Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 44:17

ΛΟΓΟΣ Ε΄. ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΓ΄. Λύση της πρώτης σφραγίδας. Και είδα, όταν άνοιξε το Αρνίο μία από τις σφραγίδες, και άκουσα ένα από τα τέσσερα ζώα να λέει σαν με φωνή βροντής: Έρχου. Και εδώ υποδηλώνεται η ουράνια ευταξία, η οποία κατέρχεται από τις πρώτες τάξεις στις δεύτερες· γι' αυτό, από το ένα πρόσωπο των τετράμορφων ζώων, δηλαδή του λέοντα, άκουσε να προέρχεται η πρώτη φωνή που έδινε την προσταγή «έρχου» προς τον άγγελο που μορφοποιούσε την οπτασία με αινιγματικό τρόπο. Το πρώτο δε ζώο, ο λέων, μου φαίνεται ότι φανερώνει το βασιλικό φρόνημα των αποστόλων εναντίον των δαιμόνων, για τους οποίους έχει λεχθεί: «Ιδού οι βασιλείς της γης συνάχθηκαν», και πάλι: «Θα τους καταστήσεις άρχοντες σε όλη τη γη».

Αρμόδιος δε για αυτούς είναι ο αριθμός που αναφέρθηκε, όπως έχει λεχθεί, τόσο εξαιτίας των δώδεκα παλαιών φυλάρχων των Εβραίων, όσο και εξαιτίας των θεσπέσιων αποστόλων που εγκαταστάθηκαν αντί αυτών ως άρχοντες σε όλη τη γη, όπως είναι γεγραμμένο, μέσω των οποίων οι Ιουδαίοι που βρίσκονται στη διασπορά της γης σώζονται κατά τους έσχατους χρόνους. [Είναι δε καιρός να εκπληρώσω την υπόσχεση, επειδή συχνά βρίσκουμε στη Θεία Γραφή ότι τα ονόματα δίδονται στα παιδιά από τους γονείς με αφορμή κάποια πράγματα που είτε συνέβησαν είτε ειπώθηκαν, όπως είναι γεγραμμένο για τη Λεία, η οποία κατά τον τοκετό είπε: «είδε ο Κύριος την ταπείνωσή μου», και ονόμασε αυτόν που γεννήθηκε Ρουβήμ, το οποίο σημαίνει «υιός οράσεως», και κατά τη γέννηση του δεύτερου είπε: «εισάκουσε ο Κύριος ότι μισούμαι», και τον ονόμασε Συμεών, το οποίο δηλώνει εισακουσμό, και για τη Ραχήλ, η οποία δυστόκησε και ονόμασε το παιδί εξαιτίας του συμβάντος «υιό οδύνης», καθώς και άλλων τέτοιων ονομασιών που είναι γνωστές στους γνώστες των θείων λογίων.

«Θα οδηγηθούν στον ναό του βασιλέως». Εννοεί τον επουράνιο ναό. «Αντί για τους πατέρες σου γεννήθηκαν οι υιοί σου». Επειδή της είπε, «ξέχασε τον πατέρα σου», λέει ότι αντί για τους παλαιούς σου πατέρες, δηλαδή αντί για τους δασκάλους, θα αποκτήσεις υιούς. Και ως υιούς εννοεί τους αγίους αποστόλους, σύμφωνα με όσα ειπώθηκαν από τον Κύριο: «Οι υιοί σας στο όνομα τίνος τα εκβάλλουν;». Ή εννοεί και εκείνους που ηγούνται των Εκκλησιών, οι οποίοι έγιναν μεν υιοί της Εκκλησίας, αλλά εγκαταστάθηκαν από τον Κύριο Ιησού ως άρχοντες σε όλη τη γη, σύμφωνα με τα λόγια: «Πορευθείτε και μαθητεύστε όλα τα έθνη». «Θα τους καταστήσεις άρχοντες σε όλη τη γη· θα μνημονεύουν το όνομά σου σε κάθε γενεά». Προφανώς μέσω των θείων συγγραμμάτων· διότι μέσα στις ιερές συλλαβές μνημονεύεται το όνομα του Θεού.

«Προπορεύθηκαν άρχοντες ακολουθούμενοι από εκείνους που έψαλλαν». Άρχοντες μεν ονομάζει τους αγίους Αποστόλους, για τους οποίους έχει λεχθεί: «Θα τους καταστήσεις άρχοντες σε ολόκληρη τη γη»· ενώ ως ψάλλοντες, εκείνους που αναπέμπουν τις λογικές θυσίες διά της αινέσεως. Λέγει, λοιπόν, ότι οι άρχοντες προέφθασαν, δηλαδή ξεκίνησαν πρώτοι τη λατρεία εν πνεύματι και αληθεία, προφανώς την ευαγγελική.

Αντί των πατέρων σου γεννήθηκαν οι υιοί σου· θα τους καταστήσεις άρχοντες σε όλη τη γη. Επειδή προηγουμένως προστάχθηκε να λησμονήσει τον λαό και τον οίκο του πατέρα της, ως ανταπόδοση της υπακοής της λαμβάνει τώρα, αντί των πατέρων της, υιούς, οι οποίοι διαπρέπουν σε τόσο σπουδαία αξιώματα, ώστε να κατασταθούν άρχοντες σε όλη τη γη. Ποιοι είναι λοιπόν οι υιοί της Εκκλησίας; Δηλαδή οι υιοί του Ευαγγελίου, εκείνοι που εξουσίασαν όλη τη γη.

Άρχοντες βεβαίως όλης της γης είναι οι άγιοι, εξαιτίας της οικείωσής τους προς το αγαθό, καθώς η ίδια η φύση του αγαθού τούς περιέβαλε με το πρωτείο, όπως ακριβώς περιέβαλε τον Ιακώβ με την εξουσία έναντι του Ησαύ. Διότι λέει: «Γίνε κύριος του αδελφού σου». Εκείνοι λοιπόν, αφού έγιναν ισότιμοι με τους πατέρες και έλαβαν την υπεροχή έναντι όλων μέσω της άσκησης της αρετής, είναι και υιοί της νύμφης του Χριστού και καθίστανται από την ίδια τους τη μητέρα άρχοντες σε όλη τη γη. Παρατήρησε δε την εξουσία της βασίλισσας, πόσο μεγάλη είναι: το να χειροτονεί άρχοντες σε όλη τη γη. «Θα μνημονεύω το όνομά σου σε κάθε γενεά και γενεά. Γι' αυτό λαοί θα σε δοξολογούν στον αιώνα και στον αιώνα του αιώνος». Εν κατακλείδι, ο λόγος εκφέρεται σαν από το πρόσωπο της Εκκλησίας, το ότι δηλαδή: «Θα μνημονεύω το όνομά σου σε κάθε γενεά και γενεά». Ποια είναι όμως η μνήμη της Εκκλησίας; Η δοξολογία των λαών.

