Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 43:26

Ταπεινώθηκε στο χώμα η ψυχή μας. Αυτό το λέγουν επειδή, αφού αρνήθηκαν να έχουν το φρόνημα του Χριστού, κατέπεσαν σε σαρκικό φρόνημα. Κύριε, με τα αυτιά μας ακούσαμε. Τώρα όμως μας απέρριψες και μας καταντρόπιασες. Και δεν εκστρατεύεις πλέον, Θεέ, μαζί με τις δυνάμεις μας. Στο παρελθόν, λέει, συμπολεμούσες μαζί μας· τώρα όμως όχι μόνο δεν εξέρχεσαι μαζί μας, αλλά και μας έτρεψες σε φυγή, έτσι ώστε να γίνουμε αντικείμενο διαρπαγής από εκείνους που μας μισούν. Αυτά δε τα λέει ο προφητικός χορός, οικειοποιούμενος τις συμφορές του λαού.

Κόλλησε στο χώμα η κοιλιά μας. Αυτά τα λέγουν επειδή, αφού απέρριψαν το φρόνημα του Χριστού, εξέπεσαν σε σαρκικό φρόνημα. Ανάστα, Κύριε, βοήθησέ μας. Στήριξέ μας, λέγει, και χάρισε την εύνοιά σου και καιρό επιστροφής σε όσους ομολογούν την αληθινή πίστη σε εσένα.

Ωστόσο, για τα δικά μας μέτρα αυτά είναι μεγάλα. Γι' αυτό ικετεύουμε να μην παραδώσεις στη λήθη τη φτώχεια μας· αλλά να θυμηθείς και τη θλίψη μας, την οποία υπομείναμε για χάρη σου. Και επειδή η ψυχή μας έχει ταπεινωθεί έως το χώμα, ικετεύουμε να συγχωρήσεις τις αδυναμίες μας.

Και αλλού, με τον ίδιο λόγο, εκλιπαρεί τον Θεό, λέγοντας: «Θυμήσου ότι είμαστε χώμα· οι ημέρες του ανθρώπου είναι σαν το χορτάρι». Αλλά και «η κοιλιά μας κολλήθηκε στη γη». Διότι, ενώ έπρεπε αυτή να είναι γεμάτη από άγια νάματα και από πηγή ζωντανού νερού που αναβλύζει για την αιώνια ζωή, εξαιτίας της υπερβολικής ξηρασίας η κοιλιά μας κολλήθηκε στη γη. Ως κοιλιά της ψυχής να εννοείς το μνημονικό της, ή και το ηγεμονικό της, στο οποίο συγκεντρώνει όλες τις διδαχές και τα θεωρήματα· στο οποίο, αφού δεχθεί τον σπόρο, κυοφορεί και, όταν ολοκληρώσει την κυοφορία, γεννά πνεύμα σωτηρίας, σύμφωνα με εκείνον που είπε: «Από τον φόβο σου, Κύριε, συλλάβαμε, νιώσαμε ωδίνες και γεννήσαμε πνεύμα σωτηρίας». Με τόσα πολλά ικετευτικά λόγια οι παλαιοί προφήτες του Θεού, και οι ενάρετοι ανάμεσα στον λαό, αφού προσευχήθηκαν, ικετεύουν να επιτύχουν και τη λύτρωση· πράγμα που άλλωστε και συνέβη· διότι, ενώ ακόμη εκείνοι μιλούσαν, τους εισάκουσε ο Θεός και μετέβαλε τους οδυρμούς τους σε κάτι πιο χαρμόσυνο.

