Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 43:15

Πούλησες τον λαό σου χωρίς αντάλλαγμα, και δεν όρισες υψηλό το τίμημά τους· μας κατέστησες αντικείμενο προπηλακισμού και χλευασμού σε εκείνους που βρίσκονται γύρω μας. Μας έκανες παροιμία ανάμεσα στα έθνη, κούνημα του κεφαλιού ανάμεσα στις φυλές. Όλη την ημέρα η ντροπή μου βρίσκεται απέναντί μου, και η καταισχύνη του προσώπου μου με σκεπάζει εξαιτίας της φωνής εκείνου που ονειδίζει και βλασφημεί, εξαιτίας του προσώπου του εχθρού και του εκδικητή. Όλα αυτά, σύμφωνα με τον Σύμμαχο, ανέφερε διεξοδικά ο προφητικός χορός στην ικεσία του προς τον Θεό, αναλαμβάνοντας στον εαυτό του τα πάθη του λαού. Έχει καταστεί, λοιπόν, σαφής στα προκείμενα η αιτία για την οποία θρηνούσε προηγουμένως.

Και θυμήσου τη συναγωγή σου, την οποία απέκτησες από την αρχή, την οποία περιέσωσες με τα πάθη του μονογενούς σου Λόγου, την οποία αξίωσες της μεγάλης σου διαθήκης, την οποία και είλκυσες στους ουρανούς με το καινό μυστήριο και με τον αρραβώνα του Πνεύματος. Και υπενθυμίζοντας όσα πονηρά διέπραξαν οι εχθροί εναντίον των αγίων σου και πώς καυχήθηκαν εις βάρος των εορτών σου, λέγαμε: «Ύψωσε τα χέρια σου εναντίον της υπερηφάνειάς τους μέχρι τέλους». Επικαλούμασταν τη ρομφαία και τις αιγυπτιακές μάστιγες, και Τον παρακαλούσαμε να εκδικάσει τη δική Του υπόθεση, και Τον προτρέπαμε να εγερθεί επιτέλους εναντίον των ασεβών, λέγοντας: «Έως πότε οι αμαρτωλοί, Κύριε, έως πότε οι αμαρτωλοί θα καυχώνται; Έως πότε θα ταπεινώνουν τον λαό σου και θα κακοποιούν την κληρονομία σου, και ομοίως θα φθέγγονται αλλά και θα πράττουν την ανομία;». Και προσθέταμε μάλιστα και εκείνες τις γοερές φωνές, που είναι ακόμη πιο ταιριαστές με αυτά: «Μας κατέστησες αντικείμενο αντιλογίας και ύβρεως στους γείτονές μας, παροιμία στα έθνη και περίγελο σε όλους τους ανθρώπους». Και κάναμε λόγο για κάποια άμπελο, η οποία μεταφυτεύτηκε από την Αίγυπτο της σκοτεινής αθεΐας και αυξήθηκε στο κάλλος και το μέγεθος της πίστεως, κι έπειτα της αφαιρέθηκε ο φραγμός, δηλαδή η επιστασία του Θεού που μας φρουρούσε έως τότε, και αφέθηκε εκτεθειμένη σε όλους τους πονηρούς δυνάστες που διέρχονται, και λεηλατήθηκε από τον άγριο χοίρο, τον Πονηρό, που έχει την κακία ως αποκλειστικό του γνώρισμα και είναι γεμάτος από τον βόρβορο της φαυλότητας.

Η΄. Αλλά επειδή και εμένα και τον λόγο έχετε στη διάθεσή σας, και με την αγάπη σας με εξαναγκάσατε χωρίς να είμαι απρόθυμος, θα μιλήσω βέβαια, έστω και με δυσκολία, επειδή αυτό προστάζετε· θα προφέρω όμως λόγια ευχαριστίας και νουθεσίας. Η ευχαριστία λοιπόν είναι η εξής: Ποιος θα εξαγγείλει τα δυνατά έργα του Κυρίου; Και ποιος θα κάνει γνωστό σε όλες τις ακοές τον ύμνο Του; Διότι τα δύο έγιναν ένα, και το μεσότοιχο του φραγμού έχει καταλυθεί· διότι μας απάλλαξες από το να αποτελούμε παροιμία ανάμεσα στα έθνη και κούνημα του κεφαλιού ανάμεσα στους λαούς· διότι τόσο μόνο μας δοκίμασες, όσο χρειαζόταν για να γνωρίσουμε το αγαθό της ειρήνης μέσω της διάστασης, και αφού μας προκάλεσες πόνο, πάλι μας αποκατέστησες· ω, τι παράδοξη θεραπεία!

