Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 43:25

Αθανάσιος. Παραβάλλουν λοιπόν με ύπνο τη μεγάλη ανοχή του Θεού, την οποία έδειχνε για τις αμαρτίες τους. Εύχονται δε να τους δοθεί η επιφάνεια του Χριστού κατά τους έσχατους καιρούς, ώστε να μη μείνουν άμοιροι της ζωής που προέρχεται από Αυτόν· και λένε: «Γιατί αποκρύπτεις το πρόσωπό σου, και λησμονείς την ταλαιπωρία και τη θλίψη μας;»

Και κάθε κατάσταση που προσιδιάζει στις δικές μας πράξεις, τρόπον τινά, την αποδίδουμε στον Θεό. Γι' αυτό, όταν εμείς νυστάζουμε και ενεργούμε νωθρά, λέγεται ότι ο Θεός κοιμάται, επειδή μας κρίνει ανάξιους της άγρυπνης επιστασίας Του. Όταν όμως κάποτε αντιληφθούμε τη βλάβη που προέρχεται από τον ύπνο και πούμε: «Εγέρσου, γιατί κοιμάσαι, Κύριε;», τότε δεν θα νυστάξει, ούτε θα κοιμηθεί εκείνος που φυλάσσει τον Ισραήλ. Και κάποιοι άλλοι, τρόπον τινά, αποστρέφουν τους οφθαλμούς του Θεού, εξαιτίας των αισχρών έργων που πράττουν τα οποία είναι ανάξια για τα μάτια του Θεού. Αυτοί, όταν μετανοήσουν, λένε: «Γιατί αποστρέφεις το πρόσωπό σου;»

Και εκτός από αυτούς, υπάρχουν και άλλοι που έχουν αποβληθεί από τη μνήμη του Θεού και που, τρόπον τινά, προκαλούν σε Αυτόν τη λήθη του εαυτού τους· οι οποίοι λένε: «Λησμονείς την πτωχεία μας και τη θλίψη μας». Και γενικώς, τα όσα λέγονται ανθρωποπαθώς περί του Θεού τα απεργάζονται οι ίδιοι οι άνθρωποι, καθιστώντας τον Θεό για τον εαυτό τους τέτοιον, όπως ακριβώς ο καθένας προετοιμάζει τον εαυτό του.

Βλέπεις, ω Παναγία Δέσποινα Θεοτόκε, με πόσα κακά μας περικυκλώνει ο πονηρός και παγκάκιστος δαίμονας; Ιδού, σε πάθη πάμπολλα και ανεκδιήγητα μας παραδίδει! Σήκω, λοιπόν, και μην μας απορρίψεις μέχρι τέλους. Γιατί αποστρέφεις το πρόσωπό σου και λησμονείς τη φτώχεια μας; Διάλυσε τις ενέδρες του Πονηρού, εξολόθρευσε αυτούς που μας πολεμούν, κατάπαυσε με τη μεσιτεία σου την οργή του Θεού που εγείρεται εναντίον μας εξαιτίας των πολλών [μου] πταισμάτων· ώστε, αφού προστεθεί και αυτή στις τόσες ευεργεσίες, να δοξάζουμε το πανάγιο όνομα του Υιού σου και Θεού μας, μαζί με τον άναρχο Πατέρα του και με το άναρχο και θείο Πνεύμα.

Γιατί αποστρέφεις το πρόσωπό σου από εμάς; Ανάστηθι, και μην μας αποδιώξεις έως τέλους· μην μας παραβλέψεις εντελώς. Θυμήσου τον σταυρό σου, θυμήσου τον λαό σου, θυμήσου τους οικτιρμούς σου. Εσύ που επί σαράντα ημέρες πειράστηκες εκουσίως για εμάς, Δέσποτα, θυμήσου τους λαούς σου που πειράζονται στις ερήμους, σε άβατους και άνυδρους τόπους· εκείνους θυμήσου μαζί με εμάς, και πριν από εμάς, αγαθέ φιλάνθρωπε.

