Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 42:3

Ψαλμός του Δαβίδ, ανεπίγραφος στους Εβραίους. ΜΒ'. Κρίνε με, Θεέ, και δίκασε. Το ίδιο θέμα με τον προηγούμενο έχει και ο παρών ψαλμός. Διότι προσέρχονται πάλι οι εκ του Ισραήλ ζητώντας τη σωτηρία δια του Χριστού. Γι' αυτό λέει: Εξαπόστειλε το φως σου και την αλήθειά σου. Διότι αυτός επρόκειτο να τους εισαγάγει στο άγιο όρος, δηλαδή στον ουρανό και στις άνω μονές, τις οποίες και ονομάζει σκηνώματα· και στο νοητό θυσιαστήριο· και αυτός επρόκειτο να ευφράνει τη νεότητά τους.

Κατά τον μέγα Αθανάσιο, φαίνεται ότι και ο παρών ψαλμός έχει την ίδια υπόθεση με τον προηγούμενο. Διότι προσέρχονται και πάλι οι εκ του Ισραήλ ζητώντας τη σωτηρία δια του Χριστού. Γι' αυτό λέγουν προς τον Πατέρα: «Εξαπόστειλε το φως σου και την αλήθειά σου». Διότι Αυτός έμελλε να τους εισαγάγει στο άγιο όρος· δηλαδή στον ουρανό και στις άνω μονές (τις οποίες και ονομάζει σκηνώματα), καθώς και στο νοητό θυσιαστήριο· και Αυτός έμελλε να ευφράνει τη νεότητά τους. Ονομάζει δε νεότητα την ευφροσύνη, καθώς και την ανανεωμένη τους ψυχή. Γι' αυτό υπόσχονται να Του προσφέρουν την εξομολόγηση με κιθάρα.

Διότι, σύμφωνα με την αποστολική πίστη που μας παραδόθηκε από τους Πατέρες, παρέδωσα τη διδασκαλία, χωρίς να επινοήσω τίποτα το ξένο, αλλά ό,τι ακριβώς έμαθα, αυτό κατέγραψα συμφώνως προς τις άγιες Γραφές. Διότι και αυτό είναι σύμφωνο με όσα έχουν προαποφασιστεί για επιβεβαίωση από τις άγιες Γραφές. Και δεν αποτελεί εξωτερική επινόηση, αλλά ο ίδιος ο Κύριος Ιησούς Χριστός δι' αυτού δίδασκε τη Σαμαρείτιδα, και μέσω αυτής εμάς, την τελειότητα της αγίας Τριάδας, η οποία υπάρχει αδιαίρετη και αποτελεί μία Θεότητα. Η ίδια η αλήθεια το μαρτυρεί, όπως λέει στη Σαμαρείτιδα: «Πίστεψέ με, γυναίκα, ότι έρχεται η ώρα, και ήδη είναι, που οι αληθινοί προσκυνητές θα προσκυνήσουν τον Πατέρα εν Πνεύματι και αληθεία· διότι και ο Πατέρας τέτοιους αναζητά να είναι εκείνοι που τον προσκυνούν. Ο Θεός είναι Πνεύμα, και εκείνοι που τον προσκυνούν πρέπει να τον προσκυνούν εν Πνεύματι και αληθεία». Αποδεικνύεται λοιπόν από αυτό, ότι η αλήθεια είναι ο ίδιος ο Υιός, όπως λέει ο ίδιος: «Εγώ είμαι η αλήθεια»· για τον οποίο και ο προφήτης Δαβίδ παρακαλούσε λέγοντας: «Εξαπόστειλε το φως σου και την αλήθειά σου». Οι αληθινοί προσκυνητές, λοιπόν, προσκυνούν μεν τον Πατέρα, αλλά εν Πνεύματι και αληθεία, ομολογώντας τον Υιό και εντός αυτού το Πνεύμα. Διότι το Πνεύμα είναι αχώριστο από τον Υιό, όπως αχώριστος είναι και ο Υιός από τον Πατέρα.

Διότι παρέδωσα την αποστολική πίστη σύμφωνα με αυτήν που μας παραδόθηκε από τους Πατέρες, χωρίς να επινοήσω τίποτα το εξωγενές, αλλά ό,τι έμαθα, αυτό κατέγραψα σε πλήρη συμφωνία με τις Άγιες Γραφές. Διότι και αυτό είναι σύμφωνο με τα όσα έχουν προηγουμένως διατυπωθεί, αντλώντας επιβεβαίωση από τις Άγιες Γραφές. Και δεν έχει επινοηθεί έξωθεν, αλλά ο ίδιος ο Κύριος Ιησούς Χριστός δίδασκε με αυτό τη Σαμαρείτιδα, και μέσω αυτής εμάς, την τελειότητα της Αγίας Τριάδος, η οποία υπάρχει αδιαίρετη και αποτελεί μία Θεότητα. Η ίδια η αλήθεια το μαρτυρεί, όπως λέει στη Σαμαρείτιδα: «Πίστεψέ με, γυναίκα, ότι έρχεται η ώρα, και ήδη είναι τώρα, που οι αληθινοί προσκυνητές θα προσκυνήσουν τον Πατέρα εν Πνεύματι και αληθεία· διότι ο Πατέρας τέτοιους αναζητά να είναι αυτοί που τον προσκυνούν. Ο Θεός είναι Πνεύμα, και εκείνοι που τον προσκυνούν πρέπει να τον προσκυνούν εν Πνεύματι και αληθεία.» Αποδεικνύεται λοιπόν από αυτό, ότι η μεν αλήθεια είναι ο ίδιος ο Υιός, όπως ο ίδιος λέει: «Εγώ είμαι η αλήθεια»· για τον οποίο και ο προφήτης Δαβίδ παρακαλούσε λέγοντας: «Εξαπόστειλε το φως σου και την αλήθειά σου.» Οι αληθινοί προσκυνητές, λοιπόν, προσκυνούν μεν τον Πατέρα, αλλά εν Πνεύματι και αληθεία, ομολογώντας τον Υιό και εν αυτώ το Πνεύμα. Διότι το Πνεύμα είναι αχώριστο από τον Υιό, όπως αχώριστος είναι ο Υιός από τον Πατέρα.

Και στην αρχή των επιστολών ο άγιος Παύλος μνημονεύει τον Πατέρα και τον Υιό και το άγιο Πνεύμα, γράφοντας τα εξής: Παύλος, δούλος του Ιησού Χριστού, κλητός απόστολος, ξεχωρισμένος για το Ευαγγέλιο του Θεού, το οποίο προϋποσχέθηκε μέσω των προφητών του στις άγιες Γραφές σχετικά με τον Υιό του, ο οποίος γεννήθηκε από το σπέρμα του Δαβίδ κατά σάρκα, και ο οποίος αναδείχθηκε Υιός Θεού με δύναμη κατά το Πνεύμα της αγιωσύνης· και πάλι: Η χάρη του Κυρίου μας Ιησού Χριστού και η αγάπη του Θεού και η κοινωνία του αγίου Πνεύματος· και πάλι: Υπάρχουν διαιρέσεις χαρισμάτων, αλλά είναι το ίδιο Πνεύμα· και υπάρχουν διαιρέσεις διακονιών, αλλά είναι ο ίδιος Κύριος· και υπάρχουν διαιρέσεις ενεργημάτων, αλλά είναι ο ίδιος Θεός, ο οποίος ενεργεί τα πάντα σε όλους· και ο Ιώβ: Ζει ο Κύριος ο οποίος έτσι με έκρινε, και ο Παντοκράτορας, ο οποίος πίκρανε την ψυχή μου, και το θείο Πνεύμα που παραμένει στα ρουθούνια μου· και ο Δαβίδ: Εξαπόστειλε το φως σου και την αλήθειά σου· ονομάζοντας φως το Πνεύμα και αλήθεια τον Υιό· και αλλού: Δείξε μας, Κύριε, το έλεός σου, και δώσε μας το Σωτήριό σου.

