Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 41:6

Για να μη δημιουργείται, λοιπόν, τέτοιου είδους ταραχή μέσα μας, ο Λόγος θέλει η ψυχή, εφόσον έχει «νουν Χριστού» όπως είπε ο Απόστολος, να τον χρησιμοποιεί ως καθοδηγητή, και μέσω αυτού αφενός να κυριαρχεί στα πάθη που βρίσκονται μέσα της, και αφετέρου να εξουσιάζει τα μέλη του σώματος, ώστε να υπακούουν στον Λόγο· έτσι ώστε, όπως το πλήκτρο δημιουργεί την αρμονία, με τον ίδιο τρόπο και ο ίδιος ο άνθρωπος, αφού γίνει ψαλτήριο και προσηλωθεί ολοκληρωτικά στο Πνεύμα, να υπακούει με όλα τα μέλη και τις κινήσεις του, και να υπηρετεί το θέλημα του Θεού. Εικόνα και τύπος μιας τέτοιας αταραξίας των λογισμών και γαλήνιας καταστάσεως είναι η εμμελής ανάγνωση των Ψαλμών. Διότι, όπως ακριβώς γνωρίζουμε και φανερώνουμε τα νοήματα της ψυχής μέσω των λόγων που προφέρουμε, έτσι, επειδή ο Κύριος θέλησε η μελωδία των λόγων να αποτελεί σύμβολο της πνευματικής αρμονίας που υπάρχει μέσα στην ψυχή, όρισε να ψάλλονται οι ωδές εμμελώς και να διαβάζονται οι ψαλμοί μελωδικά. Και αυτή είναι η επιθυμία της ψυχής, δηλαδή το να βρίσκεται σε καλή κατάσταση, όπως είναι γεγραμμένο: «Ευθυμεί κανείς ανάμεσά σας; Ας ψάλλει». Έτσι, ό,τι ταραχώδες, τραχύ και άτακτο υπάρχει μέσα της εξομαλύνεται· ενώ εκείνο που της προκαλεί λύπη θεραπεύεται, όταν εμείς ψάλλουμε: «Γιατί είσαι περίλυπη, ψυχή μου, και γιατί με αναστατώνεις;». Επίσης, η ψυχή θα αναγνωρίσει το σφάλμα της λέγοντας: «Τα δικά μου πόδια παρά λίγο να κλονιστούν»· και αυτό που έχει κυριευθεί από φόβο θα το ενισχύσει με την ελπίδα, λέγοντας: «Ο Κύριος είναι βοηθός μου, και δεν θα φοβηθώ τι θα μου κάνει ο άνθρωπος».

Γιατί είσαι περίλυπη, ψυχή μου, και γιατί με ταράζεις; Επιτιμά τις λύπες, οχυρωμένος με την ελπίδα στον Χριστό. Εάν έχει διαφυλαχθεί, λέγει, ω ψυχή, καιρός κατά τον οποίο η διά της πίστεως κλήση μας θα μας εισαγάγει, μαζί με τους εορτάζοντες, στη σκηνή, γιατί είσαι περίλυπη και καταπονείσαι από τις λύπες;

Γνωρίζοντας αυτό ο Γέροντας εν πνεύματι, είπε να του γραφτούν τα εξής: Προπάντων ασπαζόμαστε εν Κυρίω την αγάπη σου, και σε παρακαλούμε να αποβάλεις κάθε λυπηρό λογισμό, και με χαρά και φόβο Θεού να μελετήσεις και να κατανοήσεις όσα σου γράφτηκαν προηγουμένως στην πρώτη επιστολή. Διότι δεν σας γράψαμε τίποτα ως εντολή, έχοντας διδαχθεί από τον Απόστολο που λέει: «Όχι για να σας βάλω θηλιά». Αλλά διακρίνοντας για εσάς την καθεμία από τις πράξεις, ποια διαφορά ωφελείας έχει, καθώς όλοι ακούσαμε τον Σωτήρα να λέει στα Ευαγγέλια όσα είναι γραμμένα στον νόμο, το «Ου μοιχεύσεις, ου φονεύσεις», και τα εξής. Όταν δε εκείνος που τον ρώτησε είπε: «Όλα αυτά τα τήρησα, σε τι ακόμη υστερώ;», του απάντησε περί τελειότητος ότι «Εάν θέλεις να είσαι τέλειος, πώλησε τα υπάρχοντά σου», και τα υπόλοιπα τα οποία γνωρίζεις. Αλλά ο μισόκαλος περιφέρεται πάντοτε εμποδίζοντας κάθε αγαθό έργο. Διότι, βλέποντας την ωφέλεια που σας γράφτηκε, και πριν ακόμη κατανοήσετε τη δύναμη των όσων γράφτηκαν, παραλίγο να ταράξει τον λογισμό σας. Και είναι να απορεί κανείς πώς σκοτίζει τον νου του ανθρώπου, αρπάζοντας τον λογισμό του, ώστε να μην ωφεληθεί απολύτως τίποτα. Και δεν τον αφήνει να αναρωτηθεί ο ίδιος γιατί ταράσσεται και να πει στον εαυτό του «Γιατί είσαι περίλυπη, ψυχή μου, και γιατί με ταράσσεις; Έλπισε στον Θεό, διότι θα τον δοξολογήσω», και τα εξής.

