Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 44:6

Τα βέλη σου είναι ακονισμένα, δυνατέ. Ως βέλη εννοεί τους αγίους αποστόλους, οι οποίοι κατάφεραν καίρια πλήγματα στην καρδιά των εχθρών του Βασιλέως των βασιλευόντων. Αυτά δε τα βέλη, αφού έπληξαν στην καρδιά τους νοητούς εχθρούς, κατόρθωσαν να φέρουν όλη την οικουμένη κάτω από τα πόδια του Χριστού, και να την υποτάξουν στον ζυγό της δικής Του βασιλείας. Οι στίχοι αυτοί, εξάλλου, είναι διατυπωμένοι σε υπερβατό σχήμα, ώστε να συντάσσονται ως εξής: Τα βέλη σου είναι ακονισμένα, δυνατέ, μέσα στις καρδιές των εχθρών του βασιλέως.

Και θα σε οδηγήσει θαυμαστά η δεξιά σου. Όχι στύλος νεφέλης, ούτε φωτισμός πυρός, αλλά αυτή η ίδια η δεξιά σου. Τα βέλη σου είναι ακονισμένα, Δυνατέ. Ακονισμένα βέλη του Δυνατού είναι οι εύστοχοι λόγοι, οι οποίοι διαπερνούν την καρδιά των ακροατών, πλήττοντας και τραυματίζοντας τις ευαίσθητες ψυχές. Διότι οι λόγοι των σοφών, λέει, είναι σαν τα βούκεντρα.

Γι' αυτό και ο Ψαλμωδός, προσευχόμενος κάποτε να λυτρωθεί από τους δόλιους της γενιάς του, ζητά για τη θεραπεία της δόλιας γλώσσας τα ακονισμένα βέλη του Δυνατού. Επιζητά δε να είναι παρόντες και οι ερημικοί άνθρακες· έτσι ώστε, σε όσους δεν κατορθώσουν να επιδράσουν τα λογικά βέλη εξαιτίας της πώρωσης της καρδιάς, γι' αυτούς να είναι έτοιμη η κόλαση, την οποία και ονόμασε ερημικούς άνθρακες. Διότι, όσοι κατέστησαν τους εαυτούς τους έρημους από τον Θεό, σε αυτούς είναι αναγκαία η ετοιμασία των ερημικών ανθράκων. Τώρα λοιπόν αναφέρει: «Τα βέλη σου είναι ακονισμένα». Από αυτά τα βέλη τρώνονται οι ψυχές που έχουν αποδεχθεί την πίστη και, αφού φλεχθούν από την άκρα αγάπη του Θεού, λένε παρόμοια με τη νύμφη: «Είμαι πληγωμένη από αγάπη».

Ανεκδιήγητο και άρρητο είναι το κάλλος του Λόγου, καθώς και η ωραιότητα της σοφίας, και η μορφή του Θεού στην εικόνα Του. Μακάριοι, λοιπόν, είναι οι φιλοθεάμονες του αληθινού κάλλους. Διότι, καθώς προσδένονται τρόπον τινά σε αυτό μέσω της αγάπης, και φλέγονται από τον επουράνιο και μακάριο έρωτα, λησμονούν μεν τους οικείους και τους φίλους· λησμονούν δε την οικία και κάθε περιουσία· και αφού ξεχάσουν ακόμη και τη σωματική ανάγκη του φαγητού και του ποτού, αφοσιώνονται ολοκληρωτικά μόνο στον θείο και καθαρό έρωτα. Ως ακονισμένα βέλη, εξάλλου, να εννοήσεις και όσους αποστέλλονται για να διασπείρουν σε όλη την οικουμένη το Ευαγγέλιο· οι οποίοι, επειδή ακριβώς ήταν ακονισμένοι, έλαμπαν μέσα από τα έργα της δικαιοσύνης και εισέδυαν με λεπτότητα στις ψυχές αυτών που διδάσκονταν· διότι τα βέλη αυτά, που εξαπολύονταν παντού, προετοίμαζαν τους λαούς να υποταχθούν στον Χριστό. Μου φαίνεται, μάλιστα, ότι το κείμενο αποκτά μεγαλύτερη λογική αλληλουχία μέσω υπερβατού σχήματος, ώστε το νόημα να είναι το εξής: «Τέντωσε το τόξο, κατευοδώσου και βασίλευε, και θα σε οδηγήσει θαυμαστά η δεξιά σου, και λαοί θα πέσουν κάτω από την εξουσία σου· επειδή τα βέλη σου είναι ακονισμένα μέσα στην καρδιά των εχθρών του βασιλιά». Κανένας θεομάχος, αλαζόνας και υπερήφανος δεν υποτάσσεται στον Θεό, παρά μόνο όσοι αποδέχθηκαν πρόθυμα την υποταγή που προέρχεται από την πίστη.

