Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 44:4

«Ζώσου τη ρομφαία σου στον μηρό σου, δυνατέ». Εγείρει τον Μονογενή στη μάχη υπέρ ημών. Έπειτα, επειδή του απέδωσε στρατιωτικό σχήμα, κάνοντας λόγο για ρομφαία, προσθέτει και τον μηρό. Διότι η ρομφαία είναι δική του εφόσον είναι Θεός, και δεν προέρχεται έξωθεν· διότι είναι δυνατός, δηλαδή είναι ο Κύριος των δυνάμεων· και αυτό του ανήκει κατά φύσιν. Είναι δε και ωραίος σε όσους έχουν γνωρίσει την επιφάνειά του, και σε εκείνους που δύνανται να κατανοήσουν το υπερκόσμιο κάλλος του.

Στον δε μηρό προσάρμοσε τη ρομφαία ενάντια στην απειλή των απίστων και στις φάλαγγες των αντιπάλων. Σχετικά με αυτούς λοιπόν που απειθούν, λέει ο ψαλμός: Εάν δεν επιστρέψετε, τη ρομφαία του θα στιλβώσει. Με την ωραιότητά σου και με το κάλλος σου. Ωραιότητα δε και κάλλος εκείνου που στρατεύθηκε είναι η θεότητά του και η υπεροχή του έναντι πάντων. Και έντεινε, και κατευοδώσου, και βασίλευε. Έντεινε τα τόξα σου, λέει, και κατευόδωνε αυτούς που δικαιώθηκαν από εσένα, των οποίων είσαι βασιλιάς, λέει, αφού τους απάλλαξες από τον τύραννο.

Γι' αυτόν τον λόγο, εκείνος που τον έχει γευθεί και έχει αποκτήσει πείρα της πιο γλυκιάς και προσηνούς απόλαυσης, λέει: «Γευθείτε και δείτε ότι ο Κύριος είναι αγαθός». Επομένως, όποιος δεν πιστεύει στον Κύριο Ιησού, αποκαλεί το γλυκό πικρό. Εκείνος δε που δεν πιστεύει στον Κύριο, ούτε συμφωνεί με τη φύση του αληθινού κάλλους, ούτε αποδέχεται τη θεωρία του. Διότι το κάλλος δεν αντλεί την τέρψη του από την αρμονία των μελών, ούτε από κάποια εύχροια που ανθίζει στο σώμα· αλλά το κατεξοχήν κάλλος, το οποίο βρίσκεται στη θεία φύση, γνωρίζεται μόνο από τη διάνοια που έχει καθαρθεί σε υπέρτατο βαθμό, σύμφωνα με τον Ψαλμό που λέει: «Με την ωραιότητά σου και με το κάλλος σου». Εκείνος, λοιπόν, που δεν αποδέχεται τις αστραπές του θείου κάλλους με τον δικό του οφθαλμό, αυτός αποκαλεί το καλό πονηρό· και μέσα από την άρνηση αυτού, είναι προφανές ότι συντάσσεται με το αντίθετό του.

Ζώσου τη ρομφαία σου στον μηρό σου, δυνατέ. Με την ωραιότητά σου και με το κάλλος σου. Θεωρούμε, λοιπόν, ότι αυτό αναφέρεται τροπικώς στον ζώντα Λόγο του Θεού, ο οποίος ενώθηκε με τη σάρκα, ο οποίος είναι ενεργός και πιο κοφτερός από κάθε δίκοπη μάχαιρα, και διεισδύει μέχρι τον διαχωρισμό ψυχής και πνεύματος, αρθρώσεων και μυελών, και είναι κριτής των ενθυμήσεων και των εννοιών της καρδιάς.

Διότι ο μηρός είναι σύμβολο της ενέργειας που αφορά τη γένεση. Διότι αυτές, λέει, είναι οι ψυχές που εξήλθαν από τους μηρούς του Ιακώβ. Όπως λοιπόν ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός ονομάζεται ζωή, και οδός, και άρτος, και άμπελος, και αληθινό φως, και μύρια άλλα, έτσι ονομάζεται και μάχαιρα, η οποία διατέμνει το παθητικό μέρος της ψυχής και νεκρώνει τα κινήματα της επιθυμίας. Έπειτα, επειδή ο Θεός Λόγος πρόκειται να ενωθεί με την αδυναμία της σάρκας, ορθώς προστίθεται το «Δυνατέ»· διότι αποτελεί απόδειξη της μέγιστης δύναμης το ότι κατέστη δυνατόν ο Θεός να υπάρξει με ανθρώπινη φύση.

Με την ωραιότητά σου και με το κάλλος σου. Το ωραίο διαφέρει από το κάλλος· διότι ωραίο λέγεται εκείνο που έχει ολοκληρωθεί στον κατάλληλο καιρό, φθάνοντας στη φυσική του ακμή· όπως ωραίος είναι ο σίτος, ο οποίος είναι ήδη ώριμος για θερισμό· και ωραίος είναι ο καρπός της αμπέλου, ο οποίος έλαβε την κατάλληλη ωρίμανση για την τελειοποίησή του μέσω της εποχής του έτους και είναι έτοιμος προς απόλαυση. Κάλλος δε είναι η αρμονία στη σύνθεση των μελών, η οποία φέρει επάνω της τη χάρη να ανθοβολεί. Ζώσου, λοιπόν, τη ρομφαία σου στον μηρό σου, δυνατέ. Με την ωραιότητά σου, δηλαδή, στο πλήρωμα των καιρών· και με το κάλλος σου, με τη θεωρητή και νοητή θεότητα.

