Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 44:18

«Θα οδηγηθούν στον ναό του βασιλέως». Εννοεί τον επουράνιο ναό. «Αντί για τους πατέρες σου γεννήθηκαν οι υιοί σου». Επειδή της είπε, «ξέχασε τον πατέρα σου», λέει ότι αντί για τους παλαιούς σου πατέρες, δηλαδή αντί για τους δασκάλους, θα αποκτήσεις υιούς. Και ως υιούς εννοεί τους αγίους αποστόλους, σύμφωνα με όσα ειπώθηκαν από τον Κύριο: «Οι υιοί σας στο όνομα τίνος τα εκβάλλουν;». Ή εννοεί και εκείνους που ηγούνται των Εκκλησιών, οι οποίοι έγιναν μεν υιοί της Εκκλησίας, αλλά εγκαταστάθηκαν από τον Κύριο Ιησού ως άρχοντες σε όλη τη γη, σύμφωνα με τα λόγια: «Πορευθείτε και μαθητεύστε όλα τα έθνη». «Θα τους καταστήσεις άρχοντες σε όλη τη γη· θα μνημονεύουν το όνομά σου σε κάθε γενεά». Προφανώς μέσω των θείων συγγραμμάτων· διότι μέσα στις ιερές συλλαβές μνημονεύεται το όνομα του Θεού.

Γι' αυτό τον λόγο οι λαοί θα σε δοξολογούν στον αιώνα. Εξαιτίας του κηρύγματος· ο δε λόγος απευθύνεται προς τον Χριστό. Επειδή αυτοί θα μνημονεύουν μέσω των Γραφών τα θαυμάσια του Θεού, τα οποία επιτέλεσε από τις αρχαίες γενεές, και θα διδάσκουν τις επερχόμενες γενεές.

Άρχοντες βεβαίως όλης της γης είναι οι άγιοι, εξαιτίας της οικείωσής τους προς το αγαθό, καθώς η ίδια η φύση του αγαθού τούς περιέβαλε με το πρωτείο, όπως ακριβώς περιέβαλε τον Ιακώβ με την εξουσία έναντι του Ησαύ. Διότι λέει: «Γίνε κύριος του αδελφού σου». Εκείνοι λοιπόν, αφού έγιναν ισότιμοι με τους πατέρες και έλαβαν την υπεροχή έναντι όλων μέσω της άσκησης της αρετής, είναι και υιοί της νύμφης του Χριστού και καθίστανται από την ίδια τους τη μητέρα άρχοντες σε όλη τη γη. Παρατήρησε δε την εξουσία της βασίλισσας, πόσο μεγάλη είναι: το να χειροτονεί άρχοντες σε όλη τη γη. «Θα μνημονεύω το όνομά σου σε κάθε γενεά και γενεά. Γι' αυτό λαοί θα σε δοξολογούν στον αιώνα και στον αιώνα του αιώνος». Εν κατακλείδι, ο λόγος εκφέρεται σαν από το πρόσωπο της Εκκλησίας, το ότι δηλαδή: «Θα μνημονεύω το όνομά σου σε κάθε γενεά και γενεά». Ποια είναι όμως η μνήμη της Εκκλησίας; Η δοξολογία των λαών.

