Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 43:24

«Εξεγέρσου, γιατί κοιμάσαι, Κύριε;» Τη μεγάλη ανοχή του Θεού, την οποία έδειχνε εξαιτίας των αμαρτιών τους, την παρομοιάζουν με ύπνο. «Ανάστηθι, και μην απορρίψεις έως τέλους». «Ανάστηθι», λέει, όχι για να αλλάξει σχήμα· διότι το θείο είναι ασχημάτιστο, αλλά για να κινήσει τη δύναμή Του προς βοήθειά μας. «Και μην απορρίψεις έως τέλους», ούτε εκείνους που πράττουν το κακό ούτε εκείνους που πάσχουν, ώστε ούτε οι πάσχοντες να ολισθήσουν, αισθανόμενοι ολοκληρωτικά παραδομένοι στους πειρασμούς, ούτε εκείνοι που πράττουν το κακό, παίρνοντας θάρρος από τη μακροθυμία του Κριτή, να προχωρήσουν σε ακόμη μεγαλύτερη ανομία. Εύχονται να τους δοθεί η επιφάνεια του Χριστού κατά τους έσχατους καιρούς, για να μη στερηθούν τη ζωή που προέρχεται από Αυτόν.

Και κάθε κατάσταση που προσιδιάζει στις δικές μας πράξεις, τρόπον τινά, την αποδίδουμε στον Θεό. Γι' αυτό, όταν εμείς νυστάζουμε και ενεργούμε νωθρά, λέγεται ότι ο Θεός κοιμάται, επειδή μας κρίνει ανάξιους της άγρυπνης επιστασίας Του. Όταν όμως κάποτε αντιληφθούμε τη βλάβη που προέρχεται από τον ύπνο και πούμε: «Εγέρσου, γιατί κοιμάσαι, Κύριε;», τότε δεν θα νυστάξει, ούτε θα κοιμηθεί εκείνος που φυλάσσει τον Ισραήλ. Και κάποιοι άλλοι, τρόπον τινά, αποστρέφουν τους οφθαλμούς του Θεού, εξαιτίας των αισχρών έργων που πράττουν τα οποία είναι ανάξια για τα μάτια του Θεού. Αυτοί, όταν μετανοήσουν, λένε: «Γιατί αποστρέφεις το πρόσωπό σου;»

Όταν λοιπόν η ταραχή είναι πραγματικά υπέρμετρη και δεν είναι πλέον ανεκτή από τους ναυτιλλομένους, και τα πρόβατα αντικρίζουν ήδη το αποκορύφωμα του κακού, τότε αρμόζει να φωνάζουν λέγοντας σχεδόν τα εξής: «Εξεγέρθητι, γιατί κοιμάσαι, Κύριε;». Διότι θα εγερθεί χωρίς καθυστέρηση και θα απομακρύνει κάθε φόβο· θα επιτιμήσει αυτούς που τους δοκιμάζουν και θα μετατρέψει το πένθος σε ευθυμία, απλώνοντας γαλήνη απαλή και ακύμαντη· διότι σε καμία περίπτωση δεν θα παραβλέψει αυτούς που έχουν εναποθέσει την ελπίδα τους σε Αυτόν. <Κατέπλευσαν στη χώρα των Γεργεσηνών, κ.τ.λ.> (A f. 127, B f. 80 b, C f. 124) Ο Σωτήρας προσόρμισε στη χώρα των Γεργεσηνών, μαζί με τους αγίους μαθητές. Έπειτα τον συνάντησε ένας άνδρας, ο οποίος αποτελούσε κατοικητήριο πολλών και ακάθαρτων πνευμάτων, ευρισκόμενος εκτός νου και φρενών, και σε τίποτα δεν διέφερε από τους ήδη νεκρούς που κείτονται στη γη· μάλλον δε ίσως βρισκόταν και σε ακόμη χειρότερη κατάσταση· διότι το γεγονός ότι περιφερόταν γυμνός στα μνήματα των νεκρών, αποτελούσε απόδειξη της απανθρωπιάς των δαιμόνων. Διότι ο Θεός των όλων επιτρέπει κατ' οικονομίαν ορισμένοι να βρεθούν υπό την εξουσία τους, όχι για να υποφέρουν περισσότερο, αλλά για να μάθουμε εμείς μέσω αυτών τη στάση που τηρούν εκείνοι απέναντί μας, και έτσι να αποφεύγουμε να επιθυμούμε την υποταγή μας σε αυτούς· άλλωστε, ενώ ένας πάσχει, πολλοί οικοδομούνται. —Ο Γεργεσηνός, δηλαδή η αγέλη των δαιμόνων που κρυβόταν μέσα του, έπεσε στα πόδια του Χριστού και φώναζε τα εξής: «Τι σχέση υπάρχει μεταξύ εμού και σου, Ιησού Υιέ του Θεού;» κ.τ.λ.