Διάψαλμα· μεταφορά της προφητείας [στον λαό των Ιουδαίων]. «Τώρα όμως μας απώθησες» Ο λαός των Ιουδαίων κραυγάζει ως απορριφθείς από τον Θεό. «και δεν θα εξέλθεις» Διότι δεν είναι πλέον μαζί τους ο Θεός για να τους βοηθήσει, ούτε στον πόλεμο. «μας έστρεψας πίσω» Διότι στράφηκαν πίσω οι Ιουδαίοι ακολουθώντας τους δαίμονες, ως εκούσιους εχθρούς. «και αυτοί που μας μισούν» Διότι παραδόθηκαν σε διαρπαγή στους εχθρούς εξαιτίας της ασέβειάς τους. «μας παρέδωσες» Για να καταναλωθούν από όλα τα έθνη (τους εχθρούς) και τους δαίμονες. «και ανάμεσα στα έθνη» Διότι σε όλο το πρόσωπο της γης σκορπίστηκαν τα παιδιά των Ιουδαίων. «πούλησες τον λαό» Όταν παραδόθηκαν στους Βαβυλωνίους χωρίς τιμή· διότι δεν τιμήθηκαν από τους Χαλδαίους ως γένος του Θεού. «και δεν υπήρχε πλήθος» Δηλαδή δεν υπήρχε αριθμός στους θρήνους μας. «μας έθεσες ως όνειδος» Διότι τους περιγελούσαν οι πλησιέστεροί τους, επειδή, αν και ήταν γένος του Θεού, βρίσκονται αιχμάλωτοι. «ως περίγελο» Διότι όσοι βρίσκονταν γύρω τους τους χλεύαζαν και τους κορόιδευαν, για το πώς απορρίφθηκαν από τον Θεό τους. «μας έθεσες» Δηλαδή, τα έθνη, λέει, έλεγαν: ας μη γίνουμε έτσι βδελυροί όπως οι Ιουδαίοι. «ως κίνηση της κεφαλής» Διότι όλοι όσοι τους έβλεπαν κουνούσαν τα κεφάλια τους, απορώντας πώς ξέπεσαν από τη δόξα του Θεού οι Ιουδαίοι. «όλη την ημέρα» Διότι έως τον αιώνα δεν θα αφαιρεθεί το όνειδος από αυτούς.

Μας κατέστησες παραβολή ανάμεσα στα έθνη. Σκληρή και αφόρητη είναι αυτή η τιμωρία, προπάντων το να χλευάζεται κανείς από τους ασεβείς, το να υφίσταται αυτά από εχθρούς, και να περιστοιχίζονται ολόγυρα από εκείνους που τους καταπατούν, και να είναι περικυκλωμένοι από παντού από εκείνους που τους ονειδίζουν. Και τι σημαίνει παραβολή; Διήγηση, ονειδισμός. Διότι μιαροί και αναίσθητοι ήταν εκείνοι που βρίσκονταν ολόγυρα, οι οποίοι όχι μόνο δεν τους σπλαχνίζονταν, αλλά και τους ονείδιζαν, πράγμα το οποίο μάλιστα τους πλήγωνε πάρα πολύ. Εδώ μου φαίνεται ότι εννοεί τους Άραβες, οι οποίοι κατοικούσαν γειτονικά με αυτούς.

Κίνηση της κεφαλής ανάμεσα στους λαούς. Άλλος λέει, Μετακίνηση. Ο δε Εβραίος, Μανούδ. Ή εννοεί αυτό, ότι δηλαδή «Μας μετακίνησες», ή μέσω του σχήματος της κίνησης της κεφαλής εκείνου που επιχαίρει υπερβολικά, φανερώνει τον χλευασμό. Όλη την ημέρα η ντροπή μου βρίσκεται απέναντί μου. Άλλος λέει: Η ασχημοσύνη μου. Και η αισχύνη του προσώπου μου με κάλυψε, εξαιτίας της φωνής εκείνου που ονειδίζει και καταλαλεί. Άλλος λέει, Και εκείνου που βλασφημεί.

Τι σημαίνει όμως το «Εις παραβολήν»; Η λέξη αυτή είναι πολυσήμαντη. Διότι παραβολή είναι η ρήση, το παράδειγμα και ο ονειδισμός, όπως όταν λέει: «Μας έθεσες ως παραβολή στα έθνη, κίνηση της κεφαλής ανάμεσα στους λαούς». Παραβολή είναι επίσης ο αινιγματώδης λόγος, τον οποίο πολλοί ονομάζουν ζήτημα, ο οποίος υποδηλώνει μεν κάτι, αλλά δεν γίνεται αμέσως ξεκάθαρος από τις ίδιες τις λέξεις, παρά κρύβει στο εσωτερικό του κάποιο βαθύτερο νόημα, όπως τα λόγια του Σαμψών, ο οποίος έλεγε: «Από αυτόν που τρώει βγήκε τροφή, και από τον ισχυρό βγήκε κάτι γλυκό»· και ο Σολομών: «Θα κατανοήσει παραβολή και σκοτεινό λόγο». Λέγεται παραβολή και η παρομοίωση: «Άλλη παραβολή τούς παρέθεσε, λέγοντας: Η βασιλεία των ουρανών ομοιάζει με άνθρωπο που σπέρνει καλό σπόρο». Παραβολή λέγεται και η τροπολογία: «Υιέ ανθρώπου, πες τους αυτήν την παραβολή: Ο αετός ο μέγας, ο μεγαλοπτέρυγος»· αποκαλώντας, δηλαδή, αετό τον βασιλιά.

