Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 43:13

«Και εκείνοι που μας μισούν μας άρπαζαν για τον εαυτό τους». Μας παρέδωσες, λέει, στην ατιμία. «Και δεν υπήρχε πλήθος στους αλαλαγμούς [στα ανταλλάγματά] μας». Ο αλαλαγμός είναι το επινίκιο άσμα. Το δε νόημα είναι το εξής: Έτσι, λέει, μας απέρριψες, ώστε να νικηθούμε ακόμη και από λίγους, και εκείνοι που αλαλάζουν θριαμβευτικά εναντίον μας να είναι κάποιοι ασήμαντοι.

Ο Θεός, λοιπόν, λύτρωσε τον Ισραήλ από τα χέρια των Αιγυπτίων, στεφανώνοντας τον εαυτό Του με θεοπρεπή δόξα. Και βέβαια, είπε προς τον Φαραώ: «Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο σε ανέδειξα, για να δείξω σε σένα τη δύναμή μου και για να διακηρυχθεί το όνομά μου σε όλη τη γη». Είπε επίσης κάπου ο Θεός και μέσω ενός από τους αγίους προφήτες: «Τους δε γιους του Ιούδα θα τους ελεήσω και θα τους σώσω μέσω του Κυρίου του Θεού τους· και δεν θα τους σώσω με τόξο, ούτε με ρομφαία, ούτε με πόλεμο, ούτε με άρματα, ούτε με άλογα, ούτε με ιππείς». <Τώρα όμως μας απέρριψες και μας ντρόπιασες.> (L f. 117) Οι προφήτες που τα λένε αυτά αναλαμβάνουν επάνω τους, σαν να επρόκειτο για το δικό τους σώμα, την κατάσταση του ασεβούς λαού. Διότι οι πατέρες μας, λέει, μας τα ανήγγειλαν αυτά. Έπειτα παρεμβάλλεται διάψαλμα, για να παραστήσει τη μεταβολή. Τώρα όμως μπορεί να δει κανείς τα αντίθετα· διότι αβοήθητους μας εγκατέλειψες στον πόλεμο· αφού δεν εκστράτευσες μαζί με τις στρατιωτικές μας δυνάμεις. <Και δεν υπήρχε πλήθος στους αλαλαγμούς μας.> (B f. 161 b, I f. 225 b, K f. 86 b) Ο αλαλαγμός, λοιπόν, είναι η επινίκια φωνή εκείνων που έχουν νικήσει. Όταν όμως συμβαίνει να είναι λίγοι αυτοί που συνηθίζουν να το κάνουν αυτό, τότε λέμε ότι δεν υπάρχει πλήθος στους αλαλαγμούς τους. Ηττηθήκαμε, λοιπόν, και λεηλατηθήκαμε από τους εχθρούς, και μάλιστα από ολιγάριθμους· διότι δεν υπήρχε πλήθος στους αλαλαγμούς τους.

Πούλησες τον λαό σου χωρίς τίμημα· και μας κατέστησες όνειδος στους γείτονές μας. Διότι η ιστορία δεν αναφέρει ότι αυτά συνέβησαν την εποχή του Δαβίδ· γι' αυτό έχει προγραφεί στον τίτλο «εἰς τὸ τέλος». Και προκειμένου να κατανοηθούν αυτά στο μέλλον με θεϊκή σύνεση, έχει λεχθεί αναγκαστικά «εἰς σύνεσιν». Αντί δε του «τοῖς υἱοῖς Κορὲ», ο Ακύλας και ο Σύμμαχος μετέφρασαν ομόφωνα «τῶν υἱῶν Κορὲ», διδάσκοντας ότι οι προφητείες ανήκουν σε αυτούς· οι οποίοι ομολογούσαν ότι διψούν για τον ίδιο τον Θεό, και ότι έχουν πόθο, λαχτάρα και επιθυμία για την πηγή που βρίσκεται κοντά Του, για την οποία έχει λεχθεί: «Ότι κοντά σου υπάρχει πηγή ζωής, μέσα στο φως σου θα δούμε φως». Γι' αυτό έλεγαν: «Όπως επιποθεί το ελάφι τις πηγές των υδάτων, έτσι επιποθεί η ψυχή μου εσένα, Θεέ μου». Το ελάφι είναι ζώο κερασφόρο· αλλά και καθαρό σύμφωνα με τον νόμο, καθώς επίσης οφιοκτόνο και εξολοθρευτικό όλων των ερπετών, αλλά και από εκείνα που περιτρέχουν τις ερήμους. Τέτοιος ήταν και ο προφητικός χορός, φιλέρημος και αποτραβηγμένος.