Διότι, όταν ο Θεός δεν επιφέρει ακόμη τις τιμωρίες για τα ανθρώπινα σφάλματα, ή παρατείνει για περισσότερο χρόνο την ανεξικακία του, δεν είναι καθόλου παράλογο να τον παρομοιάζουμε με εκείνους που κοιμούνται τη νύχτα. Και βέβαια, οι μακάριοι Προφήτες μάς το έχουν διακηρύξει με πολλούς τρόπους, επισημαίνοντας ακριβώς αυτό. Διότι ο σοφότατος Ιερεμίας λέει: «Μη γίνεις σαν άνθρωπος που κοιμάται, ή σαν άνδρας που δεν μπορεί να σώσει»· ο δε θεσπέσιος μελωδός, άλλοτε μεν λέει: «Εξεγέρθητι, γιατί κοιμάσαι, Κύριε; Ανάστηθι και μην μας απορρίψεις ως το τέλος»· άλλοτε πάλι, βλέποντάς τον να έχει εξεγερθεί για τη βοήθεια κάποιων, λέει: «Και εξηγέρθη, σαν κάποιος που κοιμάται, ο Κύριος». Όρθρο, λοιπόν, φαίνεται να αποκαλεί τον καιρό της οιονεί εγρήγορσής του εναντίον τους· διότι τον όρθρο σηκωνόμαστε από τον ύπνο. Εφόσον λοιπόν ο Θεός έχει αγρυπνήσει απέναντί τους, και σχεδόν έχει πλέον εξεγερθεί για να επιθεωρήσει όσα έχουν πράξει, θα γίνουν απόβλητοι και απορριμμένοι· καίτοι, λόγω της απέραντης ανεξικακίας του, σχεδόν είχε νυστάξει απέναντί τους κατά τον καιρό που έχει ήδη παρέλθει. Και λέει ότι έχει απορριφθεί μαζί με τα πλήθη και ο βασιλιάς, καθώς από στιγμή σε στιγμή επρόκειτο να εξαλειφθεί και η βασιλεία του Εφραίμ. Διότι, όταν επέστρεψαν, όπως είπα, στην Ιουδαία μετά τον καιρό της αιχμαλωσίας, τέθηκαν όλοι υπό έναν βασιλιά, όπως ακριβώς συνέβαινε και στην αρχή και πριν από τα χρόνια της άλωσης.

Στο μεταξύ, βέβαια, σύμφωνα με το ιδίωμα της Γραφής λέγεται ότι ο Θεός κοιμάται, όταν μακροθυμεί· όπως στο, «Γιατί κοιμάσαι, Κύριε;» και πάλι ότι ανίσταται, όταν εκδικείται και επισκέπτεται. Και εδώ λοιπόν λέει, Ανάστα, Κύριε· δηλαδή, απόβαλε την πολλή μακροθυμία, και εξεγέρσου για να με βοηθήσεις. Και όταν ο Σωτήρας παραδιδόταν για χάρη μας, ήταν σαν να κοιμόταν γι' αυτόν ο Πατέρας, δείχνοντας ανοχή. Προς τον οποίο και έλεγε: «Σώσε με από αυτή την ώρα.» Το ίδιο μπορούμε να λέμε και εμείς στους πειρασμούς. Πλην όμως πρόσεξε ότι, όταν ανανήψουμε, τότε και ο Θεός ανίσταται προς σωτηρία μας. Και ο Δαβίδ λοιπόν ο ίδιος πρώτα απέβαλε τον ύπνο της ραθυμίας, και έπειτα παρακαλούσε και τον Θεό να αναστηθεί προς βοήθεια. «Διότι εσύ πάταξες όλους όσοι με εχθρεύονται ματαίως.» (A f. 19 b, B f. 12 b, E f. 7.) Σκέψου δε την ακρίβεια του λόγου· διότι δεν είπε απλώς αυτούς που εχθρεύονται, αλλά αυτούς που το πράττουν αυτό ματαίως, δηλαδή άσκοπα και περιττά και χωρίς κανένα παράπτωμα. Εχθρεύεται δε κάποιος ματαίως, όταν δεν έχει προηγουμένως αδικηθεί, ούτε έχει υποστεί κάτι από όσα συνηθίζουν να προκαλούν λύπη και παροξυσμό. Και εκείνος έχει ματαίως εχθρούς, ο οποίος δεν δίνει αφορμή έχθρας και μίσους, όπως όλοι όσοι διώκονται επειδή ζουν με ευσέβεια. Προς αυτούς λέει ο Σωτήρας: «Μακάριοι είστε όταν σας ονειδίσουν και σας διώξουν και πουν κάθε πονηρό λόγο εναντίον σας ψευδόμενοι, εξαιτίας μου», και τα εξής.

