμψη της θεότητος, την οποία τώρα απολαμβάνουμε μέσα από αινίγματα και σκιές». Με αυτά χαίρεται περισσότερο ο Κυπριανός να τιμάται, παρά με όλα τα άλλα μαζί· αυτά φιλοσοφούσε με τον βίο του όταν ήταν παρών, και αυτά παραγγέλλει σε όλους τώρα που είναι απών μέσω της δικής μου φωνής· την οποία με κανέναν τρόπο να μην περιφρονήσετε, εάν βεβαίως σας ενδιαφέρει έστω και λίγο η δική του καρτερία, και οι αγώνες του για την αλήθεια, καθώς και εγώ που γίνομαι πρεσβευτής αυτών.

Όσον αφορά δε την κορυφαία ακρότητα όλων των αγίων, δηλαδή τη Μητέρα του Θεού, η οποία διαβαίνει, για να εκφραστούμε ψαλμικά, «στον τόπο της θαυμαστής σκηνής» και εισέρχεται στα άγια των αγίων, «με φωνή αγαλλιάσεως και εξομολογήσεως» μέσω του ένθεου ήχου τόσο εκείνων που τότε την προέπεμπαν όσο και εμών που εορτάζουμε τώρα· για αυτήν, λοιπόν, που είναι ανώτερη και από τους αγίους του ουρανού, όχι μόνο δεν θα μπορούσε ο οποιοσδήποτε ξεχωριστά να την εγκωμιάσει επάξια, αλλά ούτε και όλοι μαζί, ακόμη κι αν ήταν δυνατόν να συνέλθουν όλοι όσοι διασώθηκαν μέσω του δικού της τόκου και να γίνουν ένα στόμα· διότι, εφόσον ολόκληρη η κτίση θα αποδεικνυόταν ανεπαρκής στο να προσφέρει την ανάλογη δόξα σε εκείνη που έγινε μητέρα Αυτού που έκτισε τα πάντα, πώς θα μπορούσαν να είναι επαρκή τα δικά μας απέναντι στα μεγαλεία που της προσέφερε ο Υιός, ακόμη κι αν συμπεριλάβεις τους πάντες, και πώς δεν θα ήταν όλα αυτά παρά σαν μια ελάχιστη σταγόνα μπροστά στην άβυσσο της ανέκφραστης δόξας; Τόσο ανώτερο από τις δικές μου δυνάμεις είναι αυτό το εγχείρημα, και τόσο απέχω από το να θεωρώ ότι μπορώ να βρω εγκωμιαστικό λόγο ικανό να εξισωθεί με την υπερφυή και όντως μακαρία αρετή της Θεομήτορος, η οποία είναι απολύτως ανώτερη από ολόκληρη την κτίση.

