Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 43:5

Εφόσον λοιπόν αυτά έχουν έτσι πραχθεί και τελειωθεί από τον Χριστό, ας παρουσιαστούν τώρα οι αιρετικοί που ισχυρίζονται ότι ο Χριστός είναι μία φύση, και ότι αυτή είναι όλη θεότητα· και ας ακούσουν τον απόστολο Ιάκωβο να θεολογεί για τη θεία φύση και να λέει ότι «στη θεία φύση δεν υπάρχει παραλλαγή». Αν λοιπόν στη θεία φύση δεν υπάρχει οποιαδήποτε παραλλαγή, αλλά υπάρχει μόνο απόλυτη ταυτότητα, ισότητα και αδιάπτωτη και σταθερή τελειότητα, σε ποια φύση του Χριστού θα αποδώσουμε, πες μου, χωρίς να εισαγάγουμε τροπή, τέτοιες και τόσες εναλλαγές, τις ελλείψεις, τις αναπληρώσεις, τις απομακρύνσεις, τις αποκαταστάσεις, τον χωρισμό της ψυχής από το σώμα, τη μακρά αναχώρησή της στον άδη, και την επάνοδό της προς το ίδιο το ένθεο σώμα της για νέα σύνθεσή της με αυτό; «Εσύ είσαι ο βασιλιάς μου και ο Θεός μου», φωνάζει ο προφήτης για τον Θεό Λόγο· όπως και ο ίδιος ο Θεός Λόγος λέει: «Ιδέτε, ιδέτε, ότι εγώ είμαι» και «Δεν αλλοιώθηκα». Αν λοιπόν και ο άνθρωπος που ενώθηκε μαζί του καθ’ υπόσταση μεταποιήθηκε στα ιδιώματα του Θεού Λόγου, πώς επάνω στον σταυρό δεν είχε είδος ούτε κάλλος, ενώ στον τάφο ήταν ατελής και ελλιπής ως προς τη νοερά ψυχή, και στον άδη η ψυχή ήταν ελλιπής ως προς το ίδιο της το σώμα, ενώ στον παράδεισο, κατά την ίδια ακριβώς ημέρα του πάθους, παρών εκεί μαζί με τον ληστή, δεν είχε εκεί ούτε το σώμα ούτε την ψυχή που βρισκόταν στον άδη; Και, για να μιλήσω σύντομα, αν οι αιρετικοί μας δείξουν ότι ο Χριστός, κατά την ημέρα του πάθους, βρισκόταν χωρίς καμιά έλλειψη και στον τάφο και στον άδη και στον παράδεισο, μαζί με ψυχή και σώμα, τότε είναι φανερό ότι μία ουσία και μία ενέργεια είναι, και όχι δύο, όπως άλλωστε είχαν ήδη εκθέσει λέγοντας ότι «σε κάθε χρόνο και τόπο και πράγμα παρουσιάζουμε τη φύση του Χριστού να είναι αδιάλειπτα παρούσα».

Διότι δεν δικαιωθήκαμε από τα έργα, αλλά από την πίστη στον Χριστό. <Εσύ είσαι ο ίδιος ο βασιλιάς μου και ο Θεός μου, αυτός που προστάζει τη σωτηρία του Ιακώβ.> (B f. 160, I f. 224) Σύμμαχος: «Εσύ είσαι ο βασιλιάς μου, ο Θεός· δώσε εντολή για τη σωτηρία του Ιακώβ». Αυτά δε ταιριάζουν σε όσους από τον λαό επιτυγχάνουν τα καλά και στους προφήτες, οι οποίοι ομολογούν ότι δεν σώζονται με τη δική τους δύναμη.

