Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 43:18

Όλη την ημέρα η ντροπή μου βρίσκεται ενώπιόν μου. Μακρά, λέγει, και διηνεκής έχει γίνει η αισχύνη εις βάρος μας. Όλα αυτά ήλθαν επάνω μας, και δεν σε λησμονήσαμε. Ήδη αναφέραμε ότι οι προφήτες είναι εκείνοι που αναπέμπουν την ικεσία εκ μέρους του λαού, οικειοποιούμενοι τα κακά που συνέβησαν εξαιτίας των αμαρτιών του.

Ήδη δε έχουμε πει ότι οι προφήτες είναι εκείνοι που αναπέμπουν την ικεσία εκ μέρους του λαού, οικειοποιούμενοι τα δεινά που συνέβησαν εξαιτίας των αμαρτιών τους. Επειδή διαφορετικά, πώς λέει εδώ ότι ούτε ξέχασαν, ούτε αθέτησαν τη διαθήκη του, ούτε έστρεψαν πίσω τις καρδιές τους, και παρ' όλα αυτά υπέστησαν την αποστροφή και υπέμειναν τις βλάβες από την οργή; Διότι ή θα ψεύδονται, λέγοντας ότι δεν αθέτησαν τη διαθήκη του, ή θα καταφερθούν σφοδρά εναντίον των θείων κρίσεων, θεωρώντας ότι έπαθαν αυτά και τιμωρήθηκαν άδικα.

Όχι, αδελφέ, μην γυρίσεις την πλάτη στους εχθρούς, αλλά αντιστάσου και πολέμησε, και θα φύγουν μακριά σου. Διότι αναλογίζομαι ότι εκείνος που ανέλαβε την προστασία σου, δεν χαίρεται με το σφάλμα σου, καθώς δίνει λόγο για εσένα στον Κύριο. Χαρά του, αντίθετα, είναι εάν σε παρουσιάσει τέλειο στον Κύριο. Έλα λοιπόν στον εαυτό σου, αγαπητέ, και επίστρεψε στην ανάπαυσή σου. Ένδυσου τον θώρακα της πίστεως και φόρεσε την περικεφαλαία της σωτηρίας· ανάλαβε τη μάχαιρα του Αγίου Πνεύματος, που είναι ο λόγος του Θεού. Γίνε πρότυπο πραότητας στους ομόψυχους αδελφούς. Ας θαυμάσουν και οι ανώτεροί σου την υπομονή σου. Ας χαρεί και το Άγιο Πνεύμα, το οποίο ενοικεί μέσα σου, για την ανδραγαθία σου. Εάν όμως δεν αντέχεις έναν μικρό πειρασμό, πώς θα βαστάξεις έναν μεγάλο; Και εάν δεν μπορείς να υπερισχύσεις απέναντι σε ένα παιδί, πώς θα καταβάλεις έναν τέλειο άνδρα; Και εάν δεν βαστάζεις έναν λόγο, πώς θα υπομείνεις μια πληγή; Και εάν δεν υποφέρεις ένα ράπισμα και μια πληγή, πώς θα βαστάξεις τον σταυρό σου; Και εάν δεν βαστάζεις τον σταυρό, πώς θα συγκληρονομήσεις δόξα στους ουρανούς, μαζί με εκείνους που λένε: «Όλα αυτά ήλθαν σε εμάς, και δεν σε λησμονήσαμε και δεν αθετήσαμε τη διαθήκη σου»; Και πάλι: «Διότι εξαιτίας σου θανατωνόμαστε όλη την ημέρα, θεωρηθήκαμε ως πρόβατα προς σφαγή».