«Ὃν τρόπον ἐπιποθεῖ» (Όπως επιποθεί): Το ελάφι είναι θερμό ζώο και πάντοτε σπεύδει προς τα νερά· έτσι, λέει, ο άνθρωπος του Θεού οφείλει με πόνο ψυχής, σαν να διψά, να σπεύδει προς τον Θεό. Ο προφήτης αναφέρεται στο βάπτισμα, το οποίο οφείλουν να επιποθούν οι αμύητοι. «Οὕτως ἐπιποθεῖ» (Έτσι επιποθεί): Διότι ανυποχώρητη και ακατάπαυστη οφείλει να είναι η επιθυμία του πιστού ανθρώπου προς τον Θεό. «Ἐδίψησεν» (Δίψασε): Διότι για τέτοιους ανθρώπους μακαρίζει ο Κύριος λέγοντας: «μακάριοι οι πεινώντες και διψώντες τη δικαιοσύνη». Διότι έτσι και ο Αδάμ διψούσε, φλεγόμενος από τον καύσωνα της αμαρτίας, και περίμενε την παρουσία του Θεού (του Χριστού). «Πότε ἥξω» (Πότε θα έρθω): Τουτέστιν, θα έρθει σε μένα ο Θεός και θα εμφανιστώ στη δόξα του. «Ἐγενήθη» (Έγιναν): Διότι αντί για ψωμί τρεφόταν με την ορμή των δακρύων· επειδή ούτε μέρα ούτε νύχτα σταματούσε να θρηνεί, βαρυνόμενος από την αμαρτία. «Ἐν τῷ λέγεσθαι» (Όταν μου έλεγαν): Διότι οι δαίμονες χλεύαζαν τον άνθρωπο καθημερινά, λέγοντας: πού είναι αυτός τον οποίο προσδοκάς για βοήθεια; Όπως ακριβώς οι Ιουδαίοι, κατά μίμηση των δαιμόνων, έλεγαν στον Χριστό: αν είναι Υιός του Θεού, ας σώσει τον εαυτό του. «Ταῦτα ἐμνήσθην» (Αυτά θυμήθηκα): Ποιος τα θυμήθηκε; Ο Χριστός. Διότι θυμήθηκε τον άνθρωπο, επειδή είχε καταποθεί από τους δαίμονες, και εξέχεε το έλεός Του πάνω του, ερχόμενος προς αναζήτησή του. «Ὅτι διελεύσομαι» (Ότι θα διέλθω): Σκηνή, καθώς σωματικά το θέλησε και κατασκήνωσε σε αυτήν· και οίκος, επειδή ενοίκησε ο Θεός.

Εννοεί το σώμα του Αδάμ, το οποίο αφού προσέλαβε (ο Κύριος) έσωσε τον άνθρωπο. Εν φωνή: Διότι, όταν ο Κύριος ήλθε στη γη, γέμισε τα πάντα με αγαλλίαση, καθώς η ανθρωπότητα εξομολογούνταν στον Θεό, ώστε η σωτηρία που συντελέστηκε να αντηχήσει σε όλη την κτίση, ενώ οι πιστοί εόρταζαν για τα μυστήρια. Ίνα τι περίλυπος: Διότι ο Πέτρος, όταν περιέπεσε στην άρνηση, έγινε περίλυπος έως θανάτου, γι' αυτό και έκλαψε πικρά, ταρασσόμενος στη διάνοια και διακατεχόμενος από θλίψη. Έλπισον: Διότι είχε ελπίδα σωτηρίας, επειδή γνώριζε ότι δεν αρνήθηκε από καρδιάς, αλλά από φόβο, γι' αυτό έλεγε στον εαυτό του: έλπισε στον Θεό, διότι θα τον δοξολογήσω. Σωτήριον: Διότι έβλεπε κατά πρόσωπο τη μελλοντική σωτηρία και ότι γι' αυτόν τον λόγο ήλθε, για να καλέσει τους αμαρτωλούς σε μετάνοια. Προς εμαυτόν: Διότι ο Πέτρος είχε θόρυβο και τρόμο στην ψυχή του, μήπως τελικά απορριφθεί. Υπαινίσσεται δε και την ώρα του πάθους, κατά την οποία έλεγε ο Κύριος: περίλυπη είναι η ψυχή μου έως θανάτου. Δι' αυτό θα σε θυμηθώ: Από τη γη του Ιορδάνη, διότι σε αυτόν κατέβηκε ο Κύριος.