Και ο μεν μακάριος Αβραάμ έλαβε την εντολή να προσφέρει τον ίδιο του τον γιο στον Θεό ως οσμή ευωδίας· εκείνοι όμως που περιζώθηκαν τη δικαιοσύνη της πίστεως, έλαβαν εντολή να μην προσφέρουν άλλους, αλλά τους εαυτούς τους. Διότι λέει: «Παραστήστε τα σώματά σας ως θυσία ζωντανή, άγια, ευάρεστη στον Θεό, που είναι η λογική σας λατρεία», όπως ακριβώς έχει γραφτεί γι' αυτούς: «Διότι εκείνοι που ανήκουν στον Ιησού Χριστό σταύρωσαν τη σάρκα μαζί με τα πάθη και τις επιθυμίες». Γνώρισαν δε και αυτοί το εν Χριστώ μυστήριο. Διότι γνωρίζουν τις «δυνάμεις του μέλλοντος αιώνος», και τα όσα πρόκειται να συμβούν στους έσχατους καιρούς, ότι δηλαδή θα λάβουν τους μισθούς των δικών τους κόπων, και θα ανταμειφθούν για την ευσέβειά τους προς τον Χριστό. Επομένως, θα ονομαστούμε δίκαιοι και φίλοι του Θεού, όπως ακριβώς ο Αβραάμ. Πολύ δε παλαιότερη από την πολιτεία του Νόμου είναι η ευαγγελική πολιτεία, δηλαδή αυτή που βασίζεται στην πίστη και τη φιλία του Θεού, η οποία διαμορφώθηκε αρχικά τότε στον Αβραάμ, ως την αρχή του κατά σάρκα γένους, δηλαδή του Ισραήλ· και τώρα έρχεται, μεταβαίνοντας σαν από τον τύπο στην αλήθεια, και εκπληρώνεται τέλεια στους ίδιους τους αγίους μαθητές, ως απαρχή του κατά πνεύμα γένους, του λαού που αποκτήθηκε ως ιδιοκτησία του Θεού, ο οποίος και ονομάζεται έθνος άγιο και βασίλειο ιεράτευμα. Γι' αυτό και προς τη μητέρα των Ιουδαίων, εννοώ δηλαδή τη Συναγωγή, έχει ειπωθεί μέσω της φωνής του ψαλμωδού: «Αντί για τους πατέρες σου γεννήθηκαν οι γιοι σου».

Και βέβαια, ο σοφότατος Παύλος τον άνθρωπο που είχε πορνεύσει στην Κόρινθο τον παρέδιδε στον Σατανά για τον όλεθρο της σάρκας, ώστε να σωθεί το πνεύμα· δίνει όμως και αγαθές συμβουλές και λέει: «Εάν κάποιος που ονομάζεται αδελφός είναι είτε πόρνος, είτε πλεονέκτης, είτε ειδωλολάτρης, είτε υβριστής, είτε μέθυσος, είτε άρπαγας, με έναν τέτοιον ούτε καν να συντρώγετε.» Περί αυτών που εδώ ονομάζονται κριτές ή σύμβουλοι και ο μακάριος Δαβίδ εν Αγίω Πνεύματι είπε προς την ίδια την Ιερουσαλήμ: «Αντί των πατέρων σου έγιναν οι υιοί σου», δηλαδή, τα τέκνα σου πήραν για σένα τη θέση των πατέρων· διότι και οι θεσπέσιοι μαθητές ήταν Ιουδαίοι και υιοί της τότε Συναγωγής. Ότι δε έγιναν πατέρες των πιστών, άκουσε τον Παύλο που λέει: «Διότι εν Χριστώ Ιησού διά του Ευαγγελίου εγώ σας γέννησα». Και πάλι: «Παιδιά μου, για τα οποία πάλι δοκιμάζω πόνους τοκετού, μέχρις ότου μορφωθεί ο Χριστός μέσα σας». Μας το υπενθυμίζει δε και ένας άλλος από τους αγίους προφήτες του, για τον Σωτήρα όλων μας Χριστό, και για την ανάδειξη των αγίων του μαθητών, και λέει: «Ιδού λοιπόν, δίκαιος βασιλιάς θα βασιλεύσει, και άρχοντες θα κυβερνήσουν με κρίση». Διότι οι μεν ηγέτες της ιουδαϊκής Συναγωγής ακολουθούσαν μια ζωή εντελώς παράνομη, και το να κυβερνούν με κρίση, δηλαδή με δικαιοσύνη, δεν το γνώριζαν.

Έλεγαν δηλαδή: «Εμείς γνωρίζουμε ότι στον Μωυσή έχει μιλήσει ο Θεός, αυτόν όμως δεν τον ξέρουμε από πού είναι». Αφού λοιπόν προχώρησαν μέχρι το έσχατο σημείο κάθε κακού και εξόντωσαν τον κληρονόμο, έγιναν υπαίτιοι της πτώσης της. Αλλά, όπως την γκρέμισαν Ιουδαίοι, έτσι πάλι Ιουδαίοι όντες οι θεσπέσιοι μαθητές την ανήγειραν, αφού βεβαίως εκείνη μεταβλήθηκε και δεν παρέμεινε αυτό που ήταν, δηλαδή απειθής και Κυριοκτόνος, αλλά διέπρεπε πλέον στην πίστη, και προφανώς στην πίστη προς τον Χριστό. Αυτοί δε που την ερήμωσαν εξήλθαν από αυτήν. Διότι εκδιώχθηκαν οι πρώτοι καθοδηγητές και αναδείχθηκαν στη θέση τους άλλοι, τους οποίους μόλις μνημονεύσαμε. Επειδή δεν ήταν δυνατόν να μεταβληθεί διαφορετικά, να αγαπήσει τον Χριστό και να απομακρυνθεί από τη σκιά του νόμου, εάν δεν εκδιώκονταν οι πρώτοι από την παράνομη καθοδήγησή της και δεν εγειρόταν στη θέση τους ο χορός των αγίων μυσταγωγών, για τους οποίους και ο θεσπέσιος Δαβίδ κάνει άριστη μνεία, ψάλλοντας κάπου και λέγοντας προς τον Σωτήρα των όλων Χριστό: «Θα τους καταστήσεις άρχοντες σε όλη τη γη και θα μνημονεύουν το όνομά σου σε κάθε γενεά και γενεά». <Σήκωσε ολόγυρα τα μάτια σου και δες τους πάντες.

Διότι έπαψαν μεν να πενθούν και να την κλαίνε, αλλά δέχθηκαν τη χάρη διά του Χριστού, ευαγγελιζόμενοι και εξαγγέλλοντας. «Τους δόθηκε δε άλειμμα ευφροσύνης αντί για πένθος, και ένδυμα δόξης αντί για πνεύμα ακηδίας.» Με τη λέξη άλειμμα εννοεί εδώ το ιλαρό, δηλαδή την ιλαρότητα και την ευφροσύνη αντί του πένθους και του κλάματος, και με το ένδυμα δόξης, εννοεί το περίβλημα, δηλαδή τη στολή και το άμφιο, αντί του πνεύματος της ακηδίας, δηλαδή αντί της παλαιάς μικροψυχίας. Διότι δοξάστηκαν εκείνοι που παλαιά τη θρηνούσαν και κατέχονταν από ακηδία εξαιτίας της. Και πώς δοξάστηκαν; Διότι ορίστηκαν ως καθοδηγητές και διδάσκαλοί της, και αυτό ακριβώς ειπώθηκε προς αυτήν μέσω της λύρας του Ψαλμωδού: «Αντί των πατέρων σου, γεννήθηκαν σε εσένα υιοί.» Επειδή οι πάνσοφοι μαθητές, αν και ήταν τέκνα της Συναγωγής των Ιουδαίων, έγιναν πατέρες. Γράφει εξάλλου σε κάποιους ο πάνσοφος Παύλος: «Διότι εν Χριστώ Ιησού διά του Ευαγγελίου εγώ σας εγέννησα.» Τοποθετήθηκαν λοιπόν στην τάξη των πατέρων εκείνοι που υπήρξαν υιοί της. Το ότι δε οι θεσπέσιοι μαθητές περιβλήθηκαν τη στολή της θείας δόξας, καθίσταται σαφές από τον Χριστό, ο οποίος τους λέει άλλοτε μεν: «Ασθενείς να θεραπεύετε, δαιμόνια να εκβάλλετε, νεκρούς να ανασταίνετε», άλλοτε δε πάλι: «Εσείς είστε το φως του κόσμου.» Και θα ονομαστούν γενεές δικαιοσύνης, φύτευμα του Κυρίου εις δόξαν.