Ώ αδελφέ, γιατί αποδυναμώθηκε η καρδιά σου, ώστε να αφήσεις τον Αγαπητό και να τρέχεις πίσω από τον εχθρό; Εγκατέλειψες τη φωνή του ποιμένα Χριστού και ακολούθησες τον λύκο, τον διάβολο; Τι έπαθες; Τι υπέμεινες; Τι είναι αυτές οι κραυγές, τις οποίες συγκαταλέγει ο Απόστολος μαζί με τα κακόφημα λέγοντας: «Κάθε κραυγή και βλασφημία και οργή ας εξαλειφθεί από εσάς μαζί με κάθε κακία»; Δεν έπαθες τίποτα πάνω από τις δυνάμεις σου, καθώς ο Απόστολος διακηρύττει: «Πιστός είναι ο Θεός, ο οποίος δεν θα επιτρέψει να πειραστούμε περισσότερο από όσο μπορούμε» και τα εξής. Ξύπνησε από αυτή την ταραχή των κακών λογισμών και πάρε τη ράβδο του σταυρού με την οποία αποδιώχνεις τους λύκους, δηλαδή τους δαίμονες. Και θυμήσου να πεις: «Γιατί είσαι περίλυπη, ψυχή μου, και γιατί με συνταράσσεις; Έλπισε στον Θεό, διότι θα τον δοξολογήσω, αυτός είναι η σωτηρία του προσώπου μου και ο Θεός μου.» Γίνε λοιπόν νηφάλιος και μην αναφλέγεσαι σαν άφρον παιδί που δεν έχει επίγνωση. Ενώ οφείλεις να ανεβείς μαζί με τον Χριστό στον σταυρό, να καρφωθείς με τα καρφιά και να κεντηθείς με τη λόγχη, τι υπομένεις, ταλαίπωρε, κραυγάζοντας βίαια κατά του Χριστού και υβρίζοντας τους αδελφούς σου; Πού είναι το «να προηγείστε δίνοντας τιμή ο ένας στον άλλον»; Αρκούν αυτά έως εδώ, διότι λέγει: «Δώσε στον σοφό αφορμή και θα γίνει σοφότερος.»

Εκεί λέει: «Θα φθάσω με φωνή αγαλλιάσεως και δοξολογίας, με ήχο ανθρώπων που εορτάζουν», υμνολογώντας δηλαδή, και αναπέμποντας τις υμνωδίες στον Χριστό που έσωσε, αναμειγνυόμενος με αυτούς που εορτάζουν. <Γιατί είσαι περίλυπη, ψυχή μου; Και γιατί με αναστατώνεις; Ήλπισε στον Θεό, διότι θα τον δοξολογήσω· η σωτηρία του προσώπου μου είναι ο Θεός μου.> (A f. 229, B f. 154, I f. 214) Ο σταυρωτής λαός επιτιμά τις λύπες χρησιμοποιώντας την ελπίδα στον Χριστό, και λέει: Εάν, ω ψυχή, έχει φυλαχθεί ο καιρός κατά τον οποίο η κλήση μας μέσω της πίστεως θα μας οδηγήσει μαζί με αυτούς που εορτάζουν στη σκηνή, γιατί είσαι περίλυπη και καταπονείσαι από τις λύπες; Ήλπισε στον Θεό· διότι θα τον δοξολογήσω, και αυτός θα είναι η σωτηρία του προσώπου μου. Το πρόσωπο δε, φαίνεται εδώ να το λέει αντί του κάλλους· διότι σε αυτούς που πιστεύουν στον Χριστό αρμόζει το θεϊκό κάλλος· καθώς μορφοποιείται μέσα τους μέσω του αγιασμού και της δικαιοσύνης [σύμφωνα με άλλους κώδικες: σωφροσύνης]. Στους απίστους όμως θα ακολουθήσει οπωσδήποτε η ασχήμια· διότι δεν διαθέτουν το θεϊκό και άφθαρτο κάλλος για να τους κοσμεί. Γι' αυτό και σε εκείνους που, μετά την πίστη, τίμησαν τη δικαιοσύνη του νόμου, ο θεσπέσιος Παύλος γράφει λέγοντας: «Τεκνία μου, για τα οποία πάλι δοκιμάζω ωδίνες, μέχρις ότου μορφωθεί ο Χριστός μέσα σας.» Επομένως, όταν ο Χριστός μορφωθεί μέσα σας, τότε κατεργάζεται τη σωτηρία του προσώπου της ψυχής, δηλαδή του κάλλους της.

