Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 43:10

Ταπεινώθηκε στο χώμα η ψυχή μας. Αυτό το λέγουν επειδή, αφού αρνήθηκαν να έχουν το φρόνημα του Χριστού, κατέπεσαν σε σαρκικό φρόνημα. Κύριε, με τα αυτιά μας ακούσαμε. Τώρα όμως μας απέρριψες και μας καταντρόπιασες. Και δεν εκστρατεύεις πλέον, Θεέ, μαζί με τις δυνάμεις μας. Στο παρελθόν, λέει, συμπολεμούσες μαζί μας· τώρα όμως όχι μόνο δεν εξέρχεσαι μαζί μας, αλλά και μας έτρεψες σε φυγή, έτσι ώστε να γίνουμε αντικείμενο διαρπαγής από εκείνους που μας μισούν. Αυτά δε τα λέει ο προφητικός χορός, οικειοποιούμενος τις συμφορές του λαού.

Όπως το: «Θα εισέλθω στον οίκο σου εν ολοκαυτώμασιν», αντί του "μαζί με ολοκαυτώματα". Και το «τους εξήγαγε εν αργυρίω και χρυσίω», δηλαδή "μαζί με ασήμι και χρυσό". Και το: «Δεν θα εξέλθεις εν ταις δυνάμεσιν ημών», αντί του "μαζί με τις δυνάμεις μας", και μύρια παρόμοια. Γενικότερα, με χαρά θα μάθαινα από τη νέα αυτή σοφία, ποια δοξολογία προσέφερε ο απόστολος διά της λέξεως «εν», σύμφωνα με τον τύπο που αυτοί τώρα επικαλούνται ως προερχόμενο από τη Γραφή. Διότι πουθενά δεν βρήκα να λέγεται το: «Σε εσένα τον Πατέρα ανήκει η τιμή και η δόξα διά του μονογενούς σου Υιού εν τω Αγίω Πνεύματι», πράγμα το οποίο για αυτούς σήμερα είναι πιο συνηθισμένο, θα λέγαμε, και από την ίδια τους την αναπνοή. Διότι το καθένα από αυτά είναι δυνατόν να τα βρει κανείς μεμονωμένα· ενωμένα όμως σε αυτήν εδώ τη σύνταξη πουθενά δεν θα μπορέσουν να τα υποδείξουν. Επομένως, εάν πράγματι ακριβολογούν όσον αφορά τα Γραφικά κείμενα, ας δείξουν από πού αντλούν αυτά που λένε.

Ο Θεός, λοιπόν, λύτρωσε τον Ισραήλ από τα χέρια των Αιγυπτίων, στεφανώνοντας τον εαυτό Του με θεοπρεπή δόξα. Και βέβαια, είπε προς τον Φαραώ: «Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο σε ανέδειξα, για να δείξω σε σένα τη δύναμή μου και για να διακηρυχθεί το όνομά μου σε όλη τη γη». Είπε επίσης κάπου ο Θεός και μέσω ενός από τους αγίους προφήτες: «Τους δε γιους του Ιούδα θα τους ελεήσω και θα τους σώσω μέσω του Κυρίου του Θεού τους· και δεν θα τους σώσω με τόξο, ούτε με ρομφαία, ούτε με πόλεμο, ούτε με άρματα, ούτε με άλογα, ούτε με ιππείς». <Τώρα όμως μας απέρριψες και μας ντρόπιασες.> (L f. 117) Οι προφήτες που τα λένε αυτά αναλαμβάνουν επάνω τους, σαν να επρόκειτο για το δικό τους σώμα, την κατάσταση του ασεβούς λαού. Διότι οι πατέρες μας, λέει, μας τα ανήγγειλαν αυτά. Έπειτα παρεμβάλλεται διάψαλμα, για να παραστήσει τη μεταβολή. Τώρα όμως μπορεί να δει κανείς τα αντίθετα· διότι αβοήθητους μας εγκατέλειψες στον πόλεμο· αφού δεν εκστράτευσες μαζί με τις στρατιωτικές μας δυνάμεις. <Και δεν υπήρχε πλήθος στους αλαλαγμούς μας.> (B f. 161 b, I f. 225 b, K f. 86 b) Ο αλαλαγμός, λοιπόν, είναι η επινίκια φωνή εκείνων που έχουν νικήσει. Όταν όμως συμβαίνει να είναι λίγοι αυτοί που συνηθίζουν να το κάνουν αυτό, τότε λέμε ότι δεν υπάρχει πλήθος στους αλαλαγμούς τους. Ηττηθήκαμε, λοιπόν, και λεηλατηθήκαμε από τους εχθρούς, και μάλιστα από ολιγάριθμους· διότι δεν υπήρχε πλήθος στους αλαλαγμούς τους.