Έλεγαν δηλαδή: «Εμείς γνωρίζουμε ότι στον Μωυσή έχει μιλήσει ο Θεός, αυτόν όμως δεν τον ξέρουμε από πού είναι». Αφού λοιπόν προχώρησαν μέχρι το έσχατο σημείο κάθε κακού και εξόντωσαν τον κληρονόμο, έγιναν υπαίτιοι της πτώσης της. Αλλά, όπως την γκρέμισαν Ιουδαίοι, έτσι πάλι Ιουδαίοι όντες οι θεσπέσιοι μαθητές την ανήγειραν, αφού βεβαίως εκείνη μεταβλήθηκε και δεν παρέμεινε αυτό που ήταν, δηλαδή απειθής και Κυριοκτόνος, αλλά διέπρεπε πλέον στην πίστη, και προφανώς στην πίστη προς τον Χριστό. Αυτοί δε που την ερήμωσαν εξήλθαν από αυτήν. Διότι εκδιώχθηκαν οι πρώτοι καθοδηγητές και αναδείχθηκαν στη θέση τους άλλοι, τους οποίους μόλις μνημονεύσαμε. Επειδή δεν ήταν δυνατόν να μεταβληθεί διαφορετικά, να αγαπήσει τον Χριστό και να απομακρυνθεί από τη σκιά του νόμου, εάν δεν εκδιώκονταν οι πρώτοι από την παράνομη καθοδήγησή της και δεν εγειρόταν στη θέση τους ο χορός των αγίων μυσταγωγών, για τους οποίους και ο θεσπέσιος Δαβίδ κάνει άριστη μνεία, ψάλλοντας κάπου και λέγοντας προς τον Σωτήρα των όλων Χριστό: «Θα τους καταστήσεις άρχοντες σε όλη τη γη και θα μνημονεύουν το όνομά σου σε κάθε γενεά και γενεά». <Σήκωσε ολόγυρα τα μάτια σου και δες τους πάντες.

λ.> (A f. 93 b, B f. 63, G f. 13 b) Αφού διανυκτέρευσε προσευχόμενος ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, και αφού συνομίλησε με τον εν ουρανοίς Πατέρα και Θεό με τρόπο άρρητο και ακατάληπτο, όπως μόνος αυτός γνωρίζει, προσφέροντας τον εαυτό του σε εμάς ως πρότυπο ενός σωτηριώδους έργου —διότι μας δίδαξε με ποιον τρόπο πρέπει να προσευχόμαστε ορθά και αψεγάδιαστα—, κατεβαίνει από το όρος και αναδεικνύει τους μυσταγωγούς της οικουμένης. —(A f. 94) Διότι είπε προς αυτούς: «Εσείς είστε το φως του κόσμου.» Αυτήν ακριβώς την ανάδειξη των αγίων αποστόλων μνημονεύει λέγοντας και ο μακάριος Δαβίδ προς τον Χριστό: «Θα τους καταστήσεις άρχοντες σε όλη τη γη, θα μνημονεύουν το όνομά σου σε κάθε γενεά και γενεά.» Διότι, βεβαίως, και όσο βρίσκονταν στο σώμα, μνημόνευαν τη δόξα του Χριστού, κηρύττοντας το μυστήριό του σε πόλεις και χώρες. Αλλά και τώρα που έχουν κληθεί στις άνω μονές, εξίσου εξακολουθούν να μας μιλούν για αυτόν, μέσω των πάνσοφων συγγραμμάτων που συνέταξαν για εκείνον. Και εκείνοι μεν που χειροτονήθηκαν ιερουργοί σύμφωνα με τον νόμο του Μωυσή, ο Ααρών δηλαδή και οι συν αυτώ, στολίζονταν αισθητά με ιεροπρεπή ενδύματα. Οι θεσπέσιοι όμως μαθητές, διαπρέποντας με τα πνευματικά χαρίσματα, αναλάμβαναν τη διακονία των ευαγγελικών θεσπισμάτων. διότι έχει ειπωθεί σε αυτούς: «Να θεραπεύετε τους ασθενείς.