Κινούμενος από προφητικό πνεύμα και προγνωρίζοντας μέσω αυτού τα μέλλοντα, ο μακάριος ψαλμωδός κατανοούσε ότι το ανθρώπινο γένος δεν θα μπορούσε να διασωθεί με κανέναν άλλον τρόπο παρά μόνο δια της επιφανείας του Υιού του Θεού, ο οποίος έχει τη δύναμη να μεταβάλλει εύκολα τα πάντα, προς ό,τι εκείνος βούλεται. Για αυτόν ακριβώς τον λόγο παρακαλούσε να σταλεί σε εμάς ο Υιός, καθώς μόνο αυτός είχε τη δύναμη να διασώσει αυτούς που είχαν υποπέσει στην εξουσία και την πλεονεξία του διαβόλου· και μάλιστα έλεγε απευθυνόμενος προς τον Θεό και Πατέρα: «Εξαπόστειλον το φως σου και την αλήθειάν σου». Ποιο είναι λοιπόν αυτό το φως και ποια η αλήθεια; Άκουσε τον ίδιο τον Υιό να λέει: «Εγώ είμαι το φως και εγώ είμαι η αλήθεια». Εάν όμως στέλνεται σε εμάς το φως και η αλήθεια του Πατρός, δηλαδή ο Υιός, πώς δεν είναι διαφορετικός από αυτόν ως προς την ιδιάζουσα ύπαρξή του, έστω κι αν είναι ένα με αυτόν ως προς την ταυτότητα της ουσίας; Διότι, εάν κάποιοι νομίζουν ότι δεν έχουν έτσι τα πράγματα, αλλά ότι ο Πατέρας και ο Υιός είναι το ίδιο και το αυτό πρόσωπο, γιατί ο πνευματοφόρος δεν διατύπωσε διαφορετικά τον τρόπο της προσευχής του, αναφωνώντας: «Έλα προς εμάς, ω φως και αλήθεια;». Επειδή όμως λέει «Εξαπόστειλον», είναι πλέον φανερό ότι γνώριζε πως άλλος είναι αυτός που αποστέλλει και άλλος εκείνος που αποστέλλεται· ο δε τρόπος της αποστολής ας κατανοείται θεοπρεπώς. Άλλο.

Διότι το ότι ο Υιός, ο οποίος προέρχεται από Αυτόν και είναι αληθινός Υιός, δεν είναι σε τίποτα κατώτερος από τον Πατέρα, θα το κατανοήσουμε πάλι από τις συνδεδεμένες έννοιες. Άλλο επιχείρημα. Με πολλά και διάφορα ονόματα οι θείες Γραφές ονομάζουν τον Υιό. Διότι λένε ότι αυτός είναι η σοφία και η δύναμη του Πατέρα, σύμφωνα με αυτό που ειπώθηκε από τον Παύλο: «Ο Χριστός είναι η δύναμη του Θεού και η σοφία του Θεού». Έχει ονομαστεί πάλι και φως Του και αλήθεια, σύμφωνα με αυτό που ψάλλεται στους Ψαλμούς από τους αγίους: «Εξαπόστειλε το φως σου και την αλήθειά σου». Έχει ονομαστεί και δικαιοσύνη, σύμφωνα με το: «Μέσα στη δικαιοσύνη σου δώσε μου ζωή»· διότι ο Πατέρας ζωοποιεί εν Χριστώ αυτούς που πιστεύουν σε Αυτόν· έχει ονομαστεί και βουλή του Πατέρα, σύμφωνα με αυτό που έχει ειπωθεί: «Με τη βουλή σου με οδήγησες», και πάλι: «Η δε βουλή του Κυρίου μένει στον αιώνα». Εφόσον λοιπόν ο Υιός είναι όλα αυτά για τον Θεό και Πατέρα, ας μας πουν αυτοί που ακολουθούν την πλάνη του Αρείου και είναι γεμάτοι από τη δική του παράνοια, πώς είναι κατώτερός Του. Διότι είναι ώρα να πουν, εάν έτσι έχουν τα πράγματα σύμφωνα με αυτούς, ότι ο Πατέρας δεν είναι τέλεια σοφός, δεν είναι τέλεια δυνατός, δεν είναι τέλεια φως, ούτε τέλεια αλήθεια, ούτε τέλεια δίκαιος, αλλά ούτε τέλειος στη βουλή, εάν πράγματι, εξαιτίας του ότι είναι κατώτερος, δεν φαίνεται τέλειος ο Υιός, ο οποίος είναι όλα αυτά για Αυτόν.

Επομένως, δεν υπάρχει τίποτα περισσότερο στον Θεό σε σχέση με την κτίση, και ενεργεί όχι λιγότερο από όσο δύναται ο Θεός. Αλλά αυτό είναι άτοπο· άρα ο Υιός δεν είναι γενητός, αλλά μάλλον Θεός, και για τον λόγο αυτό είναι φως κατά φύσιν, όπως ο Πατέρας. Άλλο επιχείρημα για το ίδιο θέμα. Εάν ο Υιός, όντας το φως του Θεού και Πατρός, σύμφωνα με τα ρητά «Εν τω φωτί σου οψόμεθα φως» και «Εξαπόστειλον το φως σου και την αλήθειάν σου», είναι γενητός και ήλθε στην ύπαρξη, τίποτα πλέον δεν θα εμποδίζει, κατά την ίδια αναλογία, να ονομάζονται φως του Θεού και Πατρός όλα τα δημιουργήματα. Διότι, εάν η φύση των δημιουργημάτων επιδέχεται καθόλου αυτή την ιδιότητα, θα είναι εν δυνάμει κοινή σε όλα, και όχι αποκλειστικό ίδιον του Υιού. Αλλά αυτό είναι άτοπο· διότι μόνο στον Υιό αρμόζει να ονομάζεται και να είναι φως του Θεού και Πατρός. Επομένως, δεν είναι γενητός, αλλά φως, ως Θεός εκ Θεού που φωτίζει μέσω αυτού όσα έχουν ανάγκη από φως. Άλλο επιχείρημα. Εάν ο Υιός, που είναι φως κατά φύσιν, δεν προέρχεται από την ουσία του Πατρός, αλλά έλαβε υπόσταση έξωθεν, σύμφωνα με τον αμαθή ισχυρισμό των θεομάχων, τότε είναι ομοφυής και αδελφός με τα δημιουργήματα, εφόσον εκπίπτει της θείας ουσίας. Πώς, λοιπόν, ο ίδιος ονομάζεται και είναι φως, ενώ για τον άγιο Βαπτιστή λέγεται «Δεν ήταν εκείνος το φως»; Καίτοι ο μακάριος Βαπτιστής ήταν εν δυνάμει φως, και όχι μόνο αυτός, αν βεβαίως ενδεχόταν ποτέ να είναι δυνατόν ο Υιός, όντας γενητός, να είναι φως κατά φύσιν.