Η Εκκλησία, λοιπόν, θα νοηθεί ως σκάφος ή πλοίο, το οποίο έχει ως επιβάτες τους αγιασμένους· οι οποίοι, επειδή αποδέχθηκαν την πίστη, έχουν διαρκώς μαζί τους τον Χριστό. Αλλά μερικές φορές ξεσπά δεινή τρικυμία, και αμέτρητα κύματα περιστάσεων εγείρονται εναντίον του αγίου σκάφους, και αναρίθμητοι πειρασμοί το καταφλέγουν, και ακόμη η αγριότητα των πονηρών πνευμάτων, αφού ενσκήψει, του επιφέρει τον τρόμο του θανάτου· και ο Χριστός βέβαια βρίσκεται μαζί με τους οικείους Του, αλλά επειδή πολλές φορές επιτρέπει κατ' οικονομίαν να δοκιμαστούν, φαίνεται σαν να μιμείται αυτόν που νυστάζει. Όταν, λοιπόν, η ταραχή γίνει αληθινά υπέρμετρη και δεν είναι πλέον υποφερτή από τους επιβάτες, και τα πράγματα φθάσουν πια στο έσχατο σημείο του κακού, τότε ακριβώς, τότε αρμόζει να κραυγάσουμε λέγοντας σχεδόν τα εξής: «Εξεγέρσου, γιατί κοιμάσαι, Κύριε; Ανάστηθι και μην μας απορρίψεις μέχρι τέλους. Γιατί αποστρέφεις το πρόσωπό Σου; Ξεχνάς τη φτώχεια μας και τη θλίψη μας;» Διότι χωρίς καθυστέρηση θα εγερθεί, και θα απομακρύνει κάθε φόβο· θα επιτιμήσει αυτούς που πειράζουν, και θα μετατρέψει το πένθος σε ευθυμία, απλώνοντας γαλήνη απαλή και ακύμαντη.

Βλέπεις, ω Παναγία Δέσποινα Θεοτόκε, με πόσα κακά μας περικυκλώνει ο πονηρός και παγκάκιστος δαίμονας; Ιδού, σε πάθη πάμπολλα και ανεκδιήγητα μας παραδίδει! Σήκω, λοιπόν, και μην μας απορρίψεις μέχρι τέλους. Γιατί αποστρέφεις το πρόσωπό σου και λησμονείς τη φτώχεια μας; Διάλυσε τις ενέδρες του Πονηρού, εξολόθρευσε αυτούς που μας πολεμούν, κατάπαυσε με τη μεσιτεία σου την οργή του Θεού που εγείρεται εναντίον μας εξαιτίας των πολλών [μου] πταισμάτων· ώστε, αφού προστεθεί και αυτή στις τόσες ευεργεσίες, να δοξάζουμε το πανάγιο όνομα του Υιού σου και Θεού μας, μαζί με τον άναρχο Πατέρα του και με το άναρχο και θείο Πνεύμα.

Σώσε τον λαό σου, Δέσποτα· σπλαχνίσου την κληρονομία σου. Εξεγέρσου· γιατί κοιμάσαι, Κύριε; Γιατί μακροθυμείς προς τους εχθρούς;

Γιατί αποστρέφεις το πρόσωπό σου από εμάς; Ανάστηθι, και μην μας αποδιώξεις έως τέλους· μην μας παραβλέψεις εντελώς. Θυμήσου τον σταυρό σου, θυμήσου τον λαό σου, θυμήσου τους οικτιρμούς σου. Εσύ που επί σαράντα ημέρες πειράστηκες εκουσίως για εμάς, Δέσποτα, θυμήσου τους λαούς σου που πειράζονται στις ερήμους, σε άβατους και άνυδρους τόπους· εκείνους θυμήσου μαζί με εμάς, και πριν από εμάς, αγαθέ φιλάνθρωπε.

Διότι εκείνος που με την προαίρεσή του αποφάσισε, σε κάθε πειρασμό, να αποδεχθεί τον θάνατο υπέρ της αλήθειας, αυτός εν δυνάμει έχει ήδη πεθάνει. Και ο Απόστολος αυτό έλεγε, επειδή ήταν συνεχείς και αλλεπάλληλοι οι διωγμοί, και οι περισπασμοί τον απειλούσαν με θάνατο. Αυτός όμως, σε κάθε πειρασμό, ήταν προετοιμασμένος να αγωνιστεί με σθένος μέχρι θανάτου· γι' αυτό δικαιολογημένα έλεγε ότι πεθαίνει καθημερινά. Με αυτή τη σκέψη λοιπόν και οι παλαιοί προφήτες του Θεού, μέσω των προκειμένων λόγων, έλεγαν τα εξής: Διότι στα κρύφια μας θανατωνόμασταν όλη την ημέρα. Αλλά θεωρηθήκαμε και ως πρόβατα προορισμένα για σφαγή· διότι, αφού παραδώσαμε μια για πάντα τους εαυτούς μας σαν σε θυσία αντί όλου του λαού, με τον λογισμό και την προαίρεσή μας σφαγιαστήκαμε, όπως εσύ ο ίδιος ο Θεός μαρτυρείς· επειδή μόνο εσύ γνωρίζεις τα κρύφια της καρδιάς. Επειδή, λοιπόν, υποφέραμε τόσα, δικαιολογημένα με παρρησία στρέφουμε την προσοχή σου προς εμάς, σε εξεγείρουμε σαν να κοιμάσαι και λέμε: Γιατί κοιμάσαι, Κύριε; Σήκω, και μην μας απορρίψεις μέχρι τέλους· ή σύμφωνα με τον μετάφραση του Συμμάχου: Γιατί είσαι σαν αυτόν που κοιμάται, Δέσποτα; Ξύπνησε, και μην μας αποβάλλεις μέχρι τέλους. Διότι, αν και εν μέρει μας απέρριψες εξαιτίας των αμαρτιών του λαού, εντούτοις σε ικετεύουμε να μην μας απορρίψεις οριστικά, αλλά να αποδεχθείς τα δικά μας κατορθώματα υπέρ ολόκληρου του λαού. Πρέπει δε να επισημανθεί ότι ο λόγος υπαινίχθηκε δυάδα προσώπων.