Γιατί αποστρέφεις το πρόσωπό σου; Λησμονείς την πτωχεία μας και τη θλίψη μας; Σύμμαχος: Γιατί κρύβεις το πρόσωπό σου, λησμονείς την κακουχία μας και τη θλίψη; Κρύβεις μεν το πρόσωπό σου, Θεέ, και το αποστρέφεις, για να μη βλέπεις τα αισχρά και τα απρεπή, και όσα είναι ξένα προς τη δική σου θέα. Αλλά, εφόσον εμείς έχουμε παρρησία εξαιτίας των προλεχθέντων κατορθωμάτων, γιατί κρύβεις το πρόσωπό σου; Και ενώ πάσχουμε και κακοπαθούμε τόσο πολύ ένεκα της ευσέβειας προς εσένα, γιατί λησμονείς την κακουχία μας; Ήτοι την πτωχεία μας, σύμφωνα με τους Εβδομήκοντα. Διότι, αν και αυτά είναι μεγάλα κατορθώματα αναφορικά με εμάς, ως προς εσένα είναι όλα πτωχά και μικρά και ελάχιστα.

«Διότι αυτός»: Διότι γνώριζε ο Θεός (ως Θεός) την επιστροφή των εθνών, η οποία επρόκειτο να συμβεί στο τέλος. «Ένεκα σου»: Διότι από αυτούς προέρχονταν οι μάρτυρες, οι οποίοι πέθαναν υπέρ του Χριστού. «Λογισθήκαμε»: Μιμούμενοι τον Δεσπότη τους, ο οποίος οδηγήθηκε σαν πρόβατο στη σφαγή, και οι ίδιοι θυσιάζονταν σαν πρόβατα, προσφέροντας τους εαυτούς τους ως θυσία στον Θεό. «Εξεγέρσου»: Γιατί, λέει, μακροθυμείς τόσο πολύ απέναντι στους φαύλους ανθρώπους; Διότι ο προφήτης παρομοίασε τη μακροθυμία του Θεού με ύπνο. Το όλο νόημα δε, υπονοεί την ανάσταση του Χριστού. «Ανάστηθι»: Δηλαδή, και μετά την ανάσταση, δέξου τους αμαρτωλούς που μετανοούν. «Γιατί το πρόσωπο»: Δηλαδή, μην αποστρέψεις το πρόσωπό σου. «Επιλανθάνεσαι»: Δηλαδή, μην ξεχνάς ότι κάποτε βρισκόμασταν σε πτώχεια θεοσέβειας (θεογνωσίας) (αλλά και) θλιβόμενοι. «Διότι ταπεινώθηκε»: Καταπατημένοι από τους δαίμονες μέσω της ειδωλολατρίας και της πλάνης. «Κολλήθηκε»: Τρώγοντας τα ξυλοκέρατα και λιώνοντας από τη νοητή πείνα, αλλά σπεύσε, λένε τα έθνη, να μας δώσεις ως τροφή το Σώμα σου και το Αίμα σου. «Ανάστα»: Διότι ο Κύριος, αφού αναστήθηκε από τους νεκρούς, φώτισε τα έθνη. «Και λύτρωσε»: Διότι στο όνομα του Θεού λυτρώθηκαν τα έθνη από την τυραννία του διαβόλου.

Άλλος λέει: «Γιατί είσαι σαν να κοιμάσαι;» Άλλος: «Αφυπνίσου». Άλλος: «Ξύπνησε. Σήκω, και μην απορρίψεις έως τέλους. Γιατί αποστρέφεις το πρόσωπό σου;» Έτερος: «Κρύβεις. Λησμονείς τη φτώχεια μας και τη θλίψη μας;»

Άλλος: «Της κακίας μας;» Αυτό όμως που εννοεί είναι το εξής: Μπορείς να καταλύσεις τα δεινά· διότι αυτά δεν συμβαίνουν εξαιτίας της δικής σου αδυναμίας, αλλά κατά παραχώρηση. Διότι εδώ ονομάζει ύπνο την ησυχία, και ανάσταση την ανταπόδοση, και πρόσωπο την αντίληψη, την πρόνοια, την κηδεμονία, τη συμμαχία.