Σε ποιους, λοιπόν, υποσχόταν ο Θεός και Πατέρας μέσω των αγίων προφητών, λέγοντας: «Και θα ανατείλει σε εσάς που φοβάστε το όνομά μου ήλιος δικαιοσύνης;» Διότι, γιατί άραγε το αληθινό φως να είχε καθόλου ανάγκη από τον ήλιο για να το καταυγάζει; Αλλά βέβαια, επειδή ακριβώς βρισκόμασταν σε ανάγκη, ο Θεός και Πατέρας υποσχέθηκε να τον δώσει, και αφού τον λάβαμε φωτιστήκαμε. Επομένως, ο Μονογενής είναι διαφορετικός από εμάς και από την κτίση ως προς τη φυσική ταυτότητα, επειδή είναι αληθινό φως, και έχει από τη φύση του την ιδιότητα να φωτίζει εκείνα που έχουν ανάγκη από φως. Άλλο. Αν δεν είναι μόνο ο Υιός αληθινό φως, αλλά το έχει αυτό και η κτίση, προφανώς θα υπάρχει και μέσα μας. Ποιος λόγος, λοιπόν, έπεισε τους αγίους να αναβοούν προς τον Θεό: «Εξαπόστειλε το φως σου και την αλήθειά σου;» Και νομίζοντας ότι θα μας ωφελήσουν σε τι μέσα από αυτό, πες μου, άφηναν πολλές φορές τέτοιες φωνές; Διότι αν μεν γνώριζαν ότι ο άνθρωπος έχει ανάγκη από φως, και ότι χρειάζεται την προσθήκη από κάποιον άλλον, πώς μπορεί κάποιος να πει αληθεύοντας ότι είναι και ο ίδιος αληθινό φως; Αν πάλι δεν είχε ανάγκη από τον Λόγο που φωτίζει, γιατί καλούσαν μάταια εκείνον που δεν θα μπορούσε να ωφελήσει σε τίποτα; Αλλά δεν μπορεί να πει κανείς ότι ο νους των αγίων έσφαλλε ως προς την αλήθεια, ούτε ότι ο ίδιος ο Θεός και Πατέρας στέλνει πάλι τον Υιό προς εκείνους που έχουν ανάγκη από φως. Άρα, ο Μονογενής είναι διαφορετικός κατά φύση σε σχέση με την κτίση, ως εκείνος που φωτίζει αυτά που έχουν ανάγκη φωτός. Άλλο.

Αλλά ίσως πει κάποιος ως προς αυτά: Τι λέμε λοιπόν, ω γενναίε, όταν κάποιος μας προβάλει τον Χριστό να λέει: «Εγώ ως φως έχω έρθει στον κόσμο;» Και τι όταν ο ψαλμωδός αναφωνεί: «Εξαπόστειλε το φως σου και την αλήθειά σου;» Διότι ιδού, εδώ αφενός μεν ο ίδιος λέει σαφώς ότι έχει έρθει στον κόσμο, προφανώς σαν να μην ήταν σε αυτόν· αφετέρου δε ο μελωδός παρακαλούσε να πεμφθεί αυτός που δεν ήταν ακόμη παρών, σύμφωνα τουλάχιστον με το σχήμα του λόγου και την έμφαση της αποστολής του σε εμάς. Σε αυτά λοιπόν απαντούμε, ότι ο θεολόγος, αποδίδοντας θεοπρεπές αξίωμα στον Μονογενή, λέει ότι αυτός υπάρχει πάντοτε και διαπαντός στον κόσμο, ως ζωή κατά φύση, ως φως κατ' ουσίαν, πληρώντας την κτίση, ως Θεός, που δεν περιγράφεται σε τόπο, δεν μετριέται με διαστήματα, δεν καταλαμβάνεται με ποσότητα, ούτε εμπεριέχεται καθόλου από τίποτα, ούτε έχει ανάγκη μετάβασης από τόπο σε τόπο, αλλά ενδημεί στα πάντα και δεν απουσιάζει από τίποτα. Ισχυρίστηκε δε ότι έχει έρθει στον κόσμο, αν και ήταν παρών σε αυτόν, σύμφωνα με τον τρόπο της ενανθρωπήσεως. «Διότι εμφανίστηκε επί της γης και συναναστράφηκε με τους ανθρώπους» με σάρκα, καθιστώντας με αυτόν τον τρόπο πιο εμφανή την παρουσία του στον κόσμο, και αυτός που παλαιότερα ήταν καταληπτός με τη νόηση, ορώμενος πλέον και με τα ίδια τα μάτια του σώματος, μας ενέθεσε μια πιο απτή, ας το πω έτσι, αίσθηση της θεογνωσίας, γνωριζόμενος μέσα από θαύματα και μεγαλουργήματα.

Επομένως, οι δικές μας λέξεις σημαίνουν τα υπέρτερα από εμάς, όταν αναφέρονται στον Θεό. Θέλεις να κατανοήσεις κάτι από αυτά τα τόσο δυσχερή θέματα; Έπειτα ο νους σου αδυνατεί να τα καταλάβει, και, όταν το παθαίνεις αυτό, το αισθάνεσαι; Μη δυσφορείς, άνθρωπε, ομολόγησε την ασθένεια της δικής σου φύσης, να θυμάσαι εκείνον που λέει: «Μην αναζητάς όσα είναι ανώτερα από τις δυνάμεις σου». Όταν στρέψεις τον σωματικό οφθαλμό προς τον δίσκο του ήλιου, αμέσως τον αποστρέφεις, νικημένος από την προσβολή του φωτός. Γνώριζε λοιπόν ότι και η θεία φύση κατοικεί σε φως απρόσιτο· απρόσιτο όμως για τις διάνοιες εκείνων που την περιεργάζονται. Πρέπει, συνεπώς, όταν τα περί Θεού εκφράζονται με ανθρώπινες λέξεις, να μη σκεφτόμαστε τίποτα το ταπεινό, αλλά μέσα στη φτώχεια των δικών μας λέξεων να κατοπτρίζεται ο πλούτος της θείας δόξας. Διότι, τι κι αν αποστέλλεται ο Υιός από τον Πατέρα; Μήπως εξαιτίας αυτού θα είναι κατώτερος; Άραγε, όταν από το ηλιακό σώμα εκπέμπεται το φως του, είναι διαφορετικής φύσης από αυτό, και υποδεέστερό του; Αν και, το να σκεφτεί κανείς έστω και μόνο κάτι τέτοιο, πώς δεν αποτελεί αμάθεια; Όντας λοιπόν φως του Πατρός ο Υιός, αποστέλλεται προς εμάς, όπως ακριβώς ο ήλιος εκπέμπει την ακτίνα του· πράγμα που παρακαλούσε να γίνει ο Δαβίδ λέγοντας: «Εξαπόστειλε το φως σου και την αλήθειά σου». Και αν αποτελεί δόξα για τον Πατέρα το να έχει το φως, πώς λες ότι είναι κατώτερό του εκείνο μέσω του οποίου δοξάζεται; Αλλά και ο ίδιος ο Υιός λέει για τον εαυτό του: «Εκείνον που ο Πατέρας αγίασε και απέστειλε».