Όλα αυτά ήλθαν επάνω μας, και δεν σε λησμονήσαμε. Όπως ακριβώς, όταν κάποτε ο λαός ασέβησε στην έρημο, και έπειτα παραδόθηκε στον ολεθρευτή, ο Ααρών πήρε το θυμιατήριο και πρόσφερε υπέρ του λαού το θυμίαμα· και ο Θεός εξιλεώθηκε προς το πλήθος χάρη στην αναφορά του ιερέα· με τον ίδιο τρόπο και ο προφητικός χορός, καθώς και όσοι εκ του λαού διαπρέπουν στην αρετή, αναπέμπουν τη λογική τους θυσία μέσω της προσευχής υπέρ του λαού, προσφέροντας στον Θεό τα δικά τους κατορθώματα αντί για θυσία και εύοσμο θυμίαμα υπέρ του πλήθους. Διότι δεν αρμόζει στο πλήθος να λέει αυτά, ούτε σε εκείνους που εξαιτίας των ασεβειών τους έχουν παραδοθεί στους εχθρούς· αλλά όπως ακριβώς οι προφήτες αναλάμβαναν τα πάθη του λαού στους εαυτούς τους και έλεγαν ότι τα είχαν υποστεί οι ίδιοι, έτσι καθιστούν κοινά σε όλους τα δικά τους κατορθώματα. Διότι δεν αγνοούσαν ότι οι ίδιοι ήταν μέλη ολόκληρου του σώματος· ήταν λοιπόν φυσικό επακόλουθο, όταν πάσχει ένα μέλος, να συμπάσχουν όλα τα μέλη, και πάλι όταν δοξάζεται ένα μέλος, να χαίρονται μαζί του όλα τα μέλη. Όλα, λοιπόν, λένε, όσα προαναφέραμε τα υποστήκαμε· αλλά κανένα από αυτά δεν μας απομάκρυνε από τη μνήμη σου, και δεν αδικήσαμε τη Διαθήκη σου· ή σύμφωνα με τον Σύμμαχο: Ούτε αθετήσαμε τη συνθήκη σου, ούτε υποχώρησε προς τα πίσω η καρδιά μας.

Αντί δε του: «Και εξέκλινας τις τρίβους μας από την οδό σου», ο Σύμμαχος το απέδωσε σαφέστερα λέγοντας: «Ούτε μετατοπίστηκαν τα βήματά μας· σε τόπο κακώσεως»· ή, κατά τον Ακύλα: «Μας συνέτριψες σε τόπο ακατοίκητο και μας σκέπασες με σκιά θανάτου. Δεν σε λησμονήσαμε ούτε παραβήκαμε τις συνθήκες μας προς εσένα».

Ποιο λοιπόν είναι αυτό παρά ο προφήτης, ο οποίος δέχθηκε μέσα του την ενέργεια του Αγίου Πνεύματος που εκδηλώθηκε σε αυτόν; Αντί δε του: «Ἐξηρεύξατο ἡ καρδία μου», ο Σύμμαχος λέει: «Εκινήθη η καρδιά μου από αγαθό λόγο». Διότι, σαν να απάγγειλε κάποιος άλλος τον λόγο, λέει ότι ο ίδιος κινήθηκε μέσω της ακοής. Με το να λέει: «Λέγω ἐγὼ τὰ ἔργα μου τῷ βασιλεῖ», δεν υποδηλώνουν κανέναν άλλον βασιλιά, παρά τον ίδιο τον Αγαπητό, στον οποίο απευθύνονται και τα επόμενα. Διότι σε αυτόν, λέει, θα διηγηθώ τα έργα μου· ή σύμφωνα με τον Ακύλα και τον Σύμμαχο, θα εξαγγείλω τα δικαιώματά μου. Ο δε χορός των προφητών, όντας γεμάτος από πολλή παρρησία εξαιτίας των αγαθών έργων, πήρε το θάρρος να τα πει αυτά. Αν πάλι επιθυμείς να μάθεις ποια ήταν τα έργα των προφητών, μπορείς να το μάθεις από τα προηγούμενα, στα οποία έλεγαν: «Όλα αυτά ήλθαν επάνω μας, και δεν σε λησμονήσαμε, ούτε αθετήσαμε τη Διαθήκη σου»· και πάλι: «Διότι εξαιτίας σου θανατωνόμαστε όλη την ημέρα». Μέγα δε έργο ήταν και το να προφητεύουν δια της γλώσσας τα μέλλοντα, και να διακονούν την ευαγγελική ωδή προς τον βασιλιά. Αντί δε του: «Κάλαμος γραμματέως ὀξυγράφου», ο μεν Ακύλας μεταφράζει: «Σχοίνος γραμματέως ταχινού»· ο δε Σύμμαχος λέει: «Η γλώσσα μου είναι γραφίδα ταχινού γραφέα».

