Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 43:8

Απέναντι λοιπόν στους δικούς τους εμετούς, πώς δεν είναι καλύτερη η σιωπή; «Διότι μην αποκρίνεσαι σε άφρονα», λέγει, «σύμφωνα με την αφροσύνη του». Αλλά για να μην επιτίθενται στους πολλούς με τρόπο πιο ακράτητο και σκληρό, σαν εκείνους που δικάζουν ερήμην, κάνοντας οχυρό τους την ευχέρεια στους λόγους και νομίζοντας ότι είναι εντελώς αναντίρρητο το επιχείρημα που δεν ξέρω πώς επινόησαν και το οποίο υποστηρίζεται από άθλιους συλλογισμούς· εμπρός λοιπόν, αυτούς που είναι εξοπλισμένοι με τις πανοπλίες της απάτης και του δόλου, ας τους κατατροπώσουμε όσο είναι δυνατόν, σαν ελαφρά οπλισμένοι και αθωράκιστοι πολεμιστές, με τις αντιρρήσεις που προέρχονται από τις κοινές έννοιες, έχοντας τον Χριστό συμπαραστάτη και υπερασπιστή μας, ψάλλοντας επίκαιρα τον λόγο του Δαβίδ: «Διότι δεν θα ελπίσω στο τόξο μου, και η ρομφαία μου δεν θα με σώσει. Διότι εσύ μας έσωσες από εκείνους που μας θλίβουν, και καταντρόπιασες αυτούς που μισούν εμάς» και εσένα. Β. Προχώρα λοιπόν πολύ γενναία· διότι ο Δεσπότης των πάντων θα παραταχθεί μαζί μας και θα είναι συμπολεμιστής μας. Α. Θα προχωρήσω βεβαίως, και μάλιστα με πολλή προθυμία· διότι δεν πρέπει καθόλου να διστάζουμε· νομίζω όμως ότι πρέπει πριν από όλα τα άλλα να πω τούτο. Β. Ποιο ακριβώς; Α. Ότι με τον πιο ανόητο και άτεχνο τρόπο ισχυρίζονται πως το αγέννητο αποτελεί όρο για τον Θεό· και λέγοντας όρο εννοώ αυτό που έχει δύναμη ορισμού. Ή μήπως δεν είναι τέτοιος ο ισχυρισμός τους και δεν αποδεικνύεται ότι έχουν φτάσει σε αυτό το σημείο αναισχυντίας; Β. Ναι.

Επειδή δε ήρθαν οι εχθροί, και ο φόβος της καταστροφής βρισκόταν στην ακμή του, και είδαν ήδη τις φάλαγγες των Ασσυρίων να περικυκλώνουν τη χώρα, δηλαδή την άγια πόλη, τράπηκαν σε φυγή οι αξιωματούχοι και όσοι κατείχαν τα ανώτατα αξιώματα. Όπως από ένα πλοίο που βυθίζεται, απομακρύνονταν κολυμπώντας για να σώσουν τον εαυτό τους, έχοντας σχεδόν αποχαιρετήσει όσους είχαν εναποθέσει τις ελπίδες τους σε αυτούς. Διέφυγαν, λοιπόν, όλοι, λέει, εκείνοι που παλιά υπόσχονταν να σε σώσουν, και που θεωρούνταν ότι έχουν ακαταμάχητο χέρι. Όσοι δε πιάστηκαν, είναι σκληρά δεμένοι. Διότι συνελήφθη ο Σεδεκίας μαζί με τα παιδιά του. Και τα μεν παιδιά τα έσφαξαν οι Βαβυλώνιοι, τον δε Σεδεκία, αφού του έβγαλαν τα μάτια, τον μετέφεραν στη χώρα τους. «Μάταιη λοιπόν η σωτηρία από τους ανθρώπους», σύμφωνα με το γραμμένο. Πρέπει, λοιπόν, να προσηλωνόμαστε μόνο στον Θεό, ανακράζοντας εκείνο το σοφό: «Δεν θα ελπίσω στο τόξο μου, και η ρομφαία μου δεν θα με σώσει.» Διότι σώζει μόνο ο Κύριος των δυνάμεων αυτούς που τον αγαπούν, και τους λυτρώνει από κάθε κακό, ώστε με χαρά να λένε: «Διότι μας έσωσες από εκείνους που μας θλίβουν, και καταντρόπιασες αυτούς που μας μισούν.» <Γι' αυτό είπα: Αφήστε με, θα κλάψω πικρά. Μην επιμένετε να με παρηγορείτε για τον συντριμμό της θυγατέρας του γένους μου, διότι είναι ημέρα ταραχής και απώλειας και καταπάτησης από τον Κύριο Σαβαώθ, στη φάραγγα της Σιών.> Αυτή είναι η φωνή του προφήτη που σχεδόν κλαίει και θρηνεί για τις συμφορές του γένους του.