Ομολογώντας λοιπόν ότι ο ίδιος είναι φως, αποδεικνύει ότι είναι κατά φύσιν Θεός· διότι μόνο στον κατά φύσιν Θεό αρμόζει να ονομάζεται έτσι. Προσθέτοντας δε την αιτία της ελεύσεώς του, πείθει να ντρέπεται εκείνον που αμέλησε την αγάπη προς αυτόν· και ότι βεβαίως είναι ανάγκη να κατανοήσουμε, πως βρίσκονται ακόμη στο σκοτάδι όσοι δεν έχουν πιστέψει, εφόσον μόνο σε αυτούς που έχουν πιστέψει σε αυτόν υπάρχει η δυνατότητα να βρεθούν στο φως που προέρχεται από αυτόν. Και τους οδηγεί επίσης στην ανάμνηση όσων έχουν ειπωθεί σε πολλά σημεία για αυτόν, μέσω των οποίων προαναγγελλόταν ότι θα έρθει για να φωτίσει την οικουμένη· όπως είναι το: «Φωτίζου, φωτίζου, Ιερουσαλήμ· διότι έχει έρθει το αληθινό σου φως, και η δόξα του Κυρίου έχει ανατείλει πάνω σου», και το: «Εξαπόστειλε το φως σου και την αλήθειά σου». Είναι λοιπόν σαν να έλεγε: Εγώ είμαι το φως που αναμένεται σύμφωνα με τη Γραφή να έρθει για τη σωτηρία του κόσμου, για να φωτίσει εκείνους που πλανώνται στο σκοτάδι σαν μέσα στη νύχτα. <Ο λόγος τον οποίο μίλησα, εκείνος θα τον κρίνει κατά την έσχατη ημέρα.> Λέει λοιπόν ότι θα είναι αυτοκατάκριτοι όσοι τον παρακούουν και δεν αποδέχονται τη σώζουσα πίστη. Διότι αυτός που ήρθε για να φωτίσει, δεν ήρθε για να κρίνει, αλλά για να σώσει. Επομένως, όποιος απειθεί και υποβάλλει τον εαυτό του στα μεγαλύτερα κακά, ας μέμφεται τον εαυτό του ως δικαίως τιμωρούμενο. Διότι δεν είμαι εγώ ο αίτιος γι' αυτό, εγώ που θέλω να σώσω όσους πρόκειται να υποστούν κρίση· και γι' αυτόν τον λόγο ήρθα.

Πώς δηλαδή ήταν δυνατόν να μπορούν να χαίρονται αυτοί που επρόκειτο πολύ σύντομα να τιμωρηθούν για την αμαρτία; <Ινατί με απώθησες, κ.λπ.> (A f. 232. b) Εκείνοι που επιθυμούν την εν Χριστώ κλήση, την επισπεύδουν, και παρακαλούν να λυθεί η αποστροφή του Θεού, ώστε να μην τους θλίβει πλέον ο Σατανάς. Και οι αιχμάλωτοι, γνωρίζοντας ότι από τον Θεό προερχόταν η επικράτησή τους, ευλόγως ονομάζουν αποπομπή από τον Θεό την αιχμαλωσία τους. Το δε «ινατί;», δεν το λέγουν ως κατηγορία ή δυσφορία, αλλά με την έννοια ότι η κακοπάθεια οφείλει να λάβει τέλος χάριν του ελέους. Διότι γιατί, Κύριε, λένε, δεν επιτελείται το δικό σου έργο, το οποίο είναι το έλεος, αλλά πλεονάζει αυτό που προέρχεται από εμάς; <Εξαπόστειλε το φως σου και την αλήθειά σου.> (A f. 233, E f. 80, I f. 219 b) Διότι με σαφήνεια διαμέσου αυτών υποδηλώνουν τον φωτισμό διά του Σωτήρος όλων ημών Χριστού. Επειδή αυτό ακριβώς και παλαιότερα υπόσχεται ο Θεός διά της φωνής του Ησαΐα λέγοντας: «Θα μετατρέψω γι' αυτούς το σκοτάδι σε φως, και όλα τα σκολιά σε ευθεία.» Και προς τον ίδιο τον Υιό λέγεται: «Ιδού, σε έδωσα ως διαθήκη, γίνε φως των εθνών, για να ανοίξεις τα μάτια των τυφλών.» Ικετεύουν, λοιπόν, τον εν τοις ουρανοίς Θεό και Πατέρα, να αποστείλει σε αυτούς το δικό του φως, δηλαδή τον Λόγο που θεοπρεπώς εξέλαμψε από την ουσία του, τον οποίο μάλιστα ονομάζουν και αλήθεια, αντιδιαστέλλοντάς τον προς τους ψευδώνυμους θεούς.

Ζητούν, βέβαια, να αποσταλεί το φως και η αλήθεια, προφανώς επειδή δεν τα έχουν. Οι αιχμάλωτοι όμως, επειδή ζουν ως εν σκότει μέσα στις συμφορές και τις θλίψεις, ονομάζουν φως την απαλλαγή από αυτές, καθώς και την αληθινή και σταθερή προστασία του Θεού. <Αυτά με οδήγησαν, και με έφεραν εις το άγιον όρος σου και εις τα σκηνώματά σου.> (A f. 233, B f. 157 b, I f. 220) Το, οδήγησαν, λένε ότι τίθεται αντί του, θα οδηγήσουν, λαμβάνοντας τον ένα χρόνο αντί του άλλου. Διότι δεν ισχυρίζονται ότι οδηγούνται από αυτά ως να έχουν ήδη γίνει μέτοχοι του θείου φωτός και να έχουν αδράξει την αλήθεια, αλλά μάλλον εκείνο, ότι εάν γίνουν μέτοχοι του φωτός και της αλήθειας, θα οδηγηθούν στο άγιο όρος του και στα σκηνώματά του.