Πάλι το λέω: μέσα από την αιχμαλωσία έγιναν καλύτεροι. Έκτοτε, αυτοί που προηγουμένως δυσανασχετούσαν, και αφενός εγκατέλειπαν τον ναό και την ακρόαση των θείων λογίων, αφετέρου παραδίδονταν σε όρη, σε φαράγγια και σε λόφους, επιδεικνύοντας πολλή ασέβεια, τώρα στήριξαν την επιθυμία τους σε εκείνη τη λατρεία, και αναθερμαίνονται με την ίδια της την υπόσχεση, και ανορθώνονται, και στέκονται σταθεροί, και αγάλλονται στη διάνοιά τους. Διότι, επειδή βρέθηκαν σε κατάσταση πείνας και δίψας, όχι πείνας για άρτο ούτε δίψας για νερό, αλλά δίψας για να ακούσουν τον λόγο του Κυρίου, έχοντας παιδευτεί με αυτή την τιμωρία, αναζητούν με μεγαλύτερη επιθυμία εκείνα από τα οποία προηγουμένως είχαν εκπέσει. Έτσι, αγκάλιαζαν ακόμη και αυτό το ίδιο το έδαφος, λέγοντας: «Ευαρεστήθηκαν οι δούλοι σου στους λίθους της, και το χώμα της θα σπλαχνιστούν»· και πάλι: «Πότε θα έρθω και θα εμφανιστώ στο πρόσωπο του Θεού;»· και πάλι: «Θα σε θυμηθώ από τη γη του Ιορδάνη και του Ερμών, από το μικρό όρος»· και πάλι: «Αυτά θυμήθηκα, και ξεχείλισε μέσα μου η ψυχή μου». Τι θυμήθηκες, πες μου; «Ότι θα διαβώ μέσα από τόπο θαυμαστής σκηνής έως τον οίκο του Θεού». Δηλαδή ότι: Συμμετείχα στις χορείες, στις πανηγύρεις, σε εκείνη τη λατρεία. «Στέκονταν τα πόδια μας στις αυλές σου, Ιερουσαλήμ». Κάποιος άλλος λέει: «Ευφράνθηκα όταν μου είπαν: Ήρθαμε στον οίκο του Κυρίου. Στάθηκαν τα πόδια μας στις αυλές σου, Ιερουσαλήμ». Είδες το μέγεθος της αγαλλιάσεως;

Όμοιο. Ω, πραγματικά παράδοξο μυστήριο, τέτοιο θαυμαστό γεγονός που είδε ο ήλιος πάνω στη γη: άνθρωπος, γεμάτος από λαμπρότητα καταγωγής και πλούτο και με πολλούς υπηρέτες, να είναι άπολις, ανέστιος, εκούσια φτωχός, χωρίς τροφή, να παγώνει από το κρύο, παραπεταμένος στις πύλες του ίδιου του του σπιτιού, δεχόμενος τους εμπαιγμούς των δούλων· αλλά εσένα, Αλέξιε, σε δέχεται ο κόλπος του Αβραάμ και οι σκηνές των δικαίων, όπου αντηχεί ήχος αυτών που εορτάζουν.

Όμοιον. Η πρακτική εμπειρία επιβεβαίωσε λαμπρά την ομώνυμη κλήση σου· διότι σε όλη σου τη ζωή, ένδοξη, προετοίμαζες τον εαυτό σου με τις λαμπρές σου πράξεις για τη μέλλουσα κατάπαυση, την οποία και πέτυχες, ω Παρασκευή, έχοντας αναπαυθεί πνευματικά, και τώρα απολαμβάνεις τον ήχο αυτών που εορτάζουν στα επουράνια σκηνώματα και κατανοείς πιο καθαρά το απερίγραπτο κάλλος του Χριστού, το οποίο πόθησες.

Διότι, όπως λέει, «όταν εκείνος φανερωθεί, θα γίνουμε όμοιοι με αυτόν». Όσο η ψυχή πραγματοποιεί τη μετάβαση από δύναμη σε δύναμη και από δόξα σε δόξα, δηλαδή την προκοπή από αρετή σε ανώτερη αρετή και την ανάβαση από γνώση σε υψηλότερη γνώση, δεν έπαυσε να παροικεί, σύμφωνα με τον λόγο «πολύ παροίκησε η ψυχή μου». Διότι είναι μεγάλο το διάστημα και το πλήθος των γνώσεων που οφείλει αυτή να διαβεί, μέχρις ότου διέλθει στον τόπο της θαυμαστής σκηνής, έως τον οίκο του Θεού, με φωνή αγαλλιάσεως και δοξολογίας, με ήχο εορταστικό, προσθέτοντας πάντοτε νοερή φωνή στις νοερές φωνές, κατά την προκοπή στα θεία θεωρήματα, μαζί με τη νοερή αγαλλίαση, δηλαδή τη χαρά, για όσα εθεάθησαν, και την ανάλογη ευχαριστία. Διότι τέτοιες εορτές εορτάζουν όλοι όσοι έχουν λάβει το Πνεύμα της χάριτος, το οποίο κράζει μέσα στις καρδιές τους: «Αββά, ο Πατήρ».