«Διότι αυτός»: Διότι γνώριζε ο Θεός (ως Θεός) την επιστροφή των εθνών, η οποία επρόκειτο να συμβεί στο τέλος. «Ένεκα σου»: Διότι από αυτούς προέρχονταν οι μάρτυρες, οι οποίοι πέθαναν υπέρ του Χριστού. «Λογισθήκαμε»: Μιμούμενοι τον Δεσπότη τους, ο οποίος οδηγήθηκε σαν πρόβατο στη σφαγή, και οι ίδιοι θυσιάζονταν σαν πρόβατα, προσφέροντας τους εαυτούς τους ως θυσία στον Θεό. «Εξεγέρσου»: Γιατί, λέει, μακροθυμείς τόσο πολύ απέναντι στους φαύλους ανθρώπους; Διότι ο προφήτης παρομοίασε τη μακροθυμία του Θεού με ύπνο. Το όλο νόημα δε, υπονοεί την ανάσταση του Χριστού. «Ανάστηθι»: Δηλαδή, και μετά την ανάσταση, δέξου τους αμαρτωλούς που μετανοούν. «Γιατί το πρόσωπο»: Δηλαδή, μην αποστρέψεις το πρόσωπό σου. «Επιλανθάνεσαι»: Δηλαδή, μην ξεχνάς ότι κάποτε βρισκόμασταν σε πτώχεια θεοσέβειας (θεογνωσίας) (αλλά και) θλιβόμενοι. «Διότι ταπεινώθηκε»: Καταπατημένοι από τους δαίμονες μέσω της ειδωλολατρίας και της πλάνης. «Κολλήθηκε»: Τρώγοντας τα ξυλοκέρατα και λιώνοντας από τη νοητή πείνα, αλλά σπεύσε, λένε τα έθνη, να μας δώσεις ως τροφή το Σώμα σου και το Αίμα σου. «Ανάστα»: Διότι ο Κύριος, αφού αναστήθηκε από τους νεκρούς, φώτισε τα έθνη. «Και λύτρωσε»: Διότι στο όνομα του Θεού λυτρώθηκαν τα έθνη από την τυραννία του διαβόλου.

Όταν, μέσω της εγκράτειας, της αγρυπνίας και της προσοχής της ησυχίας, δαμαστεί το σώμα σου, και αισθανθείς στο σώμα σου την οξύτητα του πάθους της πορνείας να εκδηλώνεται πέραν της φυσικής κινήσεως, να γνωρίζεις ότι δέχθηκες πειρασμό από λογισμούς υπερηφάνειας. Τότε ανάμειξε με στάχτη την τροφή σου, προσκόλλησε την κοιλιά σου στη γη, εξέτασε τι διανοήθηκες, και αναγνώρισε την αλλοίωση της φύσης σου και τα παρά φύσιν έργα σου· και ίσως σε ελεήσει ο Θεός και σου αποστείλει φως για να μάθεις να ταπεινώνεσαι, ώστε να μην αυξηθεί η κακία σου.

Διότι τα μαρτύριά σου είναι η μελέτη μου, και σύμβουλοί μου τα δικαιώματά σου. Επειδή, έχοντας απορρίψει κάθε ανθρώπινη εισήγηση, ακολουθώ τις δικές σου υποθήκες, και τίποτε άλλο δεν λαλώ, ούτε μελετώ άλλα πράγματα, παρά μόνο τα μαρτύριά σου και τα δικαιώματά σου. Διότι αυτό είναι γνώρισμα του τέλειου άνδρα. Η ψυχή μου προσκολλήθηκε στο έδαφος. Την υπερβολή της ταπείνωσης δήλωσε μέσα από αυτά τα λόγια. Διότι έτσι είπε και στον τεσσαρακοστό τρίτο ψαλμό: Επειδή η ψυχή μας ταπεινώθηκε στο χώμα· η κοιλιά μας κολλήθηκε στη γη. Δηλαδή, δεν υψώθηκα, δεν έγινα υπερήφανος, αλλά παρέμεινα ταπεινόφρων. Διότι αυτό σημαίνει το: Η ψυχή μου προσκολλήθηκε στο έδαφος. Γι' αυτό και παρακαλώ: Ζωοποίησέ με σύμφωνα με τον λόγο σου. Δηλαδή, κατεύθυνε τη ζωή μου σύμφωνα με τον νόμο σου. Αυτό δε φανερώνει, πρώτον, την κοινωνία της ψυχής με το σώμα το οποίο προέρχεται από το χώμα του εδάφους, και έπειτα την εκούσια ταπείνωσή του (του ανθρώπου), την οποία επέδειξε για όσα αμάρτησε, προσδοκώντας να λάβει ζωή μέσω αυτής χάρη στον λόγο του Θεού, ο οποίος ανυψώνει εκείνον που ταπεινώνει τον εαυτό του.