Αλλά αυτό ήταν για μένα πιο ανυπόφορο, το να χλευάζομαι από αυτούς, οι οποίοι φώναζαν διαρκώς: Πού είναι ο Θεός σου; το οποίο σημαίνει: Ποιος λοιπόν θα σε γλιτώσει από τους διωγμούς; Και πού είναι εκείνος που παλαιότερα υποσχόταν να σε βοηθήσει, στον οποίο στήριξες κάθε σου ελπίδα; Διότι στους αγίους δεν είναι ανεκτή η κακολογία εναντίον του Θεού. <Γιατί είσαι περίλυπη, ψυχή μου, και γιατί με αναστατώνεις; Έλπισε στον Θεό, διότι θα τον δοξολογήσω, κ.λπ.> (A f. 252. Κυρίλλου και Θεοδωρήτου.) Χαρακτηριστικό αυτών που υποφέρουν είναι το να στρέφουν διαρκώς λογισμούς μέσα τους, άλλοτε απελπισίας και άλλοτε ελπίδας. Αυτό κάνει και εδώ τόσο ο Ισραήλ που μετανοεί, όσο και ο αιχμάλωτος. Διότι, αφού καθένας τους δάκρυσε αρκετά για τη συμφορά, παραγγέλλει και πάλι στην ψυχή του να μη λιώνει από τη λύπη ούτε να ταράσσεται, αλλά να θέτει την ελπίδα της στον Θεό και να τον ευχαριστεί. Αυτός, λαμβάνοντας μορφή δούλου, έγινε η σωτηρία του προσώπου μας, δηλαδή της ομορφιάς της ειρήνης την οποία εμείς ρυπάναμε. —(I f. 218) Έπειτα, ανυψώνοντας και πάλι την ψυχή του σε ευθυμία και [μην] αφήνοντάς την να μαραζώνει εντελώς από τη θλίψη, αποβλέπει σοφά στην ελπίδα στον Θεό και λέει: «Γιατί είσαι περίλυπη, ψυχή μου; Και γιατί με αναστατώνεις; Έλπισε στον Θεό, διότι θα τον δοξολογήσω. Η σωτηρία του προσώπου μου είναι ο Θεός μου.» Την ερμηνεία δε αυτών την έχουμε ήδη παραθέσει προηγουμένως.

Κεφάλαιο 70. Αγαπητέ, εάν σε ενοχλήσει πνεύμα ακηδίας, μην καταπίπτεις, αλλά δεήσου στον Κύριο και θα σου παράσχει μακροθυμία, και μετά την προσευχή, αφού καθίσεις, συγκέντρωσε τους λογισμούς σου και παρηγόρησε την ψυχή σου σύμφωνα με εκείνον που λέει: γιατί είσαι περίλυπη, ψυχή μου, και γιατί με αναστατώνεις;

Έλπισε στον Θεό, διότι θα τον δοξολογήσω· αυτός είναι η σωτηρία του προσώπου μου και ο Θεός μου. Και πες: γιατί ολιγωρείς, ψυχή μου; Μήπως πρέπει να κατοικούμε για πάντα σε αυτόν τον βίο; Άκουσε αυτόν που λέει: πάροικος είμαι εγώ στη γη και παρεπίδημος, όπως όλοι οι πατέρες μου. Αναλογίσου αυτούς που κατοίκησαν προηγουμένως στο μοναστήρι, όπου εσύ τώρα παροικείς, και μάθε και δες ότι, όπως ακριβώς εκείνοι απήλθαν από αυτόν τον κόσμο, έτσι και εμείς, όταν το θελήσει ο Θεός, αφού περάσουμε ως πάροικοι, πρέπει να αναχωρήσουμε. Η δε ζωή των δικαίων υφίσταται μετά την τελευτή. Γι' αυτό και ο Προφήτης λέει, επιποθώντας τη μέλλουσα ζωή: όπως ακριβώς επιποθεί η έλαφος τις πηγές των υδάτων, έτσι επιποθεί και η ψυχή μου προς εσένα, Θεέ. Πότε θα έλθω και θα εμφανιστώ ενώπιον του προσώπου του Θεού; Διότι οι Άγιοι θεωρούσαν τον παρόντα βίο ως δεσμωτήριο.

κθ'. Πες στην ψυχή σου, ώ άνθρωπε: έως πότε θα είσαι περίλυπη, ψυχή μου, έως πότε θα με ταράζεις; Έλπισε στον Κύριο και θα αποτινάξεις τους δόλιους λογισμούς. Διότι, αν δεν είχες τον νου σου στα γήινα, δεν θα μπλεκόσουν σε τέτοια δίχτυα. Πλην όμως αυτό να γνωρίζεις, ότι κάθε άνθρωπος, είτε βρίσκεται σε αξίωμα είτε σε ταπείνωση, εφόσον πολιτεύεται σύμφωνα με το θέλημα του Θεού, δεν είναι απορριπτέος. Αν όμως κάποιος θαυμάζει τα πρόσκαιρα και επιδιώκει την απόλαυση από αυτά, έχει στερήσει από τον εαυτό του την παρηγοριά των δικαίων.