Χάρη οφείλεται σε σένα λοιπόν, παμβασιλιά και προαιώνιε Λόγε του Θεού, για την πρόνοιά σου απέναντί μας και για την ανάδειξη του αυτοκράτορα. Δαυιτική είναι εκ μέρους σου η εύρεση και αυτού· όπως εκείνου, έτσι και αυτή η ανάδειξη. Πράγματι, ανάλογα με το πλήθος των οδυνών μας οι παρηγοριές σου εύφραναν τις ψυχές μας· μας χτύπησας και μας γιάτρεψας· μας απώθησας και μας οικειώθηκες· μας θανάτωσας και μας ζωοποίησες πάλι· μας έριξας κάτω και μας ανόρθωσες· γίναμε παραβολή στα έθνη, κούνημα του κεφαλιού στους λαούς, χλευασμός και ειρωνεία σε όσους βρίσκονται γύρω μας· όμως, στρέφοντας το βλέμμα σου προς εμάς, μας παρηγόρησες και μετέτρεψας τον θρήνο σε χαρά, αν και ίσως όχι ολοκληρωτικά, ωστόσο τον μετέστρεψας. Περάσαμε δια πυρός και ύδατος, εννοώ τα ενδιάμεσα δεινά, τα οποία δοκιμάσαμε και των οποίων γευτήκαμε μέχρι κόρου, αλλά μας προσέφερες και παρηγοριά, σταματώντας τις πανταχόθεν επιδρομές των εθνών και αφήνοντάς μας ως ευπρόσδεκτο σπέρμα ελπίδας τον αυτοκράτορα, ώστε να έχουν οι αδύναμοι και οι περίλυποι στις ψυχές, καθώς και όσοι έχουν πέσει σε ακηδία στο πνεύμα τους και περιφέρονται πολύπλαγκτοι σαν τα αβέβαια πουλιά και σαν τους πλανήτες αστέρες, έναν τόπο όπου, κάμπτοντας το γόνυ από τη μακρά οδοιπορία και τη συχνή περιπλάνηση, θα μπορέσουν να αναπαυθούν.

Αλίμονο, αλίμονο, πόσα και τι λογής κακά δοκίμασες, βασιλεύουσα πόλη, οφθαλμέ της γης, παγκόσμιο αντικείμενο θαυμασμού, βαθύρριζη αγαλλίαση όλης της οικουμένης, γαλουχέ της σοφίας, οδηγέ της πίστεως, κατοικητήριο όλων των αγαθών. Πώς έκατσες σαν χήρα, εσύ η πολυτεκνότερη ανάμεσα στις πόλεις, και έγινες όμοια με γριά στις στάχτες του καμινιού, γεμάτη από χαλαρές ρυτίδες, εσύ που ήσουν ντυμένη με πορφύρα και βύσσο, με λαμπερό πρόσωπο και στολισμένη με πολυτελή κοσμήματα; Πώς κατακάηκες από τη φωτιά, ανασκάφτηκες και έγινες μια αληθινή Ιλιάδα κακών, εσύ που ήσουν παντού ξακουστή για τα ολόφωτα οικήματα και τα χρυσόπαστα παλάτια σου; Πώς έγινες στρατόπεδο αλλοφύλων, ασήμων, σκορπισμένων και ταπεινής τύχης, εσύ που προσκυνούσουν από όλα τα έθνη και ονομαζόσουν βασίλισσα των βασιλίδων πόλεων; Πώς οργώθηκες σαν χωράφι και αγρίεψες σαν δασωμένο άλσος; Ποιος θα σε σώσει ή ποιος θα σε παρηγορήσει, ή ποιος θα επιστρέψει για να ρωτήσει για την ειρήνη σου; Ποιος θα συνάξει τα τέκνα σου από τους τέσσερις ανέμους; Ποιος Μωυσής θα σταθεί δίπλα σου ως ελευθερωτής, ή ποιος Ζοροβάβελ θα φανεί για να σε επαναφέρει; Διότι τώρα πια έχεις γίνει τραγούδι χλευασμού, παροιμία και κούνημα του κεφαλιού στα πέρατα της γης.

Διότι δεν υπάρχει μέρος, όπου και αν μεταβεί κανείς, δεν υπάρχει τόπος όπου δεν θα βρει να διαθρυλείται και να διακωμωδείται αυτή η τραγωδία· αλλά σε όλες τις πόλεις, στις κώμες, στις χώρες, στις αγορές, στα θέατρα, στις συνελεύσεις, στα συμπόσια, στις διασκεδάσεις και στις πανηγύρεις, ακόμη και αν υπάρχουν κάποιοι στις ερήμους, προβάλλει ενώπιον όλων των λαών, όλων των εθνών, σε κάθε γένος, σε κάθε κοινωνική τάξη και ηλικία, για άλλους μεν ως περίγελος, για άλλους δε ως αφορμή θρήνου το δικό μας αυτό δυστύχημα· ώστε επίκαιρα να λέμε και εμείς τούτο, ότι έχουμε καταστεί παροιμία ανάμεσα στα έθνη, και κίνηση της κεφαλής ανάμεσα στους λαούς.