Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 43:21

Και μας κάλυψε σκιά θανάτου. Υποδηλώνει το σκότος που δημιουργήθηκε στις καρδιές εκείνων που απίστησαν. Εάν λησμονήσαμε το όνομα του Θεού μας. Το λέγουν αυτό, διότι δεν ειδωλολάτρησαν πλέον μετά την τελευταία έκπτωση, ή πάλι ομιλώντας εκ προσώπου των προφητών.

Διότι αυτό αρκεί προς διδασκαλίαν όλων, ώστε, εάν μεν κάποιος εξαπατήθηκε από αυτούς, αναχωρώντας σαν από τα Σόδομα, να μην επιστρέψει πλέον σε αυτούς, μήπως και πάθει ό,τι η γυναίκα του Λωτ. Εάν δε κάποιος παρέμεινε εξαρχής καθαρός από αυτή την ασεβή αίρεση, να έχει το καύχημα εν Χριστώ λέγοντας: «δεν απλώσαμε τα χέρια μας προς ξένο θεό» ούτε «προσκυνήσαμε τα έργα των χεριών μας» ούτε «λατρεύσαμε την κτίση αντί για εσένα, τον Θεό που έκτισες τα πάντα» διά του Λόγου σου, του Μονογενούς Υιού, του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού, διά του οποίου σε εσένα τον Πατέρα, και μαζί με τον Λόγο εν Πνεύματι Αγίω, ανήκει η δόξα και το κράτος εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν. (Του επισκόπου Αθανασίου προς τους απανταχού μοναχούς περί των όσων διεπράχθησαν από τους Αρειανούς επί Κωνσταντίου· αυτός ο λόγος έχει συνταχθεί εξ ολοκλήρου από τον πάπα κατά του Κωνσταντίου).

Αυτά συνέβησαν κατά την αιχμαλωσία της Βαβυλώνας, δηλαδή το να εκκενωθεί η γη από τους κατοίκους της, να πυρποληθούν οι πόλεις και να κατατρώγεται η χώρα από τους αποίκους που εστάλησαν από τη Μηδία, μπροστά στα μάτια εκείνων που είχαν εναπομείνει· τότε που ολόκληρη η χώρα καταστράφηκε από αλλότριους λαούς. —Σύμφωνα δε με τις υψηλότερες έννοιες, που προσοικειώνουν σε εμάς τα παλαιά, όταν αποστατήσουμε από τον Θεό μας και εκτείνουμε τα χέρια μας προς θεό αλλότριο, παραδιδόμαστε σε αλλότριους, οι οποίοι μας ερημώνουν και μας καταστρέφουν. Διότι είναι δυνατόν να διαπιστώσει κανείς ότι όλα όσα έχουν εξαγγελθεί ως απειλές συμβαίνουν σε εκείνους που αμαρτάνουν.

Σπλαχνίσου, αγαθέ Κύριε, όχι για τα δίκαια έργα μου, αλλά για τους δικούς σου οικτιρμούς και την πολλή σου αγαθότητα. Σώσε μια τεθλιμμένη ψυχή από τον θάνατο. Θυμήσου, αγαθέ Κύριε, ότι αν και αμάρτησα και δέχτηκα πλήγμα σχεδόν θανατηφόρο, δεν κατέφυγα σε άλλον ιατρό, δεν άπλωσα τα χέρια μου σε ξένο Θεό, αλλά στη δική σου αγαθότητα. Διότι εσύ είσαι ο Κύριος των πάντων, αυτός που έχει την εξουσία κάθε πνοής. Εσύ είπες, Κύριε: ζητάτε και θα σας δοθεί, χτυπάτε και θα σας ανοιχτεί. Καθάρισέ με, Κύριε, πριν από το τέλος από κάθε αμαρτία. Μην απορρίψεις τη δέησή μου, αγαθέ Κύριε: ένα ανάξιο στόμα βοά προς εσένα, και μια καρδιά που δεν είναι αγαθή, και μια ψυχή σπιλωμένη από τις αμαρτίες. Εισάκουσέ με, Κύριε, για την αγαθότητά σου, διότι δεν απορρίπτεις τη δέηση όσων μετανοούν σε εσένα με αλήθεια. Η δική μου μετάνοια όμως δεν είναι καθαρή, αλλά διεφθαρμένη: μία ώρα μετανοώ και δύο σε παροργίζω.