«Και η αισχύνη»: Τότε μάλιστα, όταν δουν τον Χριστό επί θρόνου δόξης να κρίνει ζώντες και νεκρούς. «Από φωνής»: Διότι τα έθνη, που πίστεψαν, με μεγάλη φωνή ονείδιζαν τους Ιουδαίους για το πώς η δόξα μεταφέρθηκε από αυτούς στα έθνη. «Από προσώπου»: Του διαβόλου και των δαιμόνων· διότι, αφού εξαπατήθηκαν από αυτόν, διώκονται ως μισητοί. «Όλα αυτά ήλθαν»: Λέει, φύλαγαν απόλυτα τη θεοσέβεια, χωρίς να δεχθούν (δηλαδή) τον Χριστό. «Και δεν αδικήσαμε»: Διότι φαινομενικά μεν τηρούσαν τον νόμο, αλλά τον Λόγο και Θεό δεν τον δέχθηκαν. «Και δεν απομακρύνθηκε»: Διότι λέει: δεν απομακρύνθηκαν από τον Θεό, αλλά την παρουσία του Υιού δεν τη δέχθηκαν. «Και εξέκλινας»: Διότι απορρίφθηκαν και από τον νόμο και από τη χάρη, που είναι η οδός της αλήθειας, ώστε να μην βαδίζουν (περιπατούν) σε αυτήν (σε αυτά). «Ότι εταπείνωσας»: Καθώς βρέθηκαν έξω από τη γη τους και διασκορπίστηκαν στα έθνη (κατεσπάρησαν σε αυτήν). «Και επικάλυψε»: Διότι ο νόμος είχε σκιά (διότι είχε ως σκιά) του θανάτου του Χριστού και της ανάστασης, και μέσα σε αυτήν θανατώθηκαν, επειδή δεν δέχθηκαν την αλήθεια. «Εάν λησμονήσαμε»: Εδώ πάλι τα έθνη φωνάζουν και λένε: εμείς πιστεύοντας στο όνομά σου σωθήκαμε. «Και εάν απλώσαμε»: Διότι δεν απλώσαμε πλέον τα χέρια μας στα είδωλα· διότι πιστέψαμε στον ζώντα Θεό. «Ουχί ο Θεός»: Έτσι θέλησες να ζητήσεις (ο ίδιος θέλοντας ζήτησε) την επιστροφή των εθνών.

Πώς η θάλασσα περιβάλλει τη γη; «Η άβυσσος είναι ως ιμάτιο το περιβόλαιό της»· διότι έτσι αναφέρει το εβραϊκό κείμενο. Γ΄. Λαμβάνοντας, λοιπόν, αρχή από όσα ελέχθησαν, θα γνωρίσετε και όλα τα υπόλοιπα: τα περί του Χριστού, τα περί της αναστάσεως, τα περί της μέλλουσας ζωής, τα περί της αναπαύσεως, τα περί της κολάσεως, τα περί των ηθικών διδασκαλιών, τα πάντα περί των δογμάτων, και θα βρείτε το βιβλίο γεμάτο από μύρια αγαθά. Και αν περιπέσεις σε πειρασμούς, πολλή παρηγορία θα λάβεις από αυτό· και αν πέσεις σε αμαρτήματα, αμέτρητα φάρμακα θα βρεις να υπάρχουν εκεί· αν βρεθείς σε φτώχεια, αν σε θλίψη, θα δεις πολλά λιμάνια· και αν είσαι δίκαιος, πολλή ασφάλεια θα καρπωθείς από εκεί· και αν είσαι αμαρτωλός, θα λάβεις πολλή παρηγορία. Διότι, εάν είσαι δίκαιος και υποφέρεις δεινά, θα ακούσεις να λέει: «Ένεκέν σου θανατωνόμαστε όλη την ημέρα, θεωρηθήκαμε ως πρόβατα προορισμένα για σφαγή. Όλα αυτά ήλθαν επάνω μας, και δεν σε λησμονήσαμε». Και αν σε γεμίσουν έπαρση τα κατορθώματά σου, θα τον ακούσεις να λέει: «Μην εισέλθεις σε κρίση με τον δούλο σου, διότι κανένας ζωντανός δεν θα δικαιωθεί ενώπιόν σου»· και αμέσως θα ταπεινωθείς. Και αν είσαι αμαρτωλός και έχεις απελπιστεί για τον εαυτό σου, θα τον ακούσεις να ψάλλει συνεχώς: «Σήμερα εάν ακούσετε τη φωνή του, μη σκληρύνετε τις καρδιές σας, όπως στον παραπικρασμό»· και γρήγορα θα ανορθωθείς.