Η'. Περί της αναστάσεως του Χριστού. Ο Δαβίδ, προορώντας την ανάστασή Του, έλεγε: «Εξεγέρσου, γιατί κοιμάσαι, Κύριε; Ανάστηθι και μην απορρίψεις έως τέλους.» Και πάλι: «Ανάστα, Κύριε· σώσε με, ο Θεός μου.» Και πάλι: «Ανάστα, Κύριε, βοήθησέ μας, και λύτρωσέ μας ένεκεν του ονόματός Σου.» Και πάλι: «Ανάστα, Κύριε, κρίνε την γη, διότι Εσύ θα κατακληρονομήσεις όλα τα έθνη.» Ο Ησαΐας: «Τώρα θα αναστηθώ, λέγει ο Κύριος, τώρα θα δοξασθώ, τώρα θα υψωθώ, τώρα θα δείτε, τώρα θα σωθείτε· μάταιη θα είναι η ισχύς του πνεύματός σας.» Ο Ωσηέ: «Και θα αναζητήσουν το πρόσωπό μου μέσα στην θλίψη τους, και θα ορθρίσουν προς εμένα, λέγοντας: Ας πορευθούμε και ας επιστρέψουμε προς τον Κύριο τον Θεό μας, διότι Αυτός άρπαξε, και θα μας ιατρεύσει· θα πατάξει, και θα επιδέσει τις πληγές μας· θα μας θεραπεύσει μετά από δύο ημέρες· κατά την τρίτη ημέρα θα αναστηθούμε ενώπιόν Του, και θα γνωρίσουμε, ας επιδιώξουμε να γνωρίσουμε τον Κύριο, θα Τον βρούμε έτοιμο ως όρθρο.» Ο Δαβίδ: «Διότι δεν θα εγκαταλείψεις την ψυχή μου στον άδη, ούτε θα επιτρέψεις στον όσιό Σου να δει διαφθορά.» Και πάλι: «Έγινα σαν άνθρωπος αβοήθητος, ανάμεσα στους νεκρούς ελεύθερος.» Και ποιος είναι ελεύθερος από τον θάνατο, παρά μόνον ο Θεός;

«Διότι αυτός»: Διότι γνώριζε ο Θεός (ως Θεός) την επιστροφή των εθνών, η οποία επρόκειτο να συμβεί στο τέλος. «Ένεκα σου»: Διότι από αυτούς προέρχονταν οι μάρτυρες, οι οποίοι πέθαναν υπέρ του Χριστού. «Λογισθήκαμε»: Μιμούμενοι τον Δεσπότη τους, ο οποίος οδηγήθηκε σαν πρόβατο στη σφαγή, και οι ίδιοι θυσιάζονταν σαν πρόβατα, προσφέροντας τους εαυτούς τους ως θυσία στον Θεό. «Εξεγέρσου»: Γιατί, λέει, μακροθυμείς τόσο πολύ απέναντι στους φαύλους ανθρώπους; Διότι ο προφήτης παρομοίασε τη μακροθυμία του Θεού με ύπνο. Το όλο νόημα δε, υπονοεί την ανάσταση του Χριστού. «Ανάστηθι»: Δηλαδή, και μετά την ανάσταση, δέξου τους αμαρτωλούς που μετανοούν. «Γιατί το πρόσωπο»: Δηλαδή, μην αποστρέψεις το πρόσωπό σου. «Επιλανθάνεσαι»: Δηλαδή, μην ξεχνάς ότι κάποτε βρισκόμασταν σε πτώχεια θεοσέβειας (θεογνωσίας) (αλλά και) θλιβόμενοι. «Διότι ταπεινώθηκε»: Καταπατημένοι από τους δαίμονες μέσω της ειδωλολατρίας και της πλάνης. «Κολλήθηκε»: Τρώγοντας τα ξυλοκέρατα και λιώνοντας από τη νοητή πείνα, αλλά σπεύσε, λένε τα έθνη, να μας δώσεις ως τροφή το Σώμα σου και το Αίμα σου. «Ανάστα»: Διότι ο Κύριος, αφού αναστήθηκε από τους νεκρούς, φώτισε τα έθνη. «Και λύτρωσε»: Διότι στο όνομα του Θεού λυτρώθηκαν τα έθνη από την τυραννία του διαβόλου.