Θ΄. «Γιατί λησμονείς την πτωχεία μας;». Δες πάλι την ευγνωμοσύνη τους. Δεν είπε: «των κατορθωμάτων»· δεν είπε: «της ακλόνητης γνώμης»· δεν είπε: «της ψυχής που δοκιμάστηκε στους πειρασμούς». Αλλά, όταν μεν απολογούνται για τον εαυτό τους προβάλλουν εκείνα, όταν όμως ζητούν θεϊκή βοήθεια, αξιώνουν να σωθούν με τα ίδια επιχειρήματα που επικαλούνται οι κατάδικοι. Δηλαδή, λέει, επειδή τιμωρήθηκαν, επειδή υπέφεραν τα έσχατα δεινά. Αυτό κάνει πολλές φορές και ο Παύλος, καθώς και άλλοι από τους προφήτες. Και αυτά τα έλεγαν αυτοί, παρόλο που δεν γνώριζαν ακόμη τίποτα για τη γέεννα, ούτε για τη Βασιλεία, ούτε είχαν διδαχθεί τέτοιου είδους φιλοσοφία, και όμως τα υπέμεναν όλα με ευκολία. «Διότι ταπεινώθηκε στο χώμα η ψυχή μας, κόλλησε στη γη η κοιλιά μας». Επειδή δηλαδή είπε: «Λησμονείς την πτωχεία μας» (δηλαδή την κακοπάθεια), περιγράφει στη συνέχεια την κακοπάθεια. Και αυτό που λέει σημαίνει το εξής: Χαθήκαμε, θαφτήκαμε στο χώμα, η κατάστασή μας δεν είναι καθόλου καλύτερη από εκείνη των νεκρών.

Ψαλμός 43. Εις το τέλος· στους υιούς Κορέ για σύνεση. «Θεέ, με τα αυτιά μας ακούσαμε όσα οι πατέρες μας μάς ανήγγειλαν». Έπειτα διηγείται με δραματικό τόνο τις θείες ευεργεσίες προς τους Ιουδαίους: πώς δηλαδή τιμώρησε τους λαούς της Αιγύπτου και έβγαλε τον λαό από τη δουλεία, και πώς εξολόθρευσε τα έθνη των Χαναναίων και εγκατέστησε τους Ιουδαίους. Επειδή όμως επέδειξαν κακή διαγωγή, διηγείται πάλι ότι διασκορπίστηκαν σε αιχμαλωσία σε διάφορους καιρούς και έγιναν όνειδος ανάμεσα στα έθνη και «λογίστηκαν ως πρόβατα σφαγής». Αλλά αυτό το ρητό βρίσκει εφαρμογή με έμφαση και στους θείους μάρτυρες του Χριστού, οι οποίοι και έλεγαν, σύμφωνα με τον απόστολο Παύλο, μέσα στα βασανιστήρια: «Ποιος θα μας χωρίσει από την αγάπη του Χριστού» και τα εξής, ότι για χάρη σου «θανατωνόμαστε όλη την ημέρα, λογιστήκαμε ως πρόβατα σφαγής. Εξεγέρσου· γιατί κοιμάσαι, Κύριε;» αντί του «γιατί ανέχεσαι μακροθυμώντας τους αδίστακτους τυράννους;». «Γιατί αποστρέφεις το πρόσωπό σου; Ξεχνάς τη φτώχεια μας και τη θλίψη μας; Ανάστηθι, Κύριε, μην μας απορρίψεις ως το τέλος». «Διότι ταπεινώθηκε στο χώμα η ψυχή μας, κόλλησε στη γη η κοιλιά μας», από την υπερβολή των βασανιστηρίων.

