Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 41:9

Ως φωνές των καταρρακτών θα μπορούσαν να νοηθούν οι ορμητικές πτώσεις του χαλαζιού. Αλλού πάλι, καταρράκτες είναι οι προφήτες του Θεού. «Όλοι οι μετεωρισμοί σου και τα κύματά σου πέρασαν από πάνω μου». Πάλι υπενθυμίζει στον εαυτό του ένα άλλο θαύμα. Διότι πέρασαν μέσα από τη θάλασσα, προσπαθώντας να ξεφύγουν από τη μοχθηρία του Φαραώ. Και φαίνονταν μεν οι μετεωρισμοί των κυμάτων, δηλαδή οι ανυψώσεις τους, να ορμούν εναντίον τους· αλλά δεν τους έβλαψαν καθόλου, διότι τα ύδατα στερεώθηκαν σαν τείχος. [«Άβυσσος άβυσσον επικαλείται». Άβυσσος είναι ο Πατέρας, άβυσσος είναι ο Υιός. Η άβυσσος των αμαρτιών επικαλείται την άβυσσο της ευσπλαχνίας του Θεού, για να συντρίψει την αμαρτία, τους αιτίους της και τη φθορά· με την έννοια ότι: «Έχεις τη συνήθεια να δείχνεις συγκατάβαση στους αμαρτωλούς που σε παρακαλούν. Γιατί, λοιπόν, μας παραβλέπεις ενώ προσπίπτουμε σε εσένα;»] «Την ημέρα θα παραγγείλει ο Κύριος το έλεός του, και τη νύχτα η ωδή του». Πάλι θυμάται ένα άλλο θαύμα.

Και αυτό σημαίνει: Την ημέρα θα δώσει εντολή ο Κύριος για το έλεός Του. Προσευχή προς τον Θεό της ζωής μου. Έχοντας ήδη πιστέψει, αναφέρει τα λόγια που αρμόζουν στους πιστούς, αποδίδοντας σε Αυτόν τη δική του ζωή. Θα πω στον Θεό: Είσαι ο αντιλήπτοράς μου. Ο λαός που μετανοεί επαναλαμβάνει την ικεσία, επικαλούμενος ακόμη περισσότερο τον Θεό για έλεος.

Ως φωνές καταρρακτών θα μπορούσαν να νοηθούν οι πτώσεις του χαλαζιού. <Όλοι οι μετεωρισμοί σου και τα κύματά σου πέρασαν από πάνω μου.> (A f. 230 b, I f. 215 b, L f. 114) Έπειτα, αμέσως μνημονεύουν ένα άλλο θαύμα· διότι πέρασαν μέσα από την Ερυθρά Θάλασσα, αποφεύγοντας τη μοχθηρία του Φαραώ· και ενώ φαινόταν ότι οι μετεωρισμοί των κυμάτων, δηλαδή οι ανυψώσεις, στρέφονταν εναντίον τους, εντούτοις δεν τους έβλαπταν καθόλου· αυτό, νομίζω, σημαίνει το: «Όλοι οι μετεωρισμοί σου και τα κύματά σου πέρασαν από πάνω μου»· διότι τα ύδατα πήχθηκαν σαν τείχος, και η διάβαση διατηρήθηκε ξηρή. <Την ημέρα θα εντείλει ο Κύριος το έλεός του, και τη νύχτα θα είναι η ωδή προς αυτόν [ή αυτού].> (A f. 251, K f. 84 b. Κυρίλλου και Θεοδωρήτου.) Και βέβαια, κατά τη διάρκεια της ημέρας ο Θεός, δηλαδή φανερά και τρόπον τινά μέσα στο φως, υπόσχεται το έλεος μέσω της φωνής των αγίων· το φανερώνει δε, δηλαδή το καθιστά εμφανές, και το φέρνει εις πέρας μέσα στη νύχτα, δηλαδή με τρόπο αφανή. Ίσως όμως να θέλει να υποδηλώσει και την ταχύτητα της βοήθειας του Θεού. Διότι, όπως ακριβώς, επειδή το θέλησες, έφερες εναντίον μου κύματα εχθρών, έτσι, όταν θελήσεις να με απαλλάξεις, θα μου παράσχεις την επικουρία οξύτατα, ώστε άμα τη προσταγή σου τίποτα να μην με εμποδίσει να σε ευχαριστήσω, και να μην υπάρξει κανένα ενδιάμεσο μεταξύ του προστάγματός σου και της απελευθέρωσης [στον κώδικα: απόλαυσης]. (