Διότι και η Αγία Γραφή αναφέρει ότι ο Θεός έχει πτέρυγες, καθώς ο προφήτης λέει: «Υπό τη σκέπη των πτερύγων σου θα με σκεπάσεις»· αλλά δεν θα ισχυριστούμε εξαιτίας αυτού ότι η νοερή εκείνη και άφθαρτη ουσία είναι πτερωτή. Επειδή, αν για τους ανθρώπους δεν είναι δυνατόν να ειπωθεί κάτι τέτοιο, πολύ περισσότερο δεν ισχύει για εκείνη την αμόλυντη, την αόρατη και ακατάληπτη φύση. Τι πρέπει, λοιπόν, να κατανοήσουμε εμείς από τις πτέρυγες; Τη βοήθεια, την ασφάλεια, την προστασία, τη συμμαχία, το ακατανίκητο της βοήθειας. Πάλι οι Γραφές αναφέρουν ότι Αυτός κοιμάται, λέγοντας τα εξής: «Ανάστα, γιατί κοιμάσαι, Κύριε;»· όχι βέβαια για να υποθέσουμε ότι ο Θεός κοιμάται –διότι αυτό αποτελεί έσχατη ανοησία– αλλά για να μας φανερώσουν, με τη λέξη του ύπνου, τη μακροθυμία και την ανεξικακία Του. Και ένας άλλος προφήτης λέει: «Μήπως θα είσαι σαν άνθρωπος που κοιμάται;». Βλέπεις ότι έχουμε ανάγκη από πολλή σύνεση, εμείς που ερευνούμε τον θησαυρό των θείων Γραφών; Διότι, εάν ακούμε τα λεγόμενα επιφανειακά, επιπόλαια και στην τύχη, όχι μόνο θα προκύψουν εκείνα τα άτοπα συμπεράσματα, αλλά και θα φανεί πως υπάρχει μεγάλη αντίφαση σε όσα έχουν λεχθεί.

Και για τους ασθενείς λέει: «Απέστειλε τον λόγο του και τους εθεράπευσε»· και για τους αμαρτωλούς λέει: «Αυτός φέρει τις αμαρτίες μας»· και για τους νεκρούς που αναστήθηκαν: «Θα αναστηθούν οι νεκροί»· και για τις ψυχές που κατέχονταν στα δεσμά: «Και σε όσους κάθονται στο σκοτάδι, φως ανέτειλε για εσάς». Και για τον Καϊάφα και τον Ηρώδη λέει: «Άρχοντες λαών συγκεντρώθηκαν μαζί με τον Αβραάμ»· και για τον Ιούδα: «Εκείνος που έτρωγε τους άρτους μου μεγάλυνε εναντίον μου τον πτερνισμό»· και για τη συναγωγή των Ιουδαίων και των αρχιερέων: «Ο Κύριος θα έλθει σε κρίση με τους πρεσβυτέρους του λαού»· και για τον σταυρό: «Ελάτε να βάλουμε ξύλο στον άρτο του»· και για τον ληστή εκ δεξιών: «Η δεξιά του Κυρίου εποίησε δύναμη»· και για τον τάφο: «Με έθεσαν σε λάκκο κατώτατο»· και για το αγκάθινο στεφάνι: «Η άμπελός μου αντί για σταφύλια βλάστησε αγκάθια»· και για τον πειρασμό του από τον Πονηρό: «Ο εχθρός ονείδισε τον Κύριο»· και για την ονομασία του ως Υιού ανθρώπου: «Και επί τον Υιό τον οποίο ενίσχυσες για τον εαυτό σου»· και για την ταφή του: «Και θα δώσω τους πονηρούς αντί για την ταφή του»· και για την ανάσταση του Κυρίου: «Εξεγέρσου, γιατί κοιμάσαι, Κύριε;»· και για την ανάληψή του: «Ανέβηκε ο Θεός με αλαλαγμό»· και για την άνω καθέδρα: «Κάθου εκ δεξιών μου». Και γιατί λέω τόσα πολλά; Διότι όλες τις προφητείες που ψάλλονται για τη χάρη του Χριστού, ούτε οι ρήτορες δεν μπορούν να τις εξαγγείλουν.

Διότι σας ζηλεύω με ζήλο Θεού. Οργίζεται ο Θεός; «Κύριε, μην με ελέγξεις με τον θυμό σου». Ώστε κοιμάται και ο Θεός; «Σήκω, γιατί κοιμάσαι, Κύριε;» Μετανοεί ο Θεός; «Μετανόησα που έπλασα τον άνθρωπο». Μισεί ο Θεός; «Τις γιορτές σας και τις νουμηνίες σας τις μισεί η ψυχή μου». Αλλά μην προσέχεις την ευτέλεια των λέξεων· αντίθετα, να εκλαμβάνεις τα νοήματα με τρόπο θεοπρεπή. Ζηλεύει ο Θεός, επειδή αγαπά. Οργίζεται ο Θεός, όχι από πάθος, αλλά με την τιμωρία και την κόλαση. Κοιμάται ο Θεός, όχι επειδή υπνώττει, αλλά επειδή μακροθυμεί. Να διακρίνεις σωστά τις λέξεις. Έτσι και όταν ακούσεις ότι ο Θεός γεννά, μην σκεφτείς κάποια τμήση, αλλά το ομοούσιο. Διότι ο Θεός χρησιμοποίησε πολλές από αυτές τις δικές μας εκφράσεις, και εμείς τις δικές Του, προκειμένου να τιμηθούμε.