Το ότι δε παραλήφθηκε χρόνος αντί χρόνου, θα το διδάξει εύκολα η απόδοση των επόμενων στίχων. Διότι οι ίδιοι λένε ότι: Και θα εισέλθω στο θυσιαστήριο του Θεού, και θα σε δοξολογήσω. Και το νόημα είναι το εξής: Εξαπόστειλε το φως σου και την αλήθειά σου, τα οποία θα με οδηγήσουν και θα με φέρουν στο ουράνιο όρος και στα σκηνώματα που βρίσκονται σε αυτό. Ή ως άγιο όρος εννοούμε την Εκκλησία· διότι έτσι συνηθίζουν να την ονομάζουν οι άγιοι προφήτες, επειδή ακριβώς βρίσκεται νοητώς σε ύψος και δεν έχει τίποτα το χαμηλό. Διότι το πλήθος εκείνων που πίστεψαν στον Χριστό δεν καταδέχεται να φρονεί τα επίγεια, αλλά το πολίτευμά του βρίσκεται στους ουρανούς, έστω και αν περπατά πάνω στη γη. <Και θα εισέλθω στο θυσιαστήριο του Θεού.> (A f. 233 b, B f. 158, I f. 220 b) Αν δε (τα λόγια) προέρχονται από το πρόσωπο αυτών που είναι από τα έθνη, προσθέτουν στα άλλα και τα εξής, επειδή δεν έχουν μεν εισέλθει ακόμη στο θυσιαστήριο του Θεού, πρόκειται όμως να εισέλθουν κατά τον καιρό της κλήσεως στο θείο και πάναγνο θυσιαστήριο του Σωτήρος, δηλαδή στην Εκκλησία, στην οποία τελούμε την αγία, καθαρότατη και αναίμακτη λατρεία· και αντί για το λεπτό και σύνθετο θυμίαμα, προσκομίζουμε στον Θεό τις δοξολογίες, σαν να χρησιμοποιούμε κιθάρα. Και τον καρπό αυτού του έργου, γνωρίζοντας καλά πού θα καταλήξει, λένε: προς τον Θεό που ευφραίνει τη νεότητά μου.

Και, λοιπόν, αναφωνούν λέγοντας: «Εξαπόστειλε το φως σου και την αλήθειά σου.» Εξαποστάλθηκε, επομένως, σε εμάς το αληθινό φως, το οποίο φωτίζει κάθε άνθρωπο που έρχεται στον κόσμο· δηλαδή ο Θεός Λόγος του Θεού, ο οποίος, αφού ανέλαβε την ομοίωση με εμάς, γεννιέται βέβαια μέσω της αγίας Παρθένου· διασώζει δε το γένος των ανθρώπων, ανάγοντας τη φύση στην αρχαία κατάσταση της αφθαρσίας, όπως ακριβώς λέει ο Παύλος: «Εγκαινιάζοντας για εμάς μια νέα οδό, ένωσε τα επίγεια με τα επουράνια, γκρεμίζοντας το μεσότοιχο του φραγμού και καταργώντας την έχθρα του νόμου των εντολών με τα δόγματα»· ώστε, εκπλησσόμενοι για αυτό, και οι μακάριοι άγγελοι να πουν: «Δόξα εν υψίστοις Θεώ και επί γης ειρήνη, εν ανθρώποις ευδοκία.» Διότι, επειδή ο Σωτήρας μας Χριστός ευδόκησε για εμάς και υπέμεινε τον σταυρό υπέρ ημών, λύθηκαν μεν τα πολύπλοκα δεσμά του θανάτου, αφαιρέθηκε δε κάθε δάκρυ από κάθε πρόσωπο, όπως ακριβώς λέει ο προφήτης: «Και το πένθος έχει μεταβληθεί σε χαρά», ώστε να μπορούμε και εμείς να πούμε την κατάλληλη στιγμή: «Μετέτρεψες τον θρήνο μου σε χαρά για εμένα· έσκισες τον σάκο μου και με περιέζωσες με ευφροσύνη.» Για ποια πράγματα, λοιπόν, να είμαστε πλέον σκυθρωποί; Ποια πρόφαση θα έχουμε πάλι για να δακρύζουμε; Μάλλον δε, πώς δεν θα ανατείλει σε εμάς κάθε χαρά για όσα έχουν γίνει για εμάς μέσω του Σωτήρα; «

Επειδή όμως δεν υπήρχε κανείς που να πείθεται σε αυτούς, καλούσαν από τον ουρανό τον ίδιο τον Βασιλέα των πάντων, τον Λόγο του Θεού, αλλού λέγοντας: «Κύριε, κλίνε το αφτί σου και κατάβα», και αλλού φωνάζοντας: «Εξαπόστειλε το φως σου και την αλήθειά σου». Ήρθε, λοιπόν, ο μονογενής Λόγος του Θεού, ο ακριβέστατος χαρακτήρας της ουσίας του Πατρός, ο οποίος ενδύθηκε την ομοίωση προς εμάς και έγινε άνθρωπος, εμφανίστηκε πάνω στη γη και συναναστράφηκε με τους ανθρώπους, όπως ακριβώς έλεγε κάποιος από τους σοφούς. Βλέποντας δε την ανθρώπινη φύση να οδεύει προς την ολοκληρωτική απώλεια και να μην μπορεί να πράξει απολύτως κανένα αγαθό, δεν έδινε τη χάρη της δικαιοσύνης με βάση τα έργα, αλλά, δωρίζοντάς την σε αυτόν που πιστεύει, καλούσε τους πάντες προς σωτηρία. Έπειτα, ενώ έπρεπε, εξαιτίας της τόσο μεγάλης φιλανθρωπίας του και όλων των άλλων, να τον αναγνωρίσουν και να προσκυνήσουν τον Λόγο του Θεού που ενανθρώπησε για εμάς, αντίθετα, τα πάντολμα πλήθη των Ιουδαίων τον κάρφωσαν στον σταυρό, και, επιφέροντας εναντίον του κάθε είδος κακίας και ταυτόχρονα ατιμίας, τον παρέδωσαν στον θάνατο.

Όπως, λοιπόν, αυτό που υπήρχε πάντα, γίνεται και πάλι για εκείνον που ζητά και προσεύχεται· έτσι και ο Χριστός, ενώ είναι πάντοτε Κύριος και βασιλιάς ως Θεός, έγινε και μέσα μας Κύριος, όταν, αφού μισήσαμε την τυραννία του διαβόλου που μας κρατούσε αιχμαλώτους, φωνάξαμε προς τον Πατέρα: «Στείλε το φως σου και την αλήθειά σου». Το έργο αυτό η θεία Γραφή το αποδίδει στον Θεό. Διότι όλα όσα υπερβαίνουν την ανθρώπινη φύση, αυτά δικαίως ονομάζονται έργα του Θεού.

Εξαπόστειλε το φως σου και την αλήθειά σου. Μακάριος ο λαός που γνωρίζει τον αλαλαγμό της χαράς· Κύριε, στο φως του προσώπου σου θα πορευθούν. Διότι δεν κληρονόμησαν τη γη με τη ρομφαία, και ο βραχίονάς τους δεν τους έσωσε, αλλά η δεξιά σου και ο βραχίονάς σου και ο φωτισμός του προσώπου σου.