Μπορείς να το εννοήσεις και ως εξής: φαίνεται να ομολογούν μέσω του «Εσύ είσαι ο ίδιος ο βασιλιάς μου και ο Θεός μου», ότι πάντοτε παραμένεις ο ίδιος και αμετάβλητος. Επομένως, εφόσον, λέει, βοηθός των απογόνων του Ισραήλ είναι ο παντοδύναμος και ανίκητος, και δεν είναι δυνατόν να υποπτευθούμε ότι η δύναμή του έχει εξασθενήσει, δεν απομένει λοιπόν τίποτα άλλο να σκεφτούμε, παρά ότι έχουμε αμαρτήσει. Για τον λόγο αυτό έχουμε παραβλεφθεί και έχουμε πέσει, και έχουμε ως μόνη ελπίδα την παροχή της δικής σου γαληνότητας και φιλανθρωπίας. Διότι εσύ είσαι αυτός που παραγγέλλει τις σωτηρίες του Ιακώβ, αντί του, που υπόσχεται. και είχε υποσχεθεί ο Θεός στον θεσπέσιο Αβραάμ και στους απογόνους του, ότι θα διασώσει όλο το γένος που θα προερχόταν από αυτούς. (K f. 86, I f. 224) Διότι είναι γραμμένο ότι «Στους αγγέλους του θα δώσει εντολή για σένα, ώστε να σε διαφυλάξουν σε όλους τους δρόμους σου». Ή το «δώσε εντολή» σημαίνει, νεύσε μόνο, και ο λαός σου θα απολαύσει τη σωτηρία. <Με τη δύναμή σου θα κατακερατώσουμε τους εχθρούς μας.> (L f. 116 b) Τα κερασφόρα ζώα έχουν λάβει από τη φύση το κέρας ως όπλο, εμείς όμως έχουμε ως κέρας σωτηρίας και νικηφόρο όπλο το δικό σου όνομα. Διότι ούτε σε τόξο, ούτε σε άλλα όπλα έχω θάρρος, επειδή έλαβα πείρα της δικής σου δυνάμεως, έχοντας ήδη κατανικήσει τους αντιπάλους μέσω εσού. (B f. 160) Και των αγίων κέρας είναι ο Κύριος. Ενώ στον Δανιήλ τα κέρατα σημαίνουν βασιλείες. Και αλλού λέει: «Υπερασπιστής μου και κέρας της σωτηρίας μου».

Άλλο. «Ευχαριστώντας τον Θεό και Πατέρα, ο οποίος μας κατέστησε ικανούς να συμμετάσχουμε στη μερίδα της κληρονομιάς των αγίων μέσα στο φως, αυτός που μας γλίτωσε από την εξουσία του σκότους και μας μετέφερε στη βασιλεία του Υιού της αγάπης του, στον οποίο έχουμε την απολύτρωση και την άφεση των αμαρτιών.» Ολόκληρη τη φύση των δημιουργημάτων η θεία Γραφή την υποτάσσει στον κανόνα της δουλείας προς τον Θεό, λέγοντας ότι «Τα σύμπαντα είναι δούλα σου». Μόνο δε στον Θεό διατήρησε το βασιλικό αξίωμα ως εξαιρετικό προνόμιο, ανακράζοντας συναφώς: «Εσύ είσαι ο βασιλιάς μου και ο Θεός μου», καθώς στο πρόσωπο εκείνου που είναι κατά φύση βασιλιάς συνεπάγεται πάντοτε το να είναι και Θεός.

Θεέ, με τα αυτιά μας ακούσαμε. Αντί για το: «Εσύ που προστάζεις τις σωτηρίες του Ιακώβ», ο Σύμμαχος μεταφράζει: «Εσύ είσαι ο βασιλιάς μου· Θεέ, δώσε εντολή για τη σωτηρία του Ιακώβ». «Με τη δική σου δύναμη θα κατατροπώσουμε τους εχθρούς μας». Όσοι από τον λαό επιτυγχάνουν τα έργα της αρετής, καθώς και οι προφήτες ανάμεσά τους, αυτά θα έλεγαν, ομολογώντας ότι δεν εξασφαλίζουν τη σωτηρία για τον εαυτό τους με τη δική τους δύναμη, ούτε με τόξο και ρομφαία, αλλά με τη δύναμη του δικού τους κέρατος. Και το βιβλίο του Δανιήλ ονομάζει τα βασίλεια κέρατα· για τους αγίους, όμως, έχει λεχθεί ότι κέρας είναι ο ίδιος ο Κύριος· γι' αυτό λέει: «Με τη δική σου δύναμη θα κατατροπώσουμε τους εχθρούς μας». Και σε άλλο σημείο έχει λεχθεί: «Είσαι ο υπερασπιστής μου και το κέρας της σωτηρίας μου».

Η δε πρόφαση είναι αυτή που προβάλλεται και σε εσάς προσφάτως· διότι λένε ότι τα διδάγματα των αγίων είναι επαρκή και δεν πρέπει να εισάγουμε νέα δόγματα ούτε να προσθέτουμε νέες διατάξεις, διερευνώντας πράγματα που δεν χωρούν στον νου των πολλών. Άραγε δεν επιδείξατε και εσείς την ίδια σπουδή με εκείνους εν μέσω της σημερινής σύγχυσης; Όμως, σύντομα θα επανέλθει και θα εκφραστεί με παρρησία, συν Θεώ, μαζί με την ειρήνη και η αλήθεια· διότι αυτός είναι ο Θεός «εκείνος που προστάζει τις σωτηρίες του Ιακώβ».