Ο τόπος της θαυμαστής σκηνής είναι η απαθής και ανώδυνη έξη των αρετών, κατά την οποία ο Λόγος του Θεού, όταν εισέρχεται, καταστολίζει την ψυχή σαν σκηνή με τα διάφορα κάλλη των αρετών. Ο οίκος του Θεού είναι η γνώση που συγκροτείται από πολλά και διάφορα θεωρήματα, μέσω της οποίας ο Θεός, κατοικώντας στην ψυχή, τη γεμίζει από τον κρατήρα της σοφίας. Η φωνή της αγαλλιάσεως είναι το σκίρτημα της ψυχής για τον πλούτο των αρετών της, ενώ η φωνή της εξομολογήσεως είναι η ευχαριστία για τη δόξα της πνευματικής ευωχίας που προσφέρει η σοφία. Και ο ήχος είναι η αδιάκοπη μυστική δοξολογία που προκύπτει από τη σύγκραση και των δύο, δηλαδή της αγαλλιάσεως και της εξομολογήσεως. ΟΘ΄. Εκείνος που καταπάλαιψε γενναία τα πάθη του σώματος και πολέμησε επαρκώς τα ακάθαρτα πνεύματα και εκδίωξε τα νοήματά τους από τον χώρο της ψυχής του, ας προσεύχεται να του δοθεί καρδιά καθαρή και να εγκαινιαστεί πνεύμα ευθές στα έγκατά του, δηλαδή να αδειάσει εντελώς από τους φαύλους λογισμούς και να γεμίσει με τις θείες έννοιες διά της χάριτος, ώστε να γίνει ένας νοητός κόσμος του Θεού, λαμπρός και μέγας, που θα συγκροτείται από ηθικά, φυσικά και θεολογικά θεωρήματα. Π΄. Αυτός που εργάστηκε και κατέστησε την καρδιά του καθαρή, δεν θα γνωρίσει μόνο τους λόγους των όντων που είναι κατώτερα και έπονται του Θεού, αλλά, αφού προσπεράσει όλα τα κτίσματα, θα ατενίσει ως έναν βαθμό και τον ίδιο τον Θεό, γεγονός που αποτελεί το ακρότατο τέλος των αγαθών.

Απόκριση. Έλθε, Λόγε του Θεού πανύμνητε, δώσε μας τη σύμμετρη αποκάλυψη των δικών σου λόγων και, αφού αφαιρέσεις την παχύτητα των καλυμμάτων, δείξε μας, Χριστέ, το κάλλος των νοουμένων. Πιάσε το δεξί μας χέρι, εννοώ τη νοερή δύναμη που υπάρχει μέσα μας, και οδήγησέ μας στην οδό των εντολών σου, και φέρε μας στον τόπο της θαυμαστής σου σκηνής, έως τον οίκο του Θεού, με φωνή αγαλλιάσεως και εξομολογήσεως, με ήχο αυτού που εορτάζει, ώστε και εμείς, αφού αξιωθούμε να έλθουμε στον δικό σου άφραστο τόπο της ευωχίας διά της εξομολογήσεως κατά την πράξη και της αγαλλιάσεως κατά τη θεωρία, να συμψάλουμε με εκείνους που εορτάζουν εκεί πνευματικά, αναμέλποντας τη γνώση των ανεκλάλητων με τις ασιγήτες φωνές του νου. Και συγχώρεσέ με, Χριστέ, και ίλεως γενού σε εμένα που, εξαιτίας της επιταγής των άξιων δούλων σου, αποτολμώ όσα υπερβαίνουν τη δύναμή μου, και φώτισε την αφώτιστη διάνοιά μου προς τη θεωρία των προκειμένων, ώστε να δοξαστείς περισσότερο, δίνοντας το βλέπειν στους τυφλούς και κάνοντας καθαρή τη γλώσσα των μογιλάλων.