(B f. 156) Τρίτον, επισυνάπτει στα προλεχθέντα ένα σημείο, όταν ο Ραψάκης, αφού πολιόρκησε την Ιερουσαλήμ, βλασφημούσε τον Θεό των όλων, θεωρώντας ότι δεν μπορούσε να τους σώσει, τότε που από τους δικούς του εξολοθρεύτηκαν μέσα σε μία νύχτα από άγγελο εκατόν ογδόντα πέντε χιλιάδες· καθώς ο Θεός είχε προείπει στον Εζεκία την ημέρα πριν από εκείνη τη νύχτα: «Θα υπερασπιστώ αυτήν την πόλη για χάρη μου και για χάρη του δούλου μου Δαβίδ»· ώστε την ημέρα μεν δόθηκε η υπόσχεση, και τη νύχτα έγινε το έργο. Αυτό δηλώνει το, «Την ημέρα θα εντείλει ο Κύριος το έλεός Του, και τη νύχτα θα το φανερώσει». Με τόσο μεγάλη, λοιπόν, πρόνοια του Θεού, πώς δεν είναι άξιο να αποβάλει κανείς τη λύπη, εναποθέτοντας την ελπίδα του σε Αυτόν; <Σε εμένα υπάρχει προσευχή προς τον Θεό της ζωής μου.> (A f. 231, B f. 156) Ο δε θείος Κύριλλος, βάζοντας στίξη στο «και τη νύχτα ωδή σε αυτόν», και έπειτα προσθέτοντας το «Σε εμένα υπάρχει προσευχή προς τον Θεό της ζωής μου», ερμηνεύει έτσι τον στίχο: ότι ως πιστός πλέον ο απορριφθείς Ισραήλ λέει ότι έχει μέσα του προσευχή μόνο υπέρ της δικής του ζωής, και για κανένα άλλο από τα πρόσκαιρα πράγματα. Ή ότι παλαιότερα μεν, σύμφωνα με τον νόμο, υπόσχονταν στον Θεό τις δι' αίματος θυσίες, αλλά καθώς η σκιά μεταβλήθηκε σε αλήθεια, αφιερώνουμε σε Αυτόν την ίδια μας τη ζωή, σύμφωνα με το, «Παραστήστε τα σώματά σας στον Θεό ως θυσία ζωντανή και άγια».

Την ημέρα θα στείλει ο Κύριος το έλεός του, και τη νύχτα την ωδή του. Αν και όλες, λέει, οι καταιγίδες σου και τα κύματά σου πέρασαν από πάνω μου, εντούτοις γνωρίζω καλά και είμαι απολύτως πεπεισμένος ότι δεν υπάρχει καιρός κατά τον οποίο να μην ελεείς· διότι είσαι Θεός ελεήμων, ναι, και οικτίρμων και μακρόθυμος. Γι' αυτό, ανακουφίζοντας τον εαυτό μου με αγαθές ελπίδες και γνωρίζοντας ότι καθημερινά ο Θεός δίνει την εντολή για το έλεός του, περνώ τις νύχτες μου αφιερωμένος στην ωδή του. Διότι κατά τη διάρκεια της ημέρας, βλέποντας τις πράξεις των ανθρώπων και τις συμφορές που μας περικυκλώνουν, καθώς και τους κλυδωνισμούς και τα κύματά σου, θρηνώ μέσα μου· όταν όμως κατά τη νύχτα απαλλαγώ από όσα με θορυβούν την ημέρα, αναλογίζομαι τα ελέη του Κυρίου· και φέρνοντας στον νου μου πώς καθημερινά δίνει την εντολή για το έλεός του, του αναπέμπω άσματα και ωδές, έχοντας την ησυχία της νύχτας. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο έχει λεχθεί: «Και τη νύχτα η ωδή του θα είναι μαζί μου»· και σύμφωνα με τη μετάφραση του Ακύλα: «Και μέσα στη νύχτα το άσμα του μαζί μου». Και όχι μόνο αυτό, αλλά και προσευχή προς τον Θεό της ζωής μου. Διότι, από τη μία, ψάλλω ευχαριστήριο ύμνο, έχοντας διδαχθεί να ευχαριστώ για τα πάντα, ανακτώντας τις δυνάμεις μου με τις χρηστές ελπίδες για το μέλλον. Από την άλλη, εξαιτίας των λυπηρών καταστάσεων που με συνθλίβουν στο παρόν, αναπέμπω προσευχή στον Θεό της ζωής μου· επειδή γνωρίζω ότι αυτόν έχω ως αίτιο της ζωής μου.