Εσύ ο ίδιος, ο βασιλιάς μου και ο Θεός μου, ο Πατέρας των οικτιρμών, ο χορηγός των αγαθών, επίβλεψε από το άγιο ύψος σου και δέξου ευμενώς τις δικές μου ικεσίες που σου προσφέρονται τώρα υπέρ των βασιλέων μας, οι οποίοι γνωρίζουν μόνο εσένα ως αληθινό Θεό και μόνο σε εσένα προσηλώνονται σε όλη τους τη ζωή, τους οποίους εσύ ο ίδιος έκρινες άξιους να βασιλεύουν στον δικό σου κλήρο και στην επί γης εκκλησία σου. Δώσε σε αυτούς τη χάρη να λέγουν και να πράττουν καθετί που είναι ευάρεστο σε εσένα και σωτήριο για αυτούς.

«Ο Θεός» Αυτοί από τον λαό των Ιουδαίων που πίστεψαν, λένε αυτά προς τον Θεό ευχαριστώντας τον. «οι πατέρες μας» Διότι προέλεγαν τη δική σου παρουσία, Κύριε και Θεέ μας. «έργο το οποίο εργάστηκες» Όσα έπραξες μαζί τους [λέει], τα μάθαμε: πώς ξέρανες τη θάλασσα, πώς στην έρημο υπέμεινες τους τρόπους του λαού, και τα υπόλοιπα θαυμάσια. Και για τον λόγο αυτόν καταφεύγουμε σε εσένα, ο Θεός μας. «το χέρι σου» Τα έθνη των Αμορραίων και των Χετταίων και τα εξής. Διότι αυτά τα εξολόθρευσες, για να εγκαταστήσεις τον λαό. «ταλαιπώρησες» Τους Ιουδαίους: τους ταλαιπώρησες και τους εκδίωξες από τον νόμο και τον τόπο, διότι δεν κατανόησαν ότι ο Χριστός είναι Θεός, υπερασπιστής τους. «διότι όχι με τη ρομφαία» Διότι δεν έλαβαν τη γη της επαγγελίας με τη δική τους δύναμη, αλλά με το θέλημα του Θεού, δεν το κατανόησαν όμως, όντας πάντοτε αχάριστοι. «και ο βραχίονας» Ούτε σώθηκαν με τη δική τους ισχύ από εκείνους που τους πολεμούσαν, διότι ο βραχίονας ερμηνεύεται ως δύναμη, αλλά με τη δύναμη του Θεού, πράγμα που δεν κατανοούσαν. «αλλά η δεξιά» Διότι η δεξιά του Θεού και η ισχύς και ο φωτισμός (το φως) της δόξας του προσώπου του Θεού τους κληροδοτούσε τα αγαθά. «διότι ευδόκησες» Διότι το θέλημά σου ήταν σε αυτούς. «εσύ είσαι αυτός» Ο Θεός που ενανθρώπησε και έσωσε το ανθρώπινο γένος και βασιλεύει στους αιώνες. «εκείνος που προστάζει» Εκείνος που πρόσταξε τη σωτηρία του νέου λαού, δηλαδή του Χριστού. Διότι παντού ο Ιακώβ ερμηνεύεται ως ο Χριστός.