[αν και γερασμένη], λόγω του χρόνου, παρομοιάζεται με νεαρή γυναίκα· «Διότι οι γιοι σου», λέει, «θα κατοικήσουν μαζί σου όπως με παρθένο». Και αυτό, νομίζω, είναι εκείνο που υμνείται στους Ψαλμούς: «Θα ανακαινιστεί η νεότητά σου όπως του αετού», κατοίκησαν βεβαίως σε αυτήν καθοδηγώντας την ως τροφό, παρηγορώντας την ως μητέρα, απομακρύνοντάς την από τις σκιές και τους τύπους, και ανεβάζοντάς την σοφά προς την αναγκαιότητα να προτιμήσει την αλήθεια αντί της ανώφελης σκιάς. Κάτι τέτοιο είπε προς αυτήν και ο θεσπέσιος Δαβίδ: «Αντί για τους πατέρες σου, σου γεννήθηκαν γιοι.» Διότι αυτοί που ήταν γιοι της κατά σάρκα έγιναν πατέρες της, όντας η αρχή των νέων της τέκνων, δηλαδή εκείνων που κλήθηκαν μέσω της πίστης στην επίγνωση του Σωτήρα όλων μας, του Χριστού. Και εφόσον αυτά έχουν έτσι, λέει: «Έτσι θα ευφρανθεί ο Κύριος για εσένα, ακριβώς όπως ο νυμφίος για τη νύμφη». Διότι κατήλθε από τους ουρανούς ο μονογενής Λόγος του Θεού, για να καταστήσει καρποφόρα την Εκκλησία, την οποία ο ίδιος παρουσίασε στον εαυτό του ως αγνή παρθένο, που δεν έχει σπίλο ή ρυτίδα, αλλά μάλλον είναι αγία και άμωμη. Δεχόμενη λοιπόν από αυτόν τα σπέρματα της ευαγγελικής πολιτείας, κυοφόρησε και γέννησε, όχι πλέον τη λατρεία που γίνεται με αίματα και καπνούς, αλλά μάλλον εκείνη, στην οποία ακριβώς έχει σμιλευθεί το κάλλος της αλήθειας.

λ.> (A f. 93 b, B f. 63, G f. 13 b) Αφού διανυκτέρευσε προσευχόμενος ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, και αφού συνομίλησε με τον εν ουρανοίς Πατέρα και Θεό με τρόπο άρρητο και ακατάληπτο, όπως μόνος αυτός γνωρίζει, προσφέροντας τον εαυτό του σε εμάς ως πρότυπο ενός σωτηριώδους έργου —διότι μας δίδαξε με ποιον τρόπο πρέπει να προσευχόμαστε ορθά και αψεγάδιαστα—, κατεβαίνει από το όρος και αναδεικνύει τους μυσταγωγούς της οικουμένης. —(A f. 94) Διότι είπε προς αυτούς: «Εσείς είστε το φως του κόσμου.» Αυτήν ακριβώς την ανάδειξη των αγίων αποστόλων μνημονεύει λέγοντας και ο μακάριος Δαβίδ προς τον Χριστό: «Θα τους καταστήσεις άρχοντες σε όλη τη γη, θα μνημονεύουν το όνομά σου σε κάθε γενεά και γενεά.» Διότι, βεβαίως, και όσο βρίσκονταν στο σώμα, μνημόνευαν τη δόξα του Χριστού, κηρύττοντας το μυστήριό του σε πόλεις και χώρες. Αλλά και τώρα που έχουν κληθεί στις άνω μονές, εξίσου εξακολουθούν να μας μιλούν για αυτόν, μέσω των πάνσοφων συγγραμμάτων που συνέταξαν για εκείνον. Και εκείνοι μεν που χειροτονήθηκαν ιερουργοί σύμφωνα με τον νόμο του Μωυσή, ο Ααρών δηλαδή και οι συν αυτώ, στολίζονταν αισθητά με ιεροπρεπή ενδύματα. Οι θεσπέσιοι όμως μαθητές, διαπρέποντας με τα πνευματικά χαρίσματα, αναλάμβαναν τη διακονία των ευαγγελικών θεσπισμάτων. διότι έχει ειπωθεί σε αυτούς: «Να θεραπεύετε τους ασθενείς.

Και κρόσσια, δηλαδή σειρές, είναι οι πολυειδείς αρετές, που σχεδόν εξαρτώνται από το πλήθος των αγίων. <Αντί των πατέρων σου γεννήθηκαν σε σένα υιοί, θα τους καταστήσεις άρχοντες σε όλη τη γη.> (A f. 254, L f. 122 b) Μπορείς δε να το κατανοήσεις και ως εξής. Παλαιότερα μεν βασίλευαν στην Ιερουσαλήμ εκείνοι που κατάγονταν από τη φυλή του Ιούδα· και είχαν ταχθεί να κρίνουν όσοι υπηρετούσαν στην αγία σκηνή· «διότι τα χείλη του ιερέα», λέει, «θα διαφυλάξουν την κρίση, και θα αναζητήσουν τον νόμο από το στόμα τους». Επειδή όμως η σκιά υποχώρησε και έλαμψε η εν πνεύματι λατρεία, ο κόσμος χρειάστηκε λαμπρότερους κριτές, και γι' αυτό τον σκοπό προσκλήθηκαν πλέον οι θεσπέσιοι μαθητές. Γι' αυτό, προς την Ιερουσαλήμ, τη μητέρα των Ιουδαίων, λέει: «Αντί των πατέρων σου γεννήθηκαν υιοί», δηλαδή έλαβαν την τάξη των πατέρων. Προς δε τον Κύριο λέει: «Θα τους καταστήσεις άρχοντες»· πράγμα που και συνέβη· διότι κάναμε άρχοντές μας και αποκτήσαμε ως οικουμενικούς κριτές τους αγίους μαθητές, με τις νουθεσίες των οποίων κηρύσσεται και το ίδιο το μυστήριο του Χριστού. Επειδή αυτοί είναι και οι οικονόμοι του σωτηριώδους λόγου, και οι εισηγητές των πρακτέων, απορρίπτοντας το κίβδηλο και συμβουλεύοντας το ωφέλιμο. Επομένως, έτσι πρέπει να συνταχθεί: οι υιοί θα γεννηθούν αντί των πατέρων σου. (