Αλλά η Εκκλησία, φρονώντας τα αντίθετα από τους εχθρούς του Χριστού, αναφωνούσε απευθυνόμενη στο πρόσωπό του λέγοντας μέσα από ύμνους: «Θα μνημονεύω το όνομά σου σε κάθε γενεά και γενεά»· και, «Το όνομά σου είναι μύρο που χύθηκε». Ούσα πεπεισμένη ότι του έχει χαριστεί όνομα το οποίο είναι πάνω από κάθε όνομα. <Και αν εισερχόταν για να δει, μάταια μιλούσε> (A f. 224) Η προφητεία στρέφει τον λόγο της προς τον Ιούδα, ο οποίος εισερχόταν μεν ως μαθητής, αλλά συζητούσε και διανοούνταν πονηρά πράγματα κατά του Κυρίου, και συντασσόταν με τους Ιουδαίους που μηχανεύονταν πονηρές βουλές εναντίον του Κυρίου, και έσπευδαν παρά τον νόμο να σκοτώσουν τον όντως αθώο. Οι μεν άλλοι εχθροί, λέει, σαν να έλεγαν «Μας είναι βαρύς ακόμη και να τον βλέπουμε», του ετοίμαζαν τον θάνατο· ο δε Ιούδας εισερχόταν ως οικείος για να τον κατασκοπεύσει· διότι καιροφυλακτούσε για την κατάλληλη στιγμή της προδοσίας, ανακινώντας και συγκεντρώνοντας άνομους λογισμούς γύρω από αυτήν.

Βεβαίως, και ο σοφός Ιωάννης απευθύνεται συνεχώς προς εκείνους που πίστεψαν στον Χριστό ως προς τέκνα. <Θα μνημονεύσουν το όνομά σου σε κάθε γενεά και γενεά.> (I f. 244 b) Διότι, έστω κι αν έχουν απαλλαγεί από τα ανθρώπινα πράγματα, εξακολουθούν και έτσι να ενθυμούνται τον Χριστό, και εναπέθεσαν σε ιερά βιβλία τις μυσταγωγίες, και μέχρι σήμερα τον κηρύττουν ως Θεό.

Γι' αυτό και η βασίλισσα που αναφέρεται στους λόγους προστάζεται να λησμονήσει τον λαό της και τον οίκο του πατέρα της· και η αλλόφυλη θυγατέρα της Τύρου καλείται σε αυτήν την καλή μεταβολή· παρθένες, καθώς και κάποιοι γιοι που έλαβαν τη θέση των πατέρων, και λαοί που εξομολογούνται (δοξολογούν) τον Θεό, αξιώθηκαν την ίδια αλλοίωση. Εξαιτίας όλων αυτών, η ωδή φέρει την επιγραφή «ὑπὲρ τῶν ἀλλοιωθησομένων»· σύμφωνα δε με τον Ακύλα, «ἐπὶ τοῖς κρίνοις»· σύμφωνα δε με τον Σύμμαχο, «ὑπὲρ τῶν ἀνθῶν». Διότι εκείνοι που αλλοιώθηκαν, εκπέμποντας ευωδία και γενόμενοι δροσερά άνθη της Εκκλησίας, ονομάστηκαν με αυτόν τον τρόπο.

Αυτόν τον θρόνο έβλεπε και ο Ησαΐας ανάμεσα σε εκείνο τον χορό των Χερουβίμ και τον ονόμαζε υψηλό και επηρμένο, υποδηλώνοντας την υπεροχή της Θεομήτορος έναντι των ουρανίων δυνάμεων. Γι' αυτόν τον λόγο εισάγει και τους ίδιους τους αγγέλους να δοξάζουν τον Θεό εξαιτίας της και να λένε: «ευλογημένη η δόξα του Κυρίου από τον τόπο του». Ο δε πατριάρχης Ιακώβ, έχοντας δει αυτόν τον θρόνο αινιγματικά, είπε: «Πόσο φοβερός είναι ο τόπος αυτός· δεν είναι παρά οίκος Θεού, και αυτή είναι η πύλη του ουρανού». Ο Δαβίδ πάλι, έχοντας ενώσει με τον εαυτό του τα πλήθη των σεσωσμένων, και χρησιμοποιώντας, σαν άλλες χορδές ή διαφορετικούς φθόγγους, εκείνους που από διαφορετικά γένη εναρμονίστηκαν σε μία πίστη μέσω αυτής της Αειπαρθένου, ανακρούει το παναρμόνιο μέλος προς ύμνο της, λέγοντας: «Θα θυμάμαι το όνομά σου σε κάθε γενεά και γενεά· γι' αυτό οι λαοί θα σε δοξολογούν στον αιώνα, και στον αιώνα του αιώνος».