Είδε αυτό για το οποίο προσευχόταν, με το άγγιγμα αγίασε τα χέρια του και φτερούγιζε από αγαλλίαση για το γεγονός. «Ο Κύριός μου», λέγει, «και ο Θεός μου. Έχω αυτό που ποθούσα, καταρτίστηκα με αυτά που επιθυμούσα, δεν αναβάλλω πλέον το κήρυγμα, διαλαλώ τον Κύριο ως Θεό μου, αγίασα τα χέρια μου στρεφόμενος προς τον Κύριο, θα αγιάσω λοιπόν με την ομολογία και το στόμα μου, γνώρισα τι να πω για αυτό που φαίνεται και τι για αυτό που νοείται, με το χέρι και με τη γλώσσα θα αναγγείλω τον Δεσπότη μου. Ο Κύριός μου και ο Θεός μου, εσύ είσαι ο ίδιος ο Βασιλεύς και Θεός μου. Το θαύμα δεν είναι απλώς έργο κάποιου θνητού· κανένας άνθρωπος δεν ανέστησε το δικό του νεκρωμένο σώμα, κανείς δεν κατατρόπωσε τον εχθρό πάνω στον σταυρό, κανείς δεν συνέτριψε τον θάνατο με τον θάνατο. Της δικής σου δύναμης είναι το θαύμα, της δικής σου βασιλείας το χάρισμα. Ο Κύριός μου και ο Θεός μου, αυτός είναι ο πλούτος σου, αυτός ο θησαυρός σου». Ω μακάριε, αυτό είναι καρπός ευφροσύνης, αυτό στεφάνι κάλλους, αυτό σκήπτρο, αυτό βασίλειο. Με αυτά που είπες πλούτισες, με αυτά που αναγνώρισες τιμήθηκες, με τα δικά σου λόγια προσέλαβες τη δύναμη, η φωνή σου ακούγεται και μετά τον τάφο, κηρύττεις αν και αναπαύεσαι στον τάφο, διαλαλείς την αλήθεια με τα θαύματα, με τα έργα σου διδάσκεις, με τις πράξεις σου δημηγορείς. Δεν χρειάζεσαι γλώσσα για το κήρυγμα, κάθε σου μέλος καθίσταται στόμα παντού για τους παρόντες, δεν σου έχει κληρωθεί μόνο ένας αιώνας για διδασκαλία, δεν μεταβαίνεις από τόπο σε τόπο.

Άλλος λέει: «Το φως. Διότι ευαρεστήθηκες σε αυτούς». Και βέβαια όλοι επικρατούσαν στους πολέμους όντας οπλισμένοι· οπλισμένοι μεν, αλλά το έργο δεν οφειλόταν στα όπλα, αλλά στον Θεό που ήταν ο στρατηγός. Βλέπεις πώς με μορφή προσευχής φανερώνει τη συμβουλή, προτρέποντάς τους να τα αφήνουν όλα στον Θεό; Και πώς ονομάζει το γεγονός αυτό κληρονομιά, εφόσον οι πατέρες και οι παππούδες και οι προπάπποι δεν είχαν καταλάβει τη γη, αλλά είχαν αναλωθεί σε άλλη εποχή; Διότι προς τους πατέρες είχε δοθεί η υπόσχεση. Διότι λέει: «Έλα στη γη, την οποία θα σου δείξω»· και, «Σε εσένα θα δώσω τη γη, και στο σπέρμα σου». Και αφού μίλησε για δεξί χέρι και βραχίονα, επειδή χρησιμοποίησε πιο υλικές εκφράσεις, πρόσεξε πώς εξυψώνει τον λόγο, προσθέτοντας πάλι και λέγοντας: «Και ο φωτισμός του προσώπου σου», δηλαδή η προστασία, η πρόνοια. Διότι αρκούσε σε αυτούς μόνο η βούληση και η παρουσία Του. Έπειτα αναφέρει και την αιτία: «Διότι ευαρεστήθηκες σε αυτούς»· δηλαδή, επειδή τους αγάπησες, επειδή το θέλησες. Ώστε η έκβαση των πραγμάτων ήταν ζήτημα χάριτος, όχι δικών τους κατορθωμάτων, ούτε επέτυχαν χάρη στη δική τους αρετή, αλλά χάρη στη φιλανθρωπία του Θεού. «Εσύ είσαι ο ίδιος ο βασιλιάς μου και ο Θεός μου, ο οποίος προστάζει τις σωτηρίες του Ιακώβ». Άλλος λέει: «Δώσε εντολή για τη σωτηρία του Ιακώβ». Και ποια είναι η αλληλουχία σε αυτό; Πολύ μεγάλη, σε σχέση με τα όσα ελέχθησαν.

ΣΤ΄. Ούτε πάλι Εσύ μεν είσαι ο ίδιος, εγώ δε αναγνωρίζω άλλον Θεό· αλλά Εσύ είσαι ο βασιλεύς μου και ο Θεός μου. Δεν αποστατήσαμε από την εξουσία σου, δεν αναγνωρίσαμε άλλον προστάτη. «Ο εντελλόμενος τις σωτηρίες του Ιακώβ»· δηλαδή, και ο Θεός είναι ο ίδιος, και η πρόνοια η ίδια. Από πού λοιπόν προέρχεται η μεταβολή των πραγμάτων; Και τι σημαίνει το «Ο εντελλόμενος»;