I f. 243 b, B f. 173) Ο Χριστός έπλασε τους δύο λαούς σε έναν νέο άνθρωπο, φέρνοντας ειρήνη και συμφιλιώνοντας και τους δύο σε ένα σώμα προς τον Πατέρα. Από αυτούς και από εκείνους νοείται το πλήρωμα της Εκκλησίας. Λένε λοιπόν προς αυτήν οι προφήτες: «Αντί για τους πατέρες σου γεννήθηκαν σε σένα υιοί»· και φαίνεται ότι μέσα από αυτούς κάνουν μνεία στους άγιους αποστόλους και ευαγγελιστές. Διότι πατέρες της Συναγωγής των Ιουδαίων ήταν ο Αβραάμ, ο Ισαάκ και ο Ιακώβ, και οι μετά από αυτούς πατριάρχες και προφήτες. Επειδή όμως ο Κύριος, όντας Θεός, φανερώθηκε σε εμάς, χειροτονήθηκαν από αυτόν Πατέρες της Εκκλησίας, και τη θέση των πρώτων έλαβαν οι θεσπέσιοι μαθητές. Διότι, το ότι ο θεσπέσιος Αβραάμ ήταν πατέρας των εθνών και των Ιουδαίων, πώς είναι δυνατόν να το αμφισβητήσει κανείς; Γιατί του Ισραήλ έγινε πατέρας κατά σάρκα· ενώ για εκείνους από τα έθνη, μέσω της υπόσχεσης. Διότι ειπώθηκε προς αυτόν: «Σε έθεσα πατέρα πολλών εθνών»· επειδή ακολούθησαν τα ίχνη του δικαιωμένοι από την πίστη, και εφόσον έγιναν πιστοί, ευλογήθηκαν μαζί του. Στη θέση λοιπόν των πατέρων τοποθετήθηκαν για την Εκκλησία οι πάνσοφοι μαθητές. Είναι λοιπόν [αληθινός ο λόγος του Παύλου: «Έτσι, κι αν] έχετε χιλιάδες παιδαγωγούς στον Χριστό, δεν έχετε όμως πολλούς πατέρες· διότι εν Χριστώ Ιησού διά του Ευαγγελίου εγώ σας γέννησα.»

Επειδή δε η σκιά του νόμου κατά κάποιον τρόπο υποχώρησε, και εισήχθη μέσω του Χριστού η εν πνεύματι και αληθινή λατρεία, υπήρχε ανάγκη για λαμπρότερους κριτές στον κόσμο, γι' αυτό λοιπόν κλήθηκαν για τον σκοπό αυτό οι θεσπέσιοι μαθητές, και εισήλθαν στον κλήρο των διδασκάλων του νόμου. Γι' αυτό τον λόγο, προς τη μητέρα των Ιουδαίων, εννοώ βέβαια την Ιερουσαλήμ, ελέγετο από τον Θεό μέσω της φωνής του Ψαλμωδού: «Αντί για τους πατέρες σου γεννήθηκαν οι υιοί σου», δηλαδή, εκείνοι που ονομάζονταν υιοί σου έλαβαν τη θέση των πατέρων. Προς δε τον Κύριό μας Ιησού Χριστό: «Θα τους καταστήσεις άρχοντες σε όλη τη γη». Πράγμα το οποίο θα μπορούσε κανείς να δει ότι έχει ήδη ολοκληρωθεί. Διότι έχουμε καταστήσει άρχοντες και έχουμε αποκτήσει ως οικουμενικούς κριτές τους αγίους μαθητές, με τις νουθεσίες των οποίων κηρύσσεται και το ίδιο το μυστήριο του Χριστού, επειδή ακριβώς αυτοί είναι και οι οικονόμοι του σωτηριώδους λόγου, και οι καθοδηγητές των πρακτέων: απορρίπτοντας αφενός ως κίβδηλο καθετί που δεν συντελεί στην ωφέλεια των διδασκομένων, και συμβουλεύοντας αφετέρου να υιοθετείται ό,τι είναι πρέπον και από τη φύση του ωφέλιμο. Λέγοντας λοιπόν Δαν, δηλαδή εκείνους που γενικώς θα εκλέγονταν κατά καιρούς για να κρίνουν έθνη και λαούς, εννοεί ότι έτσι θα ασκήσουν την εξουσία με δύναμη και με πολλή δόξα, ακριβώς όπως και μία συγκεκριμένη φυλή του Ισραήλ. Εννοεί δε, νομίζω, οπωσδήποτε τη βασιλική φυλή του Ιούδα, και όχι κάποια άλλη.

Δεν θα κάναμε λάθος αν υποστηρίζαμε ότι αυτοί που εδώ ονομάζονται υιοί του Θεού είναι οι μαθητές, οι απόστολοι και οι ευαγγελιστές του Σωτήρα μας, μέσω των οποίων η κλήση των εθνών φαίνεται να έχει επιτευχθεί· στους οποίους ο υπό εξέταση λόγος προστάζει να φέρουν στον Κύριο, πρώτα από όλα, υιούς κριών, και όχι κριούς· επειδή ακριβώς προς την προερχόμενη από τα έθνη Εκκλησία λεγόταν στον τεσσαρακοστό τέταρτο ψαλμό: «Αντί των πατέρων σου γεννήθηκαν οι υιοί σου». Να λησμονήσει δε τους πατέρες της, την προέτρεψε ο λόγος λέγοντας: «Άκουσε, θυγατέρα, και δες, και κλίνε το αυτί σου, και ξέχασε τον λαό σου και τον οίκο του πατέρα σου· και ο βασιλιάς θα επιθυμήσει την ομορφιά σου, διότι αυτός είναι ο Κύριός σου». Διότι αυτά δεν λέγονταν προς καμία άλλη παρά μόνο προς την Εκκλησία του Χριστού, καθώς το θείο Πνεύμα την προτρέπει να λησμονήσει τον προηγούμενο λαό της και τον οίκο του πατέρα της εξαιτίας της πολυθεϊστικής πλάνης και της δεισιδαιμονίας των πατέρων της.

Έπειτα, επειδή την προέτρεψε να λησμονήσει τους πατέρες της, αναγκαία προσθέτει λέγοντας: «Αντί των πατέρων σου γεννήθηκαν οι υιοί σου». Αυτούς τους αποκαλεί υιούς κριών εξαιτίας της αλογίας τους. Έπειτα προσθέτει: «Προσφέρετε στον Κύριο δόξα και τιμή»· πράγμα που βέβαια θα κατανοήσεις από την προτροπή του Σωτήρα μας προς τους μαθητές, διά της οποίας τους συμβουλεύει λέγοντας: «Ας λάμψουν τα έργα σας ενώπιον των ανθρώπων, ώστε, βλέποντας τα καλά σας έργα, να δοξάσουν τον Πατέρα σας τον εν τοις ουρανοίς».