Τώρα όμως μας απώθησες και μας ντρόπιασες, και δεν θα βγεις μαζί με τις δυνάμεις μας. Επειδή το πλήθος ολόκληρου του ιουδαϊκού έθνους, έχοντας εμπλακεί σε κάθε είδους ασέβειες και παρανομίες, δεν ήταν αποξενωμένο από το προφητικό σώμα, εύλογα αυτοί που είπαν τα προηγούμενα, οικειοποιούμενοι όσα συνέβησαν στο πλήθος, τα προφέρουν μετά την παρεμβολή ενός διαψάλματος, για να παραθέσουν τη μεταβολή όσων πρόκειται να λεχθούν. Οι πατέρες μας, λοιπόν, μας ανήγγειλαν, και με τα ίδια μας τα αυτιά ακούσαμε τι είδους έργα επιτέλεσες στις ημέρες τους, και τα εξής. Τώρα όμως με τα μάτια μας δεν βλέπουμε τέτοια πράγματα, αλλά τα αντίθετα. Διότι μας απώθησες, Εσύ ο Θεός, που παλαιότερα διέσωσες τους πατέρες μας· εξαιτίας των αμαρτιών μας, εμάς που παλαιότερα καυχιόμασταν και έχαιραμε μεγάλης πεποίθησης σε Εσένα μας ντρόπιασες, εγκαταλείποντάς μας έρημους και αβοήθητους στη σύγκρουση με τους εχθρούς. Διότι δεν εκστράτευσες μαζί με τις δυνάμεις μας· ή, σύμφωνα με τον Σύμμαχο, με τα στρατεύματά μας. Και γι' αυτό τον λόγο μας έτρεψες σε φυγή προς τα πίσω μπροστά στους εχθρούς μας· ή, σύμφωνα με τον Σύμμαχο: Μας έταξες τελευταίους από κάθε εχθρό, και εκείνοι που μας μισούν μας διαρπάζουν για τον εαυτό τους. Μας παρέδωσες σαν ζώα προορισμένα για σφαγή, και μας διασκόρπισες ανάμεσα στα έθνη.

Διάψαλμα· μεταφορά της προφητείας [στον λαό των Ιουδαίων]. «Τώρα όμως μας απώθησες» Ο λαός των Ιουδαίων κραυγάζει ως απορριφθείς από τον Θεό. «και δεν θα εξέλθεις» Διότι δεν είναι πλέον μαζί τους ο Θεός για να τους βοηθήσει, ούτε στον πόλεμο. «μας έστρεψας πίσω» Διότι στράφηκαν πίσω οι Ιουδαίοι ακολουθώντας τους δαίμονες, ως εκούσιους εχθρούς. «και αυτοί που μας μισούν» Διότι παραδόθηκαν σε διαρπαγή στους εχθρούς εξαιτίας της ασέβειάς τους. «μας παρέδωσες» Για να καταναλωθούν από όλα τα έθνη (τους εχθρούς) και τους δαίμονες. «και ανάμεσα στα έθνη» Διότι σε όλο το πρόσωπο της γης σκορπίστηκαν τα παιδιά των Ιουδαίων. «πούλησες τον λαό» Όταν παραδόθηκαν στους Βαβυλωνίους χωρίς τιμή· διότι δεν τιμήθηκαν από τους Χαλδαίους ως γένος του Θεού. «και δεν υπήρχε πλήθος» Δηλαδή δεν υπήρχε αριθμός στους θρήνους μας. «μας έθεσες ως όνειδος» Διότι τους περιγελούσαν οι πλησιέστεροί τους, επειδή, αν και ήταν γένος του Θεού, βρίσκονται αιχμάλωτοι. «ως περίγελο» Διότι όσοι βρίσκονταν γύρω τους τους χλεύαζαν και τους κορόιδευαν, για το πώς απορρίφθηκαν από τον Θεό τους. «μας έθεσες» Δηλαδή, τα έθνη, λέει, έλεγαν: ας μη γίνουμε έτσι βδελυροί όπως οι Ιουδαίοι. «ως κίνηση της κεφαλής» Διότι όλοι όσοι τους έβλεπαν κουνούσαν τα κεφάλια τους, απορώντας πώς ξέπεσαν από τη δόξα του Θεού οι Ιουδαίοι. «όλη την ημέρα» Διότι έως τον αιώνα δεν θα αφαιρεθεί το όνειδος από αυτούς.