Αλλά έως πότε θα παραβλέπεις τη δική σου κληρονομιά, Κύριε, που είναι εκτεθειμένη σε αιχμαλωσία και μακρόχρονη λεηλασία και αποτελεί αντικείμενο χλευασμού για ένα λαό μωρό και όχι σοφό, ο οποίος έχει απομακρυνθεί από την ευσεβή πίστη και δόξα προς εσένα; Μέχρι πότε, εσύ ο φιλάνθρωπος, θα αποστρέφεις από εμάς το πρόσωπό σου και θα ξεχνάς τη δυστυχία μας; Δεν θα αφουγκραστείς τους στεναγμούς μας, εσύ που ακούς ταχέως τους θλιβομένους; Δεν θα επιβάλεις δικαιοσύνη, εσύ ο Κύριος των εκδικήσεων; Έως πότε θα εξακολουθούν να σέρνονται τα άτοπα και οι απόγονοι της δούλης Άγαρ θα κατακυριεύουν εμάς τους ελεύθερους, θα αφανίζουν και θα σκοτώνουν το άγιο έθνος σου, το οποίο επικαλείται το άγιο όνομά σου, το υπέρ παν όνομα, ενώ αυτό θα υπομένει μακροχρόνια δουλεία και θα υφίσταται τους εξευτελισμούς και τα χτυπήματα αυτών των πανούργων αλλογενών; Ας φτάσει ενώπιόν σου επιτέλους, φιλάγαθε Δέσποτα, ο στεναγμός των αιχμαλώτων. Ας βοήσει προς εσένα τον φιλεύσπλαχνο και τώρα το αίμα των δούλων σου που χύνεται, όπως παλαιότερα του Άβελ. Πάρε όπλο και ασπίδα και σήκω να μας βοηθήσεις, ενδυναμώνοντας τον άνδρα που εσύ ο ίδιος θα επιλέξεις και στον οποίο θα ευδοκήσεις.

Αρπάζονται πρόωρα και ξαφνικά άνδρες, γυναίκες, γέροντες, ηλικιωμένοι, παιδιά, βρέφη, κάθε αξιολύπητη ηλικία. Χωρίζεται η γυναίκα από τον άνδρα, ο αδελφός από τον αδελφό, η μητέρα από το παιδί. Άλλοι αποκεφαλίζονται μπροστά στους οικείους και συγγενείς τους, άλλοι κατασφάζονται κατά τις επιδρομές και πέφτουν σε οποιοδήποτε μέρος, χωρίς ίσως να αξιώνονται ούτε καν ταφής. Άλλοι κρατούνται σιδηροδέσμιοι και μεταφέρονται ελεεινά από τόπο σε τόπο, βασανισμένοι από την πείνα και τη δίψα, καταξεσκισμένοι από τα μαστιγώματα. Βλέπει η μητέρα το ίδιο της το παιδί, το οποίο γέννησε με κόπο, είτε να χτυπιέται, είτε να σφάζεται, είτε να ξεψυχά από τη δίψα ή την πείνα, και κανείς δεν τους ελεεί και πουθενά δεν υπάρχει φάρμακο βοηθείας. Και τα περισσότερα πρέπει μάλλον να τα αποσιωπούμε παρά να τα διαλαλούμε, καθώς είναι άξια θρήνου και σιωπής. Ω Κύριε, σώσε μας! Ω Κύριε, κατεύθυνέ μας σε καλό δρόμο! Σπλαγχνίσου, σπλαγχνίσου τον λαό Σου και μην παραδώσεις την κληρονομιά Σου σε ονειδισμό! «Γιατί αποστρέφεις το πρόσωπό Σου, λησμονείς τη φτώχεια μας και τη θλίψη μας, επειδή ταπεινώθηκε στο χώμα η ψυχή μας, κόλλησε στη γη η κοιλιά μας; Ανάστα, Κύριε· βοήθησέ μας και λύτρωσέ μας ένεκα του ονόματός Σου».