Τα δε βέλη, που έπεσαν στις καρδιές των άλλοτε εχθρών του βασιλέως, τους ελκύουν στον πόθο της αλήθειας, τους ελκύουν προς τον Κύριο, ώστε, ενώ ήσαν εχθροί του Θεού, να συμφιλιωθούν μαζί Του διά των διδαγμάτων.

Διότι το έθνος των Ιουδαίων αποτινάχθηκε και αποβλήθηκε, επειδή περιύβρισε τον Χριστό που τους καλούσε στη ζωή· ωστόσο οι δικοί τους υιοί, που προέρχονται από το αίμα του Ισραήλ, οι επίλεκτοι μαθητές, έχουν γίνει βολίδες και βέλη, σαν να εκτοξεύονται από ένα πανίσχυρο χέρι, και διαπερνούν εύκολα οποιονδήποτε πλήττεται θανάσιμα. Τέτοιου είδους βολίδες αποστέλλονται μεν σαν από το χέρι του Χριστού, εμπήγονται όμως στα σπλάχνα του διαβόλου και θανατώνουν τον δράκοντα. Γι' αυτό εξάλλου και ο μακάριος Δαβίδ ψάλλει κάπου, λέγοντας προς τον Κύριό μας Ιησού Χριστό: «Τα βέλη σου είναι ακονισμένα, Δυνατέ, λαοί θα πέσουν κάτω από εσένα, στην καρδιά των εχθρών του βασιλέως». Επομένως, με τέτοια βέλη εξολοθρεύονται τα στίφη των δαιμόνων, και γίνονται αιτία ολέθρου για τους εχθρούς. Σε εκείνους όμως που έχουν γνωρίσει την επιφάνειά Του και Τον έχουν τιμήσει διά της πίστεως, εκπληρώνουν μια άλλη χρεία. Διότι τους καθιστούν πληγωμένους από την αγάπη, σύμφωνα με τη νύμφη που λέει στο Άσμα Ασμάτων: «Διότι εγώ είμαι πληγωμένη από την αγάπη». Ανευρίσκονται όμως και με άλλον τρόπο ως η αστραπή που φέγγει από τα όπλα Του. Και ως όπλα Του θα μπορούσαν να νοηθούν εκείνα, με τα οποία και εμείς οι ίδιοι πρέπει να εξοπλιστούμε, όπως προστάζει ο μακάριος Παύλος λέγοντας: «Ενδυθείτε την πανοπλία του Θεού».

«Ω, λοιπόν, Ιούδα», λέει, «σε τέντωσα για τον εαυτό μου ως τόξο, δηλαδή μέσω εσού θα τοξεύσω τους αντιπάλους· και εσένα, ω Εφραίμ, σε γέμισα.» Και τι ακριβώς σημαίνει αυτό, θα το πω πάλι. Διότι όταν οι γνώστες της τοξοβολίας φέρνουν τη χορδή στο στήθος, και το σίδερο του τόξου κοντά, τότε λέγεται ότι γεμίζουν το τόξο, και ρίχνουν έτσι χτύπημα φοβερό και αναπόδραστο, και το βέλος εκτινάσσεται και ίπταται σαν με ασυγκράτητες ορμές. Αυτό, λοιπόν, έχει εκφραστεί με διαφορετικό τρόπο. «Σε έχω κάνει τόξο», λέει, «ω Ιούδα, και σε γέμισα, ω Εφραίμ». Αλλά ο Ιούδας και ο Εφραίμ είναι όλο το γένος που προέρχεται από τον Ισραήλ. Επομένως, σαν ένα τόξο έχει κάνει αυτούς από τους Ιουδαίους που πίστεψαν πριν από τους άλλους και έφτασαν σε αυτήν την απόφαση, ώστε να παιδαγωγούν τα έθνη, και να διώχνουν από τους πλανεμένους τις αγέλες των δαιμόνων, να κατατροπώνουν τον σατανά και απλούστατα όσους αντιτάσσονται στα θεία δόγματα και πολεμούν τις μυσταγωγίες που επιτελούνται μέσω αυτών. Έτσι κάπου λέει και ο θεσπέσιος Δαβίδ προς τον Θεό και Σωτήρα των όλων: «Τα βέλη σου είναι ακονισμένα, Δυνατέ· λαοί θα πέσουν υποκάτω σου στην καρδιά των εχθρών του βασιλιά.» Διότι «τα βέλη του δυνατού», δηλαδή του Χριστού, πλήττουν τους εχθρούς του Θεού και Πατέρα βαθιά στην καρδιά και στα νεφρά.