Εδώ δε, φανερώνει και την επιείκειά τους. Αλλά όμως, αν και είμαστε τόσο εύκολα εκτεθειμένοι, παραμένουμε διατηρώντας ακλόνητο το φρόνημά μας. Εδώ αξίζει να θαυμάσει κανείς και τη δύναμη του Θεού, διότι εκείνους που ήταν έτσι εκτεθειμένοι ως πρόβατα προς σφαγή τους διαφύλαξε, και ενώ καθημερινά πέθαιναν, δεν τους άφησε να περιπέσουν στον θάνατο. Εξεγέρσου, γιατί κοιμάσαι, Κύριε;

Άλλος λέει: «Γιατί είσαι σαν να κοιμάσαι;» Άλλος: «Αφυπνίσου». Άλλος: «Ξύπνησε. Σήκω, και μην απορρίψεις έως τέλους. Γιατί αποστρέφεις το πρόσωπό σου;» Έτερος: «Κρύβεις. Λησμονείς τη φτώχεια μας και τη θλίψη μας;»

Άλλος: «Της κακίας μας;» Αυτό όμως που εννοεί είναι το εξής: Μπορείς να καταλύσεις τα δεινά· διότι αυτά δεν συμβαίνουν εξαιτίας της δικής σου αδυναμίας, αλλά κατά παραχώρηση. Διότι εδώ ονομάζει ύπνο την ησυχία, και ανάσταση την ανταπόδοση, και πρόσωπο την αντίληψη, την πρόνοια, την κηδεμονία, τη συμμαχία.

Θ΄. «Γιατί λησμονείς την πτωχεία μας;». Δες πάλι την ευγνωμοσύνη τους. Δεν είπε: «των κατορθωμάτων»· δεν είπε: «της ακλόνητης γνώμης»· δεν είπε: «της ψυχής που δοκιμάστηκε στους πειρασμούς». Αλλά, όταν μεν απολογούνται για τον εαυτό τους προβάλλουν εκείνα, όταν όμως ζητούν θεϊκή βοήθεια, αξιώνουν να σωθούν με τα ίδια επιχειρήματα που επικαλούνται οι κατάδικοι. Δηλαδή, λέει, επειδή τιμωρήθηκαν, επειδή υπέφεραν τα έσχατα δεινά. Αυτό κάνει πολλές φορές και ο Παύλος, καθώς και άλλοι από τους προφήτες. Και αυτά τα έλεγαν αυτοί, παρόλο που δεν γνώριζαν ακόμη τίποτα για τη γέεννα, ούτε για τη Βασιλεία, ούτε είχαν διδαχθεί τέτοιου είδους φιλοσοφία, και όμως τα υπέμεναν όλα με ευκολία. «Διότι ταπεινώθηκε στο χώμα η ψυχή μας, κόλλησε στη γη η κοιλιά μας». Επειδή δηλαδή είπε: «Λησμονείς την πτωχεία μας» (δηλαδή την κακοπάθεια), περιγράφει στη συνέχεια την κακοπάθεια. Και αυτό που λέει σημαίνει το εξής: Χαθήκαμε, θαφτήκαμε στο χώμα, η κατάστασή μας δεν είναι καθόλου καλύτερη από εκείνη των νεκρών.

Διότι, εάν μόνο επειδή είπε, «Πριν γεννηθεί ο Αβραάμ, εγώ είμαι», πήραν πέτρες για να τον λιθοβολήσουν, πώς, αν τους έλεγε κάτι από τα υψηλότερα δόγματα, θα ανέχονταν έστω και να τον ακούσουν; Έτσι και στην Παλαιά Διαθήκη θα μπορούσε κανείς να βρει πολλά τα οποία λέγονται για τον Πατέρα και είναι προσαρμοσμένα στην πνευματική παχύτητα των ακροατών· όπως: «Επτά οφθαλμοί του Κυρίου επιβλέπουν την οικουμένη»· και, «Υπό τη σκέπη των πτερύγων σου θα με σκεπάσεις»· και, «Ξύπνησε· γιατί κοιμάσαι, Κύριε;»· και, «Εάν δεν επιστρέψετε, θα ακονίσει τη ρομφαία του· τέντωσε το τόξο του και το ετοίμασε, και τα βέλη του τα κατέστησε πυρφόρα». Και πώς είναι δυνατόν αυτό; Διότι ούτε φτερωτό είναι το Θείο, ούτε κυριεύεται από ύπνο, ούτε ρομφαία υπάρχει στον Θεό, ούτε τόξο, ούτε βέλη· διότι το Θείο είναι ασώματο. Αλλά με αυτά απειλεί ο προφήτης, επειδή θέλει να πλήξει την παχύτητα της αντίληψης των ακροατών· έτσι και ο Θεός Λόγος, που σαρκώθηκε για εμάς, μιμούμενος τον Πατέρα του, εκφράζεται με λόγια ταπεινά, αποβλέποντας στη δική μας σωτηρία.