Επειδή δε αυτοί συμπεριφέρθηκαν με αυθάδεια, οργίστηκε ο Θεός, διότι φοβούνται, όπως είναι φυσικό, μήπως τυχόν η θεία οργή θεωρηθεί πρόξενος της αμαρτίας. Νομίζω όμως ότι πρέπει να πω το εξής, διότι βέβαια δεν αποτελεί καταδίκη της θείας οργής το ότι όσοι έχουν βρεθεί υπό την επήρειά της είναι ανίκανοι να μπορέσουν να διαφύγουν την έφοδο της αμαρτίας. Διότι, όσο ο Σωτήρας μας ευφραίνεται με εμάς, υπερισχύουμε της αμαρτίας και, απομακρυνόμενοι σταθερά από τους ρύπους της φαυλότητας, στεφανωνόμαστε με τα καυχήματα της πνευματικής ανδρείας. Αν όμως πικράνουμε τον χορηγό της δύναμης και τον πρύτανη της ανδρείας, πέφτουμε στην ανανδρία, και θα βρούμε τον νου μας κάπως αδρανή και παραλυμένο. Διότι ο Θεός είναι ο Κύριος των δυνάμεων. Και γι' αυτό είπε ο Χριστός ότι «Χωρίς εμένα δεν μπορείτε να κάνετε τίποτα». Είπε δε κάπου και ο θεσπέσιος Δαβίδ προς αυτόν για κάθε άγιο, ότι «Εσύ είσαι το καύχημα της δύναμής τους». Και μάλιστα και κάπου αλλού, αποδίδοντας την ικανότητα να κατορθώνει κανείς κάτι από τα αγαθά όχι τόσο στον εαυτό του, αλλά στις δυνάμεις του Θεού, ψάλλει και λέει: «Δεν θα ελπίσω στο τόξο μου, και η ρομφαία μου δεν θα με σώσει. Διότι εσύ μας έσωσες από εκείνους που μας θλίβουν».

«Διότι εσύ μας έσωσες από εκείνους που μας θλίβουν, και καταντρόπιασες αυτούς που μας μισούν.» Εκείνους μεν που είναι αγαθοί και εξαιρετικά θαρραλέοι, και περισσότερο έτοιμοι στο να πιστέψουν όπως πρέπει, τους αναδεικνύει λαμπρότατους, διανέμοντας τα αγαθά απλόχερα· εκείνους δε που έχουν επιλέξει να νοσούν από τα πλέον αισχρά από όλα εξαιτίας της απείθειάς τους, θα τους απομακρύνει οπωσδήποτε από το ποίμνιο των εκλεκτών, και θα τους στερήσει κάθε τι που γνωρίζει να προσφέρει ευφροσύνη. Και θα αναφωνήσει προς τον καθένα με απόλυτη δικαιοσύνη: «Αυτό είναι το μερίδιό σου, το μερίδιο επειδή εσείς απειθήσατε σε εμένα.» Σε τέτοια παραπτώματα θα βρούμε ότι έχουν υποπέσει τα πλήθη των Ιουδαίων. Γι' αυτόν τον λόγο ξέπεσαν από την ελπίδα και παρέμειναν απόκληροι, αν και η κληρονομιά ανήκε σε αυτούς· εφόσον είναι αληθές ότι δικές τους ήταν οι επαγγελίες, σύμφωνα με τον λόγο του μακάριου Παύλου. Επειδή όμως απείθησαν σε Εκείνον που τους καλούσε προς αυτές, παρέμειναν αμέτοχοι, και σύμφωνα με τον λόγο του Σωτήρα: «Έγιναν οι έσχατοι πρώτοι, και οι πρώτοι έσχατοι.» Και αυτό, άλλωστε, μας είχε προαναγγελθεί από τις παλαιότερες Γραφές. Έχει δε ως εξής: «Και μετά από αυτά αναχώρησε ο λαός από την Ασηρώθ, και στρατοπέδευσε στην έρημο Φαράν· και μίλησε ο Κύριος προς τον Μωυσή, λέγοντας: Στείλε για λογαριασμό σου άνδρες, και ας κατασκοπεύσουν τη γη των Χαναναίων, την οποία εγώ δίνω στους υιούς του Ισραήλ ως ιδιοκτησία· θα αποστείλεις έναν άνδρα για κάθε φυλή και συγγένεια των πατέρων τους· όλοι τους να είναι αρχηγοί.»