Γι' αυτό ακριβώς, γνωρίζοντας καλά ότι μετά τα λυπηρά θα μεταβώ στον τόπο της θαυμαστής σκηνής, έως τον οίκο του Θεού, με φωνή αγαλλιάσεως και δοξολογίας από ήχο εορταστών, αυτά θυμήθηκα· και δεν έχασα την ελπίδα μου, αλλά μέσα μου εξέχεα την ψυχή μου. Και επειδή τέτοιες ελπίδες έτρεφε μέσα του, εύλογα παρηγορεί τον εαυτό του και λέει: «Γιατί είσαι περίλυπη, ψυχή μου, και γιατί με αναστατώνεις; Έλπισε στον Θεό, διότι θα τον δοξολογήσω ως σωτηρία του προσώπου μου και Θεό μου»· διότι ενθαρρύνει τον εαυτό του και τον προέτρεπε να υπομένει γενναία τα παρόντα θλιβερά. Λέγοντας δε ο Σύμμαχος, «Ότι θα προσέλθω στη σκηνή, θα μεταφερθώ έως τον οίκο του Θεού, με φωνή ευφημίας και δοξολογίας πλήθους που πανηγυρίζει»· ή κατά τον Ακύλα, «Αινέσεως και ευχαριστίας πλήθους που εορτάζει»· φανερώνει ποιο θα είναι το τέλος εκείνων που στον παρόντα βίο υπομένουν γενναία καθετί που επέρχεται. Διότι αυτούς θα τους υποδεχθεί το τρισμακάριο τέλος, η θαυμαστή σκηνή του Θεού και ο εσώτατος οίκος Του, στον οποίο οι άξιοι, μεταφερόμενοι και υψούμενοι μετέωροι από τις αγγελικές δυνάμεις, θα εισαχθούν. Αυτά ακριβώς γνωρίζοντας και ο Απόστολος έλεγε: «Θα αρπαγούμε μέσα σε νεφέλες για να προϋπαντήσουμε τον Κύριο στον αέρα, και έτσι θα είμαστε πάντοτε μαζί με τον Κύριο».

Εάν λοιπόν γίνεται χαρά στους ουρανούς από τους αγγέλους του Θεού για έναν αμαρτωλό που μετανοεί, εύλογα, όταν μια θεοφιλής ψυχή, μετά τον επαρκή και παρόντα βίο πνευματικής ασκήσεως, αξιώνεται την είσοδο στα επουράνια άγια, υψώνεται φωνή επευφημίας από ένα πλήθος που πανηγυρίζει και ευχαριστεί για τη σωτηρία εκείνου που σώζεται. Έχοντας πειστεί ότι αυτά είναι αληθινά εκείνος που μαθήτευσε σε αυτά, δικαιολογημένα λέει προς τον εαυτό του: «Γιατί είσαι περίλυπη, ψυχή μου, και γιατί με ταράζεις;». Ή, σύμφωνα με τον Σύμμαχο: «Γιατί καταβάλλεσαι, ψυχή μου, και γιατί θορυβείς εναντίον μου;».

Έλπιζε στον Θεό, διότι συνεχώς θα του αναπέμπω δοξολογία για τις σωτηρίες του προσώπου του· ή «στις σωτηρίες του προσώπου του», σύμφωνα με τον Ακύλα. Διότι, αφού βρεθώ οσονούπω στη σκηνή του Θεού, και αφού μεταφερθώ από αγίους αγγέλους εξαιτίας του ύψους και της επουράνιας ανύψωσής της, θα παραστώ ενώπιον του προσώπου του Θεού και θα απολαύσω τη θέα της σωτηρίας του· έχοντας αξιωθεί αυτά, στον κατάλληλο καιρό θα του αναπέμψω τη δοξολογία και την οφειλόμενη ευχαριστία.

Γιατί είσαι περίλυπη, ψυχή μου, και γιατί με αναστατώνεις; Έλπισε στον Θεό, διότι θα τον δοξολογήσω· αυτός είναι η σωτηρία του προσώπου μου και ο Θεός μου. Ο Σύμμαχος όμως λέει: «Γιατί καταρρέεις, ψυχή μου, και γιατί θορυβείσαι εναντίον μου; Περίμενε τον Θεό· διότι παντοτινά θα τον δοξολογώ, τη σωτηρία του προσώπου μου και τον Θεό μου». Περίμενε, λέει, ώστε να μπορέσεις και εσύ κάποτε να πεις: «Με υπομονή περίμενα τον Κύριο, και με πρόσεξε». Αλλά και «έλπισε στον Θεό»· διότι η ελπίδα δεν καταισχύνει. Γιατί, λοιπόν, θα έπρεπε να ταράζεσαι; Και γιατί να γίνεσαι περίλυπη, εφόσον προσδοκώνται τόσα αγαθά; Διότι «ακόμη λίγο, και αυτός που έρχεται θα φθάσει και δεν θα καθυστερήσει», και το φως θα αποσταλεί, και η αλήθεια θα φανερωθεί, και τα όσα προφητεύτηκαν θα εκπληρωθούν· και ο τελικός σκοπός κάθε λόγου είναι η σωτηρία του προσώπου, ο ίδιος ο Θεός μου. Όταν δηλαδή αξιωθώ, αφού παραστώ ενώπιον του Θεού, να αντικρίσω πρόσωπο με πρόσωπο τη σωτηρία, για την οποία γίνεται πολύς λόγος μέσα σε όλες τις Γραφές· τότε ακριβώς θα τον δοξολογήσω ως Θεό μου και Σωτήρα μου. Και πολύ ορθά συνέδεσε το φως με την αλήθεια· διότι ό,τι είναι το αισθητό φως για τα μάτια του σώματος, τούτο είναι η αλήθεια για τα μάτια της ψυχής, τα οποία ατενίζουν τη φύση των πραγμάτων και δεν εξαπατώνται πλέον, αλλά μέσω της ίδιας της κατανόησης των όντων φωτίζονται και αποκτούν τη γνώση της αλήθειας.