«Διότι κανείς δεν γνωρίζει τον Πατέρα παρά μόνο ο Υιός, ούτε τον Υιό γνωρίζει κανείς παρά μόνο ο Πατέρας και σε όποιον ο Υιός αποφασίσει να αποκαλύψει»· και αποκαλύπτει διά του Αγίου Πνεύματος. Επομένως, αυτά τα τρία, είτε προέρχονται από αυτόν είτε παρ' αυτού είτε προς αυτόν, κατανοούνται επάξια για το καθένα καθώς αποκαλύπτουν τον εαυτό τους, (ως) φως, πυρ, πνεύμα και νομίζω με άλλες παρομοιώσεις οραμάτων, ανάλογα με το πόσο άξιος είναι ο διακονούμενος άνθρωπος. Αυτός λοιπόν ο Θεός, που στην αρχή είπε «ας γίνει φως, και έγινε φως» το ορατό, αυτός που μας φώτισε για να δούμε «το φως το αληθινό, το οποίο φωτίζει κάθε άνθρωπο που έρχεται στον κόσμο», («εξαπόστειλε το φως σου και την αλήθειά σου», λέει ο Δαβίδ) αυτός είναι ο Κύριος που είπε: «στις έσχατες ημέρες θα εκχέω από το πνεύμα μου επί πάσαν σάρκα, και θα προφητεύσουν οι υιοί τους και οι θυγατέρες τους, και οι νεανίσκοι τους θα δουν οράματα», δείχνοντάς μας τρία πρόσωπα αγίας λειτουργίας που προέρχονται από υπόσταση η οποία είναι τριττή. «Λέω, λοιπόν, ότι ο Χριστός έγινε διάκονος της περιτομής υπέρ της αλήθειας του Θεού, για να εκπληρώσει τις επαγγελίες», και το Άγιο Πνεύμα συνδιακονεί. Διότι παραλάβαμε από τις θείες Γραφές τα εξής: αποστέλλεται ο Χριστός από τον Πατέρα, αποστέλλεται το Άγιο Πνεύμα· λαλεί εντός των αγίων ο Χριστός, λαλεί το Άγιο Πνεύμα· θεραπεύει ο Χριστός, θεραπεύει το Άγιο Πνεύμα· αγιάζει ο Χριστός, αγιάζει το Άγιο Πνεύμα· βαπτίζει ο Χριστός στο όνομά του, βαπτίζει το Άγιο Πνεύμα.

Αυτός, λοιπόν, ο Θεός, ο οποίος στην αρχή είπε «ας γίνει φως, και έγινε φως», δηλαδή το ορατό φως, αυτός που μας φώτισε για να δούμε «το φως το αληθινό, το οποίο φωτίζει κάθε άνθρωπο που έρχεται στον κόσμο» («στείλε το φως σου και την αλήθειά σου», λέει ο Δαβίδ), αυτός είναι ο Κύριος που είπε: «στις έσχατες ημέρες θα εκχέω από το Πνεύμα μου σε κάθε σάρκα, και θα προφητεύσουν οι γιοι τους και οι θυγατέρες τους, και οι νέοι τους θα δουν οράματα», φανερώνοντάς μας τρία πρόσωπα αγίας λειτουργίας που προέρχονται από την τριττή υπόσταση. 5. «Λέω, λοιπόν, ότι ο Χριστός έγινε διάκονος της περιτομής υπέρ της αλήθειας του Θεού, για να εκπληρώσει τις υποσχέσεις»· ότι δε το Άγιο Πνεύμα συνδιακονεί, το έχουμε παραλάβει από τις θείες Γραφές ως εξής: αποστέλλεται ο Χριστός από τον Πατέρα, αποστέλλεται το Άγιο Πνεύμα· λαλεί στους αγίους ο Χριστός, λαλεί το Άγιο Πνεύμα· θεραπεύει ο Χριστός, θεραπεύει το Άγιο Πνεύμα· αγιάζει ο Χριστός, αγιάζει το Άγιο Πνεύμα· βαπτίζει ο Χριστός στο όνομά του, βαπτίζει το Άγιο Πνεύμα.

«Εξαπόστειλε το φως σου και την αλήθειά σου· αυτά με καθοδήγησαν και με έφεραν στο άγιό σου όρος και στα σκηνώματά σου». Θα το κατανοήσεις και ως εξής: Αφού λάβω το φως και την αλήθεια που προέρχονται από εσένα, θα οδηγηθώ, αφενός φωτιζόμενος από το φως, αφετέρου χειραγωγούμενος από την αλήθεια σου, στο άγιο και επουράνιο όρος σου και στα εκεί σκηνώματά σου, για τα οποία και πρωτύτερα έλεγα: «Ότι θα διαβώ μέσα στον τόπο της θαυμαστής σκηνής έως τον οίκο του Θεού, με φωνή αγαλλιάσεως και δοξολογίας, με ήχο ανθρώπου που εορτάζει»· ώστε, όντας αφιερωμένος σε εσένα τον Θεό, θα προχωρήσω στα ενδότερα και θα φτάσω μέχρι το θυσιαστήριο, και θα έλθω προς εσένα τον Θεό, ο οποίος ευφραίνει την πνευματική μου νεότητα. «Θα σε δοξολογήσω με κιθάρα, Θεέ». Και ως κιθάρα εννοεί το σώμα, μέσω του οποίου ο νους έχει πλαστεί από τη φύση του να παράγει ήχο, και μέσω των αισθητηρίων, όπως ακριβώς μέσω των χορδών, συνηθίζει να αναπέμπει προς τον Θεό την πρέπουσα μελωδία. Είναι σαφές πως μέσα από αυτά τα λόγια ο προφητικός χορός παρακαλεί να αποσταλεί το φως του Θεού και η αλήθειά του, αφού τότε δεν έλαμπε ακόμη πάνω στη γη, ούτε η αλήθεια υπήρχε κατά κάποιον τρόπο ανάμεσα στους ανθρώπους, όταν εξέφερε αυτές τις φωνές. Το φως όμως που αποστέλλεται θα πρέπει να είναι διαφορετικό από εκείνον που το αποστέλλει, για το οποίο έχει ειπωθεί: «Αυτό ήταν το φως, που φωτίζει κάθε άνθρωπο ερχόμενο στον κόσμο». Το διδάσκει άλλωστε και ο ίδιος ο Σωτήρας αυτοπροσώπως λέγοντας: «Εγώ είμαι το φως και η αλήθεια και η ζωή».

Εξαπέστειλε ο Θεός το έλεός Του και την αλήθειά Του, και λύτρωσε την ψυχή μου από το μέσο των σκύμνων, και τα εξής. Το προηγουμένως ελλιπές νόημα το απέδωσε μέσω των προκείμενων λόγων. Διότι, καθώς αναζητούνταν ποιον εξαπέστειλε από τον ουρανό και έσωσε τον Δαβίδ, το φανέρωσε εδώ λέγοντας: «Εξαπέστειλε ο Θεός το έλεός Του και την αλήθειά Του». Και το έλεος και η αλήθεια που εξαποστέλλεται, ποιος άλλος θα μπορούσε να είναι παρά ο Λόγος του Θεού, για τον οποίο λεγόταν: «Εξαπέστειλε τον λόγο Του, και τους γιάτρεψε, και τους λύτρωσε από τις καταστροφές τους»; Ο ίδιος, παρομοίως, ονομάζεται και φως που αποστέλλεται, στον ψαλμό που λέει: «Εξαπόστειλε το φως Σου και την αλήθειά Σου· αυτά θα με οδηγήσουν».

ΙΖ΄. Κάποιος άλλος από τους προφήτες τον ονόμαζε ζωή και φως, απευθυνόμενος στον Θεό και λέγοντας: «διότι κοντά σου υπάρχει πηγή ζωής, μέσα στο φως σου θα δούμε φως». Διότι ποιος ήταν η πηγή της ζωής και το φως που βρισκόταν κοντά στον Θεό, παρά αυτός που είπε στα Ευαγγέλια «εγώ είμαι το φως του κόσμου» και «εγώ είμαι η οδός και η αλήθεια και η ζωή»; Γι' αυτό και πάλι ο προφήτης, ικετεύοντας σε προσευχή προς τον Θεό, λέει: «εξαπόστειλε το φως σου και την αλήθειά σου· αυτά θα με οδηγήσουν».