Επομένως, αυτός είναι το κέρας· πρόσεξε πώς έχει ειπωθεί αλλού: «Η δοξολογία του είναι πάνω στη γη και στον ουρανό, και θα υψώσει το κέρας του λαού του»· σαν να είναι άλλος αυτός που υψώνει το προαναφερθέν κέρας. Δες, λοιπόν, μήπως σαφώς ο Λόγος του Θεού, ο ίδιος ο Κύριος, είναι το κέρας του λαού, ενώ εκείνος που τον υψώνει είναι ο Πατέρας που τον γέννησε. Επειδή, δηλαδή, ταπείνωσε τον εαυτό του μέχρι θανάτου, και μάλιστα θανάτου σταυρικού, γι' αυτό ο Θεός τον υπερύψωσε, σύμφωνα με τον Απόστολο. Έχοντας, λοιπόν, θάρρος σε αυτό το κέρας τους και στον βασιλιά, ομολογούν ότι δεν θα υπερισχύσουν των εχθρών με το τόξο, ούτε με τη ρομφαία, ούτε με τη δική τους αρετή, αλλά με τη δύναμη του βασιλιά τους. Έπειτα, επειδή απέκτησαν ως βασιλιά και κέρας τον ίδιο τον Κύριο, εύλογα λένε ότι δεν θα γίνουν υποχείριοι στους εχθρούς, αλλά ότι θα αποδειχθούν ανώτεροι από τους πολεμίους. Αυτό άλλωστε δηλώνουν λέγοντας: «Μας έσωσες από εκείνους που μας θλίβουν, και καταντρόπιασες εκείνους που μας μισούν». Και επειδή ακριβώς οι μεν εχθροί περιλούστηκαν με ντροπή, ενώ οι ίδιοι σώθηκαν όχι με τη δική τους δύναμη, αλλά με τη δύναμη του κέρατός τους, εύλογα προσθέτουν λέγοντας: «Στον Θεό θα επαινεθούμε όλη την ημέρα»· ή σύμφωνα με τον Ακύλα, «Στον Θεό θα καυχηθούμε»· ή σύμφωνα με τον Σύμμαχο, «Τον Θεό υμνούμε όλη την ημέρα, και το όνομά σου θα δοξολογούμε εις τον αιώνα».

Και σε αυτήν την ψαλμωδία, αφού αποδίδει στον Θεό την αιτία της καθαιρέσεως των εχθρών, εκεί όπου αναφέρει: «Διότι μας έσωσες από εκείνους που μας θλίβουν, και καταντρόπιασες εκείνους που μας μισούν», μεταβαίνει στην ωδή υπέρ του αγαπητού, ώστε εκείνοι που προηγουμένως προέρχονταν από τον αποστάτη, και έπειτα κατέστησαν νικητές του πονηρού, να φτάσουν μέσω της συνέσεως στο τέλος της νίκης· διότι [η επιγραφή λέει]: «Εις το τέλος, εις σύνεσιν, ωδή υπέρ του αγαπητού». Στην οποία και διδασκόμαστε ποιος είναι εκείνος του οποίου ο θρόνος εξαιωνίως κυβερνά τα όντα, και ποια παρθένος νυμφοστολίζεται για εκείνον προς συμβίωση, η οποία δεν θα αξιωνόταν αυτής της τιμής με άλλον τρόπο, παρά μόνο εάν λησμονούσε τον πατέρα της. Και αφού αφιερώνει αυτήν την ωδή στον αγαπητό, εκθέτει πάλι έναν επινίκιο ύμνο υπέρ των υιών Κορέ, προάγοντας τον λόγο μέσα από πιο απόρρητα νοήματα. Διότι η εξαγγελία της ψαλμωδίας αφορά τα κρύφια. Μέσα σε αυτήν, αφού περιγράφει με τον λόγο την ηχώ των υδάτων, την κίνηση των εθνών, την κλήση των βασιλέων και τον σάλο της γης, και αφού δηλώνει ότι ο Κύριος κάθε δυνάμεως είναι μαζί μας, προαναγγέλλει μέσα από όλα αυτά την εν σαρκί εμφάνιση του Κυρίου, οπότε από τη μια ηχεί και ταράσσεται η φύση των δαιμόνων, και από την άλλη μετακινούνται τα όρη, δηλαδή τα γεώδη φρονήματα της κακίας, τα οποία στους παλαιούς ανθρώπους φαίνονταν ακίνητα και αμετάθετα.