Τι λοιπόν άραγε λένε οι άγιοι στον Χριστό; «Θα σε οδηγήσει θαυμαστά η δεξιά σου.» Διότι, καθώς βλέπεις, λέει, αυτά που αφορούν την επίτευξη της σωτηρίας όσων βρίσκονται στη γη, κανένας από τους δικούς μας, ή μάλλον απολύτως κανένας άλλος από εκείνους που βρίσκονται επέκεινα, δεν θα γίνει σύμβουλος· διότι για τον σκοπό αυτό θα είναι αρκετή η δική σου δεξιά. Και δεν υποδεικνύουν με αυτό ότι η δεξιά του, δηλαδή η δύναμή του, είναι κάτι διαφορετικό από τον ίδιο, αλλά σαν να έλεγαν «η δεξιά σου», δηλαδή η μεγαλοπρέπειά σου, δεν έπρεπε να νοηθεί ως κάποιος άλλος πέρα από τον ίδιο. Έτσι, ακόμη και αν λένε η δεξιά, δηλαδή η δύναμη, σημαίνουν μόνον τον ίδιο με μορφή περίφρασης. Διότι γνωρίζει, γνωρίζει η δεξιά σου, λένε, σε ποιους θα έπρεπε να επιφέρει τη ρομφαία ή και εναντίον ποιων να τεντώσει το αναπόδραστο τόξο, και ποιους πάλι θα ταίριαζε να κατευοδώνει και να υποτάσσονται στους δικούς σου ζυγούς, ώστε να ομολογούν μόνον εσένα ως Θεό και βασιλέα, Σωτήρα και Λυτρωτή. <Τα βέλη σου είναι ακονισμένα, Δυνατέ· λαοί θα πέσουν κάτω από σένα, στην καρδιά των εχθρών του βασιλέως.> (A f. 249 b) Κανείς όμως θεομάχος ή αλαζόνας δεν υποτάσσεται στον Θεό, παρά μόνο εκείνοι που αποδέχτηκαν την εκ πίστεως υποταγή. Βέλη, λοιπόν, του Δυνατού, δηλαδή του Χριστού, είναι οι απόστολοι· και εχθροί του βασιλέως, δηλαδή του Θεού και Πατρός, είναι ο Σατανάς, και γενικώς εκείνοι που αντιστρατεύονται τα θεία δόγματα.

Έπειτα προσθέτει: «Ένεκεν αληθείας και πραότητος και δικαιοσύνης, και θα σε οδηγήσει θαυμαστά η δεξιά σου». Αυτά δε τα ερμήνευσε παρόμοια με τα υπόλοιπα: «Τα βέλη σου είναι ακονισμένα, και λαοί θα πέσουν υποκάτω σου, στην καρδιά των εχθρών του βασιλέως»· το οποίο βεβαίως είναι διατυπωμένο κατά το σχήμα του υπερβατού. Θα συνδέσεις δε το νόημα με τον ακόλουθο τρόπο: «Τα βέλη σου είναι ακονισμένα στην καρδιά των εχθρών του βασιλέως». Διότι, πρώτον μεν λέγει: Τα βέλη σου θα είναι ακονισμένα εναντίον της καρδιάς των εχθρών σου· έπειτα, λαοί θα πέσουν υποκάτω σου, αφού οι εχθροί θα έχουν πληγεί από τα βέλη σου.

Τότε, λοιπόν, όταν οι λαοί αποκτήσουν την ελευθερία τους και ανασάνουν από τα δεινά που τους καταπιέζουν, θα προσπέσουν στα πόδια σου. Και ως βέλη του Αγαπητού, τα οποία εξαπολύονται εναντίον της καρδιάς των εχθρών, να εννοήσεις κάποιες αόρατες και αφανείς πληγές εναντίον των αρχόντων του αιώνος τούτου· τραυματισμένοι από αυτά ακριβώς τα βέλη, έλεγαν κάποτε οι δαίμονες: «Έα, τι σχέση υπάρχει ανάμεσα σε εμάς και σε σένα, Υιέ του Θεού; Ήλθες πριν από τον καιρό μας για να μας βασανίσεις;»