Ο Δαβίδ, από την άλλη πλευρά, έχοντας ενώσει με τον εαυτό του τα πλήθη των σεσωσμένων και χρησιμοποιώντας σαν διάφορους φθόγγους αυτούς που προέρχονται από διάφορα γένη και έχουν εναρμονιστεί από αυτήν, ανακρούει το παναρμόνιο μέλος για ύμνο, λέγοντας: «Θα θυμάμαι το όνομά σου σε κάθε γενεά και γενεά· γι' αυτό λαοί θα σε δοξολογούν στον αιώνα και στον αιώνα του αιώνος».

Καταστήσεις: Διότι εξουσίασαν και κυριάρχησαν σε όλη τη γη με τη διδασκαλία και το κήρυγμα. Μνησθήσονται: Διότι, από τότε που οι πιστοί δέχθηκαν τη σφραγίδα του ονόματος του Χριστού, είναι αδύνατον να τους αφαιρεθεί ποτέ στον αιώνα, επειδή ανανεώνεται από γενιά σε γενιά. Δια τούτο λαοί: Μέσα από το κήρυγμα των αποστόλων, οι λαοί δεν θα παύσουν να εξομολογούνται και να δοξολογούν τον Θεό εις τον αιώνα του αιώνος.

Και αφού γεύθηκε την ευφροσύνη που πηγάζει από αυτή τη μνήμη, δεν ανεχόταν πλέον να φέρνει στη μνήμη του τίποτε άλλο παρά μόνο τον Θεό, λέγοντας: «Κύριε, θα μνημονεύω μόνο τη δική σου δικαιοσύνη»· και πάλι: «Θα μνημονεύω το όνομά σου σε κάθε γενεά και γενεά». Και αλλού πάλι, με πιο καθολικό τρόπο, λέγει: «Θα θυμηθούν και θα επιστρέψουν προς τον Κύριο όλα τα πέρατα της γης». Βλέπεις πόση ωφέλεια παρέχει η μνήμη του Θεού; Βλέπεις πόση ισχύ προσφέρει, ώστε να ελκύσει προς τον εαυτό της ακόμη και τα πέρατα της οικουμένης; Και όχι μόνο ελευθέρωσε από την ειδωλολατρία, αλλά προκάλεσε τη λήθη ακόμη και αυτής της ίδιας της μνήμης τους. Διότι, αφού ελκύστηκαν από τη μνήμη του Θεού και φωτίστηκαν και γνώρισαν τον αληθινό Θεό, λέγουν για τα μάταια είδωλα: «Δεν θα μνημονεύσω τα ονόματά τους με τα χείλη μου». Είδες την ισχύ της μνήμης του Θεού; Είδες την αγαθή αλλοίωση; Είδες την αξιέπαινη μετοικεσία; Αληθινά, «αυτή είναι η αλλοίωση της δεξιάς του Υψίστου», δηλαδή της ελεύσεως του Χριστού, ο οποίος βρίσκεται εκ δεξιών του Πατρός, διά του οποίου έγιναν τα πάντα. Επομένως, ορθά ανέφερα στην αρχή του λόγου, ότι από όλα τα καλά το καλύτερο είναι να μνημονεύει κανείς τον Θεό.