Από το πρόσωπο του εχθρού και του διώκτη. Αυτά τους πλήγωναν περισσότερο από τις τιμωρίες. Διότι, επειδή πάντοτε και συνεχώς απολάμβαναν ευημερία και επικρατούσαν των εχθρών, όταν έπεσαν και υποσκελίστηκαν, άνοιξαν τα στόματα όλων εναντίον τους, και δεν μπορούσαν καν να σηκώσουν κεφάλι, αλλά υπέμεναν αδιάκοπη τιμωρία. «Όλα αυτά ήλθαν επάνω μας, και όμως δεν σε λησμονήσαμε και δεν αθετήσαμε τη διαθήκη σου». Άλλος μεταφραστής λέγει: «Ούτε παραβήκαμε τη συνθήκη σου». Αντίθετα προς τους άλλους, λέγει, βαδίσαμε εμείς. Διότι εκείνοι μεν και πριν από τις συμφορές υποσκελίστηκαν· εμείς όμως, λέγει, και μετά τις συμφορές παραμείναμε όρθιοι, έχοντας ακλόνητο το φρόνημα. Και αυτά τα λέγουν για να εμπνεύσουν ελπίδα σε όσους βρίσκονται μαζί τους. Γι' αυτό ακριβώς, ενώ ο Δανιήλ και οι τρεις παίδες λέγουν, «Αμαρτήσαμε, παρανομήσαμε», αυτοί λέγουν, «Δεν αθετήσαμε τη διαθήκη σου», ανυψώνοντας έτσι το φρόνημα των συστρατιωτών τους. Διότι, λέγει, εάν υποστήκαμε τα μεγαλύτερα δεινά, και είμαστε απόγονοι εκείνων που έλαβαν τις μέγιστες ευεργεσίες, και όμως μέσα στις συμφορές δεν παρεκκλίναμε, τότε θα υπάρχει σε εμάς μεγάλη ελπίδα σωτηρίας.

Η΄. Αυτό, λοιπόν, που έλεγα από την αρχή, αυτό λέω και τώρα, ότι υπό τύπον προσευχής ενισχύουν το φρόνημά τους, σαν να έλεγαν προς τους εαυτούς τους: Για ποιον λόγο απελπιστήκατε για τη σωτηρία; Έχουμε τον Θεό προστάτη μας· έστω και αν έχουμε αμαρτήσει σε κάτι, υποστήκαμε ικανή τιμωρία· μέσα στους πειρασμούς σταθήκαμε γενναία· έχουμε ως οδηγό Εκείνον που πάντοτε προστατεύει ακόμη και τους αμαρτωλούς· γι' αυτό, πρέπει από κάθε άποψη να προσδοκούμε αγαθό τέλος. Τι σημαίνει όμως το: «Δεν φανήκαμε άδικοι απέναντι στη διαθήκη σου»; Δηλαδή, δεν φερθήκαμε άδικα απέναντι σε όσα μας εμπιστεύθηκαν, αλλά τα τηρήσαμε με ακρίβεια. Διότι πράγματι, είναι μεγίστη αδικία όταν παραβαίνει κανείς τον νόμο που τον προστατεύει, ο οποίος δεν του επιτρέπει να αδικείται ούτε από τους πλησίον του και που εμποδίζει την κακία· όταν δείχνει αγνωμοσύνη απέναντι σε Εκείνον που του παρέχει τόσα αγαθά. «Και δεν στράφηκε προς τα πίσω η καρδιά μας». Άλλος λέει: «Δεν αποχώρησε».

Διότι, εάν μεν είσαι δίκαιος και πάσχεις δεινά, θα ακούσεις ότι: «Ένεκά σου θανατωνόμαστε όλη την ημέρα· θεωρηθήκαμε ως πρόβατα σφαγής. Όλα αυτά ήλθαν σε εμάς, και δεν σε λησμονήσαμε». Εάν σε κυριεύσει έπαρση για τα κατορθώματά σου, σου λέγει: «Μην εισέλθεις σε κρίση με τον δούλο σου, διότι κανένας ζωντανός δεν θα δικαιωθεί ενώπιόν σου»· και αμέσως θα ταπεινωθείς. Εάν είσαι αμαρτωλός και έχεις απελπιστεί από τον εαυτό σου, θα ακούς συνεχώς να ψάλλεται: «Σήμερα, εάν ακούσετε τη φωνή του, μη σκληρύνετε τις καρδιές σας, όπως κατά τον παραπικρασμό»· και γρήγορα θα ανορθωθείς. Και αν ακόμη φέρεις διάδημα στο κεφάλι σου, θα μάθεις ότι: «Δεν σώζεται ο βασιλιάς χάρη στη μεγάλη του δύναμη, και ο γίγαντας δεν θα σωθεί με το πλήθος της ισχύος του»· και έτσι θα μπορέσεις να γίνεις μετριοπαθής. Εάν είσαι πλούσιος και επιφανής, πάλι θα ακούσεις: «Αλίμονο σε όσους έχουν πεποίθηση στη δύναμή τους και καυχώνται για το πλήθος του πλούτου τους!» και ότι: «Οι ημέρες του ανθρώπου είναι σαν το χορτάρι· σαν το άνθος του αγρού, έτσι θα ανθίσει»· και δεν θα θεωρήσεις τίποτα ως σπουδαίο από τα επίγεια. Διότι, όταν το πιο λαμπρό από όλα, η δόξα και η εξουσία, είναι τόσο ευτελές, τι άλλο από τα επίγεια θα ήταν άξιο λόγου; Αλλά μήπως περιέπεσες σε αθυμία;