Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 45:12

Ο Κύριος των δυνάμεων είναι μαζί μας, αντιλήπτοράς μας είναι ο Θεός του Ιακώβ. Τη νίκη που επιτεύχθηκε κατά των νοητών εχθρών την αποδίδει στον ίδιο τον Κύριο. Εύστοχα δε γίνεται η αναφορά στον Ιακώβ, εξαιτίας της πάλης που συνήψε μαζί Του.

Ο Κύριος των δυνάμεων είναι μαζί μας, προστάτης μας είναι ο Θεός του Ιακώβ. Την ευχαριστία αναδιπλασιάζουν όσοι πίστεψαν στον Χριστό.

Τα πάντα, όμως, προέρχονται από τον Θεό. Αναλογίζονταν μάλιστα και αυτό που έχει γραφτεί στον Ποιμένα: «Πρώτα από όλα να πιστέψεις ότι ένας είναι ο Θεός, αυτός που έκτισε και καταρτισε τα πάντα, και τα δημιούργησε από το μη ον στο είναι». Αλλά οι επίσκοποι, επειδή αντιλήφθηκαν την πανουργία εκείνων και την κακοτεχνία της ασέβειάς τους, διατύπωσαν πιο ξεκάθαρα τη φράση «από τον Θεό», και έγραψαν ότι ο Υιός προέρχεται «από την ουσία του Θεού»· ώστε για τα μεν κτίσματα, επειδή δεν υπάρχουν από μόνα τους χωρίς αιτία αλλά έχουν αρχή δημιουργίας, να λέγεται ότι προέρχονται από τον Θεό· ο δε Υιός να αναγνωρίζεται ως ο μόνος ίδιος της ουσίας του Πατέρα· διότι αυτό είναι το χαρακτηριστικό γνώρισμα του μονογενούς και αληθινού Λόγου σε σχέση με τον Πατέρα. Και σχετικά με το ότι γράφτηκε η φράση «από την ουσία», αυτή ήταν η αιτία. Και πάλι, όταν οι επίσκοποι ρωτούσαν εκείνους που φαίνονταν να αποτελούν μειοψηφία, εάν ομολογούν ότι ο Υιός δεν είναι κτίσμα, αλλά δύναμη, η μόνη σοφία του Πατέρα, και εικόνα αιώνια, απαράλλακτη σε όλα σε σχέση με τον Πατέρα, και Θεός αληθινός, πιάστηκαν οι περί τον Ευσέβιο να ανταλλάσσουν νεύματα μεταξύ τους, υπονοώντας ότι αυτά μπορούν να αναφέρονται και σε εμάς· διότι και εμείς ονομαζόμαστε εικόνα και δόξα του Θεού, και για εμάς έχει λεχθεί: «Διότι εμείς που ζούμε, πάντοτε». Και οι δυνάμεις είναι πολλές: «Και εξήλθε όλη η δύναμη του Κυρίου από τη γη της Αιγύπτου». Αλλά και η κάμπια και η ακρίδα ονομάζεται μεγάλη δύναμη. Καθώς και το, «Ο Κύριος των δυνάμεων είναι μαζί μας, βοηθός μας ο Θεός του Ιακώβ».