«Με εσένα τους εχθρούς»: Ο πιστός λαός, που προέρχεται από τα έθνη, ονομάζει εχθρούς τους δαίμονες. Αυτούς τους αποδιώξαμε με τη δύναμη του σταυρού. Διότι ο σταυρός είναι κέρας (δύναμη)· γι' αυτό λέει «κέρατα στα χέρια του». «Και στο όνομα»: Τουτέστιν, θα μισήσουμε. Διότι η ειδωλολατρία (η υπερηφάνεια) είναι βδελυρή μετά την έλευση του Χριστού. «Διότι όχι στο τόξο»: Διότι ούτε με την ελληνική ευγλωττία ούτε με τη δική μας (την ιδία) δύναμη επιγνώσαμε τον Θεό (τον Χριστό), λέγουν τα έθνη, αλλά σωθήκαμε από την αγαθότητα του Θεού. «Μας έσωσας»: Από τα πνεύματα της πλάνης, διότι έθλιψαν τα έθνη μέσω της ειδωλολατρίας. «Και αυτούς που μισούν»: Τους δαίμονες. Διότι από την αρχή τρέφουν μίσος προς τον άνθρωπο. «Στον Θεό»: Διότι ο έπαινος των πιστών προέρχεται από τον Θεό όλη την ημέρα, τουτέστιν αιώνια. «Και στο όνομα»: Διότι αιώνια δεν παύουν οι πιστοί να εξομολογούνται και να δοξάζουν (να δοξολογούν) τον Θεό.

Κάποιος άλλος λέει: «Έχω πεποίθηση». Και: «Η ρομφαία μου δεν θα με σώσει». Και για ποιον λόγο τα χρησιμοποιείς αυτά; Και γιατί εξοπλίζεσαι, και μεταχειρίζεσαι και τόξο και μάχαιρα; Διότι έτσι πρόσταξε ο Θεός· γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο τα χρησιμοποιώ μεν, αλλά τα πάντα τα εναποθέτω σε Αυτόν. Έτσι εκπαιδεύονταν να πολεμούν τους αισθητούς εχθρούς, θωρακισμένοι από την άνωθεν προστασία, έτσι και τους νοητούς. Και εσύ, λοιπόν, όταν πολεμάς τον διάβολο, να λες: «Δεν στηρίζομαι στα όπλα μου»· δηλαδή, όχι στη δική μου ισχύ, ούτε στις δικές μου δικαιοσύνες, αλλά στο έλεος του Θεού. Έτσι έλεγε και ο Δανιήλ: «Δεν καταθέτουμε την ικεσία μας για έλεος ενώπιόν σου στηριζόμενοι στις δικές μας δικαιοσύνες». Διότι εσύ μας έσωσες από εκείνους που μας θλίβουν, και καταντρόπιασες εκείνους που μας μισούν.

Άλλος λέει: «Διότι μας έσωσες». Τι χρειάζεται να αναφέρουμε τα παλαιά, λέει, και όσα αφορούν τους προγόνους; Εμείς οι ίδιοι έχουμε πολλά εχέγγυα της δικής σου πρόνοιας, και μπορούμε να απαριθμήσουμε λαμπρά τρόπαια, και νίκες αλλεπάλληλες και θαυμαστές και παράδοξες. Διότι γι' αυτόν τον λόγο είπε: «Τους καταντρόπιασες», φανερώνοντας ότι δεν μας απάλλαξες απλώς, ούτε μας διέσωσες απλώς, αλλά το έπραξες προκαλώντας ταυτόχρονα την καταισχύνη εκείνων που μας επιτέθηκαν. «Με τον Θεό θα καυχώμαστε όλη την ημέρα· και το όνομά σου θα δοξολογούμε εις τον αιώνα».

Γι' αυτό ο Δαβίδ έλεγε: «Διότι δεν θα ελπίσω στο τόξο μου, και η ρομφαία μου δεν θα με σώσει. Διότι εσύ μας έσωσες από εκείνους που μας θλίβουν, και καταντρόπιασες εκείνους που μας μισούν». μδ΄. Ας μην ανεχόμαστε τους λογισμούς που υποβαθμίζουν τις αμαρτίες μας και οι οποίοι εικάζουν ότι έχει ήδη επέλθει η άφεσή τους.