Και ακριβώς για αυτό τον λόγο, χαίροντας ο Μελωδός αναφωνούσε: «Ευλογημένοι να είστε από τον Κύριο, ο οποίος εποίησε τον ουρανό και τη γη». <Ζώσου τη ρομφαία σου στον μηρό σου, δυνατέ, με την ωραιότητά σου και το κάλλος σου.> (I f. 234) Ω Δέσποτα, λένε, μαζί με το κάλλος σου, που είναι ανώτερο από όλους και ασύγκριτο, ζώσου και ρομφαία, και βεβαίως όχι κάποια ξένη, αλλά μάλλον τη δική σου.

Έχει αποσιωπηθεί στις Ιερές Γραφές κατά θεία οικονομία ο πατέρας του Μωυσή. Διότι, ενώ ήταν δυνατόν να ειπωθεί: «Ο τάδε, ας πούμε, πήρε γυναίκα από τις θυγατέρες του Λευί», αντ' αυτού λέει «Υπήρχε κάποιος», υποδηλώνοντας έτσι εμμέσως ότι και ο Χριστός ήταν χωρίς πατέρα κατά σάρκα, αν και υπήρξε πατέρας κατά την υπόληψη των ανθρώπων· διότι νομιζόταν ότι ήταν γιος του Ιωσήφ. «Αλλά ήταν χαριτωμένο», λέει, «το παιδί». Διότι ο Χριστός ονομάστηκε και είναι «ωραιότερος στο κάλλος από τους γιους των ανθρώπων». Και ο θεσπέσιος Δαβίδ κάπου αλλού πάλι απευθύνεται σε Αυτόν λέγοντας: «Ζώσου τη ρομφαία σου στον μηρό σου, δυνατέ, με την ωραιότητά σου και το κάλλος σου». Πρέπει δε να νοηθεί, και κανείς δεν θα αμφέβαλλε, ότι το κάλλος αυτό αναφέρεται στη δόξα και στη φύση της υπεράνω πάντων θεότητας· διότι βεβαίως κανείς δεν θα απέδιδε στον ίδιο τον Χριστό τα καυχήματα της σάρκας, ούτε και θα τα λογάριαζε προς δόξαν Του, κάθε άλλο. Διότι ολόκληρο το μυστήριο της ένσαρκης οικονομίας είναι γι' Αυτόν κένωση και ταπείνωση. Γράφει κάπου και ο προφήτης Ησαΐας για Αυτόν: «Και Τον είδαμε, και δεν είχε είδος ούτε κάλλος», αλλά η όψη Του ήταν άδοξη, υστερώντας από όλους τους γιους των ανθρώπων. Και βεβαίως δεν λέμε ότι ο λόγος του προφήτη κατακρίνει τα μεγαλεία της θεότητας, αλλά μάλλον μας πείθει να κατανοήσουμε ότι τα χαρακτηριστικά της σάρκας, όταν συγκρίνονται με τη δόξα της θεότητας, θα φανούν εντελώς ανάξια λόγου. Διότι ο Υιός εμφανίστηκε με μορφή που στερούνταν εντελώς κάθε κάλλος.

Γι' αυτό εύλογα ελέχθη προς αυτόν: «Εξεχύθη η χάρις στα χείλη σου». Στη συνέχεια, εκείνοι που προηγουμένως θρηνούσαν και περιέγραφαν την υποδούλωσή τους στους εχθρούς, ικετεύουν ευκαίρως τον Αγαπημένο να σπεύσει και να έλθει μέχρις αυτούς, οπλισμένος με πολεμικά όπλα εξαιτίας των εχθρών που τους επιτίθενται, ώστε, αφού τους κατατροπώσει, να τους ελευθερώσει από την αιχμαλωσία κάτω από αυτούς. Γι' αυτό λένε: «Ζώσου τη ρομφαία σου στον μηρό σου, δυνατέ»· διότι είσαι μεν ωραίος και καλός, πλην όμως μαζί με την ωραιότητά σου και με το κάλλος σου, ανάλαβε την πανοπλία σου για εμάς τους ικέτες σου· φόρεσε τη ρομφαία στον μηρό σου, και αφού αναλάβεις έτσι τη δύναμή σου, τέντωσε τα τόξα σου. Έπειτα, αφού χτυπήσεις τους εχθρούς, κατευοδώσου και βασίλευε. Ως ρομφαία δε του Αγαπημένου να εννοείς τη δύναμη που καθαιρεί και τιμωρεί τους εχθρούς. Διότι «ζωντανός είναι ο λόγος του Θεού και ενεργής, και πιο κοφτερός από κάθε δίστομη μάχαιρα».