Αυτά είναι τα λόγια του Χριστού διά στόματος του Δαβίδ. Υπαινισσόμενος δε και την ανάληψη λέει: «Πότε θα έλθω και θα εμφανιστώ ενώπιον του προσώπου του Θεού;» διότι εκτός από εμένα κανείς δεν είναι ικανός να το αντικρίσει. «Τα δάκρυά μου έγιναν για εμένα άρτος ημέρα και νύχτα, όταν μου έλεγαν καθημερινά: πού είναι ο Θεός σου;» Με τα δάκρυα και τον ονειδισμό υπαινίχθηκε εδώ τον σταυρό και τον θάνατο. «Αυτά θυμήθηκα», δηλαδή την αγάπη σου και το πρόσωπό σου, «και ξεχείλισε μέσα μου η ψυχή μου, διότι θα μεταβώ σε τόπο θαυμαστής σκηνής έως τον οίκο του Θεού» και την καθέδρα στα δεξιά του, «όπου ακούγονται φωνές αγαλλιάσεως και εξομολογήσεως», δηλαδή δοξολογίες «με τον ήχο εκείνων που εορτάζουν».

Σάββα, μας αδικείς, καθώς δεν σου φάνηκε αρκετός ο χείμαρρος για να μας απομακρύνεις. Το ότι πρόκειται για ολύμπια λαύρα και για άνδρες ολυμπιονίκες το έχω αναφέρει στο ένατο κεφάλαιο· διότι σε αυτήν αναδείχθηκαν πάρα πολλοί. Και ιδού, μάρτυρες για αυτά δεν είναι απλώς τα λόγια, αλλά και η ίδια η φύση των πραγμάτων. Διότι, όταν κάποιος γέροντας, ονόματι Άνθιμος, που έζησε τριάντα χρόνια ησυχάζοντας στο κελί του, απεβίωσε, ο μέγας άκουσε ένα πλήθος να μελωδεί εκείνη τη νύχτα και να ψάλλει: «Θα περάσω στον τόπο της θαυμαστής σκηνής, έως τον οίκο του Θεού, με φωνή αγαλλιάσεως και δοξολογίας, με ήχο ανθρώπων που εορτάζουν»· και, αφού μετέβη εκεί ο όσιος με κεριά, θυμιάματα και αδελφούς, μετέφερε το λείψανο στην εκκλησία και το κήδευσαν καταλλήλως.

ΣΤ'. Αλλά ω, πόσο επιφανής και λαμπρή (διότι με ευχαρίστηση το αναφέρω) είναι η πανήγυρίς σου! Ω, πόσο σημειοφόρος και θαυματουργή η μετάστασή σου! Ω, πόσο ζωοπάροχος και αειφθαρτοδώρητη η ενταφίασή σου, της φωτοκυήτορος! Αλλά, αφού διέσχισες τα νέφη και ανέβηκες στον ουρανό και εισήλθες στα Άγια των αγίων, με φωνή αγαλλιάσεως και δοξολογίας, αξίωσε να ευλογήσεις, Θεοτόκε, τα πέρατα της οικουμένης. Με τις πρεσβείες σου καθιστώντας τον καιρό εύκρατο, δωρίζοντας τις βροχές στην κατάλληλη εποχή, κατευθύνοντας ευνοϊκά τους ανέμους, κάνοντας τη γη εύφορη, ειρηνεύοντας την Εκκλησία, στερεώνοντας την Ορθοδοξία, διαφυλάσσοντας τη βασιλεία, αποδιώχνοντας τα βάρβαρα έθνη, προστατεύοντας ολόκληρο το γένος των Χριστιανών, και έπειτα συγχωρώντας και τη δική μου τόλμη. Διότι δικός σου είναι ο λόγος, και εσύ, ω Μητέρα του Θεού, έψαλες προφητικά αυτό που επρόκειτο να συμβεί: «Ιδού γαρ, από του νυν μακαριούσι με πάσαι αι γενεαί». Επειδή λοιπόν δεν είναι δυνατόν να διαψευστεί ο θεόφραστος λόγος σου, δέξου και από εμένα, τον ανάξιο δούλο σου, αυτόν τον κατά δύναμιν χαιρετισμό και «Απόδος την αγαλλίασιν του σωτηρίου σου». Και με το σθένος των πρεσβειών σου στήριξέ με, μαζί με τον προεστώτα πατέρα μου και το ποίμνιο που μου έχει ανατεθεί, εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών, στον οποίο ανήκει η δόξα και η τιμή και το κράτος, μαζί με τον παντοκράτορα Πατέρα και το ζωοποιό Πνεύμα, νυν και αεί και εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