Αφού λοιπόν πέτυχε τον σκοπό της νίκης και αφού γνώρισε πόσο μεγάλη είναι η διαφορά μεταξύ αυτού και του πονηρού πατρός, καταναλώνοντας και εξαφανίζοντας μέσα του κάθε θηριώδη και ιοβόλο λογισμό, σύμφωνα με τη φύση των ελαφιών στα οποία είναι έμφυτη η δύναμη να αφανίζουν τα ερπετά, μιμείται το ελάφι και ως προς τη δίψα και διψά για τις θείες πηγές, οι οποίες ταυτίζονται με τη θεία φύση, η οποία είναι μεν μία, αλλά θεωρείται εν Τριάδι. Διότι λέει: «Όπως ακριβώς επιποθεί το ελάφι τις πηγές των υδάτων, έτσι επιποθεί η ψυχή μου προς εσένα, ω Θεέ». Έπειτα παρηγορεί τη δίψα η οποία κατέχεται από την επιθυμία και σπεύδει να επιτύχει το ποθούμενο, και η οποία θεωρεί ως συμφορά και την παραμικρή αναβολή της μετοχής στα αγαθά, λέγοντας τόσο στο μέσο όσο και στο τέλος της ψαλμωδίας: «Γιατί είσαι περίλυπη, ψυχή μου;» και «Έλπισε στον Θεό»· εφόσον η θεία ελπίδα μάς εγγυάται αληθινά την αγαθή απόλαυση. Και έτσι προχωρά στο επόμενο, όπου ανανεώνεται μέσω του θείου θυσιαστηρίου· και στη συνέχεια πάλι αναδεικνύει νικητές εκείνους που έλκουν την καταγωγή τους από τον Κορέ, αποδεικνύοντας ότι η ευδοκίμηση ενώπιον του Θεού δεν μειώνεται εξαιτίας της κακής καταγωγής των πατέρων.

Εννοεί το σώμα του Αδάμ, το οποίο αφού προσέλαβε (ο Κύριος) έσωσε τον άνθρωπο. Εν φωνή: Διότι, όταν ο Κύριος ήλθε στη γη, γέμισε τα πάντα με αγαλλίαση, καθώς η ανθρωπότητα εξομολογούνταν στον Θεό, ώστε η σωτηρία που συντελέστηκε να αντηχήσει σε όλη την κτίση, ενώ οι πιστοί εόρταζαν για τα μυστήρια. Ίνα τι περίλυπος: Διότι ο Πέτρος, όταν περιέπεσε στην άρνηση, έγινε περίλυπος έως θανάτου, γι' αυτό και έκλαψε πικρά, ταρασσόμενος στη διάνοια και διακατεχόμενος από θλίψη. Έλπισον: Διότι είχε ελπίδα σωτηρίας, επειδή γνώριζε ότι δεν αρνήθηκε από καρδιάς, αλλά από φόβο, γι' αυτό έλεγε στον εαυτό του: έλπισε στον Θεό, διότι θα τον δοξολογήσω. Σωτήριον: Διότι έβλεπε κατά πρόσωπο τη μελλοντική σωτηρία και ότι γι' αυτόν τον λόγο ήλθε, για να καλέσει τους αμαρτωλούς σε μετάνοια. Προς εμαυτόν: Διότι ο Πέτρος είχε θόρυβο και τρόμο στην ψυχή του, μήπως τελικά απορριφθεί. Υπαινίσσεται δε και την ώρα του πάθους, κατά την οποία έλεγε ο Κύριος: περίλυπη είναι η ψυχή μου έως θανάτου. Δι' αυτό θα σε θυμηθώ: Από τη γη του Ιορδάνη, διότι σε αυτόν κατέβηκε ο Κύριος.

Εισέρχεται κάποιος εδώ, πιεζόμενος από λύπη και από τις αντίξοες περιστάσεις της ζωής, και εξαιτίας αυτού βυθίζεται στην αθυμία· εισερχόμενος όμως και ακούγοντας αμέσως τον προφήτη να λέει: «Γιατί είσαι περίλυπη, ψυχή μου, και γιατί με ταράζεις; Έλπισε στον Θεό, διότι θα τον δοξολογήσω· αυτός είναι η σωτηρία του προσώπου μου και ο Θεός μου», αναχωρεί έχοντας λάβει επαρκή παρηγοριά και έχοντας αποτινάξει όλη εκείνη την αθυμία.