Το Ερμωνιείμ ερμηνεύεται ανάθημα (αφιέρωμα). Στον Ιορδάνη, λοιπόν, υπέδειξε το λουτρό της αφθαρσίας. Μέσω δε του όρους αφιέρωσε στον εαυτό του τον άνθρωπο. Αινιγματωδώς, λοιπόν, ο προφήτης φανέρωσε και τα δύο. «Άβυσσος»: Άβυσσος είναι ο Υιός ως ακατάληπτος· άβυσσος είναι ο Πατέρας ως ανεξιχνίαστος· επικαλέστηκε δε ο Υιός στον σταυρό τον Πατέρα, όταν έκραξε «Ελωί, Ελωί» εις επήκοον των ουρανίων δυνάμεων, οι οποίες είναι οι καταρράκτες. «Πάντες»: Οι πειρασμοί και τα ανθρώπινα πάθη, όσα επιτέθηκαν στον Χριστό για χάρη του ανθρώπου. «Ημέρας εντελείται»: Διότι όλη την ημέρα πάνω στον σταυρό κατεργαζόταν την σωτηρία του ανθρώπου (του κόσμου). «Και νυκτός δηλώσει»: Διότι τη νύχτα έγινε η ανάσταση· επειδή συνέβη όταν ήταν βαθύς όρθρος. Και ψάλλεται από τους πιστούς εις τον αιώνα. «Παρ’ εμοί προσευχή»: Διότι όλοι περνούν εκείνη τη νύχτα με ύμνους και προσευχές. «Ερώ τω Θεώ»: Διότι ως άνθρωπος προσεύχεται εκ προσώπου του Αδάμ, για να βεβαιώσει την σάρκα. «Ίνα τι σκυθρωπάζων»: Διότι, όταν έπασχε ο Χριστός, όλοι οι του Χριστού βρίσκονταν σε θλίψη (σκυθρωποί). «Εν τω καταθλάσθαι»: Ενώ τρυπιούνταν (συντρίβονταν) από τα καρφιά τα οστά των χεριών και των ποδιών μου πάνω στον σταυρό, οι Ιουδαίοι ονείδιζαν τον Σωτήρα. «Εν τω λέγειν»: Διότι έλεγαν: Αν είναι Υιός του Θεού, ας κατεβεί από τον σταυρό· ας τον σώσει, εφόσον τον θέλει.

Σχετικά δε με το προκείμενο πάθος: «Γιατί είσαι περίλυπη, ψυχή μου, και γιατί με συνταράζεις; Έλπισε στον Θεό και θα τον δοξολογήσω», δηλαδή, θα τον ευχαριστήσω λέγοντας: «Είναι η σωτηρία του προσώπου μου και ο Θεός μου. Μέσα μου η ψυχή μου ταράχτηκε». «Έγινα περίλυπος έως θανάτου· και αν είναι δυνατόν, Πατέρα, ας παρέλθει αυτό το ποτήρι». «Γι' αυτό θα σε θυμηθώ από τη γη του Ιορδάνη και του Ερμών, από το μικρό όρος», όταν και εγώ καθώς θα βαπτίζομαι θα με μαρτυρήσεις ως «Υιό σου αγαπητό». «Η άβυσσος επικαλείται την άβυσσο», ο Υιός τον Πατέρα, «στη φωνή των καταρρακτών σου», δηλαδή, να ακουστεί φωνή από τα απόκρυφά σου, που να με επιμαρτυρεί ως Υιό σου, και αυτό σημαίνει το «θα σε θυμηθώ από τη γη του Ιορδάνη και του Ερμών» και τα εξής. «Όλοι οι μετεωρισμοί σου και τα κύματά σου», δηλαδή, ολοκληρωτικά οι οφθαλμοί σου και τα θελήματά σου, «πέρασαν πάνω από εμένα». Και εσύ μεν «την ημέρα θα παραγγείλεις το έλεός σου σε εμένα· ενώ τη νύχτα η ωδή μου» λέει προς εσένα: «Ενώ είσαι ο υπερασπιστής μου, γιατί με ξέχασες; Και γιατί πορεύομαι σκυθρωπός, καθώς με καταθλίβει ο εχθρός μου» λαός; «Όταν συντρίβονταν τα οστά μου, με ονείδιζαν οι εχθροί μου», αν και στην πράξη δεν συνέτριψαν τα οστά μου επειδή με είδαν ότι είχα ήδη πεθάνει· τα συνέτριψαν όμως ως προς την προαίρεση, και ονειδίζοντας έλεγαν: «Αν είσαι Υιός του Θεού, κατέβα από τον σταυρό και θα σε πιστέψουμε». «