Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 43:3

Υπάρχουν όμως και εκείνοι στους οποίους φαίνονται καλύτερα τα όσα ειπώθηκαν σύμφωνα με την πρώτη έκδοση, εννοώ δηλαδή από τον Ευσέβιο Καισαρείας. Επομένως, θα ταίριαζε ο ψαλμός να εκφέρεται είτε εκ μέρους των αγίων προφητών, είτε από εκείνους που εφάρμοσαν άψογα τη λατρεία του νόμου. <Και τους καταφύτευσες.> (B f. 159 b, I f. 223) Το «καταφυτεύτηκαν» αναφέρεται όπως σε άμπελο· διότι ο Ισραήλ είναι άμπελος με καλά κλήματα. Και μετέφερες άμπελο από την Αίγυπτο, ταλαιπώρησες λαούς, και τους εξεδίωξες. <Η δεξιά σου, και ο βραχίονάς σου, και ο φωτισμός του προσώπου σου.> (B f. 159 b, I f. 223) Προσθέτοντας, λέει, το «και ο φωτισμός του προσώπου σου», μνημονεύουν, όπως είναι εύλογο, την ενέργεια του Αγίου Πνεύματος.

«Ο Θεός» Αυτοί από τον λαό των Ιουδαίων που πίστεψαν, λένε αυτά προς τον Θεό ευχαριστώντας τον. «οι πατέρες μας» Διότι προέλεγαν τη δική σου παρουσία, Κύριε και Θεέ μας. «έργο το οποίο εργάστηκες» Όσα έπραξες μαζί τους [λέει], τα μάθαμε: πώς ξέρανες τη θάλασσα, πώς στην έρημο υπέμεινες τους τρόπους του λαού, και τα υπόλοιπα θαυμάσια. Και για τον λόγο αυτόν καταφεύγουμε σε εσένα, ο Θεός μας. «το χέρι σου» Τα έθνη των Αμορραίων και των Χετταίων και τα εξής. Διότι αυτά τα εξολόθρευσες, για να εγκαταστήσεις τον λαό. «ταλαιπώρησες» Τους Ιουδαίους: τους ταλαιπώρησες και τους εκδίωξες από τον νόμο και τον τόπο, διότι δεν κατανόησαν ότι ο Χριστός είναι Θεός, υπερασπιστής τους. «διότι όχι με τη ρομφαία» Διότι δεν έλαβαν τη γη της επαγγελίας με τη δική τους δύναμη, αλλά με το θέλημα του Θεού, δεν το κατανόησαν όμως, όντας πάντοτε αχάριστοι. «και ο βραχίονας» Ούτε σώθηκαν με τη δική τους ισχύ από εκείνους που τους πολεμούσαν, διότι ο βραχίονας ερμηνεύεται ως δύναμη, αλλά με τη δύναμη του Θεού, πράγμα που δεν κατανοούσαν. «αλλά η δεξιά» Διότι η δεξιά του Θεού και η ισχύς και ο φωτισμός (το φως) της δόξας του προσώπου του Θεού τους κληροδοτούσε τα αγαθά. «διότι ευδόκησες» Διότι το θέλημά σου ήταν σε αυτούς. «εσύ είσαι αυτός» Ο Θεός που ενανθρώπησε και έσωσε το ανθρώπινο γένος και βασιλεύει στους αιώνες. «εκείνος που προστάζει» Εκείνος που πρόσταξε τη σωτηρία του νέου λαού, δηλαδή του Χριστού. Διότι παντού ο Ιακώβ ερμηνεύεται ως ο Χριστός.