«Αν λησμονήσαμε το όνομα του Θεού μας, και αν απλώσαμε τα χέρια μας προς ξένο Θεό· μήπως ο Θεός δεν θα τα εξετάσει αυτά;» Εσένα, λέγει, επικαλούμαστε ως μάρτυρα, κριτή και εξεταστή των δικών μας λόγων και των λογισμών του νου που παραμένουν κρυφοί από τους πολλούς. Εσύ, λοιπόν, γνωρίζεις αν, αφού υποφέραμε τόσα και ταπεινωθήκαμε σε τόπο κακώσεως και σκεπαστήκαμε από τη σκιά του θανάτου, παραδώσαμε στη λήθη το όνομά σου· και αν δεν καυχόμασταν στο όνομά σου γεμάτοι παρρησία· και αν, έχοντας απελπιστεί από τη δική σου βοήθεια, καταφύγαμε σε κάποιον άλλον, απλώνοντας τα χέρια μας σε άλλον Θεό· και για όλα αυτά εσύ τυγχάνεις κριτής. Γνωρίζεις δε και τα κρύφια της καρδιάς και τους ίδιους τους λογισμούς μας, μέσα στους οποίους καθημερινά θανατωνόμαστε για χάρη της ευσέβειας.

«Και η αισχύνη»: Τότε μάλιστα, όταν δουν τον Χριστό επί θρόνου δόξης να κρίνει ζώντες και νεκρούς. «Από φωνής»: Διότι τα έθνη, που πίστεψαν, με μεγάλη φωνή ονείδιζαν τους Ιουδαίους για το πώς η δόξα μεταφέρθηκε από αυτούς στα έθνη. «Από προσώπου»: Του διαβόλου και των δαιμόνων· διότι, αφού εξαπατήθηκαν από αυτόν, διώκονται ως μισητοί. «Όλα αυτά ήλθαν»: Λέει, φύλαγαν απόλυτα τη θεοσέβεια, χωρίς να δεχθούν (δηλαδή) τον Χριστό. «Και δεν αδικήσαμε»: Διότι φαινομενικά μεν τηρούσαν τον νόμο, αλλά τον Λόγο και Θεό δεν τον δέχθηκαν. «Και δεν απομακρύνθηκε»: Διότι λέει: δεν απομακρύνθηκαν από τον Θεό, αλλά την παρουσία του Υιού δεν τη δέχθηκαν. «Και εξέκλινας»: Διότι απορρίφθηκαν και από τον νόμο και από τη χάρη, που είναι η οδός της αλήθειας, ώστε να μην βαδίζουν (περιπατούν) σε αυτήν (σε αυτά). «Ότι εταπείνωσας»: Καθώς βρέθηκαν έξω από τη γη τους και διασκορπίστηκαν στα έθνη (κατεσπάρησαν σε αυτήν). «Και επικάλυψε»: Διότι ο νόμος είχε σκιά (διότι είχε ως σκιά) του θανάτου του Χριστού και της ανάστασης, και μέσα σε αυτήν θανατώθηκαν, επειδή δεν δέχθηκαν την αλήθεια. «Εάν λησμονήσαμε»: Εδώ πάλι τα έθνη φωνάζουν και λένε: εμείς πιστεύοντας στο όνομά σου σωθήκαμε. «Και εάν απλώσαμε»: Διότι δεν απλώσαμε πλέον τα χέρια μας στα είδωλα· διότι πιστέψαμε στον ζώντα Θεό. «Ουχί ο Θεός»: Έτσι θέλησες να ζητήσεις (ο ίδιος θέλοντας ζήτησε) την επιστροφή των εθνών.