Λέγεται δε ότι μεταμελείται, με βάση τα δικά μας ανθρώπινα δεδομένα. Διότι η Γραφή ομιλεί για τον Θεό με πιο ανθρώπινο τρόπο, προσαρμοζόμενη στη νηπιότητα αυτών που ακούν. Διότι, όπως ακριβώς λέγεται: «Γιατί κοιμάσαι, Κύριε;» —ο Θεός βέβαια δεν κοιμάται, αλλά ονόμασε ύπνο την ανοχή και τη μακροθυμία Του, καθώς και την αναβολή της βοήθειάς Του· επειδή σε εμάς αυτοί που κοιμούνται δεν προσφέρουν βοήθεια—, έτσι συμβαίνει και με τη μεταμέλεια. Διότι εμείς, όταν δώσουμε σε κάποιον πλούτο και εκείνος τον χρησιμοποιήσει άσχημα, μεταμελούμαστε. Έτσι, ενώ ο Θεός έπλασε τον άνθρωπο και έχρισε τον Σαούλ βασιλιά, και αυτοί αμάρτησαν, λέγεται ότι μεταμελήθηκε, όχι επειδή ο Θεός πράγματι μεταμελήθηκε —αφού προγνώριζε το μέλλον—, αλλά επειδή εκείνοι έπραξαν έργα άξια μεταμελείας. Ας αγωνιστούμε, λοιπόν, να πράξουμε το αγαθό και να γίνουμε αγαθοί, ώστε να συγκαταλεχθούμε σε εκείνους που έχουν προεγνωστεί ως αγαθοί και έχουν προοριστεί για την αιώνια ζωή.

Ψαλμός 43. Εις το τέλος· στους υιούς Κορέ για σύνεση. «Θεέ, με τα αυτιά μας ακούσαμε όσα οι πατέρες μας μάς ανήγγειλαν». Έπειτα διηγείται με δραματικό τόνο τις θείες ευεργεσίες προς τους Ιουδαίους: πώς δηλαδή τιμώρησε τους λαούς της Αιγύπτου και έβγαλε τον λαό από τη δουλεία, και πώς εξολόθρευσε τα έθνη των Χαναναίων και εγκατέστησε τους Ιουδαίους. Επειδή όμως επέδειξαν κακή διαγωγή, διηγείται πάλι ότι διασκορπίστηκαν σε αιχμαλωσία σε διάφορους καιρούς και έγιναν όνειδος ανάμεσα στα έθνη και «λογίστηκαν ως πρόβατα σφαγής». Αλλά αυτό το ρητό βρίσκει εφαρμογή με έμφαση και στους θείους μάρτυρες του Χριστού, οι οποίοι και έλεγαν, σύμφωνα με τον απόστολο Παύλο, μέσα στα βασανιστήρια: «Ποιος θα μας χωρίσει από την αγάπη του Χριστού» και τα εξής, ότι για χάρη σου «θανατωνόμαστε όλη την ημέρα, λογιστήκαμε ως πρόβατα σφαγής. Εξεγέρσου· γιατί κοιμάσαι, Κύριε;» αντί του «γιατί ανέχεσαι μακροθυμώντας τους αδίστακτους τυράννους;». «Γιατί αποστρέφεις το πρόσωπό σου; Ξεχνάς τη φτώχεια μας και τη θλίψη μας; Ανάστηθι, Κύριε, μην μας απορρίψεις ως το τέλος». «Διότι ταπεινώθηκε στο χώμα η ψυχή μας, κόλλησε στη γη η κοιλιά μας», από την υπερβολή των βασανιστηρίων.

Και τι θα τους εμπόδιζε να αναζητήσουν ακόμη και μια άψυχη πέτρα στα θεμέλια της Σιών, για να πιστέψουν σε αυτήν, εξαιτίας του ότι ο Θεός λέει μέσω του ίδιου προφήτη: «Ιδού, εγώ τοποθετώ στα θεμέλια της Σιών λίθο πολυτελή, ακρογωνιαίο, εκλεκτό, έντιμο θεμέλιο στα θεμέλιά της, και όποιος πιστεύει σε αυτόν δεν θα καταντροπιαστεί»; Και πάλι, τι θα τους εμπόδιζε να αναζητούν μια πόλη οικοδομημένη με άψυχους πολύτιμους λίθους, εξαιτίας του ότι ο Θεός λέει στην αγία πόλη: «Ιδού, εγώ ετοιμάζω για σένα την πέτρα σου από άνθρακα και τα θεμέλιά σου από ζαφείρι και θα κάνω τις επάλξεις σου από ίασπη και τις πύλες σου από κρυστάλλινους λίθους και τον περίβολό σου από εκλεκτούς λίθους»; Ας περιμένουν επίσης να τρέξουν γάλα και οι άψυχοι λόφοι, διότι λέει: «Θα συμβεί εκείνη την ημέρα να στάξουν τα όρη γλυκασμό και οι λόφοι να ρεύσουν γάλα». Άρα λοιπόν, σύμφωνα με αυτούς, ούτε οι ασεβείς θα αναστηθούν κατά την κρίση, διότι γι' αυτόν τον λόγο λέει: «Δεν θα αναστηθούν οι ασεβείς στην κρίση». Ας προσδώσουν λοιπόν και στην ημέρα λόγο και στη νύχτα γνώση, αφού λέει: «Η ημέρα στην ημέρα αναγγέλλει λόγο και η νύχτα στη νύχτα αναγγέλλει γνώση». Και όχι μόνο αυτό, αλλά ας εξοπλίσουν τον Θεό και με όπλο και με ασπίδα, αφού λέει: «Πιάσε όπλο και ασπίδα και σήκω εις βοήθειάν μου». Ας κραυγάσουν επίσης, για να αφυπνίσουν και τον Κύριο, αφού λέει: «Ξύπνησε, γιατί κοιμάσαι, Κύριε;».