Και για να μάθεις ότι περιγράφουμε την αλήθεια και όχι ψέμα, ας τρυγήσουμε τις μελωδίες του Αγίου Πνεύματος από την ίδια τη γραπτή ιστορία. «Θυμήθηκα τον Θεό και ευφράνθηκα», είπε ο Δαβίδ. Και αν θέλεις να γνωρίσεις αληθινά ότι και τη νύχτα και την ημέρα ο Δαβίδ θυμόταν τον Θεό, και καθώς τον μνημόνευε ευφραινόταν, πρόσεξε τα όσα λέγονται με μεγάλη προθυμία και φιληκοΐα: «Θυμήθηκα τη νύχτα το όνομά σου, Κύριε»· και, «Θα μνημονεύω το όνομά σου σε κάθε γενεά και γενεά»· «Τα μεσάνυχτα σηκωνόμουν για να σε δοξολογήσω, Κύριε»· «Τους όρθρους μελετούσα εσένα». «Το βράδυ και το πρωί και το μεσημέρι θα διηγηθώ και θα αναγγείλω»· «Ο Θεός, ο Θεός μου, προς εσένα ορθρίζω».

Διότι οι μεν βασιλείς κυβερνούν όσο ζουν, ενώ όταν πεθάνουν η εξουσία τους καταλύεται· αυτοί όμως, και μετά τον θάνατό τους, κυβερνούν ακόμη περισσότερο. Και οι μεν νόμοι των βασιλέων έχουν ισχύ εντός των δικών τους συνόρων, ενώ τα προστάγματα των αλιέων επεκτάθηκαν σε ολόκληρη την οικουμένη. Ο βασιλεύς των Ρωμαίων δεν θα μπορούσε να νομοθετήσει για τους Πέρσες, ούτε ο βασιλεύς των Περσών για τους Ρωμαίους· αυτοί όμως οι Παλαιστίνιοι έθεσαν νόμους και στους Πέρσες, και στους Ρωμαίους, και στους Θράκες, και στους Σκύθες, και στους Ινδούς, και στους Μαυριτανούς, και σε ολόκληρη την οικουμένη· και δεν επικράτησαν μόνο όσο ζούσαν, αλλά και μετά τον θάνατό τους· και εκείνοι που νομοθετήθηκαν θα προτιμούσαν μυριάδες φορές να παραδώσουν την ψυχή τους παρά να αποστούν από τους νόμους εκείνους. Θα μνημονεύω το όνομά σου σε κάθε γενεά και γενεά. Δια τούτο λαοί θα σε δοξολογούν εις τον αιώνα και εις τον αιώνα του αιώνος. Έτερος λέγει, θα υπενθυμίζω το όνομά σου σε κάθε γενεά. Δια τούτο οι λαοί θα σε υμνούν στο διηνεκές. Άλλος, επί τούτου οι λαοί θα σε δοξολογούν. Εξέφρασε το μέγεθος της εξουσίας από το μήκος της γης, από το πλάτος της οικουμένης, από το πλήθος των εθνών που υποτάχθηκαν. Φανερώνει και με άλλον τρόπο το μεγαλείο της, ότι δηλαδή δεν θα επεκταθεί μόνο σε ολόκληρη την οικουμένη, αλλά και σε ολόκληρο τον αιώνα. Διότι αθάνατη θα είναι, λέγει, η μνήμη σου, καταγεγραμμένη στα βιβλία τα δικά μας, καταγεγραμμένη στους βίους, καταγεγραμμένη στα προστάγματα.

Πρόσεξε πώς προφητεύει και τη διάρκεια της δικής του προφητείας. Διότι, λέγοντας, «Θα μνημονεύω το όνομά σου σε κάθε γενεά και γενεά», αυτό ακριβώς φανέρωσε. Ακόμη και αν εγώ αποθάνω, λέγει, θα σε υμνώ και μετά τον θάνατό μου. Διότι το μεν σώμα θα διαλυθεί, τα δε γραπτά παραμένουν, και ο νόμος είναι διαρκής. Γι' αυτό οι λαοί θα σε δοξολογούν.