Εξάλλου, με άλλον τρόπο ο προφήτης Ιεζεκιήλ μνημονεύει τη ρομφαία του Θεού, λέγοντας τα εξής: Αυτά λέγει ο Αδωναΐ Κύριος: Είπα· Ρομφαία, ρομφαία, ακονίσου και εξάψου, για να σφάξεις σφάγια· ακονίσου, για να γίνεις αστραφτερή, έτοιμη για παράλυση (καταστροφή)· και πάλι: Κραύγασε και θρήνησε, υιέ ανθρώπου· διότι αυτή επήλθε στον λαό μου· αυτή ήλθε στους άρχοντες του Ισραήλ· και στη συνέχεια: Χάραξε για τον εαυτό σου δύο οδούς για να εισέλθει η ρομφαία του βασιλιά της Βαβυλώνας· από μία χώρα θα εξέλθουν· και τα όσα ακολουθούν αυτά, δια των οποίων ονομάζει ρομφαία του Κυρίου τη ρομφαία του Ναβουχοδονόσορα που επιφέρθηκε στον λαό. Έχεις επίσης και στα Ευαγγέλια, πώς ο βασιλιάς που έκανε τους γάμους για τον υιό του, παραδίδει σε σφαγή εκείνους που απέρριψαν την πρόσκληση και φόνευσαν τους βασιλικούς δούλους· Και στέλνοντας, λέγει, το στράτευμά του, κατέκαψε την πόλη τους. Ως στράτευμα του βασιλιά εννοεί τη ρωμαϊκή δύναμη που πολιόρκησε την Ιερουσαλήμ. Επειδή, λοιπόν, υπήρχε ανάγκη και μιας τέτοιας ρομφαίας εναντίον εκείνων που επαναστάτησαν κατά του Αγαπητού, εύλογα λέγει η προφητεία απευθυνόμενη στο πρόσωπό του: Ζώσου τη ρομφαία σου στον μηρό σου, δυνατέ. Με την ωραιότητά σου και με το κάλλος σου, και έντεινε (το τόξο), και κατευοδώσου και βασίλευε.

Αυτά, λοιπόν, ο προφήτης, ή μάλλον το θείο πνεύμα που βρισκόταν μέσα του, τα εξέθεσε αρχικά σαν σε προοίμιο, στη συνέχεια δε, απευθυνόμενος προσωπικά στον ίδιο τον προαναφερθέντα αγαπητό του Θεού, αναφωνεί λέγοντας: «Εξεχύθη η χάρη στα χείλη σου· γι' αυτό σε έχρισε ο Θεός εις τον αιώνα. Ζώσου τη ρομφαία σου στον μηρό σου, δυνατέ, με την ωραιότητά σου και με το κάλλος σου, και τέντωσε, και κατευοδώσου και βασίλευε ένεκα της αλήθειας και της πραότητας και της δικαιοσύνης, και θα σε οδηγήσει θαυμαστά η δεξιά σου. Τα βέλη σου είναι ακονισμένα, δυνατέ· λαοί θα υποταχθούν κάτω από εσένα, μέσα στην καρδιά των εχθρών του βασιλιά». Αφού είπε τόσα για την ένθεη και βασιλική αξία και αρετή του αγαπητού, χωρίς ακόμη να έχει φανερώσει ποιος είναι αυτός που υπονοείται, τώρα πλέον τον διακηρύσσει ανοιχτά, ότι δηλαδή αυτός ο αγαπητός του Θεού, που υποδηλώνεται από την επιγραφή του ψαλμού, είναι κάποιος θαυμαστός και ανώτερος από τα ανθρώπινα μέτρα· αναφέρει, λοιπόν, μέσα από αυτά τα λόγια ότι ξεχωρίζει ως προς τη θεότητα και σε μια ιδιαίτερη βασιλεία, και ότι έχει τιμηθεί με εξαιρετικό χρίσμα, όχι από ανθρώπους, αλλά από τον ίδιο τον επί πάντων Θεό: «Ο θρόνος σου, ω Θεέ, παραμένει εις τον αιώνα του αιώνος, ράβδος ευθύτητας είναι η ράβδος της βασιλείας σου. Αγάπησας τη δικαιοσύνη και μίσησας την αδικία· γι' αυτό σε έχρισε ο Θεός, ο Θεός σου, με έλαιο αγαλλιάσεως περισσότερο από τους μετόχους σου».

Και εφόσον, μέσω αυτών, ο Χριστός έχει φανερωθεί σαφώς ως αγαπητός, ως Θεός και ως βασιλιάς, είναι καιρός να εξετάσεις πώς ένας τόσο σπουδαίος λέγεται ότι έχει εχθρούς, και ποιοι είναι αυτοί και για ποια αιτία, εναντίον των οποίων ακόνισε τα βέλη του και τη ρομφαία του, και πώς, όχι με στρατιωτική παράταξη, αλλά «χάριν της αλήθειας και της πραότητας και της δικαιοσύνης», υπέταξε στον εαυτό του αναρίθμητους λαούς. Ερευνώντας δε με ακρίβεια αυτά, θα ήταν ορθό να τα αναγάγεις στον Σωτήρα και Κύριό μας Ιησού, τον Χριστό του Θεού, ανατρέχοντας σε όσα έχουν εξιστορηθεί λεπτομερώς σχετικά με την έλευσή του στους ανθρώπους, κατά την οποία, αφού κατατρόπωσε τις εχθρικές και αόρατες δυνάμεις των μοχθηρών και φθοροποιών δαιμόνων, καθώς και των πονηρών και ακάθαρτων πνευμάτων, συγκρότησε για τον εαυτό του αναρίθμητους λαούς από όλα τα έθνη. Αυτόν, λοιπόν, αρμόζει να τον ανακηρύσσουμε εξαιτίας αυτού αληθινό Χριστό του Θεού, όχι επειδή χρίστηκε με συνηθισμένο έλαιο όπως οι παλαιοί (δεν αναφέρεται ιστορικά άλλωστε κάτι τέτοιο για αυτόν), αλλά με ανώτερο και ένθεο χρίσμα, σύμφωνα με το οποίο λέει μέσω του Ησαΐα: «Το Πνεύμα του Κυρίου είναι επάνω μου, γι' αυτό με έχρισε»· εξαιτίας τούτου, περισσότερο από όλους όσους χρίστηκαν ποτέ στους Εβραίους με πιο σωματικό τρόπο, μόνος αυτός σε όλη την οικουμένη διακηρύσσεται από όλους ως Χριστός, και έχει γεμίσει τη σύμπασα οικουμένη με την προσηγορία των Χριστιανών που προέρχεται από αυτόν.