Διότι αυτή είναι η δόξα μας, αυτό είναι το καύχημά μας, με αυτό φιλοτιμούμαστε απέναντι σε όλους· όχι ότι έχουμε πόλη μεγάλη και θαυμαστή, ούτε ότι πρώτοι εμείς νικούμε, ούτε ότι υπερισχύουμε με τη ρώμη του σώματος· αλλά ότι έχουμε Θεό αληθινό, για αυτό καυχιόμαστε· όχι μόνο όταν μας βοηθάς, αλλά και όταν μας εγκαταλείπεις. Διότι αυτό σημαίνει το «Όλη την ημέρα»· όπως ακριβώς λέει και ο Παύλος: «Σε μένα δε, μακάρι να μη συμβεί να καυχηθώ, παρά μόνο για τον σταυρό του Χριστού». Διότι δεν υπάρχει, δεν υπάρχει άλλη τέτοια δόξα. Γι' αυτό και πάλι έλεγε: «Και όχι μόνο αυτό, αλλά και καυχόμαστε για τον Θεό». Διότι τίποτα δεν είναι ίσο με αυτό το καύχημα. Κανείς, λοιπόν, ας μην υψηλοφρονεί για τον πλούτο· κανείς για κανένα από τα βιοτικά πράγματα, αλλά μόνο για τούτο, για το ότι έχει τον Θεό ως Δεσπότη. Αυτό είναι ανώτερο από κάθε ελευθερία, αυτό είναι καλύτερο και από τους ίδιους τους ουρανούς. Διότι, εάν το να αποκαλείται κανείς ότι ανήκει στον τάδε ή στον δείνα έφερε πολλές φορές καύχηση μεταξύ των ανθρώπων, αναλογίσου πόση δόξα φέρει το να ανήκει κανείς στον Θεό. Γι' αυτό και ο Παύλος το έθεσε αυτό ως μεγάλο αξίωμα λέγοντας: «Όσοι δε είναι του Χριστού, σταύρωσαν τη σάρκα». Διάψαλμα. Άλλος λέει, «Πάντοτε». Ο δε Εβραίος αυτό το λέει «Σελ». «Τώρα όμως μας απώθησες και μας ντρόπιασες». Άλλος λέει, «Αν και μας απώθησες».

Άλλος: «Και βεβαίως μας απώθησες». Άλλος: «Αλλά επιπλέον μας απέρριψας». «Και δεν θα εξέλθεις, Θεέ, μαζί με τις δυνάμεις μας». Άλλος: «Και δεν προπορεύεσαι μαζί με τα στρατεύματά μας». Διότι την απώθηση ακολουθεί αμέσως η αισχύνη, καθώς και το να είναι κανείς εκτεθειμένος σε όλους για να υποστεί δεινά. «Δυνάμεις» δε εδώ ονομάζει τα στρατόπεδά τους, επειδή σε αυτά βρίσκεται η δύναμη του βασιλιά· και αυτό το οικονόμησε καλά ο Θεός, ώστε να υπάρχει σύνδεσμος μεταξύ του άρχοντα και των αρχομένων.

«Και δεν θα εξέλθεις, Θεέ, μαζί με τις δυνάμεις μας». Διότι δεν θα εξέλθει ο Θεός μαζί με εκείνον που στηρίζεται στον εαυτό του, που ελπίζει στο τόξο του και θεωρεί τη ρομφαία ως αιτία της σωτηρίας του, αλλά μαζί με εκείνους που χάρη στον ίδιο τον Θεό θα κατατροπώσουν τους εχθρούς και στο όνομά Του θα εξουθενώσουν όσους εγείρονται εναντίον τους· μαζί με αυτούς εύλογα θα εξέλθει ο Θεός για τον πόλεμο εναντίον των αοράτων εχθρών.