Ποια είναι όμως τα βέλη, τα σωτήρια και εκλεκτά, τα οποία πληγώνουν τις ψυχές αυτών που σώζονται, με τα οποία η νύμφη του Χριστού, η Εκκλησία, ομολογεί ότι έχει πληγωθεί λέγοντας: «Διότι εγώ είμαι πληγωμένη από αγάπη»; Και ο ίδιος δε ο Σωτήρας ονομάστηκε βέλος σύμφωνα με τον προφήτη που είπε: «Με έθεσε ως βέλος εκλεκτό και στη φαρέτρα του με έκρυψε». Αλλά του μεν Πατέρα βέλος ήταν ο μονογενής του Λόγος· του δε Υιού βέλη ήταν οι απόστολοι, καθώς και τα θεία και πύρινα λόγια του. Γι' αυτό έχει λεχθεί στον ψαλμό περί του αγαπητού: «Τα βέλη σου είναι ακονισμένα, λαοί θα πέσουν κάτω από σένα». Έτσι λοιπόν και εδώ αναφέρεται: «Διότι τα βέλη σου διαπορεύονται». Διότι περιτρέχοντας παντού, τα βέλη του Χριστού διαπορεύονταν κηρύττοντας· γι' αυτό «έδωσαν φωνή οι νεφέλες»· αλλά και «Η φωνή της βροντής σου», λέει, «μέσα στον τροχό»· και ως βροντή εδώ υπονοεί το ευαγγελικό κήρυγμα.

Αυτά, λοιπόν, ο προφήτης, ή μάλλον το θείο πνεύμα που βρισκόταν μέσα του, τα εξέθεσε αρχικά σαν σε προοίμιο, στη συνέχεια δε, απευθυνόμενος προσωπικά στον ίδιο τον προαναφερθέντα αγαπητό του Θεού, αναφωνεί λέγοντας: «Εξεχύθη η χάρη στα χείλη σου· γι' αυτό σε έχρισε ο Θεός εις τον αιώνα. Ζώσου τη ρομφαία σου στον μηρό σου, δυνατέ, με την ωραιότητά σου και με το κάλλος σου, και τέντωσε, και κατευοδώσου και βασίλευε ένεκα της αλήθειας και της πραότητας και της δικαιοσύνης, και θα σε οδηγήσει θαυμαστά η δεξιά σου. Τα βέλη σου είναι ακονισμένα, δυνατέ· λαοί θα υποταχθούν κάτω από εσένα, μέσα στην καρδιά των εχθρών του βασιλιά». Αφού είπε τόσα για την ένθεη και βασιλική αξία και αρετή του αγαπητού, χωρίς ακόμη να έχει φανερώσει ποιος είναι αυτός που υπονοείται, τώρα πλέον τον διακηρύσσει ανοιχτά, ότι δηλαδή αυτός ο αγαπητός του Θεού, που υποδηλώνεται από την επιγραφή του ψαλμού, είναι κάποιος θαυμαστός και ανώτερος από τα ανθρώπινα μέτρα· αναφέρει, λοιπόν, μέσα από αυτά τα λόγια ότι ξεχωρίζει ως προς τη θεότητα και σε μια ιδιαίτερη βασιλεία, και ότι έχει τιμηθεί με εξαιρετικό χρίσμα, όχι από ανθρώπους, αλλά από τον ίδιο τον επί πάντων Θεό: «Ο θρόνος σου, ω Θεέ, παραμένει εις τον αιώνα του αιώνος, ράβδος ευθύτητας είναι η ράβδος της βασιλείας σου. Αγάπησας τη δικαιοσύνη και μίσησας την αδικία· γι' αυτό σε έχρισε ο Θεός, ο Θεός σου, με έλαιο αγαλλιάσεως περισσότερο από τους μετόχους σου».

Και εφόσον, μέσω αυτών, ο Χριστός έχει φανερωθεί σαφώς ως αγαπητός, ως Θεός και ως βασιλιάς, είναι καιρός να εξετάσεις πώς ένας τόσο σπουδαίος λέγεται ότι έχει εχθρούς, και ποιοι είναι αυτοί και για ποια αιτία, εναντίον των οποίων ακόνισε τα βέλη του και τη ρομφαία του, και πώς, όχι με στρατιωτική παράταξη, αλλά «χάριν της αλήθειας και της πραότητας και της δικαιοσύνης», υπέταξε στον εαυτό του αναρίθμητους λαούς. Ερευνώντας δε με ακρίβεια αυτά, θα ήταν ορθό να τα αναγάγεις στον Σωτήρα και Κύριό μας Ιησού, τον Χριστό του Θεού, ανατρέχοντας σε όσα έχουν εξιστορηθεί λεπτομερώς σχετικά με την έλευσή του στους ανθρώπους, κατά την οποία, αφού κατατρόπωσε τις εχθρικές και αόρατες δυνάμεις των μοχθηρών και φθοροποιών δαιμόνων, καθώς και των πονηρών και ακάθαρτων πνευμάτων, συγκρότησε για τον εαυτό του αναρίθμητους λαούς από όλα τα έθνη. Αυτόν, λοιπόν, αρμόζει να τον ανακηρύσσουμε εξαιτίας αυτού αληθινό Χριστό του Θεού, όχι επειδή χρίστηκε με συνηθισμένο έλαιο όπως οι παλαιοί (δεν αναφέρεται ιστορικά άλλωστε κάτι τέτοιο για αυτόν), αλλά με ανώτερο και ένθεο χρίσμα, σύμφωνα με το οποίο λέει μέσω του Ησαΐα: «Το Πνεύμα του Κυρίου είναι επάνω μου, γι' αυτό με έχρισε»· εξαιτίας τούτου, περισσότερο από όλους όσους χρίστηκαν ποτέ στους Εβραίους με πιο σωματικό τρόπο, μόνος αυτός σε όλη την οικουμένη διακηρύσσεται από όλους ως Χριστός, και έχει γεμίσει τη σύμπασα οικουμένη με την προσηγορία των Χριστιανών που προέρχεται από αυτόν.