Ακόμη κι αν έχεις διάδημα στο κεφάλι σου και υψηλοφρονείς, θα μάθεις ότι «δεν σώζεται ο βασιλιάς εξαιτίας της πολλής του δύναμης, και ο γίγαντας δεν θα σωθεί από το πλήθος της ισχύος του»· και έτσι θα μπορέσεις να μετριάσεις το φρόνημά σου. Εάν είσαι πλούσιος και ένδοξος, θα ακούσεις πάλι τον Ψαλμωδό να λέει: «Αλίμονο σε εκείνους που στηρίζονται στη δύναμή τους και καυχώνται για το πλήθος του πλούτου τους»· και ότι «οι ημέρες του ανθρώπου είναι σαν το χορτάρι, σαν το άνθος του αγρού, έτσι θα ανθίσει»· και, «δεν θα κατέλθει μαζί του η δόξα του»· και έτσι δεν θα θεωρήσεις τίποτε από τα επίγεια ως σπουδαίο. Διότι, όταν το πιο λαμπρό από όλα, η δόξα και η εξουσία, είναι τόσο ευτελές, τι άλλο από τα επίγεια θα μπορούσε να είναι άξιο λόγου; Μήπως όμως περιήλθες σε αθυμία; Άκουσέ τον να λέει: «Γιατί είσαι περίλυπη, ψυχή μου, και γιατί με αναστατώνεις; Έλπισε στον Θεό, διότι θα Τον δοξολογήσω». Μήπως πάλι βλέπεις ανθρώπους να ευημερούν χωρίς να το αξίζουν; Πες: «Μη ζηλεύεις τους πονηρούς, διότι σαν το χορτάρι θα ξεραθούν, και σαν τα χλωρά χόρτα γρήγορα θα πέσουν».

Πες: Γιατί είσαι περίλυπη, ψυχή μου, και γιατί με αναστατώνεις; Έλπισε στον Θεό, διότι θα τον δοξολογήσω. Αλλά μήπως βλέπεις ανθρώπους να ευημερούν χωρίς να το αξίζουν; Άκουσε εκείνον που λέει ότι, σαν το χορτάρι γρήγορα θα ξεραθούν, και σαν τα χλωρά φυτά γρήγορα θα μαραθούν.

Εντούτοις, εάν μεν ο προηγούμενος βίος σου ήταν, όπως είπα, διεφθαρμένος και πονηρός, θα ήταν δυνατόν να περάσει αυτό από το μυαλό κάποιου· τώρα όμως, αν και εκείνος (ο βίος) υπολειπόταν του παρόντος, ήταν και αυτός κόσμιος και γεμάτος από πολλή σεμνότητα, ώστε να μας είναι από παντού φανερό ότι αυτά τα παλαίσματα αποτελούν υπόθεση στεφάνων και μεγαλύτερου σκοπού. Πρέπει λοιπόν, όπως είπα, να ανακινεί κανείς και αυτούς και παρόμοιους λογισμούς, αλλά πρέπει μαζί με αυτούς, ή μάλλον και πριν από αυτούς, να διασκορπίζει αυτό το σκοτάδι με προσευχές και ικεσίες. Διότι και ο μακάριος Δαβίδ, εκείνος ο θαυμαστός και μέγας άνδρας, χρησιμοποιούσε συνεχώς αυτά τα φάρμακα, και έτσι απέκρουε τις πολλές οδύνες των θλίψεων, άλλοτε προσευχόμενος και λέγοντας: «Οι θλίψεις της καρδιάς μου πληθύνθηκαν· βγάλε με από τις ανάγκες μου»· και άλλοτε πάλι ανακινώντας ευσεβείς λογισμούς: «Γιατί είσαι περίλυπη, ψυχή μου, και γιατί με αναστατώνεις; Έλπισε στον Θεό, διότι θα Τον δοξολογήσω». Και πάλι, στρεφόμενος από τους λογισμούς στις προσευχές, λέει: «Δώσε μου άνεση, για να ανακουφιστώ πριν απέλθω και πάψω πλέον να υπάρχω»· και από τις προσευχές στους λογισμούς: «Τι άλλο υπάρχει για μένα στον ουρανό, και τι άλλο εκτός από Σένα θέλησα πάνω στη γη;» Έτσι και ο Ιώβ απέκρουε με λογισμούς τη γυναίκα του που τον προέτρεπε με σατανικά λόγια, και την επιτιμούσε λέγοντας: «Γιατί μίλησες όπως θα μιλούσε μία από τις άφρονες γυναίκες;»

Ώ, πόσα και πόσο μεγάλα κακά γεννιούνται από την αναρχία! Πείνα, πόλεμος, λεηλασίες χωριών, στέρηση χρημάτων, απαγωγές, οι φόβοι για δουλεία και θάνατο. ΤΙΤΛΟΣ ΚΓ΄. — Περί ακηδίας και αθυμίας. «Γιατί είσαι περίλυπη, ψυχή μου; Και γιατί με ταράζεις;» «Όταν κυριεύτηκε από ακηδία η καρδιά μου, με ύψωσες πάνω σε πέτρα.» «Βυθίστηκα σε σκέψεις και ολιγοψύχησε το πνεύμα μου.» «Νύσταξε η ψυχή μου από την ακηδία· στερέωσέ με με τους λόγους σου. Αθυμία με κατέλαβε εξαιτίας των αμαρτωλών που εγκαταλείπουν τον νόμο σου.» «Δυναμώστε, χέρια χαλαρωμένα και γόνατα παραλυμένα.