Θ΄. «Γιατί λησμονείς την πτωχεία μας;». Δες πάλι την ευγνωμοσύνη τους. Δεν είπε: «των κατορθωμάτων»· δεν είπε: «της ακλόνητης γνώμης»· δεν είπε: «της ψυχής που δοκιμάστηκε στους πειρασμούς». Αλλά, όταν μεν απολογούνται για τον εαυτό τους προβάλλουν εκείνα, όταν όμως ζητούν θεϊκή βοήθεια, αξιώνουν να σωθούν με τα ίδια επιχειρήματα που επικαλούνται οι κατάδικοι. Δηλαδή, λέει, επειδή τιμωρήθηκαν, επειδή υπέφεραν τα έσχατα δεινά. Αυτό κάνει πολλές φορές και ο Παύλος, καθώς και άλλοι από τους προφήτες. Και αυτά τα έλεγαν αυτοί, παρόλο που δεν γνώριζαν ακόμη τίποτα για τη γέεννα, ούτε για τη Βασιλεία, ούτε είχαν διδαχθεί τέτοιου είδους φιλοσοφία, και όμως τα υπέμεναν όλα με ευκολία. «Διότι ταπεινώθηκε στο χώμα η ψυχή μας, κόλλησε στη γη η κοιλιά μας». Επειδή δηλαδή είπε: «Λησμονείς την πτωχεία μας» (δηλαδή την κακοπάθεια), περιγράφει στη συνέχεια την κακοπάθεια. Και αυτό που λέει σημαίνει το εξής: Χαθήκαμε, θαφτήκαμε στο χώμα, η κατάστασή μας δεν είναι καθόλου καλύτερη από εκείνη των νεκρών.

Δικαίως, λοιπόν, θα μπορούσε να πει κανείς και για εκείνους που έχουν την ψυχή τους προσκολλημένη στα επίγεια, ότι έχουν ταπεινωθεί μέχρι το χώμα, και για τους γαστρίμαργους ότι η κοιλιά τους έχει κολλήσει στη γη. Διότι εκείνος που είναι δέσμιος του σαρκικού πάθους, και ατενίζει με απληστία τον πηλό, και υποδουλώνει στη στάχτη την ασώματη δύναμη που υπάρχει μέσα του, εύλογα θα λεγόταν ότι υφίσταται αυτά ακριβώς τα πράγματα.

Φώναξα τον υπηρέτη μου, και δεν με υπάκουσε. Με το στόμα μου δεόμουν, και ικέτευα τη γυναίκα μου. «Ελεήστε με, οι φίλοι μου· διότι χέρι Κυρίου είναι αυτό που με άγγιξε.» «Τα σπλάχνα μου έβρασαν, και δεν θα σιωπήσω.» «Κουράστηκα μέσα στον στεναγμό μου, λούζω κάθε νύχτα την κλίνη μου.» «Έως πότε, Κύριε, θα με ξεχνάς εντελώς;» και τα λοιπά. «Με περιέβαλαν ωδίνες θανάτου,» και τα λοιπά. «Η καρδιά μου έγινε σαν κερί που λιώνει.» «Οι θλίψεις της καρδιάς μου πληθύνθηκαν,» και τα λοιπά. «Δεν υπάρχει ίαση στη σάρκα μου,» και τα λοιπά. «Η καρδιά μου ταράχτηκε, με εγκατέλειψε η δύναμή μου.» «Μας κατέστησες όνειδος στους γείτονές μας,» και τα λοιπά. «Μας ταπείνωσες σε τόπο κακό,» και τα λοιπά. «Ταπεινώθηκε στο χώμα η ψυχή μας,» και τα λοιπά. «Λυπήθηκα κατά τη μελέτη μου, και ταράχτηκα,» και τα λοιπά. «Σώσε με, Θεέ, διότι εισήλθαν ύδατα,» και τα λοιπά. «Πληθύνθηκαν περισσότερο από τις τρίχες,» και τα λοιπά. «Αποξενώθηκα από τους αδελφούς,» και τα λοιπά. —«Μου έγινε αφορμή για ονειδισμούς· και έθεσα,» και τα λοιπά. «Φτωχός και πονεμένος είμαι εγώ· η σωτηρία σου.» «Ας μας προφτάσουν γρήγορα οι,» και τα λοιπά. «Γέμισε από κακά η ψυχή μου, και η ζωή μου,» και τα λοιπά. «Λιγόστεψαν και κακοπάθησαν από τη θλίψη,» και τα λοιπά. «Τα οστά του λυπημένου ανθρώπου ξηραίνονται.» «