Πούλησες τον λαό σου χωρίς αντάλλαγμα, και δεν όρισες υψηλό το τίμημά τους· μας κατέστησες αντικείμενο προπηλακισμού και χλευασμού σε εκείνους που βρίσκονται γύρω μας. Μας έκανες παροιμία ανάμεσα στα έθνη, κούνημα του κεφαλιού ανάμεσα στις φυλές. Όλη την ημέρα η ντροπή μου βρίσκεται απέναντί μου, και η καταισχύνη του προσώπου μου με σκεπάζει εξαιτίας της φωνής εκείνου που ονειδίζει και βλασφημεί, εξαιτίας του προσώπου του εχθρού και του εκδικητή. Όλα αυτά, σύμφωνα με τον Σύμμαχο, ανέφερε διεξοδικά ο προφητικός χορός στην ικεσία του προς τον Θεό, αναλαμβάνοντας στον εαυτό του τα πάθη του λαού. Έχει καταστεί, λοιπόν, σαφής στα προκείμενα η αιτία για την οποία θρηνούσε προηγουμένως.

Διάψαλμα· μεταφορά της προφητείας [στον λαό των Ιουδαίων]. «Τώρα όμως μας απώθησες» Ο λαός των Ιουδαίων κραυγάζει ως απορριφθείς από τον Θεό. «και δεν θα εξέλθεις» Διότι δεν είναι πλέον μαζί τους ο Θεός για να τους βοηθήσει, ούτε στον πόλεμο. «μας έστρεψας πίσω» Διότι στράφηκαν πίσω οι Ιουδαίοι ακολουθώντας τους δαίμονες, ως εκούσιους εχθρούς. «και αυτοί που μας μισούν» Διότι παραδόθηκαν σε διαρπαγή στους εχθρούς εξαιτίας της ασέβειάς τους. «μας παρέδωσες» Για να καταναλωθούν από όλα τα έθνη (τους εχθρούς) και τους δαίμονες. «και ανάμεσα στα έθνη» Διότι σε όλο το πρόσωπο της γης σκορπίστηκαν τα παιδιά των Ιουδαίων. «πούλησες τον λαό» Όταν παραδόθηκαν στους Βαβυλωνίους χωρίς τιμή· διότι δεν τιμήθηκαν από τους Χαλδαίους ως γένος του Θεού. «και δεν υπήρχε πλήθος» Δηλαδή δεν υπήρχε αριθμός στους θρήνους μας. «μας έθεσες ως όνειδος» Διότι τους περιγελούσαν οι πλησιέστεροί τους, επειδή, αν και ήταν γένος του Θεού, βρίσκονται αιχμάλωτοι. «ως περίγελο» Διότι όσοι βρίσκονταν γύρω τους τους χλεύαζαν και τους κορόιδευαν, για το πώς απορρίφθηκαν από τον Θεό τους. «μας έθεσες» Δηλαδή, τα έθνη, λέει, έλεγαν: ας μη γίνουμε έτσι βδελυροί όπως οι Ιουδαίοι. «ως κίνηση της κεφαλής» Διότι όλοι όσοι τους έβλεπαν κουνούσαν τα κεφάλια τους, απορώντας πώς ξέπεσαν από τη δόξα του Θεού οι Ιουδαίοι. «όλη την ημέρα» Διότι έως τον αιώνα δεν θα αφαιρεθεί το όνειδος από αυτούς.