Βίωσε, λοιπόν, σε τέτοιο βαθμό την καλή αλλοίωση και πορεύτηκε τον δρόμο που οδηγεί στην αρετή, ώστε με την ευσέβειά του να ξεπεράσει την άγνοια των παλαιών του ανομιών. Αφού έζησε κατ' αυτόν τον τρόπο επί τέσσερα χρόνια, με μετάνοια, με δάκρυα και με κάθε αρετή, προσβλήθηκε από ασθένεια, από την οποία και πέθανε. Όταν δε πλησίασε το τέλος, άρχισε να φοβάται και να αγωνιά, φέρνοντας στη μνήμη του τα κακά που είχε πράξει. Ο δε Ιωάσαφ με παρηγορητικά λόγια του ελάφραινε το βάρος που τον είχε κυριεύσει, λέγοντάς του: «Γιατί είσαι περίλυπος, πατέρα μου, και γιατί ταράζεις τον εαυτό σου; Έλπισε στον Θεό και εξομολογού σε Αυτόν, ο Οποίος είναι η ελπίδα όλων των περάτων της γης και όσων βρίσκονται μακριά στη θάλασσα, και ο Οποίος ανακράζει μέσω του προφήτη λέγοντας: "Λουσθείτε, γίνετε καθαροί, αφαιρέστε τις πονηρίες από τις ψυχές σας ενώπιον των οφθαλμών μου, μάθετε να κάνετε το καλό"· και, "Εάν οι αμαρτίες σας είναι σαν το πορφυρό, θα τις λευκάνω σαν το χιόνι· και εάν είναι κατακόκκινες, θα τις λευκάνω σαν το μαλλί". Μη φοβάσαι λοιπόν, πατέρα μου, και μη διστάζεις· διότι οι αμαρτίες εκείνων που επιστρέφουν στον Θεό δεν νικούν την άπειρη αγαθότητά Του. Διότι αυτές, όσες κι αν είναι, υπόκεινται σε μέτρο και αριθμό, ενώ εκείνη είναι αμέτρητη και αναρίθμητη. Δεν είναι δυνατόν, επομένως, αυτό που υπόκειται σε μέτρο να υπερισχύσει του αμέτρητου».

Σχετικά δε με το προκείμενο πάθος: «Γιατί είσαι περίλυπη, ψυχή μου, και γιατί με συνταράζεις; Έλπισε στον Θεό και θα τον δοξολογήσω», δηλαδή, θα τον ευχαριστήσω λέγοντας: «Είναι η σωτηρία του προσώπου μου και ο Θεός μου. Μέσα μου η ψυχή μου ταράχτηκε». «Έγινα περίλυπος έως θανάτου· και αν είναι δυνατόν, Πατέρα, ας παρέλθει αυτό το ποτήρι». «Γι' αυτό θα σε θυμηθώ από τη γη του Ιορδάνη και του Ερμών, από το μικρό όρος», όταν και εγώ καθώς θα βαπτίζομαι θα με μαρτυρήσεις ως «Υιό σου αγαπητό». «Η άβυσσος επικαλείται την άβυσσο», ο Υιός τον Πατέρα, «στη φωνή των καταρρακτών σου», δηλαδή, να ακουστεί φωνή από τα απόκρυφά σου, που να με επιμαρτυρεί ως Υιό σου, και αυτό σημαίνει το «θα σε θυμηθώ από τη γη του Ιορδάνη και του Ερμών» και τα εξής. «Όλοι οι μετεωρισμοί σου και τα κύματά σου», δηλαδή, ολοκληρωτικά οι οφθαλμοί σου και τα θελήματά σου, «πέρασαν πάνω από εμένα». Και εσύ μεν «την ημέρα θα παραγγείλεις το έλεός σου σε εμένα· ενώ τη νύχτα η ωδή μου» λέει προς εσένα: «Ενώ είσαι ο υπερασπιστής μου, γιατί με ξέχασες; Και γιατί πορεύομαι σκυθρωπός, καθώς με καταθλίβει ο εχθρός μου» λαός; «Όταν συντρίβονταν τα οστά μου, με ονείδιζαν οι εχθροί μου», αν και στην πράξη δεν συνέτριψαν τα οστά μου επειδή με είδαν ότι είχα ήδη πεθάνει· τα συνέτριψαν όμως ως προς την προαίρεση, και ονειδίζοντας έλεγαν: «Αν είσαι Υιός του Θεού, κατέβα από τον σταυρό και θα σε πιστέψουμε». «

«Διότι εσύ είσαι ο Θεός, το στήριγμά μου· γιατί με απώθησες; Και γιατί πορεύομαι σκυθρωπός, όταν με καταθλίβει ο εχθρός;» Ρωτάει, όχι επειδή αγνοεί την ευδοκία του Πατέρα, αλλά για να αποδείξει σαφέστερα στον κόσμο την τέλεια ενσάρκωση. Γι' αυτό και έλεγε: «Εξαπόστειλε το φως σου και την αλήθειά σου». Και σαν να τα βρήκε αμέσως έτοιμα μαζί του, λέει: «Αυτά με οδήγησαν και με έφεραν στο άγιο όρος σου και στα σκηνώματά σου» τα επουράνια, από τα οποία δεν αποχωρίστηκα. «Θα εισέλθω στο θυσιαστήριο του Θεού, του Θεού που ευφραίνει τη νεότητά μου, και θα σε δοξολογήσω με την κιθάρα» της ανθρώπινης φύσης που προσέλαβα, «ω Θεέ, ο Θεός μου». Εφόσον λοιπόν τέτοια είναι η έκβαση των πραγμάτων: «Γιατί είσαι περίλυπη, ψυχή μου; Και γιατί με αναστατώνεις; Έλπισε στον Θεό, διότι θα τον δοξολογήσω· αυτός είναι η σωτηρία του προσώπου μου και ο Θεός μου».