ΛΣΤ΄. Πάλι θα σου υπενθυμίσω τους φωτισμούς, σταχυολογώντας τους πολλές φορές από τα θεία λόγια. Διότι και εγώ ο ίδιος θα αισθανθώ μεγαλύτερη χαρά με την ανάμνησή τους (άλλωστε, τι είναι πιο γλυκό από το φως, για εκείνους που έχουν γευθεί το φως;) και εσένα θα σε καταυγάσω με όσα θα λεχθούν. «Φως ανέτειλε για τον δίκαιο», και η σύντροφός του, η ευφροσύνη· και «στους δικαίους υπάρχει φως παντοτινά». «Εσύ φωτίζεις θαυμαστά από τα αιώνια όρη», λέγεται προς τον Θεό· εννοώντας, νομίζω, τις αγγελικές δυνάμεις, οι οποίες συνεργάζονται μαζί μας για τα ανώτερα. «Ο Κύριος είναι ο φωτισμός μου και ο σωτήρας μου· ποιον θα φοβηθώ;» Άκουσες τον Δαβίδ να τα λέει αυτά· και άλλοτε μεν να ζητά να του αποσταλεί το φως και η αλήθεια, άλλοτε δε να ευχαριστεί, επειδή έχει μετάσχει και σε αυτό, με το να σημειωθεί πάνω του το φως του Θεού, δηλαδή με το να αποτυπωθούν και να γίνουν γνωστά τα σημεία της έλλαμψης που του δόθηκε. Ένα μόνο φως ας αποφεύγουμε: το γέννημα του πικρού πυρός. Ας μην πορευθούμε «στο φως της δικής μας φωτιάς, και στη φλόγα που εμείς ανάψαμε».

Τώρα λοιπόν, τείνοντας ευήκοον ους, άκουσε πάλι και τον φερώνυμο Μακάριο, τον οποίο ο σπουδαίος στα θεία Νείλος ονόμασε «σκεύος εκλογής», και ο οποίος λέει στα Κεφάλαια που μεταφράστηκαν από τον Μεταφραστή: «Η τέλεια έλλαμψη του Πνεύματος δεν είναι μόνο αποκάλυψη νοημάτων, αλλά βέβαιη και συνεχής έλλαμψη ενυπόστατου φωτός μέσα στις ψυχές. Διότι το χωρίο, 'ο Θεός που είπε να λάμψει φως μέσα από το σκοτάδι, αυτός έλαμψε στις καρδιές μας', και το 'φώτισε τα μάτια μου, για να μην κοιμηθώ ποτέ τον ύπνο του θανάτου', και το 'εξαπόστειλε το φως σου και την αλήθειά σου, αυτά θα με οδηγήσουν στο άγιο όρος σου', και το 'σημειώθηκε πάνω μας το φως του προσώπου σου', και όλα όσα είναι παρόμοια με αυτά, το ίδιο ακριβώς πράγμα φανερώνουν».

Και πάλι λέει: «Μια τέτοια έλλαμψη του Πνεύματος δεν είναι μόνο μια αποκάλυψη νοημάτων και ένας φωτισμός της χάριτος, όπως έχει ειπωθεί, αλλά μια βέβαιη και διαρκής έλλαμψη του υποστατικού φωτός μέσα στις ψυχές. Διότι το χωρίο που λέει ότι από το σκοτάδι θα λάμψει φως, το οποίο έλαμψε μέσα στις καρδιές μας προς φωτισμό της γνώσης της δόξας του Χριστού, καθώς και το: Φώτισε τα μάτια μου, για να μην κοιμηθώ ποτέ τον ύπνο του θανάτου, δηλαδή ώστε, όταν διαλύεται η σάρκα, να μην επισκοτίζεται η ψυχή από το κάλυμμα του θανάτου της κακίας, και επιπλέον το: Αποκάλυψε τα μάτια μου και θα κατανοήσω τα θαυμάσια του νόμου σου, και το: Στείλε το φως σου και την αλήθειά σου, αυτά θα με οδηγήσουν και θα με φέρουν στο άγιο όρος σου και στα σκηνώματά σου, αλλά βέβαια και το: Εντυπώθηκε πάνω μας το φως του προσώπου σου, Κύριε, όλα αυτά καταδεικνύουν την ίδια ακολουθία του σκοπού». Και συνεχίζει: «Στον μακάριο Παύλο το φως που έλαμψε καθ' οδόν, μέσω του οποίου ανυψώθηκε έως τον τρίτο ουρανό και έγινε ακροατής άρρητων μυστηρίων, δεν ήταν κάποιος φωτισμός νοημάτων και γνώσης, αλλά έλλαμψη καθ' υπόσταση της δύναμης του αγαθού Πνεύματος μέσα στην ψυχή, του οποίου την υπερβολική λαμπρότητα, επειδή δεν μπόρεσαν να αντέξουν τα σαρκικά μάτια, τυφλώθηκαν. Μέσω αυτού του φωτός αποκαλύπτεται κάθε γνώση και ο Θεός γίνεται αληθινά γνωστός στην άξια και αγαπημένη ψυχή».

Ψαλμός του Δαβίδ. Περί των ιδίων ομιλεί η προφητεία αναφορικά με τον Χριστό. «Κρῖνόν με» (Κρίνε με): Ο Χριστός ζητεί από τον Πατέρα την εκδίκαση του έθνους των Ιουδαίων ως ανόσιων, επειδή διαλογίστηκαν κακά εναντίον του. «Ἀπὸ ἀνθρώπου» (Από ανθρώπου): Ομιλεί μεν για τον διάβολο, ομιλεί όμως και για τον Ιούδα, επειδή μηχανευόταν τον δόλο στην καρδιά του. «Ὅτι σὺ εἶ» (Διότι εσύ είσαι): Ο άνθρωπος λέγει προς τον Θεό: διότι είμαι έργο των χειρών σου. Γιατί με παρέδωσες στον εχθρό; «Ἵνα τί ἀπώσω με;» (Γιατί με απώθησες;): Διότι με το να μου επιτίθεται ο διάβολος, έχω στερηθεί κάθε χαρά, λέγει ο άνθρωπος. «Ἐξαπόστειλον» (Στείλε): Τουτέστιν, ας έλθει λοιπόν ο Χριστός, ο οποίος λέγει: εγώ είμαι το φως και η αλήθεια, και ας ελευθερώσει τον άνθρωπο από την τυραννία του διαβόλου. «Αὐτά με ὡδήγησαν» (Αυτά με οδήγησαν): Διότι ο ίδιος ο Χριστός, αφού έστρεψε τον άνθρωπο, τον οδήγησε στην πίστη· διότι η πίστη είναι όρος επειδή είναι ασάλευτη, ή όπως και ο ίδιος ο Χριστός, ο οποίος προσέφερε τον εαυτό του στο όρος του Γολγοθά. «Καὶ εἰς τὰ σκηνώματα» (Και στα σκηνώματα): Εννοεί τις εκκλησίες· διότι οι εκκλησίες είναι σκηνώματα του Θεού. Εκεί, δηλαδή, οδήγησε τον άνθρωπο σαν σε λιμάνι. «Καὶ εἰσελεύσομαι» (Και θα εισέλθω): Διότι οι πιστοί πλέον παρευρίσκονται στα θυσιαστήρια, λαμβάνοντας από εκεί τη μυστική τροφή. «Πρὸς τὸν Θεόν» (Προς τον Θεό): Διότι αθάνατη ευφροσύνη για τον άνθρωπο είναι το νέο μυστήριο, το οποίο είναι το σώμα και το αίμα του Χριστού.