Και πάλι, ο μεν παρών ψαλμός λέει: «κάθισε στα δεξιά μου, μέχρι να θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδιών σου, και θα κυριαρχήσεις στο μέσο των εχθρών σου», ενώ ο προηγούμενος αναφέρει: «τα βέλη σου είναι ακονισμένα, Δυνατέ, στην καρδιά των εχθρών του βασιλιά». Επομένως, και όσα αναφέρονται στους εχθρούς αυτού που υποδηλώνεται συμφωνούν και στα δύο κείμενα. Ποιος λοιπόν, βλέποντας με τα μάτια του, μέσα στις πόλεις, στα χωριά και στις χώρες σε ολόκληρη την οικουμένη, να ανθίζουν οι εκκλησίες του Σωτήρα μας και οι λαοί που εξουσιάζονται από αυτόν, καθώς και τα αναρίθμητα πλήθη όσων είναι αφιερωμένοι σε αυτόν να περικυκλώνονται από παντού τόσο από τους ορατούς στους ανθρώπους όσο και από τους αόρατους και αφανείς εχθρούς και πολέμιους της διδασκαλίας του Χριστού, δεν θα θαύμαζε τον παρόντα χρησμό που αναφωνήθηκε για το πρόσωπο του προφητευόμενου, το «κυριάρχησε στο μέσο των εχθρών σου»;

«Και έντεινον». Τέντωσε το τόξο, το τόξο του σταυρού· πλήγωσε τον διάβολο, βασίλευσε επί της κτίσεως, κατευόδωσε τον άνθρωπο. «Ένεκεν αληθείας». Διότι αλήθεια είναι η παρουσία του, πραότητα διότι είναι ήπιος ως Θεός, και δικαιοσύνη επειδή δικαιώνει τον ασεβή. «Και οδηγήσει». Η δεξιά του Υιού είναι ο Πατέρας, επειδή αυτός συνευδόκησε να πραγματοποιήσει τη σωτηρία του ανθρώπου. «Τα βέλη σου». Οι απόστολοι· διότι αυτοί είναι τα βέλη του Χριστού, επειδή χτυπώντας σαν με τόξο την πλάνη σε όλη την οικουμένη κήρυξαν την αλήθεια. «Λαοί υποκάτω». Αυτοί που πίστεψαν στη διδασκαλία των αποστόλων· διότι, πέφτοντας, προσκυνούν τον Χριστό ως βασιλέα. «Εν καρδία». Διότι άλλοτε τα έθνη ήταν εχθρικά προς τον Χριστό· τώρα όμως οι καρδιές τους υποτάχθηκαν στην πίστη προς τον Θεό με πόθο. «Ο θρόνος σου». Επειδή βασίλευσε επί των εθνών, ο θρόνος είναι ασάλευτος, δηλαδή η βασιλεία του Χριστού (του Κυρίου) δεν έχει διάδοχο. «Ράβδος». Ο σταυρός, τον οποίο ο Ιερεμίας ονομάζει ράβδο· διότι αυτή η ράβδος κατεύθυνε όλη την κτίση. «Ηγάπησας». Ως Θεός μισεί πάντοτε τα πονηρά. «Δια τούτο έχρισεν». Γι' αυτό ο Χριστός, επειδή χρίστηκε με τη χάρη και δοξάστηκε πάνω από όλη την κτίση· διότι η κτίση είναι μετοχή του Θεού. Υπαινίσσεται δε και το χρίσμα του βαπτίσματος. «Σμύρνα και στακτή». Σμύρνα ονομάζει το άφθαρτο της σάρκας· διότι με αυτήν οι νεκροί που βαλσαμώνονται δεν φθείρονται. Στακτή δε, επειδή αποστάλαξε ως απαύγασμα του Πατέρα.