Και σε κάποιον άλλον ψαλμό, όπου ο Δαβίδ απευθύνεται προφητικά προς τον Χριστό λέγοντας: «ζώσου τη ρομφαία σου στον μηρό σου, δυνατέ, με την ωραιότητά σου και με το κάλλος σου», πάλι ερμηνεύοντας ο μέγας αυτός λέει: «με την ωραιότητά σου, λέει, δηλαδή στο πλήρωμα των καιρών, και με το κάλλος σου, με τη θεωρητή και νοητή θεότητα». Και μετά από λίγο: «είδαν δε το κάλλος του, λέει, ο Πέτρος και οι γιοι της βροντής στο όρος, το οποίο ξεπερνούσε σε λάμψη τη λαμπρότητα του ήλιου, και αξιώθηκαν να αντικρίσουν με τα μάτια τους τα προοίμια της ένδοξης παρουσίας του».

«Εις το τέλος· υπέρ των αλλοιωθησομένων» ... Στο τέλος των αιώνων ο προφήτης ομιλεί περί της εκστάσεως (εκπτώσεως) των Ιουδαίων· διότι η αλλοίωση είναι μεταβολή, και υιοί Κορέ είναι οι Ιουδαίοι, επειδή απώλεσαν τα πάντα και περιέπεσαν σε φαλάκρωμα (φαλακρώματα). Τότε το Άγιο Πνεύμα, μέσω του Δαβίδ, ελάλησε την ωδή της προφητείας υπέρ του Χριστού, δηλαδή «υπέρ του αγαπητού». «Εξηρεύξατο»: Ο προφήτης καυχάται· διότι ομίλησε περί του Χριστού και της ελεύσεώς Του επί της γης. «Λέγω εγώ»: Ο προφήτης λέει· τα έργα μου είναι γνωστά στον Θεό. «Η γλώσσα μου»: Πότε, αλήθεια, δύναται ένας κάλαμος να γράψει τόσο ταχέως από ανθρώπινο χέρι, όσο η γλώσσα μου που εξαγγέλλει με ταχύτητα τα περί του Χριστού, αναφέρει ο προφήτης. «Ωραίος κάλλει»: Διότι ούτε μεταξύ των υιών των ανθρώπων δύναται να παρομοιαστεί το κάλλος της δόξας του Χριστού· αφού, ως Θεός, είναι ασύγκριτος σε σχέση με τους ανθρώπους. «Εξεχύθη»: Διότι με τον λόγο του στόματός Του, δηλαδή των χειλέων Του, στερεώθηκαν οι ουρανοί και ολόκληρη η κτίση, καθώς κατέχει τη χάρη του Πατρός. «Διά τούτο»: Διότι από κάθε κτίσμα και πνοή ευλογείται ο Υιός, ως μεσίτης Θεού και ανθρώπων. «Περίζωσαι»: Διότι περιέβαλε τη θεότητα επί του κυριακού ανθρώπου, το οποίο αποτελεί το μέρος του Θεού· η δε θεότητα είναι δύναμη, η οποία είναι η ρομφαία. «Τη ωραιότητι»: Υπερέχοντας ολόκληρης της κτίσεως με τη μεγαλοπρέπεια και τη δόξα, ως άκτιστος.

Ψαλμός ΜΔ΄. «Ζώσου τη ρομφαία σου.» Ρομφαία ονομάζει τον σταυρό· διότι, χρησιμοποιώντας τον σαν ρομφαία, εξόντωσε δύο εχθρούς, τον διάβολο και τον θάνατο. Ως μηρό εννοεί τη σάρκα, δηλώνοντας το όλον από το μέρος. Όπως στο χωρίο: «ούτε άρχοντας από τους μηρούς του». Προτρέπει, λοιπόν, τον όντως δυνατό να ζωστεί τον σταυρό στη σάρκα του, με την ωραιότητα και το κάλλος, δηλαδή με τη θεότητα και την ανθρωπότητα· ώστε με τη μεν να υπομείνει τα πάθη για χάρη μας, και με τη δε να υπερισχύσει των παθών ως απαθής. Ή θα μπορούσαμε να νοήσουμε ως ωραιότητα και κάλλος τη φιλανθρωπία. Διότι τίποτε δεν ταιριάζει τόσο πολύ στον Θεό, όσο το να σώσει το δικό Του πλάσμα. Και «τέντωσε το τόξο» εναντίον των εχθρών, και «κατευοδώσου» για τους πιστούς, και βασίλευε και στους δύο, ώστε αφενός να υποτάξεις τους εχθρούς, και αφετέρου να στεφανώσεις τους πιστούς. Διότι αυτό είναι γνώρισμα του κριτή και του βασιλιά. Αλλά και για χάρη της αλήθειας ο Χριστός ήλεγχε την υποκρισία των Ιουδαίων, και για χάρη της πραότητας υπέμενε καρτερικά τους πειρασμούς.