Ότι η τέλεια έλλαμψη του Πνεύματος δεν είναι απλώς αποκάλυψη νοημάτων, αλλά βέβαιη και διηνεκής έλλαμψη ενυπόστατου φωτός μέσα στις ψυχές· διότι το «εκείνος που είπε να λάμψει φως μέσα από το σκοτάδι, αυτός έλαμψε στις καρδιές σας»· και το «φώτισε τους οφθαλμούς μου, μήπως τυχόν κοιμηθώ σε θάνατο»· και το «εξαπόστειλε το φως σου και την αλήθειά σου, αυτά με οδήγησαν και με έφεραν στο άγιό σου όρος και στα σκηνώματα της δόξας σου»· και το «σημειώθηκε πάνω μας το φως του προσώπου σου»· και όλα όσα είναι παρόμοια με αυτά, το ίδιο πράγμα φανερώνουν.

«Διότι εσύ είσαι ο Θεός, το στήριγμά μου· γιατί με απώθησες; Και γιατί πορεύομαι σκυθρωπός, όταν με καταθλίβει ο εχθρός;» Ρωτάει, όχι επειδή αγνοεί την ευδοκία του Πατέρα, αλλά για να αποδείξει σαφέστερα στον κόσμο την τέλεια ενσάρκωση. Γι' αυτό και έλεγε: «Εξαπόστειλε το φως σου και την αλήθειά σου». Και σαν να τα βρήκε αμέσως έτοιμα μαζί του, λέει: «Αυτά με οδήγησαν και με έφεραν στο άγιο όρος σου και στα σκηνώματά σου» τα επουράνια, από τα οποία δεν αποχωρίστηκα. «Θα εισέλθω στο θυσιαστήριο του Θεού, του Θεού που ευφραίνει τη νεότητά μου, και θα σε δοξολογήσω με την κιθάρα» της ανθρώπινης φύσης που προσέλαβα, «ω Θεέ, ο Θεός μου». Εφόσον λοιπόν τέτοια είναι η έκβαση των πραγμάτων: «Γιατί είσαι περίλυπη, ψυχή μου; Και γιατί με αναστατώνεις; Έλπισε στον Θεό, διότι θα τον δοξολογήσω· αυτός είναι η σωτηρία του προσώπου μου και ο Θεός μου».

ΚΒ'. Τέτοια, λέγει, έλλαμψη του Πνεύματος δεν είναι απλώς αποκάλυψη νοημάτων και φωτισμός χάριτος, όπως έχει ειπωθεί, αλλά σταθερή και συνεχής έλλαμψη υποστατικού φωτός μέσα στις ψυχές. Διότι το χωρίο: «Εκείνος που είπε να λάμψει φως από το σκοτάδι, είναι αυτός που έλαμψε μέσα στις καρδιές μας για τον φωτισμό της γνώσεως της δόξης του Χριστού». Και το: «Φώτισε τα μάτια μου, μήπως και κοιμηθώ τον ύπνο του θανάτου»· δηλαδή: για να μην σκοτιστεί η ψυχή από το κάλυμμα του θανάτου της κακίας, όταν χωριστεί από τη σάρκα· καθώς επίσης και το: «Αποκάλυψε τα μάτια μου, και θα κατανοήσω τα θαυμάσια του νόμου σου». Και το: «Εξαπόστειλε το φως σου και την αλήθειά σου· αυτά θα με οδηγήσουν και θα με φέρουν στο άγιο όρος σου και στα σκηνώματά σου»· αλλά βεβαίως και το: «Εντυπώθηκε επάνω μας το φως του προσώπου σου», και τα υπόλοιπα, φανερώνουν την ίδια συνέπεια του σκοπού.

Επομένως, ο φωτισμός της χάριτος δεν είναι μόνο αποκάλυψη νοημάτων και γνώσης, αλλά η βέβαιη και αιώνια έλλαμψη του υποστατικού φωτός μέσα στις ψυχές. Διότι έχει γραφτεί: «αυτός που είπε να λάμψει φως μέσα από το σκοτάδι, έλαμψε στις καρδιές μας για τον φωτισμό της γνώσης της δόξας του Χριστού», και: «φώτισε τα μάτια μου, για να μην κοιμηθώ ποτέ τον ύπνο του θανάτου» —δηλαδή, ώστε βγαίνοντας η ψυχή μου από τη σάρκα να μην καλυφθεί από το κάλυμμα του θανάτου της κακίας— και: «αποκάλυψε τα μάτια μου, και θα κατανοήσω τα θαυμαστά του νόμου σου», και: «στείλε το φως σου και την αλήθειά σου· αυτά θα με οδηγήσουν και θα με φέρουν στο άγιο όρος σου και στα σκηνώματά σου», και: «σημειώθηκε πάνω μας το φως του προσώπου σου, Κύριε· έδωσες χαρά στην καρδιά μου»· τα οποία φανερώνουν ακριβώς τον ίδιο σκοπό. Και για τον μακάριο Παύλο, το ουράνιο «φως» του Πνεύματος που «τον περιέλαμψε» στον δρόμο πιο δυνατά από τον ήλιο, και μέσω του οποίου αξιώθηκε της χάριτος, δεν ήταν φωτισμός νοημάτων και γνώσης, αλλά υποστατική έλλαμψη της δύναμης του φωτός του Πνεύματος στην ψυχή και υποστατική αποκάλυψη των ουράνιων μυστηρίων. Την υπερβολική λαμπρότητα αυτού του φωτός δεν μπόρεσαν να αντέξουν τα σαρκικά μάτια και τυφλώθηκαν. Μέσω αυτού του φωτός αποκαλύπτεται κάθε γνώση και ο Θεός γνωρίζεται αληθινά στην ψυχή. «

Αλλά δεν εγκατέλειψες αυτούς που σε εκζητούν, Κύριε· επέβλεψες από τον ουρανό και είδες τους υιούς των θανατωμένων και μας σπλαγχνίστηκες, και, αφού εξαπέστειλες το φως σου και την αλήθεια σου στον υιό του ανθρώπου, τον οποίο ενδυνάμωσες για τον εαυτό σου, και στον άνδρα της δεξιάς σου, επαύξησες τη μεγαλωσύνη σου επάνω στον σεβαστό· και, αφού δίδαξες τα χέρια του για μάχη και τα δάχτυλά του για πόλεμο, συνέτριψες τους βραχίονες του αμαρτωλού και έσπασες σιδερένιους μοχλούς· εξήγαγες τους δεσμώτες και είπες στους παρανομούντες: μην παρανομείτε, και σε εκείνους που παραπικραίνουν: μην υψώνετε κέρας.