Μας παρέδωσες σαν πρόβατα προορισμένα για βρώση, και μας διασκόρπισες ανάμεσα στα έθνη. Άλλος λέει: Μας λίχνισες. Τι σημαίνει: «Σαν πρόβατα προορισμένα για βρώση»; Ότι μας κατέστησες ευάλωτους σε επιθέσεις, αναδεικνύοντάς μας ευτελείς. Διότι υπάρχουν βέβαια και πρόβατα κτήσεως, τα οποία είναι κατάλληλα για αναπαραγωγή· άλλα όμως, λόγω γήρατος ή στειρότητας, είναι χρήσιμα μόνο για βρώση. Και το πιο οδυνηρό είναι το ότι διαμοιραστήκαμε ανάμεσα στα έθνη, πράγμα που τους ήταν βαρύτερο από όλα, το ότι δηλαδή δεν μπορούσαν εκεί να τηρήσουν με ακρίβεια τον νόμο και ότι είχαν εκπέσει από την πατροπαράδοτη πολιτεία τους. Και μάλιστα όχι σε ένα μόνο έθνος, αλλά παντού, λέει, και μόνο για ένα πράγμα είμαστε έτοιμοι: για το να κακοπαθαίνουμε, ενώ για να αμυνθούμε ή να σηκώσουμε τα χέρια μας δεν έχουμε καν τη δύναμη. Διότι αυτό ακριβώς υποδηλώνει η εικόνα των προβάτων. Πούλησες τον λαό σου χωρίς τίμημα. Άλλος λέει: Έναντι μηδενός. Άλλος: Χωρίς αντάλλαγμα. Και δεν υπήρξε κέρδος από την ανταλλαγή μας. Άλλος λέει: Και δεν όρισες μεγάλη την τιμή τους. Αυτό που εννοεί είναι το εξής —διότι το ρητό φαίνεται μεν πολύ ασαφές, αλλά προσέξτε, ώστε να ψάλλετε με σύνεση. Τι σημαίνουν λοιπόν αυτά τα λόγια; Παρουσιάζουν την ευτέλεια και την ασημαντότητά τους. Σαν να μην αξίζαμε τίποτα, σαν να ήμασταν φθηνοί και ευκαταφρόνητοι, έτσι μας εγκατέλειψες. Και αυτό το λέει αντλώντας την έκφραση από την καθημερινή ανθρώπινη συνήθεια.

Διότι αποτελεί συνήθειά μας να δίνουμε τα ανάξια και τα ευτελή χωρίς τίμημα· ενώ εκείνα τα οποία εκτιμούμε πολύ, ακόμη και αν τα πουλήσουμε, τα πουλάμε έναντι μεγάλου τιμήματος· εκείνα πάλι που δεν τα υπολογίζουμε πολύ, αυτά τα προσφέρουμε και δωρεάν. Από τους δούλους, για παράδειγμα, όσους είναι αγνώμονες, άλλοι τους πούλησαν στη μισή τιμή, ενώ άλλοι τους παραχώρησαν χωρίς να λάβουν τίποτα. Αν λοιπόν η παραχώρηση σε μικρότερη τιμή φανερώνει την ευτέλεια του πωλουμένου, το να μη λάβει κανείς ούτε καν τίμημα, αλλά να το παραχωρήσει χωρίς τιμή, το φανερώνει πολύ περισσότερο. Αυτό λοιπόν εννοεί: Όπως ακριβώς αν κάποιος άνθρωπος αποχωριζόταν τα υπάρχοντά του χωρίς τίμημα, έτσι και εσύ μας εγκατέλειψες ως ανάξιους και μας περιφρόνησες σφόδρα. Αυτό άλλωστε φανερώνει και στη συνέχεια λέγοντας: «Και δεν υπήρξε κέρδος στα ανταλλάγματά μας»· δηλαδή, στην αγορά μας. Γι' αυτό και ένας άλλος λέει, «Στην εκτίμηση της αξίας μας»· δηλαδή, στην πώλησή μας. Διότι το τίμημα είναι αντάλλαγμα· πολλές φορές δηλαδή παραχωρούμε έναν δούλο και λαμβάνουμε ασήμι ή χρυσάφι. «Μας κατέστησες αντικείμενο ονειδισμού στους γείτονές μας, αντικείμενο εμπαιγμού και χλευασμού σε αυτούς που βρίσκονται ολόγυρά μας». Ένας άλλος προσθέτει: αντικείμενο διαπόμπευσης σε αυτούς που βρίσκονται ολόγυρά μας.