Και πάλι λέει: «Ξύπνησε, γιατί κοιμάσαι, Κύριε;». Ιδού πάλι και κάτι άλλο που φαίνεται ανάξιο για τον Θεό, το να συκοφαντεί κανείς τον Θεό, ο οποίος είναι απαθής και ασώματος, ότι δήθεν κοιμάται. Και πώς λέει αλλού ότι «δεν θα νυστάξει ούτε θα κοιμηθεί αυτός που φυλάει τον Ισραήλ»; Αλλά και σε αυτό το σημείο ονόμασε ύπνο την πολλή μακροθυμία του Θεού, ή ακόμη και την ύπνωση του Θεού Λόγου μέσα στον τάφο και την ανάστασή Του.

Ω, ποιος Ιερεμίας να θρηνήσει για τα δικά μας, ή ποιος χρόνος θα παρασύρει στο ρεύμα της λήθης όσα μας έμελλε και να δούμε και να πάθουμε; Αλώσεις πόλεων, ερημώσεις ναών, βεβηλώσεις πανάγιων σκευών, οιμωγές ανδρών, ολολυγμούς γυναικών, λεηλασίες, μεταναστεύσεις και όλα τα άλλα που κάνουν τον θάνατο πολύ πιο προτιμότερο από τη ζωή. Είδες, Κύριε, μην παρασιωπήσεις. Πάρε όπλο και ασπίδα και σήκω για να μας βοηθήσεις και μην μας απορρίψεις μέχρι τέλους. Σήκωσε τα χέρια σου ενάντια στην υπερηφάνειά τους, και με τον τρόπο που ερήμωσαν εμάς, έτσι ερήμωσε και αυτούς.

Σε εμάς, ω μακάριε, συνέβησαν όλα αυτά. Ποιος δεν θα τα θρηνούσε, αναλογιζόμενος στον εαυτό του τα πάθη του πλησίον; Και ποιος δεν θα τα θεωρούσε ως προοίμια της παρουσίας του Αντιχρίστου, που διαφέρουν τόσο, όσο η εικόνα από το αρχέτυπο, εναντίον της οποίας μάλιστα μαίνεται; Έλα λοιπόν από τη Δύση, εσύ ο χριστομίμητος, σήκω και μην μας αποστραφείς μέχρι τέλους. Προς εσένα είπε ο Χριστός ο Θεός μας: και εσύ, όταν κάποτε επιστρέψεις, στήριξε τους αδελφούς σου. Ιδού ο χρόνος και ο τόπος. Βοήθησέ μας εσύ που έχεις ταχθεί από τον Θεό για αυτό, άπλωσε χέρι βοηθείας όσο είναι δυνατόν. Έχεις τη δύναμη παρά τω Θεώ από το ότι κατέχεις τα πρωτεία σε όλα, θέση στην οποία και τοποθετήθηκες. Πτόησε, σε παρακαλούμε, τα αιρετικά θηρία με τον αυλό του θείου λόγου σου. Ποιμένα καλέ, θέσε τη ζωή σου υπέρ των προβάτων του Χριστού, σε ικετεύουμε. Ας ακούσει η υφήλιος ότι από εσάς αναθεματίζονται συνοδικώς αυτοί που τόλμησαν αυτά και που αναθεματίζουν τους αγίους πατέρες μας. Αυτό ας είναι ευάρεστο στον Θεό, χαρμόσυνο στους αγγέλους και στους αγίους, στήριγμα για αυτούς που κλονίζονται, επισφράγισμα για αυτούς που είναι σταθεροί, ανόρθωση για αυτούς που έχουν πέσει, αγαλλίαση για κάθε εκκλησία των Ορθοδόξων, και βεβαίως για τη δική σου κορυφαία θέση, ακολουθώντας εκείνους που προηγήθηκαν παλαιά, αιώνιο μνημόσυνο. Διότι εκείνοι, έχοντας πράξει σε παρόμοιους καιρούς, υποκινούμενοι από το Πνεύμα, αυτά που τώρα ζητούνται από εμάς τους αμαρτωλούς, και μνημονεύονται και μακαρίζονται.