Από εκεί που ξεκίνησε, εκεί κατέληξε: στον Χριστό. Γι' αυτόν τον λόγο. Για ποιον; Επειδή τόσα πολλά κατόρθωσες, επειδή τοποθέτησες τέτοιους άρχοντες, επειδή εκδίωξες την κακία, επειδή εμφύτευσες την αρετή, επειδή εναρμόνισες τη δική μας φύση, επειδή κατεργάστηκες αυτά τα άρρητα αγαθά· ολόκληρη η οικουμένη θα σου αναπέμψει ύμνο, όχι για σύντομο χρονικό διάστημα, ούτε για δέκα, είκοσι και εκατό χρόνια, ούτε σε ένα μόνο μέρος της οικουμένης, αλλά η γη και η θάλασσα, η κατοικημένη και η ακατοίκητη, θα σε υμνούν παντοτινά, ομολογώντας την ευγνωμοσύνη τους για τα αγαθά που μας έχουν προσφερθεί. Για όλα αυτά, λοιπόν, ας ευχαριστήσουμε και εμείς τον φιλάνθρωπο Χριστό, διά του οποίου και μετά του οποίου ανήκει η δόξα στον Πατέρα, μαζί με το Άγιο Πνεύμα, νυν και αεί και εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

Αγάπησας τη δικαιοσύνη και μίσησας την ανομία· γι' αυτό σε έχρισε ο Θεός σου με έλαιο αγαλλιάσεως περισσότερο από τους μετόχους σου. Σμύρνα και στακτή και κασσία αναδίδουν τα ιμάτιά σου, από ελεφάντινα παλάτια, από τα οποία σε εύφραναν. Θυγατέρες βασιλέων παρίστανται προς τιμήν σου· στάθηκε η βασίλισσα στα δεξιά σου, ντυμένη με ιματισμό ολόχρυσο, πολυποίκιλτο. Άκουσε, θυγατέρα, και δες και γείρε το αυτί σου, και ξέχασε τον λαό σου και τον οίκο του πατέρα σου· και θα επιθυμήσει ο βασιλιάς την ομορφιά σου, διότι αυτός είναι ο Κύριός σου, και θα τον προσκυνήσουν. Και η θυγατέρα της Τύρου θα έρθει με δώρα· το πρόσωπό σου θα ικετεύσουν οι πλούσιοι του λαού. Όλη η δόξα της θυγατέρας του βασιλιά είναι εσωτερική, ντυμένη με χρυσά κρόσσια, πολυποίκιλτη. Θα οδηγηθούν στον βασιλιά παρθένες πίσω από αυτήν· οι φίλες της θα οδηγηθούν σε εσένα. Θα οδηγηθούν με ευφροσύνη και αγαλλίαση, θα εισαχθούν στον ναό του βασιλιά. Αντί για τους πατέρες σου γεννήθηκαν οι υιοί σου· θα τους καταστήσεις άρχοντες σε όλη τη γη. Θα μνημονεύω το όνομά σου σε κάθε γενεά και γενεά· γι' αυτό οι λαοί θα σε δοξολογούν εις τον αιώνα και εις τον αιώνα του αιώνος.

Και αυτά μεν αναφέρονται άμεσα στην άχραντη Παρθένο Μαρία· αναγωγικά δε, στην αγία Εκκλησία του Θεού, προς την οποία μεταφέρει την προφητεία ο Δαβίδ λέγοντας: «Αντί των» πατέρων σου που απείθησαν, «γεννήθηκαν» οι υιοί σου που υπάκουσαν, ο Πέτρος και ο Παύλος και οι συμμέτοχοί τους, «και θα τους καταστήσεις άρχοντες σε όλη τη γη», οι οποίοι «με τα σημεία που ακολουθούσαν» ελκύουν μεγάλη εκκλησία, η οποία λέει στον Χριστό: «Θα θυμάμαι το όνομά σου σε κάθε γενεά και γενεά» και δεν θα σε λησμονήσω, αλλά «θα σε δοξολογώ εις τον αιώνα και εις τον αιώνα του αιώνος», λέγοντας αυτά μαζί με όλους.