Άλλος λέγει: «Τον έπαινό σου και το αξίωμά σου». Άλλος: «Με τη μεγαλοπρέπειά σου και με τη λαμπρότητά σου». Ποια είναι αυτή η μεταβολή, και ποια η μετάβαση των λόγων; Διότι, ενώ ομιλεί περί διδασκάλου (επειδή αυτό σημαίνει το, «Εξεχύθη χάρις στα χείλη σου»), ξαφνικά μας περιγράφει έναν πάνοπλο βασιλέα, και όχι υπό μορφήν προφητείας, αλλά υπό μορφήν ικεσίας. Διότι δεν είπε: «Θα ζωστεί τη ρομφαία του», αλλά παρακαλεί, και λέγει: «Ζώσου τη ρομφαία σου». Έπειτα, σε αυτόν τον οπλισμό αναμειγνύει και το κάλλος, φανερώνοντάς τον άλλοτε ως οπλίτη, και άλλοτε ως στολισμένο: «Με την ωραιότητά σου», λέγει, «και με το κάλλος σου». Έπειτα ως τοξότη: «Διότι τα βέλη σου», λέγει, «είναι ακονισμένα, Δυνατέ». Και πάλι ως νικητή και τροπαιούχο: «Λαοί», λέγει, «θα πέσουν υποκάτω σου, στην καρδιά των εχθρών του βασιλέως».

Εάν γνωρίσουμε με ακρίβεια ότι αυτά λέγονται και για τον Πατέρα του. Διότι και αυτόν τον παρουσιάζει ο Προφήτης αλλού να εξοπλίζεται, όπως όταν λέει: «Εάν δεν επιστρέψετε, τη ρομφαία του θα στιλβώσει· το τόξο του το τέντωσε και το ετοίμασε, και σε αυτό ετοίμασε όργανα θανάτου». Και πάλι αλλού: «Θα ενδυθεί τη δικαιοσύνη ως θώρακα». Παρατήρησε όμως και την ίδια αυθεντία. Διότι, όπως ακριβώς λέει εκεί, «Τη ρομφαία του θα στιλβώσει», χωρίς να διαταχθεί από κάποιον, αλλά ο ίδιος από μόνος του· έτσι και εδώ: «Τα βέλη του δυνατού είναι ακονισμένα, λαοί θα πέσουν υποκάτω σου, στην καρδιά των εχθρών του βασιλέως».

Βλέπεις πώς η Γραφή ερμηνεύει τον εαυτό της, και δείχνει ότι η νίκη είναι νοερή και πνευματική; Διότι, εκείνος που αναφέρθηκε σε όπλα, και ρομφαίες, και τόξα, πώς εδώ μνημονεύει την πραότητα; Ποια σχέση έχει, άλλωστε, η πραότητα με τον πόλεμο, η επιείκεια με τη μάχη; Μεγάλη βεβαίως, εάν κανείς εξετάσει το ζήτημα με ακρίβεια. Επειδή και ο Δαβίδ και ο Μωυσής ήταν πράοι. Γι’ αυτό και για τον πρώτο λέει η Γραφή: «Μνήσθητι, Κύριε, του Δαβίδ και όλης της πραότητάς του»· για τον δε Μωυσή, ότι «Ήταν ο Μωυσής ο πιο πράος από όλους τους ανθρώπους πάνω στη γη». Ωστόσο, αυτοί που ήταν οι πιο πράοι από όλους, φαίνεται ότι αμύνονταν περισσότερο από όλους. Αλλά αν θέλετε, ας αναφέρουμε πρώτα την πραότητά τους: Πολλές φορές, όταν αυτός ο μακάριος έπιασε στα χέρια του τον Σαούλ και, ενώ είχε τη δυνατότητα να τον θανατώσει, δεν άπλωσε το χέρι του· αλλά, ακόμη και όταν άλλοι τον προέτρεπαν να το πράξει, τον σπλαχνίστηκε και κατεύνασε τον θυμό του.

Με εκείνα με τα οποία καταδικαστήκαμε, με τα ίδια στεφανωθήκαμε. Αυτά, λοιπόν, έχοντας στον νου του ο Προφήτης, έλεγε: «Θα σε οδηγήσει θαυμαστά η δεξιά σου». Μήπως υπάρχει ανάγκη από όπλα; Μήπως από ρομφαία, μήπως από τόξα και βέλη; Είδες πώς η φύση αυτή, η δύναμη, είναι αυτάρκης από μόνη της; Αλλά πρόσεξέ τον και πάλι, σαν άριστο χορευτή, να κατεβαίνει ξανά από τα υψηλά νοήματα στα πιο αισθητά: «Τα βέλη σου είναι ακονισμένα, δυνατέ. Λαοί θα πέσουν υποταγμένοι σε εσένα, μέσα στην καρδιά των εχθρών του βασιλιά».