δʹ. Αυτήν λοιπόν αποκαλύπτοντας ο προφήτης έλεγε: «Και τα Σεραφείμ στέκονταν γύρω του, και με τις δύο πτέρυγες σκέπαζαν το πρόσωπό τους, με τις άλλες δύο σκέπαζαν τα πόδια τους, και με τις άλλες δύο πετούσαν, και έκκραζαν: Άγιος, άγιος, άγιος», από την έκπληξη, από τον θαυμασμό, από εκείνη τη μεγαλοπρέπεια, από τη δόξα. Και πάλι ο Δαβίδ, έχοντας κατανοήσει αυτό ακριβώς το κάλλος και έχοντας εκπλαγεί από τη δόξα εκείνης της μακάριας φύσης, έλεγε: «Ζώσου τη ρομφαία σου στον μηρό σου, δυνατέ, με την ωραιότητά σου και με το κάλλος σου». Γι' αυτό και ο Μωυσής επιθυμούσε πολλές φορές να τον δει, πληγωμένος από αυτόν τον θείο πόθο και ερωτευμένος με εκείνη τη δόξα. Γι' αυτό και ο Φίλιππος έλεγε: «Δείξε μας τον Πατέρα, και μας αρκεί». Μάλλον δε, όσα κι αν πούμε, ούτε ένα μικρό ούτε ένα αμυδρό ίχνος από εκείνη τη μεγαλοπρέπεια δεν θα μπορέσουμε να παραστήσουμε. Αλλά θέλεις να απαριθμήσουμε τις ευεργεσίες του; Όμως ούτε και αυτές κανένας λόγος δεν θα μπορέσει να τις παραστήσει. Γι' αυτό ο Παύλος έλεγε: «Ευχαριστία ας είναι στον Κύριο για την ανεκδιήγητη δωρεά του». Και πάλι: «Εκείνα που μάτι δεν είδε και αυτί δεν άκουσε και σε καρδιά ανθρώπου δεν ανέβηκαν, αυτά ετοίμασε ο Θεός για όσους τον αγαπούν». Και πάλι: «Ω βάθος πλούτου και σοφίας και γνώσης του Θεού! Πόσο ανεξερεύνητα είναι τα κρίματά του, και ανεξιχνίαστοι οι δρόμοι του!». Αλλά την άπειρη αγάπη που έδειξε για εμάς, ποιος λόγος θα μπορέσει να την παραστήσει;

Ευλογήθηκε, λοιπόν, η ανθρώπινη φύση. Διότι ο Χριστός, αφού αναστήθηκε από τους νεκρούς, δεν πεθαίνει πλέον, ούτε υπόκειται σε κατάρα· μάλλον δε, ούτε πριν από αυτό υπέκειτο, αλλά ανέλαβε την κατάρα, για να σε απαλλάξει από αυτήν. Περιζώσου τη ρομφαία σου στον μηρό σου, δυνατέ. Άλλος: Ζώσου τη μάχαιρά σου στον μηρό. Άλλος: Περίθεσου σαν μάχαιρά σου επί του μηρού. Με την ωραιότητά σου και με το κάλλος σου.

Άλλος λέγει: «Τον έπαινό σου και το αξίωμά σου». Άλλος: «Με τη μεγαλοπρέπειά σου και με τη λαμπρότητά σου». Ποια είναι αυτή η μεταβολή, και ποια η μετάβαση των λόγων; Διότι, ενώ ομιλεί περί διδασκάλου (επειδή αυτό σημαίνει το, «Εξεχύθη χάρις στα χείλη σου»), ξαφνικά μας περιγράφει έναν πάνοπλο βασιλέα, και όχι υπό μορφήν προφητείας, αλλά υπό μορφήν ικεσίας. Διότι δεν είπε: «Θα ζωστεί τη ρομφαία του», αλλά παρακαλεί, και λέγει: «Ζώσου τη ρομφαία σου». Έπειτα, σε αυτόν τον οπλισμό αναμειγνύει και το κάλλος, φανερώνοντάς τον άλλοτε ως οπλίτη, και άλλοτε ως στολισμένο: «Με την ωραιότητά σου», λέγει, «και με το κάλλος σου». Έπειτα ως τοξότη: «Διότι τα βέλη σου», λέγει, «είναι ακονισμένα, Δυνατέ». Και πάλι ως νικητή και τροπαιούχο: «Λαοί», λέγει, «θα πέσουν υποκάτω σου, στην καρδιά των εχθρών του βασιλέως».

Αυτός δε, ομιλώντας περί αυτού, λέγει για το πώς θα έλθει: «Θα κατέλθει ως υετός επί πόκου, και ως σταγόνα που στάζει επί της γης». Αυτά τα λέγω, για να βρίσκεστε σε εγρήγορση, και εκλαμβάνοντας με ακρίβεια τα νοήματα των λέξεων, να επιλύετε μόνοι σας κάθε απορία. Διότι αυτά τα ονόματα είναι δηλωτικά των ενεργειών του. Έτσι, λοιπόν, και εδώ, όταν ακούσεις «Ζώσου τη ρομφαία σου στον μηρό σου, δυνατέ», θεώρησε ότι είναι ονομασία της ενέργειάς του· το ίδιο ισχύει και για τα τόξα και τα βέλη. Διότι, όπως ακριβώς η Γραφή λέγει ότι ο Θεός οργίζεται, όχι προσάπτοντας σε αυτόν κάποιο πάθος, αλλά παρουσιάζοντας μέσω της λέξης αυτής την κολαστική του ενέργεια και απευθυνόμενη σε εκείνους που έχουν παχυλότερη αντίληψη, έτσι και όταν κάνει λόγο για όπλα, αυτό ακριβώς υποδηλώνει. Επειδή δηλαδή εμείς δεν επιβάλλουμε τιμωρία μόνοι μας αλλά μέσω άλλων οργάνων, θέλοντας να δείξει την τιμωρητική του δύναμη, την εξέφρασε με ονόματα που μας είναι γνώριμα, όχι για να νοήσουμε την ύπαρξη όπλων στον Θεό, αλλά για να προσλάβουμε πιο παραστατικά την κόλασή του. Αλλά πολλοί, λέγει, υπέστησαν βλάβη εξαιτίας αυτού.