Γι' αυτό και η βασίλισσα που αναφέρεται στους λόγους προστάζεται να λησμονήσει τον λαό της και τον οίκο του πατέρα της· και η αλλόφυλη θυγατέρα της Τύρου καλείται σε αυτήν την καλή μεταβολή· παρθένες, καθώς και κάποιοι γιοι που έλαβαν τη θέση των πατέρων, και λαοί που εξομολογούνται (δοξολογούν) τον Θεό, αξιώθηκαν την ίδια αλλοίωση. Εξαιτίας όλων αυτών, η ωδή φέρει την επιγραφή «ὑπὲρ τῶν ἀλλοιωθησομένων»· σύμφωνα δε με τον Ακύλα, «ἐπὶ τοῖς κρίνοις»· σύμφωνα δε με τον Σύμμαχο, «ὑπὲρ τῶν ἀνθῶν». Διότι εκείνοι που αλλοιώθηκαν, εκπέμποντας ευωδία και γενόμενοι δροσερά άνθη της Εκκλησίας, ονομάστηκαν με αυτόν τον τρόπο.

Το πώς δε θα μεταφερθούν το παρουσιάζει λέγοντας: με ευφροσύνη και αγαλλίαση. Θα κατανοήσεις δε πώς έχει ειπωθεί αυτό, παραθέτοντας την αποστολική ρήση που λέει: Θα αρπαγούμε μέσα σε νεφέλες για να προϋπαντήσουμε τον Κύριο στον αέρα, και έτσι πάντοτε θα είμαστε μαζί με τον Κύριο. Διότι οι παρθένοι δεν θα έλθουν ούτε θα απέλθουν προς τον Βασιλιά από μόνες τους, αλλά θα μεταφερθούν, καθώς άλλοι θα τις οδηγούν· δηλαδή θείοι άγγελοι θα τις μετεωρίζουν και θα τις ανυψώνουν, προκειμένου να καταστήσουν ευχερή την πορεία τους προς τα άνω. Θα μεταφερθούν δε με ευφροσύνη και αγαλλίαση, και θα εισαχθούν στον ναό του Βασιλιά, αξιωνόμενες τον βασιλικό οίκο της βασιλείας των ουρανών. Ναός δε είναι ο οίκος του Θεού· επομένως, ο Θεός είναι ο Βασιλιάς στον οποίο οδηγούνται. Τις οδηγούν δε και εκείνοι που τους παρέδωσαν τις διδασκαλίες, τόσο ο Νόμος όσο και οι προφήτες: Αντί των πατέρων σου γεννήθηκαν σε σένα υιοί.

Το νόημα αυτών το έχουν αποδώσει σαφέστερα οι υπόλοιποι· ο μεν Ακύλας λέγοντας: «Αντί των πατέρων σου θα υπάρξουν για σένα υιοί», ο δε Σύμμαχος: «Αντί για πατέρες έγιναν οι υιοί σου». Η ερμηνεία δε του λόγου έχει το εξής νόημα: Οι υιοί σου, αυτοί που γεννήθηκαν μέσα σε σένα και από σένα, θα γίνουν για σένα αντί για πατέρες. Διότι θα έχεις ως πατέρες αυτούς τους οποίους η ίδια γέννησες. Θα κατανοήσεις δε την εκπλήρωση του λόγου, εάν παρατηρήσεις πώς οι αλλόφυλοι από τα έθνη, προσερχόμενοι στην Εκκλησία του Θεού και αναγεννώμενοι μέσα σε αυτήν, γίνονται υιοί της· και έπειτα, σημειώνοντας πνευματική πρόοδο, καθίστανται πατέρες της, προαγόμενοι στην ηγεσία της και αξιωνόμενοι της ιερατικής λειτουργίας.

Το πώς δε θα τους έχεις αντί για πατέρες το ερμηνεύει, λέγοντας σαφέστερα: Θα τους καταστήσεις άρχοντες σε όλη τη γη. Τα λόγια αυτά απευθύνονται προς την επί γης Εκκλησία, η οποία εκτείνεται από τα πέρατα έως τα πέρατα της οικουμένης· επί της οποίας η ίδια η Εκκλησία του Θεού καθιστά άρχοντες και πατέρες τους ίδιους τους υιούς της.

διότι αυτός είναι ο Χριστός· διότι αυτός σε εξέλεξε για νύμφη του. Επομένως, δεν θα προσκυνήσεις πλέον άλλον, παρά μόνο αυτόν. «Και θα προσκυνήσουν»· Η Τύρος ερμηνεύεται ως συνοχή. Ονομάζει, λοιπόν, την Εκκλησία ως προερχόμενη και από τα έθνη και από τη συνοχή των ειδώλων· διότι σε αυτήν προσφέρονται καθημερινά τα δώρα στον Θεό (τα έθνη προσφέρουν καθημερινά τα δώρα στον Θεό). «Το πρόσωπό σου»· Και οι βασιλείς και κάθε ύψιστη εξουσία δοξάζουν με φόβο (μετά φόβου) το πρόσωπο του Χριστού και της Εκκλησίας. «Όλη η δόξα»· Διότι όλη (κάθε) η δόξα της Εκκλησίας βρίσκεται στο εσωτερικό της, που είναι ο στολισμός της, τόσο ο αισθητός όσο και ο νοητός. «Με κρόσσια»· Διότι με χρυσό και άργυρο και πολύτιμους λίθους και πολυτελή ιματισμό είναι πάντοτε στολισμένη η Εκκλησία. Υπάρχουν όμως και οι λαμπερές σαν χρυσάφι αρετές εκείνων που συνάγονται σε αυτήν με φόβο Θεού. «Θα οδηγηθούν»· Στον Χριστό οι ψυχές, όσες έζησαν με αγνεία. «Πίσω της»· Δηλαδή μέσω της Εκκλησίας. «Οι πλησίον»· Και οι υπόλοιπες ψυχές των αγίων, ως αδελφές της αγνείας, αφού πολιτεύθηκαν και αυτές για τον Χριστό. «Θα οδηγηθούν»· Ευφραινόμενοι τότε και αγαλλιώμενοι θα λάβουν τις αμοιβές για τους κόπους των έργων τους. «Θα αχθούν»· Στην άνω Ιερουσαλήμ· διότι αυτή είναι αληθινά ο ναός του Θεού που παραμένει στους αιώνες. «Αντί των πατέρων»· Διότι αντί των προφητών γεννήθηκαν οι απόστολοι.

Καταστήσεις: Διότι εξουσίασαν και κυριάρχησαν σε όλη τη γη με τη διδασκαλία και το κήρυγμα. Μνησθήσονται: Διότι, από τότε που οι πιστοί δέχθηκαν τη σφραγίδα του ονόματος του Χριστού, είναι αδύνατον να τους αφαιρεθεί ποτέ στον αιώνα, επειδή ανανεώνεται από γενιά σε γενιά. Δια τούτο λαοί: Μέσα από το κήρυγμα των αποστόλων, οι λαοί δεν θα παύσουν να εξομολογούνται και να δοξολογούν τον Θεό εις τον αιώνα του αιώνος.