Κάποιος άλλος ερμηνευτής λέει: «Κατά της καρδιάς είναι οι εχθροί του βασιλιά». Δες πάλι, όταν αναφέρθηκε σε βέλη, πώς προσέθεσε τον χαρακτηρισμό του δυνατού, για να μάθεις ότι δεν έχει ανάγκη από βέλη, αλλά ο ίδιος είναι αρκετός για τον εαυτό του. Η δε αλληλουχία του νοήματος είναι η εξής: «Τα βέλη σου είναι ακονισμένα, δυνατέ, στην καρδιά των εχθρών του βασιλιά». Ενώ η φράση, «Λαοί θα πέσουν κάτω από σένα», έχει παρεμβληθεί στη μέση. Εδώ, λοιπόν, μου φαίνεται ότι η εξήγηση είναι διπλή: διότι είτε εννοεί την άλωση των Ιουδαίων, και τον εξανδραποδισμό και την πανωλεθρία της πόλης, είτε, σύμφωνα με την αναγωγική ερμηνεία, ονομάζει βέλη τη δύναμη του λόγου. Διότι πράγματι, πιο αιχμηρά και από τα βέλη περιήλθε ολόκληρη την οικουμένη, και άγγιξε την καρδιά εκείνων που μέχρι πρότινος ήταν εχθροί του βασιλιά, όχι για να τους εξοντώσει, αλλά για να τους ελκύσει κοντά του· πράγμα που συνέβη και στην περίπτωση του Παύλου. Διότι δεν θα έσφαλλε κανείς αν αποκαλούσε βέλος εκείνον τον λόγο, ο οποίος, αφού εκτοξεύτηκε από τον ουρανό, άγγιξε την καρδιά του μέχρι πρότινος εχθρού, και τον έκανε φίλο. «Λαοί θα πέσουν κάτω από σένα». Είδες το κατόρθωμα αυτού του πολέμου; Την προσαγωγή εκείνων που μέχρι πρότινος στασίαζαν; Τη διδασκαλία; Την κατήχηση;

Και αποδεικνύει πάλι ότι το κήρυγμα δεν θα αγγίξει μόνο τους απλούς ανθρώπους, αλλά θα υποτάξει και βασίλεια, και θα του ανεγείρουν πολύτιμους οίκους. Αυτά ήδη τα βλέπουμε να γίνονται πράξη. Διότι ο προφήτης, θέλοντας να δείξει τη δύναμη του κηρύγματος, λέγει πώς κυρίευσε, πώς υπέταξε γυναίκες, άνδρες, απλούς ανθρώπους, πλουσίους, τους ίδιους αυτούς που φορούν τα διαδήματα, και τις συζύγους τους, ώστε παντού να ανεγείρουν ναούς στον Θεό. Έπειτα, εφόσον λοιπόν προχώρησε σε αυτόν τον λόγο, τον αναπτύσσει ευρύτερα, περιγράφοντας τους λάτρεις και τους ικέτες του. Και δείχνοντας πώς υποτάχθηκαν λαοί, πώς άγγιξε την καρδιά τους, πώς επικράτησε των εχθρών, πώς η δεξιά του τον κατηύθυνε επιτυχώς, πώς εμφύτευσε την αλήθεια και την πραότητα και τη δικαιοσύνη· και πάλι χρησιμοποιεί τον λόγο μεταφορικά, περιγράφοντας σαν σε εικόνα την Εκκλησία, και όσα μετά από αυτά είπαν οι απόστολοι, ο μεν λέγοντας: «Σας αρραβώνιασα με έναν άνδρα, για να σας παρουσιάσω στον Χριστό ως αγνή παρθένο»· ο δε: «Εκείνος που έχει τη νύμφη είναι ο νυμφίος»· και ο άλλος: «Η βασιλεία των ουρανών μοιάζει με άνθρωπο βασιλιά, ο οποίος έκανε τους γάμους του υιού του». Αυτά προαναγγέλλει και αυτός, παρουσιάζοντάς την ταυτόχρονα ως νύμφη και βασίλισσα· γι' αυτό λέγει: «Παρέστη η βασίλισσα εκ δεξιών σου». Άλλος ερμηνευτής λέγει: «Εστηλώθη», δηλαδή στάθηκε σταθερά, στάθηκε ακλόνητα, όπως ακριβώς λέγει αλλού ο Χριστός, ότι «πύλες του Άδου δεν θα υπερισχύσουν αυτής».