Μέσα από αυτές τις πιο αδρές ονομασίες φανερώνει την ενέργειά του, με την οποία ανόρθωσε την οικουμένη, με την οποία έλυσε τον πόλεμο και έστησε το τρόπαιο. Διότι, πράγματι, ήταν ένας πόλεμος σκληρός, ο πιο πικρός από όλους τους πολέμους, όχι επειδή πολεμούσαν βάρβαροι, αλλά επειδή επιβουλεύονταν οι δαίμονες και διέφθειραν ολόκληρη την οικουμένη. Γι' αυτό ακριβώς και ο Ησαΐας έλεγε: «Και θα μοιράσει τα λάφυρα των ισχυρών»· και πάλι: «Πνεύμα Κυρίου είναι επάνω μου· γι' αυτό με έχρισε, με απέστειλε για να φέρω το χαρμόσυνο μήνυμα στους φτωχούς, να κηρύξω άφεση στους αιχμαλώτους». Γι' αυτό ακριβώς και ο Παύλος, προτάσσοντας παντού στις επιστολές του, έλεγε: «Χάρις σε σας και ειρήνη από τον Θεό τον Πατέρα μας». Και πάλι: «Διότι αυτός είναι η ειρήνη μας, ο οποίος έκανε και τα δύο ένα». Για να μη νομίσεις όμως, ακούγοντας το «Ζώσου τη ρομφαία σου», ότι πρόκειται για αισθητή μάχαιρα, άκουσε τα εξής. Διότι, αφού είπε «Ζώσου τη μάχαιρά σου», πρόσθεσε, «Με την ωραιότητά σου, και με το κάλλος σου»· αυτή είναι η μάχαιρα: η ωραιότητά του και το κάλλος του, και η δόξα, και το αξίωμα, και η μεγαλωσύνη, και η μεγαλοπρέπεια. Διότι εκείνη η θεία ουσία δεν έχει ανάγκη από τίποτα για να κατορθώσει τα προκείμενα· επειδή είναι ανενδεής. Παρακαλεί, λοιπόν, ο προφήτης, εξάγοντάς τον σε πόλεμο υπέρ της οικουμένης. Έπειτα, από τα υψηλά νοήματα, κατεβάζει και πάλι τον λόγο στα πιο αδρά.

Βλέπεις πώς η Γραφή ερμηνεύει τον εαυτό της, και δείχνει ότι η νίκη είναι νοερή και πνευματική; Διότι, εκείνος που αναφέρθηκε σε όπλα, και ρομφαίες, και τόξα, πώς εδώ μνημονεύει την πραότητα; Ποια σχέση έχει, άλλωστε, η πραότητα με τον πόλεμο, η επιείκεια με τη μάχη; Μεγάλη βεβαίως, εάν κανείς εξετάσει το ζήτημα με ακρίβεια. Επειδή και ο Δαβίδ και ο Μωυσής ήταν πράοι. Γι’ αυτό και για τον πρώτο λέει η Γραφή: «Μνήσθητι, Κύριε, του Δαβίδ και όλης της πραότητάς του»· για τον δε Μωυσή, ότι «Ήταν ο Μωυσής ο πιο πράος από όλους τους ανθρώπους πάνω στη γη». Ωστόσο, αυτοί που ήταν οι πιο πράοι από όλους, φαίνεται ότι αμύνονταν περισσότερο από όλους. Αλλά αν θέλετε, ας αναφέρουμε πρώτα την πραότητά τους: Πολλές φορές, όταν αυτός ο μακάριος έπιασε στα χέρια του τον Σαούλ και, ενώ είχε τη δυνατότητα να τον θανατώσει, δεν άπλωσε το χέρι του· αλλά, ακόμη και όταν άλλοι τον προέτρεπαν να το πράξει, τον σπλαχνίστηκε και κατεύνασε τον θυμό του.