Όσο για μένα, στο τέλος αυτού του λόγου, ας μου επιτραπεί να πω εκείνο το τολμηρό: «Πάτερ, πάτερ, άρμα του Ισραήλ και ιππέα του, πώς υψώθηκες σε τέτοιο ύψος; Βεβαίως, έχοντας ως όχημα τις αρετές, κατά μίμηση του θεσπέσιου Ηλία.» Και πού βρίσκεσαι τώρα; Είναι προφανές ότι βρίσκεσαι σε τόπο θαυμαστής σκηνής, όπου ακούγεται ο ήχος αυτών που εορτάζουν εν Κυρίω. Είχαν, λοιπόν, οι παλαιοί τους τότε σημειοφόρους για την εξασφάλιση της σωτηρίας τους, προς έπαινο της δόξας του Θεού· σε έχει τώρα και αυτή η γενεά να λάμπεις με τα χαρίσματά σου, και χαίρεται, καυχάται, σε στεφανώνει μαζί με τους ομολογητές, σε τιμά μαζί με τους οσίους, σε κατατάσσει μαζί με τους θαυματουργούς, προβάλλοντάς σε τον περίδοξο, τον φιλάγαθο, αυτόν που όλοι αγαπούν. Αλλά, ω μακάριε, καθώς τώρα ζεις στους ουρανούς και συναγάλλεσαι με τους αγγέλους, είθε από εκεί να επιβλέπεις με ευμένεια εμάς, εμένα τον άχρηστο υμνωδό υιό σου, καθώς και το ιερό σου ποίμνιο και τον καθηγούμενο, τον οποίο κατήρτισες με πολλούς κόπους σε τέλειο άνδρα για να ποιμαίνει μετά από εσένα τα αρνία σου· και είθε να καθοδηγείς με τις πρεσβείες σου όλους ώστε να βαδίζουν στα ίχνη σου, για να μας δεχθείς υπό τη σκέπη της σκηνής σου όταν αναχωρήσουμε από τον κόσμο αυτόν, και να σε βλέπουμε, αν είναι θεμιτό να το πω, τον καλό μας αρχιποιμένα εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών. Στον Οποίο ανήκει η δόξα και η τιμή και η προσκύνηση, μαζί με τον πανάγιο Πατέρα και το ζωαρχικό Πνεύμα, νυν και αεί και εις τους αιώνας.

