Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 42:2

Επιθυμούν δε να εξεταστεί ενδελεχώς και η αιτία εξαιτίας της οποίας καταστράφηκαν· αυτή δε ήταν η σκαιότητα του διαβόλου, και η απληστία των ακαθάρτων πνευμάτων· διότι αυτούς τους ονομάζουν και ανόσιο έθνος· ή ίσως και τους υπηρέτες της δικής τους ανοσιότητας, εννοώ τους εκλεκτούς λογίους και ποιητές των Ελλήνων· αυτούς δε τους ονομάζουν και άδικους και δόλιους, ως απατεώνες και ψεύτες. Διότι λέγει: «Κρῖνόν μοι, ὁ Θεὸς, καὶ δίκασον τὴν δίκην μου ἐξ ἔθνους οὐχ ὁσίου, κ.τ.λ.» (A f. 232 b). Εσύ ο ίδιος, λέγει, γίνε κριτής μου, Κύριε, που δεν δικάζεις εξ ακοής, αλλά επιβάλλεις το δίκαιο από τέλεια γνώση, και απάλλαξέ με από την απληστία του Σατανά και των αλλότριων [άλλων;] δαιμόνων. Διότι άνθρωπο ονομάζει τον διάβολο και ο Ησαΐας, λέγοντας: Αιγύπτιο άνθρωπο, και όχι Θεό, είπα ότι θα τους βοηθήσει. «Ὅτι σὺ εἶ, ὁ Θεὸς, κραταίωμά μου, κ.τ.λ.» (A f. 232, I f. 219 b, L f. 115 b). Και εκείνοι από την περιτομή που μετανοούν, αναγνωρίζουν τον Θεό ως στήριγμά τους· και εκείνοι από τα έθνη που πίστεψαν, αυτόν θέτουν ως δύναμή τους· και οι αιχμάλωτοι δεν ελπίζουν να λυτρωθούν από κανέναν άλλον. Όταν δε όσοι δεν πίστεψαν στον Θεό λένε «Εσύ είσαι, Θεέ, το κραταίωμά μου», λέμε ότι ο Θεός είναι ο δημιουργός των συμπάντων, και συγκρατεί τα πάντα προς το ευ είναι· αυτός είναι το στήριγμα των συμπάντων, σύμφωνα τουλάχιστον με τη χάρη που δόθηκε αρχικά στην κοινή φύση.

Πώς δηλαδή ήταν δυνατόν να μπορούν να χαίρονται αυτοί που επρόκειτο πολύ σύντομα να τιμωρηθούν για την αμαρτία; <Ινατί με απώθησες, κ.λπ.> (A f. 232. b) Εκείνοι που επιθυμούν την εν Χριστώ κλήση, την επισπεύδουν, και παρακαλούν να λυθεί η αποστροφή του Θεού, ώστε να μην τους θλίβει πλέον ο Σατανάς. Και οι αιχμάλωτοι, γνωρίζοντας ότι από τον Θεό προερχόταν η επικράτησή τους, ευλόγως ονομάζουν αποπομπή από τον Θεό την αιχμαλωσία τους. Το δε «ινατί;», δεν το λέγουν ως κατηγορία ή δυσφορία, αλλά με την έννοια ότι η κακοπάθεια οφείλει να λάβει τέλος χάριν του ελέους. Διότι γιατί, Κύριε, λένε, δεν επιτελείται το δικό σου έργο, το οποίο είναι το έλεος, αλλά πλεονάζει αυτό που προέρχεται από εμάς; <Εξαπόστειλε το φως σου και την αλήθειά σου.> (A f. 233, E f. 80, I f. 219 b) Διότι με σαφήνεια διαμέσου αυτών υποδηλώνουν τον φωτισμό διά του Σωτήρος όλων ημών Χριστού. Επειδή αυτό ακριβώς και παλαιότερα υπόσχεται ο Θεός διά της φωνής του Ησαΐα λέγοντας: «Θα μετατρέψω γι' αυτούς το σκοτάδι σε φως, και όλα τα σκολιά σε ευθεία.» Και προς τον ίδιο τον Υιό λέγεται: «Ιδού, σε έδωσα ως διαθήκη, γίνε φως των εθνών, για να ανοίξεις τα μάτια των τυφλών.» Ικετεύουν, λοιπόν, τον εν τοις ουρανοίς Θεό και Πατέρα, να αποστείλει σε αυτούς το δικό του φως, δηλαδή τον Λόγο που θεοπρεπώς εξέλαμψε από την ουσία του, τον οποίο μάλιστα ονομάζουν και αλήθεια, αντιδιαστέλλοντάς τον προς τους ψευδώνυμους θεούς.