Ο Ιωσήφ διασώθηκε από τον σίδηρο της μάχαιρας, ο Χριστός κεντήθηκε στην πλευρά με τη λόγχη. «Μέχρι να έλθει» στον Ιωσήφ ο λόγος των ενυπνίων, στον Χριστό ο λόγος του Πατρός: Αυτός είναι ο Υιός μου ο αγαπητός. «Το λόγιο»: Τον Ιωσήφ τον θέρμανε η σοφία του Θεού, τον Χριστό τον εδόξασε ο λόγος του Πατρός. «Εξαπέστειλε» τον Ιωσήφ ο Φαραώ, τον Χριστό ο Ηρώδης. «Άρχων λαών»: Τον Ιωσήφ τον κατέστησε άρχοντα ο τριστάτης (πάρεδρος) του βασιλέως, τον Χριστό ο Πιλάτος. «Κατέστησε» ο Φαραώ τον Ιωσήφ κύριο του ιδίου του οίκου, ο Χριστός έγινε κύριος της Εκκλησίας. «Και άρχοντα»: Τον Ιωσήφ ο Φαραώ τον έκανε άρχοντα όλης της γης του, ο Χριστός εβασίλευσε σε όλη την κτίση. «Για να εκπαιδεύσει»: Ο Ιωσήφ τους άρχοντες του Φαραώ, ο Χριστός κατέστησε τους μαθητές του άρχοντες σε όλη τη γη. «Και τους πρεσβυτέρους»: Ο Ιωσήφ τους παλαιούς του Φαραώ τους έκανε συνετούς, ο Χριστός καθοδήγησε σοφά τους προφήτες στα δικά του μυστήρια. «Και εισήλθε»: Ο αισθητός Ισραήλ μέσω του Ιωσήφ, και ο νοητός, που είναι ο Χριστός, και αυτός μέσω του Ιωσήφ, διότι Ισραήλ ερμηνεύεται όραση Θεού. «Και ο Ιακώβ»: Ο αισθητός Ιακώβ στην Αίγυπτο, καθώς και αυτή θερμαίνει (όντας θερμή), ο νοητός στην κτίση, η οποία θερμάνθηκε (από την αμαρτία). «Και αύξησε»: Ο Ιωσήφ τον λαό των Εβραίων, ο Χριστός τον λαό των εθνών. «Και ενδυνάμωσε»: Τον λαό των Εβραίων πάνω από τους Αιγυπτίους, ο Χριστός τον λαό των εθνών πάνω από τους δαίμονες.

Το ακατέργαστο και όσα δεν είχα ακόμη σκεφτεί, τα προγνώριζες ως Θεός, λέει ο άνθρωπος, και τα μέλλοντα εσύ τα γνωρίζεις (εσύ τα προέγνωσες). Και στο βιβλίο: Και οι παρόντες και όσοι δεν έχουν γεννηθεί ακόμη (νοηθεί), όλοι ενώπιον του Θεού και γνωρίζονται και αριθμούνται, και οι ίδιοι και τα έργα τους. Ημέρες: Διότι την ημέρα της αναστάσεως αναπλάστηκε ο άνθρωπος και κανένας από τους δαίμονες δεν του αντιστάθηκε· διότι σε μία στιγμή ανακαινίστηκαν τα πάντα και δεν υπήρξε κανένας που να φέρει αντίρρηση. Σε εμένα δε: Εδώ η φωνή του προφήτη λέει: πάρα πολύ έντιμοι (με τιμή) είναι για εμένα οι άγιοι, τους οποίους αγαπάς, Θεέ. Προέλεγε δε για τους αποστόλους. Λίαν: Διότι αυτοί εξουσίασαν την οικουμένη, για τους οποίους λέει: θα τους καταστήσεις άρχοντες σε όλη τη γη. Διότι κυριάρχησαν και επί των παθών και γι' αυτόν τον λόγο έγιναν φίλοι [του Θεού] όλοι οι άγιοι. Θα απαριθμήσω: Διότι ποιος είναι ικανός να απαριθμήσει όλους τους αγίους; Μόνο στον Θεό είναι γνωστός [ο αριθμός τους]. Εξεγέρθηκα: Ο Θεός Λόγος μαζί με τον άνθρωπο, διότι όταν αναστήθηκε, αναστήθηκε μαζί με τη σάρκα· διότι δεν γνώρισε φθορά. Εάν αποκτείνεις: Δηλαδή θανάτωσε τους δαίμονες και τότε σώθηκε πλήρως ο άνθρωπος. Άνδρες: Δηλαδή απομακρυνθείτε τελείως από τον άνθρωπο· διότι εσείς είστε αυτοί που από την αρχή βλάπτετε, λέει στους δαίμονες ο Χριστός. Ότι θα πείτε: Διότι με έριδα και πονηρούς διαλογισμούς οι δαίμονες εξέτρεψαν τον άνθρωπο.

Έπειτα, για να μη φανεί ότι περιορίζει το ζήτημα μόνο στους γιους, προσθέτει: «Και οι πρεσβύτεροί σας θα δουν ενύπνια». Δες την ακολουθία. Πρώτα οι γιοι· όπως ακριβώς λέει και ο Δαβίδ: «Αντί για τους πατέρες σου γεννήθηκαν οι γιοι σου»· και ο Μαλαχίας πάλι: «Στρέφοντας τις καρδιές των πατέρων προς τα τέκνα». «Και στους δούλους μου, και στις δούλες μου». Και αυτό είναι τεκμήριο αρετής· διότι γίναμε δούλοι Του, αφού ελευθερωθήκαμε από την αμαρτία.

Ο Χριστός και λαμβάνει και δίνει. Ήλθε στον κόσμο και ανέλαβε το δικό μας σώμα, παρέχοντάς μας τη δική Του δύναμη. Μέσω των αποστόλων αντιπαραθέτει στον ποταμό δώδεκα λίθους, ως ενέχυρο σωτηρίας και αρραβώνα των μελλοντικών αγαθών. Διότι εκείνος που δίνει σε κάποιον κάτι για έναν σκοπό, του παρέχει εγγύηση για το μέλλον. Επειδή, λοιπόν, επρόκειτο αυτό το όνομα να τηρηθεί και πάλι γι' αυτόν, όταν επρόκειτο να βαπτιστεί από τον Ιωάννη, προλαμβάνοντας εναπόθεσε τα ενέχυρα της επιφανείας και έστησε τους λίθους: εκείνους μεν που έλαβε από εκεί, δηλαδή τους πατριάρχες, τους οποίους ανέστησε τότε· ενώ εκείνους που αντιπαρέθεσε, δηλαδή τους αποστόλους, τους έδωσε σε αντικατάσταση εκείνων. Διότι «αντί των πατέρων σου γεννήθηκαν σε εσένα υιοί». Έτσι διέβη τον Ιορδάνη, και γίνεται ο Ιορδάνης για τον Ιησού του Ναυή η αρχή της κατακτήσεως της γης. Έως ότου πέρασε τον Ιορδάνη, δεν κληρονόμησε την υποσχεμένη γη· έως ότου ο Χριστός πέρασε τον Ιορδάνη, δεν άρχισε να κηρύσσει τη βασιλεία. Αρχή της κατακτήσεως της γης είναι ο Ιορδάνης, αρχή της κατακτήσεως της βασιλείας των ουρανών είναι ο Ιορδάνης. Γι' αυτό ο προφήτης λέει: «Θα σε μνημονεύσω, Κύριε, από τη γη του Ιορδάνη». Διότι η μνήμη είναι ανεξάλειπτη. Ο μεν Ιησούς, διαβαίνοντας κατ' αυτόν τον τρόπο, έσχισε τον Ιορδάνη, δείχνοντάς του την κιβωτό· ο δε Ηλίας τον έσχισε με τη μηλωτή, με ένα νεκρό δέρμα, και τα ζωντανά ύδατα υπάκουσαν στη νέκρωση της μηλωτής.