ΞΔ'. Όταν σου συμβούν αυτά, μοναχέ, και βρεις μεγάλο ζήλο και πόθο τελειότητας στην ψυχή σου, ώστε να επιθυμείς να εκπληρώσεις κάθε εντολή του Θεού και να μην παραπέσεις και αμαρτήσεις ούτε καν με έναν αργό λόγο, και να μην υστερήσεις σε τίποτα από τους παλαιούς αγίους ως προς την πράξη, τη γνώση και τη θεωρία, βλέπεις όμως τον εαυτό σου να εμποδίζεται από εκείνον που σπέρνει κρυφά τα ζιζάνια της αθυμίας να φτάσει σε τόσο μεγάλο ύψος αγιοσύνης, με το να σου υποβάλλει λογισμούς και να σου λέει: «Είναι αδύνατο για σένα να σωθείς μέσα στον κόσμο και να φυλάξεις όλες τις εντολές του Θεού ανελλιπώς», τότε εσύ, αφού καθίσεις μόνος σου σε μια γωνία, συμμαζέψου, συγκέντρωσε τον λογισμό σου και δώσε καλή συμβουλή στην ψυχή σου, λέγοντας: «Γιατί είσαι περίλυπη, ψυχή μου, και γιατί με ταράζεις; Έλπισε στον Θεό, διότι θα Τον δοξολογήσω. Διότι η σωτηρία του προσώπου μου δεν είναι τα έργα μου, αλλά ο Θεός μου». Διότι ποιος θα δικαιωθεί από τα έργα του νόμου; Διότι κανένας ζωντανός δεν θα δικαιωθεί ενώπιόν Σου. Αλλά από την πίστη στον ίδιο τον Θεό μου ελπίζω να σωθώ, μέσω της ανέκφραστης ευσπλαχνίας Του δωρεάν. «Ύπαγε οπίσω μου, Σατανά», τον Κύριο τον Θεό μου προσκυνώ και Αυτόν λατρεύω από τη νεότητά μου, Αυτόν που δύναται να με σώσει μόνο με το έλεός Του. Απομακρύνσου λοιπόν από εμένα. «Ο Θεός που με δημιούργησε κατ' εικόνα και καθ' ομοίωσή Του θα σε καταργήσει».

Ας πει ο καθένας μας μαζί με τον θείο Δαβίδ: Γιατί είσαι περίλυπη, ψυχή μου, και γιατί με ταράζεις; Ήλπισε στον Θεό, διότι θα τον δοξολογήσω. Διότι, εάν υποφέρουμε μέσω της ασκήσεως, θα συμβασιλεύσουμε κιόλας μαζί του. Υπάρχουν και εδώ στεφάνια μαρτυρίου, επειδή και το κοινοβιακό σύστημα έχει ανακηρυχθεί στάδιο αθλήσεως. Πόσο μακάριος είναι λοιπόν ο υποτακτικός;

Πράγματι, αδελφοί, είναι καλό το εμπόριό σας· διότι, εγκαταλείποντας τα φθαρτά, θα λάβετε τα άφθαρτα· αφού στερηθήκατε τους γονείς σας, αποκτήσατε πατέρα τον Κύριο· αποξενωμένοι από τους αδελφούς σας, θα κατοικήσετε μαζί με τους αγίους, ως γένος εκλεκτό, βασίλειο ιεράτευμα· αντί της πατρίδας που σας γέννησε και σας έθρεψε, έχει οριστεί ως πατρίδα σας η άνω πόλη, της οποίας τεχνίτης και δημιουργός, όπως είναι γραμμένο, είναι ο Θεός. Αντί για οικία πρόσκαιρη και φθαρτή, σας περιμένουν οι σκηνές των οσίων και των δικαίων· αντί για μάταιη δόξα και τιμή που χάνεται, το θείο και ισάγγελο αξίωμα· αντί για προσφορές δώρων και σωματική καλοπέραση, η απόλαυση των αιώνιων αγαθών· αντί για την υποταγή και την κοπή του δικού σας θελήματος, η αγαλλίαση μαζί με τους μάρτυρες· αντί για την απομόνωση και την αποξένωση από τους συγγενείς, η συγγένεια με όλους τους αγίους. Γιατί λοιπόν αδρανούμε; Γιατί καταπίπτουμε ή ορισμένοι ακόμη και σκυθρωπάζουμε; Ας πει ο καθένας μαζί με τον θείο Δαβίδ: «Γιατί είσαι περίλυπη, ψυχή μου; Και γιατί με ταράζεις; Έλπισε στον Θεό, διότι θα Τον δοξολογήσω». Διότι, εάν συμπάσχουμε μέσω της ασκήσεως, θα συμβασιλεύσουμε κιόλας μαζί Του. Υπάρχουν και εδώ στεφάνια μαρτυρίου, επειδή και ο κοινοβιακός τρόπος ζωής έχει ανακηρυχθεί στάδιο πνευματικής αθλήσεως.