Διότι αυτό ακριβώς σημαίνει το «μας σκέπασε σκιά θανάτου»· αναφέρεται δηλαδή στους κινδύνους που γεννούν θάνατο και από τους οποίους ο θάνατος βρίσκεται πολύ κοντά, όπως ακριβώς η Γραφή τους ονομάζει ωδίνες θανάτου και πύλες του άδη. Εδώ, επίσης, με τη σκιά και την επικάλυψη, παρουσιάζει το αναπόφευκτο των δεινών, τα οποία δεν αφήνουν περιθώριο να βρεθεί καμία απαλλαγή ούτε καν μια μικρή ανάσα ανακούφισης. «Αν λησμονήσαμε το όνομα του Θεού μας και αν απλώσαμε τα χέρια μας προς ξένο θεό, δεν θα τα εξετάσει αυτά ο Θεός; Διότι Αυτός γνωρίζει τα κρύφια της καρδιάς». Αυτό αποτελεί γνώρισμα των ευγνωμόνων δούλων, το να συνεχίζουν να υπηρετούν τον Κύριό τους ακόμη και όταν υποφέρουν δεινά· αυτά είναι διδάγματα αληθινής φιλοσοφίας. Στο σημείο αυτό διαπαιδαγωγούν και τους ακροατές, ώστε να μην υποκρίνονται, αλλά να λατρεύουν τον Θεό με όλη τους την καρδιά. Διότι Εκείνος γνωρίζει, λέει, τα απόρρητα της διάνοιας. Και τα λένε αυτά προκαλώντας τους δέος, ώστε να μη σκεφτούν τίποτε ανάξιο για τον Θεό. Πρόσεξε και τη μεγάλη πρόοδο στην αρετή· διότι συνεχίζει λέγοντας: «Εξαιτίας σου παραδιδόμαστε στον θάνατο όλη την ημέρα· θεωρηθήκαμε σαν πρόβατα προορισμένα για σφαγή». Διότι, βεβαίως, είναι σπουδαίο το να παραμένει κανείς προσηλωμένος στη λατρεία του Θεού και να μην αποστατήσει προς άλλον θεό· πολύ σπουδαιότερο, όμως, είναι το να διατηρεί αυτή την αγάπη, παρόλο που επικρέμανται πάνω του συνεχείς θάνατοι και καθημερινοί κίνδυνοι. Και αναλογίσου τι είδους ύψιστη φιλοσοφία αποτελεί αυτό, αφού ακόμη και ο Παύλος το χρησιμοποίησε, όταν απαριθμούσε τη θύελλα των αποστολικών κινδύνων στην προς Ρωμαίους επιστολή.

Ας είναι αυτά τα λόγια της προσευχής μου μεσιτευτικά υπέρ εμού, και ενόσω ζω και όταν πεθάνω· αυτή η εξομολόγηση και τα δάκρυα ας κατευθυνθούν ως θυμίαμα ενώπιόν σου· εγώ δε καθημερινώς αναμένω το αναπόφευκτο του θανάτου. Και το μεν άθλιο σώμα μου, αφού παραδοθεί στην ταφή, θα φθαρεί και θα αναλυθεί στα στοιχεία από τα οποία συντέθηκε, το οποίο εσύ, ο Ζωοδότης, θα αναστήσεις άφθαρτο κατά τον καιρό της παλιγγενεσίας· το δε πνεύμα μου το παραδίδω στα χέρια σου. Ανάπαυσε, Άγιε Δέσποτα, στο φως των ζώντων και στην κατοικία εκείνων που ευφραίνονται, τους γεννήτορες, τους προγόνους και τους αδελφούς μου, οι οποίοι υπήρξαν ευγνώμονες δούλοι σου· διότι, αν και αμαρτήσαμε, δεν απομακρυνθήκαμε από εσένα, ούτε απλώσαμε τα χέρια μας προς ξένο Θεό, αλλά εσένα γνωρίσαμε, και εσένα αγαπήσαμε, και σε εσένα πιστέψαμε, και εσένα προσκυνούμε, τον Ένα εν Τριάδι Θεό, και σε εσένα προσευχόμαστε, και σε εσένα στηρίζουμε τις ελπίδες της σωτηρίας μας. Ελέησέ μας κατά το μέγα σου έλεος, και σώσε μας στην επουράνια και αιώνια βασιλεία σου.

Ναι, Δέσποινα, Δέσποινα, η προστασία και βοήθεια του κόσμου, ελέησε, θήλασε τα νήπια, τους καταπονημένους γέροντες, τους εξαθλιωμένους πένητες· μην επιτρέψεις να χαθούμε εξαιτίας των αμαρτιών μας· αμαρτήσαμε, ανομήσαμε, μολύναμε τον καθαρό χιτώνα του βαπτίσματος, αθετήσαμε τις δεσποτικές εντολές· αλλά, κι αν ακόμη ολισθαίνουμε, δεν εκτείναμε τα χέρια μας προς αλλότριο Θεό, παρά μόνο προς τον μονογενή σου Υιό, τον Κύριό μας Ιησού Χριστό, τον μαζί με τον Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα προσκυνούμενο και συνδοξαζόμενο, τώρα και πάντοτε και στους αιώνες.