Πες και για τον χορό των παρθένων: Θα οδηγηθούν παρθένοι οπίσω της. Πες και για την εκλογή των αποστόλων: Αντί των πατέρων σου γεννήθηκαν οι υιοί σου. Πες και για το βάπτισμα: Σε ύδωρ αναπαύσεως με ανέθρεψε. Πες και για τα μυστήρια: Ετοίμασας ενώπιόν μου τράπεζα απέναντι από εκείνους που με θλίβουν· πες και για το χρίσμα: Άλειψες με έλαιο την κεφαλή μου, και το ποτήριό σου με μεθά σαν το άριστο. Πες και για την αίτηση των εθνών: Ζήτησε από εμένα, και θα σου δώσω τα έθνη ως κληρονομία σου, και ως ιδιοκτησία σου τα πέρατα της γης. Διότι ιδού, Τα άδηλα και τα κρύφια της σοφίας σου μου φανέρωσες. [Εγώ βέβαια δεν θεωρώ τον εαυτό μου άξιο καμίας συγγνώμης, καθώς έπειτα από τόσες δωρεές έγινα αχάριστος. Διότι όχι μόνο με εγκαθίδρυσες σε βασιλικούς θρόνους, αλλά και μου προανήγγειλες όσα επρόκειτο να συμβούν έπειτα από μακρύ χρόνο, και όσα στους άλλους ήταν άδηλα σε εμένα τα κατέστησες φανερά, ώστε να διδάξω και στους άλλους την ενανθρώπηση του μονογενούς σου Υιού και το σωτήριο πάθος και την ανάσταση.

Πες και τα μυστήριά του: Ετοίμασας μπροστά μου τράπεζα απέναντι σε εκείνους που με θλίβουν. Πες και για το ποτήριό του: Το ποτήριό σου με μεθάει σαν να είναι το άριστο. Πες και για την απόρριψη των Ιουδαίων: Δεν θα δεχθώ από τον οίκο σου μόσχους, ούτε από τα ποίμνιά σου τράγους. Λέγε και τις λοιδορίες από τους Ιουδαίους: Ήλπισε στον Κύριο, ας τον γλιτώσει, ας τον σώσει, αφού τον θέλει. Πες και για τη σωτηρία των εθνών: Ζήτησε από εμένα, και θα σου δώσω τα έθνη ως κληρονομιά σου. Πες και για τον τάφο του: Διότι δεν θα εγκαταλείψεις την ψυχή μου στον άδη, ούτε θα επιτρέψεις στον όσιό σου να δει τη φθορά. Πες και για την ανάληψή του στους ουρανούς: Ανέβηκε ο Θεός με αλαλαγμό, ο Κύριος με φωνή σάλπιγγας. Πες και για την εκλογή των αποστόλων: Αντί για τους πατέρες σου γεννήθηκαν σε εσένα υιοί. Πες και για τον χορό των παρθένων: Θα οδηγηθούν στον βασιλιά παρθένες οπίσω του. Πες και για την κλήση της Εκκλησίας: Στάθηκε η βασίλισσα στα δεξιά σου, ντυμένη με ολόχρυσο ένδυμα και ποικιλόχρωμα στολισμένη. Πες και για την καθέδρα στα δεξιά του Θεού: Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου: Κάθισε στα δεξιά μου, μέχρι να θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδιών σου. Ω Δαβίδ, ενώ εξήγγειλες όλη την προφητεία, γιατί αναφωνείς: Καρδιά καθαρή κτίσε μέσα μου, Θεέ, και πνεύμα ευθύ ανανέωσε στα έγκατά μου;

Διότι η μεν αναγκάζεται να μεριμνά για τα παιδιά, τον άνδρα, την οικία, τους υπηρέτες, τους συγγενείς, τους συμπεθέρους, τους γαμπρούς, τα εγγόνια, για την πολυτεκνία και για την ατεκνία (καθώς δεν είναι τώρα η κατάλληλη στιγμή να περιγράψουμε τις καταιγίδες του γάμου)· η δε παρθένος, όντας σταυρωμένη και έχοντας απαλλαγεί από τα παρόντα, έχοντας υψωθεί πάνω από τις βιωτικές φροντίδες, και αφού διέβη τον ταραγμένο εύριπο της ζωής, ατενίζοντας καθημερινά προς τον ουρανό, απολαμβάνει τη χαρά του Πνεύματος, εντρυφά στην αγαλλίαση. Ο προφήτης, ωστόσο, δεν υπαινίσσεται μόνο τα παρόντα, αλλά και τα μέλλοντα, όταν, κρατώντας φαιδρές και λαμπρές λαμπάδες, θα βγουν να συναντήσουν και να υποδεχθούν τον Νυμφίο. Και εδώ, ναό του βασιλέα ονομάζει τα ανάκτορα, και νυμφώνα τους νυφικούς θαλάμους. «Αντί των πατέρων σου γεννήθηκαν οι υιοί σου». Άλλος αναφέρει: «Θα αποκτήσεις υιούς». Επειδή προηγουμένως μνημόνευσε τον λαό και τους πατέρες, λέγοντας, «Ξέχασε τον λαό σου και τον οίκο του πατέρα σου», θέλοντας να δείξει ότι θα απολαύσει μεγάλη ευημερία και ως προς αυτό το ζήτημα, προσέθεσε τούτο το χωρίο. Διότι η στείρα είναι μητέρα αμέτρητων παιδιών.

Επομένως, αν και αποχωρίστηκες τους γονείς σου, οι χορείες των τέκνων σου θα είναι τόσο ένδοξες, τόσο λαμπρές και περιφανείς, ώστε να γεμίσουν ολόκληρη την οικουμένη. ιγ΄. Μου φαίνεται δε ότι εδώ εννοεί τους Αποστόλους, οι οποίοι αναδείχθηκαν δάσκαλοι μέσα σε αυτήν. Έπειτα, περιγράφοντας τη δύναμη, την ισχύ και τη δόξα τους, λέει: Θα τους καταστήσεις άρχοντες σε ολόκληρη τη γη.

Μάθετε τι λέει για αυτήν ο Θεός: «Όλη είσαι ωραία, αγαπημένη μου, και δεν υπάρχει σε σένα κανένα ψεγάδι». Ας προσκυνήσουμε και ας λατρεύσουμε μόνο τον Κτίστη και Δημιουργό, ως τον κατά φύση προσκυνητό Θεό. Ας προσκυνήσουμε και την αγία Θεοτόκο, όχι ως Θεό, αλλά ως Μητέρα του Θεού κατά σάρκα. Ακόμη, ας προσκυνήσουμε και τους αγίους, ως εκλεκτούς φίλους του Θεού που έχουν αποκτήσει παρρησία προς Αυτόν. Διότι, αν οι άνθρωποι προσκυνούν φθαρτούς βασιλιάδες, που πολλές φορές είναι και ασεβείς και αμαρτωλοί, καθώς και τους άρχοντες που διορίζονται από αυτούς και τα λάβαρά τους, σύμφωνα με το θείο λόγιο του Αποστόλου: «Να υποτάσσεστε στις αρχές και τις εξουσίες», και «αποδώστε σε όλους τις οφειλές, σε όποιον οφείλετε την τιμή την τιμή, σε όποιον τον φόβο τον φόβο», και «αποδώστε τα του Καίσαρα στον Καίσαρα», όπως λέει ο Κύριος, «και τα του Θεού στον Θεό», πόσο μάλλον έπρεπε να προσκυνούμε τον Βασιλέα των βασιλευόντων, ως τον μόνο που δεσπόζει κατά φύση, και τους δούλους και φίλους Του, οι οποίοι κυριάρχησαν επί των παθών και κατέστησαν άρχοντες όλης της γης («διότι θα τους καταστήσεις», λέει ο Δαβίδ, «άρχοντες σε όλη τη γη»), αφού έλαβαν εξουσία κατά των δαιμόνων και των ασθενειών και θα συμβασιλεύσουν με τον Χριστό σε μία βασιλεία άφθαρτη και ακατάλυτη, των οποίων μόνο η σκιά αρκούσε για να αποδιώξει ασθένειες και δαίμονες; Ας μην θεωρήσουμε, λοιπόν, την εικόνα ασθενέστερη και κατώτερης τιμής από μία σκιά· διότι πράγματι σκιαγραφεί το πρωτότυπο.

