Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 43:20

Και εξέκλινες τις τρίβους μας από την οδό σου. Αυτά τα λένε, διότι, επειδή ασέβησαν προς τον Χριστό, εκδιώχθηκαν και από το να τελούν τη θυσία σύμφωνα με τον νόμο. Διότι μας ταπείνωσες σε τόπο κακώσεως. Αυτό το λέει επειδή δεν δύνανται πλέον να φρονούν τίποτα το υπεροπτικό· Και μας ήλεγξας, επειδή αμαρτήσαμε μέσα στον κόσμο.

Και μας κάλυψε σκιά θανάτου. Υποδηλώνει το σκότος που δημιουργήθηκε στις καρδιές εκείνων που απίστησαν. Εάν λησμονήσαμε το όνομα του Θεού μας. Το λέγουν αυτό, διότι δεν ειδωλολάτρησαν πλέον μετά την τελευταία έκπτωση, ή πάλι ομιλώντας εκ προσώπου των προφητών.

Αντί δε του: «Και εξέκλινας τις τρίβους μας από την οδό σου», ο Σύμμαχος το απέδωσε σαφέστερα λέγοντας: «Ούτε μετατοπίστηκαν τα βήματά μας· σε τόπο κακώσεως»· ή, κατά τον Ακύλα: «Μας συνέτριψες σε τόπο ακατοίκητο και μας σκέπασες με σκιά θανάτου. Δεν σε λησμονήσαμε ούτε παραβήκαμε τις συνθήκες μας προς εσένα».

«Αν λησμονήσαμε το όνομα του Θεού μας, και αν απλώσαμε τα χέρια μας προς ξένο Θεό· μήπως ο Θεός δεν θα τα εξετάσει αυτά;» Εσένα, λέγει, επικαλούμαστε ως μάρτυρα, κριτή και εξεταστή των δικών μας λόγων και των λογισμών του νου που παραμένουν κρυφοί από τους πολλούς. Εσύ, λοιπόν, γνωρίζεις αν, αφού υποφέραμε τόσα και ταπεινωθήκαμε σε τόπο κακώσεως και σκεπαστήκαμε από τη σκιά του θανάτου, παραδώσαμε στη λήθη το όνομά σου· και αν δεν καυχόμασταν στο όνομά σου γεμάτοι παρρησία· και αν, έχοντας απελπιστεί από τη δική σου βοήθεια, καταφύγαμε σε κάποιον άλλον, απλώνοντας τα χέρια μας σε άλλον Θεό· και για όλα αυτά εσύ τυγχάνεις κριτής. Γνωρίζεις δε και τα κρύφια της καρδιάς και τους ίδιους τους λογισμούς μας, μέσα στους οποίους καθημερινά θανατωνόμαστε για χάρη της ευσέβειας.

Δεν θα γνωρίσουμε τον εαυτό μας; Δεν θα απορρίψουμε τα ορατά; Δεν θα στρέψουμε το βλέμμα προς τα νοητά; Εάν για κάτι πρέπει να λυπούμαστε, δεν θα έπρεπε αντίθετα να θλιβόμαστε για την παράταση της παροικίας μας, σύμφωνα με τον θείο Δαβίδ, ο οποίος αποκαλεί τα επίγεια πράγματα σκηνώματα σκοτασμού, τόπο κακώσεως, ιλύ βυθού και σκιά θανάτου, επειδή καθυστερούμε μέσα στους τάφους που περιφέρουμε, και επειδή, ενώ έχουμε γίνει θεοί, πεθαίνουμε ως απλοί άνθρωποι τον θάνατο της αμαρτίας;

«Και η αισχύνη»: Τότε μάλιστα, όταν δουν τον Χριστό επί θρόνου δόξης να κρίνει ζώντες και νεκρούς. «Από φωνής»: Διότι τα έθνη, που πίστεψαν, με μεγάλη φωνή ονείδιζαν τους Ιουδαίους για το πώς η δόξα μεταφέρθηκε από αυτούς στα έθνη. «Από προσώπου»: Του διαβόλου και των δαιμόνων· διότι, αφού εξαπατήθηκαν από αυτόν, διώκονται ως μισητοί. «Όλα αυτά ήλθαν»: Λέει, φύλαγαν απόλυτα τη θεοσέβεια, χωρίς να δεχθούν (δηλαδή) τον Χριστό. «Και δεν αδικήσαμε»: Διότι φαινομενικά μεν τηρούσαν τον νόμο, αλλά τον Λόγο και Θεό δεν τον δέχθηκαν. «Και δεν απομακρύνθηκε»: Διότι λέει: δεν απομακρύνθηκαν από τον Θεό, αλλά την παρουσία του Υιού δεν τη δέχθηκαν. «Και εξέκλινας»: Διότι απορρίφθηκαν και από τον νόμο και από τη χάρη, που είναι η οδός της αλήθειας, ώστε να μην βαδίζουν (περιπατούν) σε αυτήν (σε αυτά). «Ότι εταπείνωσας»: Καθώς βρέθηκαν έξω από τη γη τους και διασκορπίστηκαν στα έθνη (κατεσπάρησαν σε αυτήν). «Και επικάλυψε»: Διότι ο νόμος είχε σκιά (διότι είχε ως σκιά) του θανάτου του Χριστού και της ανάστασης, και μέσα σε αυτήν θανατώθηκαν, επειδή δεν δέχθηκαν την αλήθεια. «Εάν λησμονήσαμε»: Εδώ πάλι τα έθνη φωνάζουν και λένε: εμείς πιστεύοντας στο όνομά σου σωθήκαμε. «Και εάν απλώσαμε»: Διότι δεν απλώσαμε πλέον τα χέρια μας στα είδωλα· διότι πιστέψαμε στον ζώντα Θεό. «Ουχί ο Θεός»: Έτσι θέλησες να ζητήσεις (ο ίδιος θέλοντας ζήτησε) την επιστροφή των εθνών.