«Το έργο που έπραξες στις ημέρες τους, σε ημέρες αρχαίες». Μνημονεύει κάποια παλαιά διήγηση, και παραθέτει αρχαία κατορθώματα. Και για ποιον λόγο δεν μνημονεύει κάτι νέο και πρόσφατο; Διότι, όταν πρόκειται για τους ανθρώπους, ευλόγως κάνουμε τη διήγηση των πρόσφατων γεγονότων, και με αυτά τους προσελκύουμε, εφόσον η μνήμη τους εξασθενεί· στον Θεό όμως τα πάντα είναι γνωστά, ομοίως και τα παλαιά και τα νέα. «Διότι ιδού», λέγει, «εσύ γνώρισες τα πάντα, τα έσχατα και τα αρχαία». Δεν έχει καμία διαφορά αν κάποιος αναφέρει μια παλαιά ή μια νέα διήγηση, αρκεί μόνο να είναι σχετική με το εξεταζόμενο θέμα. Ποια αρχαία διήγηση, λοιπόν, λέγει πως θέλει να αναφέρει; Ας ακούσουμε: «Το χέρι σου εξολόθρευσε έθνη», λέγει, «και αυτούς τους καταφύτευσες· καταπόνησες λαούς, και τους εκδίωξες». Άραγε αναγνωρίσατε για ποιον πόλεμο μιλάει, για ποια νίκη, για ποιο τρόπαιο, ή έχετε ακόμη ανάγκη από τη δική μας διασαφήνιση;

Πρόσεξε πώς χρησιμοποιεί τη λέξη με την κυριολεκτική της σημασία. Διότι, λέει, δεν σταμάτησες τότε τα γεγονότα μόνο μέχρι τη νίκη και την ήττα, αλλά τα πάντα προχώρησαν παραπέρα. Αν και, βέβαια, πριν από αυτό οι συνθήκες της αναμέτρησης δεν ήταν ίσες. Διότι οι μεν κατείχαν τον τόπο, ενώ οι άλλοι ήταν νεοφερμένοι· παρόλα αυτά, όμως, τόσο μεγάλη υπήρξε η μεταβολή, ώστε οι μεν να εκριζωθούν σύρριζα, ενώ οι άλλοι να γίνουν πολίτες και κάτοικοι. Γι' αυτόν τον λόγο, για εκείνους μεν λέει: «Το χέρι σου εξολόθρευσε έθνη»· ενώ για τους Ιουδαίους: «Καταφύτευσε».

Ως «χείρα» εννοεί τη δύναμή του. Εάν λοιπόν εκείνους που έρχονταν απ' έξω και δεν είχαν ούτε πόλη, ούτε οικία, ούτε τόπο για να εξορμήσουν και να σταθούν, τόσο γρήγορα τους ανέδειξε ισχυρότερους από αυτούς που κατοικούσαν μέσα, πολύ περισσότερο, λέγει, δεν θα παραβλέψει εμάς που έχουμε εκδιωχθεί από τις πατρικές μας εστίες. Τι σημαίνει δε το «εφύτευσας»; Εστερέωσας.

Διότι αυτό που φυτεύεται γίνεται μόνιμο και σταθερό. Τι λοιπόν; Δεν μετοίκησαν, πες μου; Δεν οδηγήθηκαν σε ξένους τόπους; Ναι, οδηγήθηκαν, αλλά όχι εξαιτίας της αδυναμίας Εκείνου που τους φύτεψε, αλλά εξαιτίας της κακίας εκείνων που φυτεύτηκαν. Διότι, εάν τα δικά τους έργα δεν αποτελούσαν εμπόδιο, τίποτα δεν θα τους εμπόδιζε να παραμείνουν στην κατοικία τους. «Καταπόνησες λαούς, και τους έδιωξες». Ορισμένοι ισχυρίζονται ότι αυτό λέγεται για τους Αιγυπτίους· εμένα όμως μου φαίνεται ότι έχει ειπωθεί και για τα έθνη. Διότι και σε εκείνους επέβαλε τιμωρίες, επιδεικνύοντας και στις δύο περιπτώσεις τη δική Του δύναμη, τόσο με το να εξολοθρεύει τους εχθρούς, όσο και με το να ενισχύει τους δικούς Του.