Και εγώ αποκρίθηκα: Γνωρίζω ότι, όπως είπε ο λόγος του Θεού, έχει κρυφτεί από εσάς αυτή η μεγάλη σοφία του Ποιητή των όλων και Παντοκράτορα Θεού. Γι' αυτό, επειδή σας συμπονώ, αγωνίζομαι να κοπιάζω, ώστε να κατανοήσετε αυτά τα δικά μας παράδοξα, ειδεμή, για να είμαι τουλάχιστον εγώ αθώος κατά την ημέρα της κρίσεως. Διότι θα ακούσετε και άλλους λόγους που φαίνονται ακόμη πιο παράδοξοι. Μην ταράζεστε όμως, αλλά μάλλον, γινόμενοι πιο πρόθυμοι, να παραμένετε ακροατές και ερευνητές, περιφρονώντας την παράδοση των δασκάλων σας, επειδή ελέγχονται ότι δεν είναι ικανοί να κατανοήσουν τα όσα λέγονται από τον Θεό μέσω του προφητικού Πνεύματος, αλλά προτιμούν μάλλον να διδάσκουν τα δικά τους. Στον τεσσαρακοστό τέταρτο Ψαλμό, λοιπόν, λέγονται ομοίως για τον Χριστό τα εξής: Ανέβλυσε η καρδιά μου λόγο αγαθό· εγώ απευθύνω τα έργα μου στον βασιλιά. Η γλώσσα μου είναι κάλαμος ταχυγράφου γραμματέα. Είσαι ο πιο ωραίος στο κάλλος από τους γιους των ανθρώπων, ξεχύθηκε χάρη στα χείλη σου· γι' αυτό σε ευλόγησε ο Θεός στον αιώνα. Ζώσου τη ρομφαία σου στον μηρό σου, δυνατέ· με την ωραιότητά σου και το κάλλος σου, και τέντωσε το τόξο, και κατευοδώσου και βασίλευε ένεκα της αλήθειας και της πραότητας και της δικαιοσύνης· και θα σε οδηγήσει θαυμαστά η δεξιά σου. Τα βέλη σου είναι ακονισμένα, δυνατέ, λαοί θα πέσουν κάτω από εσένα, στην καρδιά των εχθρών του βασιλιά. Ο θρόνος σου, ω Θεέ, παραμένει στον αιώνα του αιώνα, ράβδος ευθύτητας είναι η ράβδος της βασιλείας σου.

Ψαλμός 44 «Εἰς τὸ τέλος, ὑπὲρ τῶν ἀλλοιωθησομένων· τοῖς υἱοῖς Κορὲ εἰς σύνεσιν· ᾠδὴ ὑπὲρ τοῦ ἀγαπητοῦ». (Στο τέλος, για αυτούς που θα μεταβληθούν· στους υιούς Κορέ για σύνεση· ωδή υπέρ του αγαπητού). «Ανέβλυσε η καρδιά μου λόγο αγαθό»· αλλά ποιος είναι ικανός να μιλήσει μεγαλοπρεπώς και για τον Πατέρα που τον εξέφερε μυστικά, και για τον Υιό που προήλθε άρρητα, τον αγαθό και ενυπόστατο; «Λέγω εγώ τα έργα μου στον βασιλιά» και Υιό μου· «Ας φτιάξουμε κόσμο αόρατο και ορατό»· και όσα αρμόζουν μεταξύ αυτών, το· «Ας φτιάξουμε άνθρωπο» και τα εξής. Έργα εννοώ, τα οποία εξέφερα απαθώς μέσω του αγαθού Λόγου και βασιλιά και Υιού μου. «Η γλώσσα μου είναι κάλαμος γραμματέα ταχυγράφου». Γλώσσα δε και λόγος του Πατέρα είναι ο Υιός «ο πιο ωραίος στο κάλλος από τους υιούς των ανθρώπων», από του οποίου «τα χείλη ξεχύθηκε χάρη» που κηρύττει τη γνώση του Θεού, τη μετάνοια και τη βασιλεία των ουρανών, τα οποία ο Πατέρας αποδεχόμενος «ευλόγησε», δηλαδή επαίνεσε τον Υιό στον αιώνα, λέγοντας προς αυτόν· «Ζώσου τη ρομφαία σου στον μηρό σου, δυνατέ», δηλαδή τη νίκη κατά των εχθρών και του θανάτου, «με την ωραιότητά σου και με το κάλλος σου, και τέντωσε το τόξο, και προχώρησε κατευοδούμενος, και βασίλευε» επί των βασιλέων και των κυρίων· «ένεκα της αλήθειας και της πραότητας και της δικαιοσύνης», με τις οποίες και ο ίδιος φαίνεσαι να δοξάζεσαι· και αφού νομοθέτησες αυτά στους συνετούς των ανθρώπων, «και θα σε οδηγήσει θαυμαστά η δεξιά σου», δηλαδή, θα γίνεις θαυμαστός μέσω των θαυμάτων των χεριών σου. «

Και στην αρχή, με μια άριστη πρόοδο και εκλογή, όλοι σε προβάλλουν ως δικό τους στρατηγό, έπειτα προχωρώντας στα αξιέπαινα έργα, ψάλλοντάς σου ταιριαστά εκείνα τα λόγια του Δαβίδ: «ζώσου τη ρομφαία σου στον μηρό σου, δυνατέ, και τέντωσε το τόξο και κατευοδώσου και βασίλευε», σε χρίουν αυτοκράτορα βασιλιά, όπως τον γιο του Ιεσσαί που έχρισε πρώτα η φυλή του Ιούδα και έπειτα ολόκληρος ο Ισραήλ. Αυτό, λοιπόν, μπορεί να το δει κανείς και στον ήλιο, καθώς ανατέλλει στον ανατολικό ορίζοντα, και αμέσως τα συμπλέγματα των νεφών διασκορπίζονται και η νύχτα παραχωρεί τη θέση της στο φως και χαμογελά ολόκληρος ο επίγειος κόσμος καθώς οι ακτίνες διαχέονται παντού, τα δε άστρα, ως αδύναμα στο φως, αποκρύπτονται, χωρίς καν να γίνεται αντιληπτή η ύπαρξή τους· αυτό ακριβώς είδαμε να συμβαίνει και με εσένα, φωστήρα βασιλιά μας. Διότι, αφού ανέβηκες στο βασιλικό άρμα και φόρεσες τα σύμβολα της εξουσίας, αμαύρωσες αυτούς που ήταν τυραννικοί στους τρόπους και στασιαστές σαν να ήταν πυγολαμπίδες, και τους ανάγκασες να κρυφτούν στις φωλιές τους σαν τα θηρία που κοιμούνται την ημέρα· και ο ένας έπεσε όπως ο Βηλ, και ο άλλος συντρίφτηκε όπως ο Δαγών.