«Διότι μας ταπείνωσες σε τόπο κακώσεως». Άλλος λέει: «Σε ακατοίκητο». Άλλος: «Σε τόπο Σειρήνων». «Και μας σκέπασε σκιά θανάτου». Άλλος λέει: «Μας κατασκέπασες». Αυτή νομίζω πως είναι η ανταπόδοση προς τα παραπάνω, στα οποία διηγούνται τα δεινά λέγοντας: «Η ντροπή του προσώπου μου με κάλυψε, από τη φωνή εκείνου που ονειδίζει και καταλαλεί»· «Διότι μας ταπείνωσες».

Διότι αυτό ακριβώς σημαίνει το «μας σκέπασε σκιά θανάτου»· αναφέρεται δηλαδή στους κινδύνους που γεννούν θάνατο και από τους οποίους ο θάνατος βρίσκεται πολύ κοντά, όπως ακριβώς η Γραφή τους ονομάζει ωδίνες θανάτου και πύλες του άδη. Εδώ, επίσης, με τη σκιά και την επικάλυψη, παρουσιάζει το αναπόφευκτο των δεινών, τα οποία δεν αφήνουν περιθώριο να βρεθεί καμία απαλλαγή ούτε καν μια μικρή ανάσα ανακούφισης. «Αν λησμονήσαμε το όνομα του Θεού μας και αν απλώσαμε τα χέρια μας προς ξένο θεό, δεν θα τα εξετάσει αυτά ο Θεός; Διότι Αυτός γνωρίζει τα κρύφια της καρδιάς». Αυτό αποτελεί γνώρισμα των ευγνωμόνων δούλων, το να συνεχίζουν να υπηρετούν τον Κύριό τους ακόμη και όταν υποφέρουν δεινά· αυτά είναι διδάγματα αληθινής φιλοσοφίας. Στο σημείο αυτό διαπαιδαγωγούν και τους ακροατές, ώστε να μην υποκρίνονται, αλλά να λατρεύουν τον Θεό με όλη τους την καρδιά. Διότι Εκείνος γνωρίζει, λέει, τα απόρρητα της διάνοιας. Και τα λένε αυτά προκαλώντας τους δέος, ώστε να μη σκεφτούν τίποτε ανάξιο για τον Θεό. Πρόσεξε και τη μεγάλη πρόοδο στην αρετή· διότι συνεχίζει λέγοντας: «Εξαιτίας σου παραδιδόμαστε στον θάνατο όλη την ημέρα· θεωρηθήκαμε σαν πρόβατα προορισμένα για σφαγή». Διότι, βεβαίως, είναι σπουδαίο το να παραμένει κανείς προσηλωμένος στη λατρεία του Θεού και να μην αποστατήσει προς άλλον θεό· πολύ σπουδαιότερο, όμως, είναι το να διατηρεί αυτή την αγάπη, παρόλο που επικρέμανται πάνω του συνεχείς θάνατοι και καθημερινοί κίνδυνοι. Και αναλογίσου τι είδους ύψιστη φιλοσοφία αποτελεί αυτό, αφού ακόμη και ο Παύλος το χρησιμοποίησε, όταν απαριθμούσε τη θύελλα των αποστολικών κινδύνων στην προς Ρωμαίους επιστολή.

Φώναξα τον υπηρέτη μου, και δεν με υπάκουσε. Με το στόμα μου δεόμουν, και ικέτευα τη γυναίκα μου. «Ελεήστε με, οι φίλοι μου· διότι χέρι Κυρίου είναι αυτό που με άγγιξε.» «Τα σπλάχνα μου έβρασαν, και δεν θα σιωπήσω.» «Κουράστηκα μέσα στον στεναγμό μου, λούζω κάθε νύχτα την κλίνη μου.» «Έως πότε, Κύριε, θα με ξεχνάς εντελώς;» και τα λοιπά. «Με περιέβαλαν ωδίνες θανάτου,» και τα λοιπά. «Η καρδιά μου έγινε σαν κερί που λιώνει.» «Οι θλίψεις της καρδιάς μου πληθύνθηκαν,» και τα λοιπά. «Δεν υπάρχει ίαση στη σάρκα μου,» και τα λοιπά. «Η καρδιά μου ταράχτηκε, με εγκατέλειψε η δύναμή μου.» «Μας κατέστησες όνειδος στους γείτονές μας,» και τα λοιπά. «Μας ταπείνωσες σε τόπο κακό,» και τα λοιπά. «Ταπεινώθηκε στο χώμα η ψυχή μας,» και τα λοιπά. «Λυπήθηκα κατά τη μελέτη μου, και ταράχτηκα,» και τα λοιπά. «Σώσε με, Θεέ, διότι εισήλθαν ύδατα,» και τα λοιπά. «Πληθύνθηκαν περισσότερο από τις τρίχες,» και τα λοιπά. «Αποξενώθηκα από τους αδελφούς,» και τα λοιπά. —«Μου έγινε αφορμή για ονειδισμούς· και έθεσα,» και τα λοιπά. «Φτωχός και πονεμένος είμαι εγώ· η σωτηρία σου.» «Ας μας προφτάσουν γρήγορα οι,» και τα λοιπά. «Γέμισε από κακά η ψυχή μου, και η ζωή μου,» και τα λοιπά. «Λιγόστεψαν και κακοπάθησαν από τη θλίψη,» και τα λοιπά. «Τα οστά του λυπημένου ανθρώπου ξηραίνονται.» «