Και εγώ αποκρίθηκα: Γνωρίζω ότι, όπως είπε ο λόγος του Θεού, έχει κρυφτεί από εσάς αυτή η μεγάλη σοφία του Ποιητή των όλων και Παντοκράτορα Θεού. Γι' αυτό, επειδή σας συμπονώ, αγωνίζομαι να κοπιάζω, ώστε να κατανοήσετε αυτά τα δικά μας παράδοξα, ειδεμή, για να είμαι τουλάχιστον εγώ αθώος κατά την ημέρα της κρίσεως. Διότι θα ακούσετε και άλλους λόγους που φαίνονται ακόμη πιο παράδοξοι. Μην ταράζεστε όμως, αλλά μάλλον, γινόμενοι πιο πρόθυμοι, να παραμένετε ακροατές και ερευνητές, περιφρονώντας την παράδοση των δασκάλων σας, επειδή ελέγχονται ότι δεν είναι ικανοί να κατανοήσουν τα όσα λέγονται από τον Θεό μέσω του προφητικού Πνεύματος, αλλά προτιμούν μάλλον να διδάσκουν τα δικά τους. Στον τεσσαρακοστό τέταρτο Ψαλμό, λοιπόν, λέγονται ομοίως για τον Χριστό τα εξής: Ανέβλυσε η καρδιά μου λόγο αγαθό· εγώ απευθύνω τα έργα μου στον βασιλιά. Η γλώσσα μου είναι κάλαμος ταχυγράφου γραμματέα. Είσαι ο πιο ωραίος στο κάλλος από τους γιους των ανθρώπων, ξεχύθηκε χάρη στα χείλη σου· γι' αυτό σε ευλόγησε ο Θεός στον αιώνα. Ζώσου τη ρομφαία σου στον μηρό σου, δυνατέ· με την ωραιότητά σου και το κάλλος σου, και τέντωσε το τόξο, και κατευοδώσου και βασίλευε ένεκα της αλήθειας και της πραότητας και της δικαιοσύνης· και θα σε οδηγήσει θαυμαστά η δεξιά σου. Τα βέλη σου είναι ακονισμένα, δυνατέ, λαοί θα πέσουν κάτω από εσένα, στην καρδιά των εχθρών του βασιλιά. Ο θρόνος σου, ω Θεέ, παραμένει στον αιώνα του αιώνα, ράβδος ευθύτητας είναι η ράβδος της βασιλείας σου.

«Τα βέλη σου», δηλαδή τα έργα σου, «είναι σαν ακονισμένα βέλη, Δυνατέ», που καταρρίπτουν την ορμή της κακοδοξίας, και «λαοί θα υποταχθούν κάτω από εσένα», αφού πιστέψουν και σε προσκυνήσουν. Έπειτα, και ο Πατέρας επιμαρτυρώντας τον Υιό ως Θεό, όπως ακριβώς έχει θεολογηθεί και από τον θείο Παύλο: «Ο θρόνος σου, ω Θεέ», λέει, «είναι εις τον αιώνα του αιώνος», εφόσον είσαι σύνεδρος και συναιώνιος με εμένα, «ράβδος ευθύτητος είναι η ράβδος της βασιλείας σου», υπονοώντας ως ράβδο είτε τον σταυρό είτε το αγνότατο έπαθλο της σαρκώσεως. «Αγάπησας τη δικαιοσύνη και μίσησες την ανομία· γι' αυτό σε έχρισε ο Θεός», ο Πατέρας σου, «με έλαιο αγαλλιάσεως περισσότερο από τους μετόχους σου». Διότι πολλοί χρίστηκαν για βασιλεία και ονομάστηκαν χριστοί, όμως εκτός από εσένα δεν υπάρχει άλλος (αληθινός) Χριστός. Διότι εκείνοι ήταν τύποι και προεικονίσεις εσένα, του αληθινού Χριστού, καθώς χρίονταν με υλικό χρίσμα· ενώ η δική σου ενανθρωπήσασα ουσία, αφού χρίστηκε με τη θεότητα, καταδεικνύει ότι είσαι αληθινός Χριστός και Θεός. «Σμύρνα και στακτή και κασσία πάνω στα ιμάτιά σου» θα χρίσουν κατά το πάθος σου, ως κολλητικά και αρωματικά είδη, ώστε η συκοφαντία και η υποψία περί κλοπής (του σώματός σου) να αποκαλυφθεί στους πιστούς ως ανοησία. «Από ελεφάντινα παλάτια, από τα οποία σε εύφραναν». Οι «βάρεις» είναι οι προμαχώνες των πύργων και των τειχών. Δεν γνωρίζουμε όμως αν αυτοί οι ελεφάντινοι πύργοι βρίσκονταν στα Ιεροσόλυμα ή στην Περσία, από την οποία προσήλθαν οι μάγοι και προσέφεραν δώρα στον νεογέννητο βασιλιά, σμύρνα μαζί με χρυσό και λίβανο. «