Επειδή όμως δεν είναι μόνο πατέρας και παιδαγωγός, αλλά και δικαστής και γνωρίζει να τέμνει και να τιμωρεί πνευματικά, γι' αυτό και τον ζώνουν με ένα είδος ρομφαίας, το λεγόμενο επιγονάτιο, το οποίο έχει διαμορφωθεί σε σχήμα ξίφους, επειδή ακούμε και για κάποια «μάχαιρα του Πνεύματος», και τούτο είναι φανερό από τα λόγια που λέγονται· διότι, όταν το κρεμούν από τη ζώνη, λένε: «Περιζώσου τη ρομφαία σου στον μηρό σου, δυνατέ»· διότι όντως είναι δυνατός αυτός που έχει μέσα του τον ισχυρό Θεό.

Απεστάλη λοιπόν στην ώρα του, δηλαδή στον ωραίο και κατάλληλο καιρό, όπως ακριβώς λέει και ο Δαβίδ: «Ζώσου τη ρομφαία σου στον μηρό σου, δυνατέ, με την ωραιότητά σου»· διότι, βεβαίως, η ρομφαία είναι ο λόγος του Θεού, ενώ μέσω του μηρού σημαίνεται η εν σαρκί γέννηση, η οποία έγινε με την ωραιότητα, δηλαδή στον κατάλληλο καιρό. Απεστάλη δε για να πει στους καλεσμένους. Και ποιοι είναι αυτοί οι καλεσμένοι; Ίσως μεν να είναι όλοι οι άνθρωποι, διότι όλους τους κάλεσε ο Θεός στην επίγνωσή Του, αφενός μέσω της ευταξίας των ορωμένων, αφετέρου μέσω του φυσικού νόμου· ίσως δε ειδικότερα να είναι εκείνοι από τον Ισραήλ, οι οποίοι κλήθηκαν μέσω του νόμου και των προφητών· σε αυτούς λοιπόν απεστάλη πρωτίστως ο Κύριος, στα πρόβατα του οίκου Ισραήλ. Αυτός λοιπόν έλεγε: Ελάτε, διότι ήδη όλα είναι έτοιμα· διότι ο Κύριος ευαγγελιζόταν σε όλους ότι η βασιλεία των ουρανών είναι κοντά, και ότι βρίσκεται εντός σας. Αυτοί όμως άρχισαν με μια φωνή να δικαιολογούνται, δηλαδή σαν από ένα σύνθημα· διότι όλοι οι άρχοντες των Ιουδαίων, αρνούμενοι να έχουν τον Ιησού ως βασιλιά, δεν αξιώθηκαν ούτε το δείπνο· ο μεν εξαιτίας της φιλοπλουτίας, ο δε εξαιτίας της φιληδονίας. Διότι αυτός που αγόρασε τον αγρό, και εκείνος με τα ζεύγη των βοδιών, θα μπορούσαν να νοηθούν ως φιλόπλουτοι· ενώ αυτός που νυμφεύθηκε γυναίκα, ως φιλήδονος· εάν μάλιστα το επιθυμείς, αγρό αγοράζει εκείνος που, εξαιτίας της κοσμικής σοφίας, δεν αποδέχεται το μυστήριο.

Όταν δε συμβεί αυτό, με πάρα πολύ μεγάλη χαρά θα ενστερνιστούμε την υπόμνηση, ώστε, είτε παραδέχεσαι ο ίδιος, όπως είπες, ότι είσαι συναίτιος στον εαυτό σου για τις ταραχές που σου συμβαίνουν τώρα, μετά την πράξη στην οποία σφάλαμε ως προς το πρέπον, είτε όχι, ζώσου τη ρομφαία σου στον μηρό σου, δυνατέ, και φράξε τον δρόμο απέναντι σε όσους με καταδιώκουν. Και είθε ο Θεός να σε περιζώσει με δύναμη σε κάθε καιρό και σε κάθε πτυχή και του βίου και των περιστάσεων. Σχετικά δε με το ζήτημα για το οποίο μου έγραψας, θα ήταν καλύτερο αν μου είχες γράψει εγκαίρως. Είθε ο Κύριος να σου είναι καταφυγή και κραταίωμα.

Και αν ακόμη ακούσεις τους εχθρούς της αλήθειας να μας υβρίζουν και να κατατοξεύουν μέσα στο βαθύ σκοτάδι και στη σκιά του ψεύδους εκείνους που είναι απέναντί τους ειλικρινείς στην καρδιά, να μην κουράσεις τη γλώσσα σου, προσφέροντάς την στον λόγο και στον Θεό, ο οποίος είναι σύμμαχος της αλήθειας. Αλλά γίνε πράος μαχητής και ζώσου τη ρομφαία σου στον μηρό σου και την παραγωγικότητα της διανοητικής σου δύναμης. Και τους μεν εχθρούς να τους αναιρείς· σε εμάς δε, εξασφαλίζοντας κάθε φορά πιο σταθερή την εύνοια των ασύγκριτων σε αγαθότητα βασιλέων, να προσδοκάς από τον Κύριο τις αμοιβές, Εκείνον που ευεργετεί τους αγαθούς. Από Αυτόν είθε να διαφυλάττεσαι σε κάθε αγαθωσύνη, δικαιοσύνη και αλήθεια, μέσω των οποίων ωριμάζει ο καρπός του Πνεύματος.