Και αυτά μεν αναφέρονται άμεσα στην άχραντη Παρθένο Μαρία· αναγωγικά δε, στην αγία Εκκλησία του Θεού, προς την οποία μεταφέρει την προφητεία ο Δαβίδ λέγοντας: «Αντί των» πατέρων σου που απείθησαν, «γεννήθηκαν» οι υιοί σου που υπάκουσαν, ο Πέτρος και ο Παύλος και οι συμμέτοχοί τους, «και θα τους καταστήσεις άρχοντες σε όλη τη γη», οι οποίοι «με τα σημεία που ακολουθούσαν» ελκύουν μεγάλη εκκλησία, η οποία λέει στον Χριστό: «Θα θυμάμαι το όνομά σου σε κάθε γενεά και γενεά» και δεν θα σε λησμονήσω, αλλά «θα σε δοξολογώ εις τον αιώνα και εις τον αιώνα του αιώνος», λέγοντας αυτά μαζί με όλους.

Αλλά, αφού τους μετέδωσε την ειρήνη και το Άγιο Πνεύμα και τα όμοια χαρίσματα, έπειτα τους εμπιστεύεται την κηδεμονία όλης της οικουμένης, καθιστώντας τους άρχοντες επάνω σε όλη τη γη. Και αυτά τα έκανε προς όλον τον χορό των Αποστόλων από κοινού. Τον ίδιο όμως τον κορυφαίο, ο οποίος πολλές φορές είχε ήδη προδώσει και αρνηθεί τον προς Αυτόν πόθο και τη στοργή, πώς τον μεταχειρίσθηκε; Διότι όχι μόνο δεν έφερε στο μέσο την άρνηση, ούτε του υπενθύμισε τις συμφωνίες με τις οποίες είχε ορκισθεί ότι δεν θα αρνηθεί να συμμετάσχει στον θάνατο του Διδασκάλου — συμφωνίες των οποίων έγινε αμέσως παραβάτης, χωρίς να περάσει ούτε λίγος χρόνος — αλλά, αφού έστειλε εκείνους που θα ανήγγελλαν την Ανάσταση, τον τίμησε και με αυτόν τον τρόπο χωριστά από τους άλλους. Και όταν συναντήθηκε μαζί του, του μίλησε φιλικά, και τον ρωτά αν ο πόθος του προς Αυτόν είναι μέσα του μεγαλύτερος από ό,τι στους άλλους συντρόφους του. Και όταν ο Πέτρος είπε ότι Τον αγαπά, τον ρωτά πάλι το ίδιο· και αφού άκουσε ξανά το «Σε αγαπώ», τον ρωτά και πάλι αν αγαπάται από αυτόν. Και, όπως μου φαίνεται, δεν θα σταματούσε να τον ρωτά πολλές φορές, αν ο Πέτρος, στενοχωρημένος, δεν έλεγε ότι, για να μάθει Εκείνος πως αγαπάται, δεν έχει ανάγκη από πολλά λόγια, αφού γνωρίζει τα πάντα.

Γι' αυτό πρέπει ο νους να αποβλέπει πάντοτε προς τον Θεό, από όπου θα του έρθει η βοήθεια, και με τη συνεχή προς Αυτόν ανάταση να περιλαμφθεί από τις νοητές ακτίνες που πηγάζουν από εκεί και να αλλοιωθεί, μέχρις ότου αποκτήσει το αναλλοίωτο· ώστε, μετά την αλλοίωσή του, να καταστεί άρχοντας σε όλη τη γη, χωρίς να τολμά να του επιτεθεί καμία γήινη επιθυμία, αλλά να τον φρίττουν και να τον τρέμουν όλα τα γήινα, όχι εξαιτίας του ιδίου, αλλά εξαιτίας Εκείνου που είναι φοβερός ακόμη και στα Χερουβείμ και ο Οποίος βρίσκεται μαζί του, και να μην υποστεί πλέον κανέναν χωρισμό ή διάσταση από τον Θεό, χωρίς καν να τα υποπτεύεται.

Ο καθένας λοιπόν από τους αποστόλους, έχοντας αναλάβει από ένα διαφορετικό μέρος της οικουμένης για το κήρυγμα της θεογνωσίας, και όλοι μαζί έχοντας μοιραστεί το σύνολό της, αναδείχθηκαν ως αληθινοί στρατηγοί του παμβασιλέως Χριστού. Διότι η Γραφή προφήτευσε: «Θα τους καταστήσεις άρχοντες σε ολόκληρη τη γη». Σε αυτόν, λοιπόν, που τώρα εγκωμιάζουμε, έπεσε ως κλήρος και μερίδιο ο χώρος της Αρμενίας, που οριοθετείται από την Ευιλάτ μέχρι τη Γαβαώθ και περιλαμβάνει πολλά έθνη και πόλεις. Νομίζω, λοιπόν, ότι ο Κύριος, αποστέλλοντάς τον, του έλεγε μυστικά τα εξής: Πήγαινε, ω μαθητή, στο κήρυγμα, έβγα στον πόλεμο, προχώρησε προς τους κινδύνους. Φροντίζω το πλάσμα μου, το οποίο σπλαχνίστηκα και έγινα άνθρωπος, και για το οποίο επέλεξα τον πιο επονείδιστο θάνατο. Εγώ έχω ολοκληρώσει το πατρικό έργο, γινόμενος πρωτομάρτυρας της αλήθειας, προκειμένου εσείς να αναπληρώσετε αυτό που υπολείπεται από τα δικά μου υστερήματα, ενεργώντας καθ' ομοίωσή μου· μιμήσου τον διδάσκαλό σου· ζήλωσε τον Δεσπότη σου, υπομένοντας τα πάθη· δώσε αίμα έναντι αίματος· παράδωσε τη σάρκα έναντι της σάρκας· έχοντας υποστεί με τη σειρά σου όλα όσα εγώ υπέμεινα, φανέρωσε επάνω σου ξεκάθαρα τα γνωρίσματα του δικού μου χαρακτήρα. Όπλα σου ας είναι η φιλανθρωπία σε όσους δρουν εναντίον σου, η πραότητα σε όσους σε λοιδορούν, η ανεξικακία σε όσους σε σκοτώνουν.