Ψαλμός 43. Εις το τέλος· στους υιούς Κορέ για σύνεση. «Θεέ, με τα αυτιά μας ακούσαμε όσα οι πατέρες μας μάς ανήγγειλαν». Έπειτα διηγείται με δραματικό τόνο τις θείες ευεργεσίες προς τους Ιουδαίους: πώς δηλαδή τιμώρησε τους λαούς της Αιγύπτου και έβγαλε τον λαό από τη δουλεία, και πώς εξολόθρευσε τα έθνη των Χαναναίων και εγκατέστησε τους Ιουδαίους. Επειδή όμως επέδειξαν κακή διαγωγή, διηγείται πάλι ότι διασκορπίστηκαν σε αιχμαλωσία σε διάφορους καιρούς και έγιναν όνειδος ανάμεσα στα έθνη και «λογίστηκαν ως πρόβατα σφαγής». Αλλά αυτό το ρητό βρίσκει εφαρμογή με έμφαση και στους θείους μάρτυρες του Χριστού, οι οποίοι και έλεγαν, σύμφωνα με τον απόστολο Παύλο, μέσα στα βασανιστήρια: «Ποιος θα μας χωρίσει από την αγάπη του Χριστού» και τα εξής, ότι για χάρη σου «θανατωνόμαστε όλη την ημέρα, λογιστήκαμε ως πρόβατα σφαγής. Εξεγέρσου· γιατί κοιμάσαι, Κύριε;» αντί του «γιατί ανέχεσαι μακροθυμώντας τους αδίστακτους τυράννους;». «Γιατί αποστρέφεις το πρόσωπό σου; Ξεχνάς τη φτώχεια μας και τη θλίψη μας; Ανάστηθι, Κύριε, μην μας απορρίψεις ως το τέλος». «Διότι ταπεινώθηκε στο χώμα η ψυχή μας, κόλλησε στη γη η κοιλιά μας», από την υπερβολή των βασανιστηρίων.

Αρπάζονται πρόωρα και ξαφνικά άνδρες, γυναίκες, γέροντες, ηλικιωμένοι, παιδιά, βρέφη, κάθε αξιολύπητη ηλικία. Χωρίζεται η γυναίκα από τον άνδρα, ο αδελφός από τον αδελφό, η μητέρα από το παιδί. Άλλοι αποκεφαλίζονται μπροστά στους οικείους και συγγενείς τους, άλλοι κατασφάζονται κατά τις επιδρομές και πέφτουν σε οποιοδήποτε μέρος, χωρίς ίσως να αξιώνονται ούτε καν ταφής. Άλλοι κρατούνται σιδηροδέσμιοι και μεταφέρονται ελεεινά από τόπο σε τόπο, βασανισμένοι από την πείνα και τη δίψα, καταξεσκισμένοι από τα μαστιγώματα. Βλέπει η μητέρα το ίδιο της το παιδί, το οποίο γέννησε με κόπο, είτε να χτυπιέται, είτε να σφάζεται, είτε να ξεψυχά από τη δίψα ή την πείνα, και κανείς δεν τους ελεεί και πουθενά δεν υπάρχει φάρμακο βοηθείας. Και τα περισσότερα πρέπει μάλλον να τα αποσιωπούμε παρά να τα διαλαλούμε, καθώς είναι άξια θρήνου και σιωπής. Ω Κύριε, σώσε μας! Ω Κύριε, κατεύθυνέ μας σε καλό δρόμο! Σπλαγχνίσου, σπλαγχνίσου τον λαό Σου και μην παραδώσεις την κληρονομιά Σου σε ονειδισμό! «Γιατί αποστρέφεις το πρόσωπό Σου, λησμονείς τη φτώχεια μας και τη θλίψη μας, επειδή ταπεινώθηκε στο χώμα η ψυχή μας, κόλλησε στη γη η κοιλιά μας; Ανάστα, Κύριε· βοήθησέ μας και λύτρωσέ μας ένεκα του ονόματός Σου».