Σαφώς διδάσκει ο Ιερεμίας ότι έχει εκλείψει κάθε δίκαιος από τον λαό, λέγοντας: «Περιτρέξτε στις οδούς της Ιερουσαλήμ και στις πλατείες της, και δείτε αν υπάρχει κάποιος συνετός, και θα τους φανώ ίλεως». Έπειτα, επειδή το πλήθος των κακών ανθρώπων προκαλούσε θλίψη στον δίκαιο, έλεγε ότι γινόταν σκυθρωπός γι' αυτόν τον λόγο: «Γιατί να πορεύομαι σκυθρωπός, όταν με καταθλίβει ο εχθρός;» Εξάλλου, καθώς οι εχθροί και οι πολέμιοι καταπίεζαν το έθνος και γίνονταν ισχυρότεροί του, εκείνος που ήταν αφιερωμένος στον Θεό πληγωνόταν βαθιά στην ψυχή του, γεμίζοντας από ζήλο βλέποντας την ευημερία των άθεων και ασεβών ανδρών. Γι' αυτό και ανέπεμπε ικεσία, ώστε ο Θεός, αφού κρίνει και εκδικάσει την υπόθεσή του, και εκφέρει την πρέπουσα απόφαση γι' αυτόν, να χαρίσει σε όλο το πλήθος την αμοιβή που οφειλόταν στον ίδιο για τα δικά του κατορθώματα, και μέσω αυτού να λυτρώσει τους πάντες από τα χέρια των πολεμίων· ώστε, όπως ακριβώς εκείνος έγινε συμμέτοχος στη δυστυχία του λαού, έτσι και ο λαός να συμμετάσχει στη δική του δικαιοπραγία.

Ψαλμός του Δαβίδ. Περί των ιδίων ομιλεί η προφητεία αναφορικά με τον Χριστό. «Κρῖνόν με» (Κρίνε με): Ο Χριστός ζητεί από τον Πατέρα την εκδίκαση του έθνους των Ιουδαίων ως ανόσιων, επειδή διαλογίστηκαν κακά εναντίον του. «Ἀπὸ ἀνθρώπου» (Από ανθρώπου): Ομιλεί μεν για τον διάβολο, ομιλεί όμως και για τον Ιούδα, επειδή μηχανευόταν τον δόλο στην καρδιά του. «Ὅτι σὺ εἶ» (Διότι εσύ είσαι): Ο άνθρωπος λέγει προς τον Θεό: διότι είμαι έργο των χειρών σου. Γιατί με παρέδωσες στον εχθρό; «Ἵνα τί ἀπώσω με;» (Γιατί με απώθησες;): Διότι με το να μου επιτίθεται ο διάβολος, έχω στερηθεί κάθε χαρά, λέγει ο άνθρωπος. «Ἐξαπόστειλον» (Στείλε): Τουτέστιν, ας έλθει λοιπόν ο Χριστός, ο οποίος λέγει: εγώ είμαι το φως και η αλήθεια, και ας ελευθερώσει τον άνθρωπο από την τυραννία του διαβόλου. «Αὐτά με ὡδήγησαν» (Αυτά με οδήγησαν): Διότι ο ίδιος ο Χριστός, αφού έστρεψε τον άνθρωπο, τον οδήγησε στην πίστη· διότι η πίστη είναι όρος επειδή είναι ασάλευτη, ή όπως και ο ίδιος ο Χριστός, ο οποίος προσέφερε τον εαυτό του στο όρος του Γολγοθά. «Καὶ εἰς τὰ σκηνώματα» (Και στα σκηνώματα): Εννοεί τις εκκλησίες· διότι οι εκκλησίες είναι σκηνώματα του Θεού. Εκεί, δηλαδή, οδήγησε τον άνθρωπο σαν σε λιμάνι. «Καὶ εἰσελεύσομαι» (Και θα εισέλθω): Διότι οι πιστοί πλέον παρευρίσκονται στα θυσιαστήρια, λαμβάνοντας από εκεί τη μυστική τροφή. «Πρὸς τὸν Θεόν» (Προς τον Θεό): Διότι αθάνατη ευφροσύνη για τον άνθρωπο είναι το νέο μυστήριο, το οποίο είναι το σώμα και το αίμα του Χριστού.

«Διότι εσύ είσαι ο Θεός, το στήριγμά μου· γιατί με απώθησες; Και γιατί πορεύομαι σκυθρωπός, όταν με καταθλίβει ο εχθρός;» Ρωτάει, όχι επειδή αγνοεί την ευδοκία του Πατέρα, αλλά για να αποδείξει σαφέστερα στον κόσμο την τέλεια ενσάρκωση. Γι' αυτό και έλεγε: «Εξαπόστειλε το φως σου και την αλήθειά σου». Και σαν να τα βρήκε αμέσως έτοιμα μαζί του, λέει: «Αυτά με οδήγησαν και με έφεραν στο άγιο όρος σου και στα σκηνώματά σου» τα επουράνια, από τα οποία δεν αποχωρίστηκα. «Θα εισέλθω στο θυσιαστήριο του Θεού, του Θεού που ευφραίνει τη νεότητά μου, και θα σε δοξολογήσω με την κιθάρα» της ανθρώπινης φύσης που προσέλαβα, «ω Θεέ, ο Θεός μου». Εφόσον λοιπόν τέτοια είναι η έκβαση των πραγμάτων: «Γιατί είσαι περίλυπη, ψυχή μου; Και γιατί με αναστατώνεις; Έλπισε στον Θεό, διότι θα τον δοξολογήσω· αυτός είναι η σωτηρία του προσώπου μου και ο Θεός μου».