Διότι «φως αγαλλιάσεως και σωτηρίας υπάρχει στις αγγελικές σκηνές των δικαίων», και «με φωνή αγαλλιάσεως και δοξολογίας, με ήχους εκείνων που εορτάζουν, στον τόπο της θαυμαστής σκηνής, έως τον οίκο του Θεού, στον οποίο όλοι οι άγγελοι του Θεού, δυνατοί στην ισχύ, εκτελούν τον λόγο του, στον οποίο υπάρχει απλότητα ζωής, ειρηνική και χωρίς ταραχές, στον οποίο ο Θεός είναι μέγας και φοβερός σε όλους όσους τον περικυκλώνουν»· στον οποίο υπάρχει η κρυφιομυστική σιγή των επινίκιων ύμνων· στον οποίο υπάρχουν οι αόρατες θεοφώτιστες ελλάμψεις των άρρητων και διαπρύσιων υμνολογιών· στον οποίο η ανέσπερη φωτοχυσία καταυγάζει τα άυπνα μάτια των ασώματων δυνάμεων· σε αυτόν τον νοερό οίκο του Θεού υπάρχει η σύναξη εκείνων των αστέρων, των αγγελικών δηλαδή δυνάμεων, οι οποίες συνεργούν μαζί μας για τα ανώτερα, και αποστέλλονται πάντοτε από τον Θεό για να μας διακονήσουν, για χάρη εκείνων που πρόκειται να κληρονομήσουν τη σωτηρία.

Αυτά λοιπόν, τέκνα, ας τα αυξήσουμε και ας καρποφορήσουμε την καλή καρποφορία· και ο καθένας ας παρακινεί με καλό ζήλο τον πλησίον του στο αγαθό, και ας συναγωνίζεται μαζί του άφθονα και χωρίς φθόνο. Διότι ζω εγώ, λέει ο Κύριος· και θα δοξάσω αυτούς που με δοξάζουν, και θα σας ετοιμάσω τόπο αναπαύσεως και χώρα ζώντων και τόπο θαυμαστής σκηνής. Είθε να τα ακούσετε αυτά, και να δείτε το φως του κόσμου και να αντικρίσετε τον ήλιο της δικαιοσύνης, και την απρόσιτη και ανεκλάλητη χαρά, και τον χορηγό της ζωής, και τον ταμία της αθανασίας, ο οποίος είναι ωραίος πάνω από κάθε ωραιότητα, γλυκύς και αγαπητός πάνω από κάθε επιθυμία· διότι ο ίδιος είναι ο απόλυτος πόθος.

Γι' αυτό πρέπει να προσέχουμε και να βρισκόμαστε σε συνεχή εγρήγορση, τέκνα και αδελφοί, και ας μην αποκοιμηθεί ποτέ κανείς ανάμεσά σας παρασυρόμενος στην κακία, αλλά όλοι ας γρηγορούμε και ας νήφουμε, ζώντας με ευπρέπεια σαν να βρισκόμαστε στο φως της ημέρας, χαίροντες για τις ελπίδες μας, ανακουφιζόμενοι από την προετοιμασία των μελλοντικών αναπαύσεων και από τις προσδοκίες των άφθαρτων ανταποδόσεων, ξεχνώντας κατά κάποιον τρόπο τις παρούσες δυσκολίες και θλίψεις, πιέζοντας καθημερινά την ίδια μας τη φύση προς την υπομονή, προς την καρτερία, υποτάσσοντας τη σάρκα στο πνεύμα, νικώντας με το να ηττώμαστε καλώς, τιμώμενοι με το να δεχόμαστε την καταισχύνη για χάρη του Κυρίου, πρωτεύοντας με το να επιλέγουμε την έσχατη θέση, αναδεικνυόμενοι με το να υπομένουμε την καταφρόνια για τον Θεό· και έτσι τρέχοντας, έτσι παλεύοντας, έτσι αγωνιζόμενοι θα λάβετε τον στέφανο της δικαιοσύνης, θα συνευφρανθείτε με τους μάρτυρες, θα αγαλλιάσετε με τους οσίους, εφόσον βεβαίως με τις άγιες προσευχές σας συμπαρασταθείτε και σε εμένα τον άθλιο, ώστε να βρεθούμε όλοι να στεκόμαστε εκ δεξιών του Χριστού, «με φωνή αγαλλιάσεως και δοξολογίας», σε χοροστασίες αγγελικών ύμνων, στην κατοικία όλων εκείνων που ευφραίνονται εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών, στον Οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.