Και σχετικά με τη συγγραφή της φράσης «εκ της ουσίας», αυτή ήταν η αφορμή. Όταν, πάλι, οι επίσκοποι ρωτούσαν αυτούς που θεωρούνταν λόγιοι, αν αποδέχονται ότι ο Υιός δεν είναι κτίσμα, αλλά δύναμη, η μοναδική σοφία του Πατρός, αιώνια εικόνα, απαράλλακτη σε όλα με τον Πατέρα, και αληθινός Θεός, έγιναν αντιληπτοί οι οπαδοί του Ευσεβίου να κάνουν νοήματα μεταξύ τους, εννοώντας: «Αυτά ισχύουν και για εμάς· διότι και εμείς ονομαζόμαστε "εικόνα και δόξα Θεού", και για εμάς έχει ειπωθεί: "διότι εμείς οι ζωντανοί πάντοτε", και υπάρχουν πολλές δυνάμεις: "και εξήλθε όλη η δύναμη του Κυρίου από τη γη της Αιγύπτου". Η κάμπια και η ακρίδα ονομάζονται "δύναμη μεγάλη", και "ο Κύριος των δυνάμεων είναι μαζί μας, βοηθός μας ο Θεός του Ιακώβ". Εξάλλου, το ότι είμαστε οικείοι του Θεού δεν το έχουμε απλώς έτσι, αλλά επειδή μας ονόμασε αδελφούς του. Αν, πάλι, ονομάζουν τον Υιό αληθινό Θεό, δεν μας ενοχλεί· διότι, από τη στιγμή που έγινε, είναι αληθινός». Αυτή ήταν η διεφθαρμένη αντίληψη των Αρειανών. Αλλά και εδώ οι επίσκοποι, αφού διαπίστωσαν τη δολιότητά τους, συγκέντρωσαν από τις Γραφές το απαύγασμα, την πηγή, τον ποταμό, και τον χαρακτήρα σε σχέση με την υπόσταση, καθώς και το «στο φως σου θα δούμε φως» και το «εγώ και ο Πατέρας είμαστε ένα», και τελικά έγραψαν πιο ξεκάθαρα και συνοπτικά ότι ο Υιός είναι ομοούσιος με τον Πατέρα· διότι όλα όσα προαναφέρθηκαν αυτήν τη σημασία έχουν.

Ο Κύριος των δυνάμεων είναι μαζί μας, υπερασπιστής μας ο Θεός του Ιακώβ. Όλοι σας ασπαζόμαστε εν Κυρίω λέγοντας: «Εγώ είμαι, μη φοβάστε». Κάποιος αδελφός, ακούγοντας αυτήν την απάντηση, ανέφερε στον ίδιο Γέροντα: Σε παρακαλώ, οφείλει λοιπόν κάποιος που έχει αυτήν την πεποίθηση να κατοικεί άφοβα ακόμη και σε τόπο ληστών;

Ο Κύριος των δυνάμεων είναι μαζί μας, αντιλήπτοράς μας είναι ο Θεός του Ιακώβ. Είδε τον ενανθρωπήσαντα Θεό, είδε τον Εμμανουήλ που γεννήθηκε από την αγία Παρθένο, το οποίο μεθερμηνεύεται «Μαζί μας είναι ο Θεός»· και για τον λόγο αυτόν αναφωνεί προφητικά: «Ο Κύριος των δυνάμεων είναι μαζί μας», δείχνοντας ότι αυτός είναι εκείνος που εμφανίστηκε στους αγίους προφήτες και τους πατριάρχες.

Αφού, λοιπόν, χάρισε την ειρήνη σε εκείνους που έως τότε ταράσσονταν από τους πολεμίους, τότε λέει: «Απαλλαγείτε από τους εχθρούς που σας περισπούν, ώστε με ησυχία να θεωρήσετε τους λόγους περί της αλήθειας». Γι' αυτό και ο Κύριος λέει: «Όποιος δεν αποτάσσεται όλα τα υπάρχοντά του, δεν μπορεί να είναι μαθητής μου». Πρέπει, λοιπόν, να απέχουμε από τα συζυγικά έργα, για να αφοσιωθούμε στην προσευχή· να απέχουμε από τις μέριμνες για τον πλούτο, από την επιθυμία για τούτη την ασήμαντη δόξα, από τις ηδονές της απόλαυσης, από τον φθόνο και από κάθε πονηρία προς τον πλησίον μας, ώστε, αφού γαληνεύσει η ψυχή μας και δεν ταράσσεται από κανένα πάθος, να γίνει η έλλαμψη του Θεού καθαρή και ανεπισκίαστη σαν μέσα σε κάποιο κάτοπτρο. «Θα υψωθώ ανάμεσα στα έθνη, θα υψωθώ στη γη». Με σαφήνεια τα λέει αυτά ο Κύριος για το δικό Του πάθος, όπως ακριβώς έχει γραφτεί στο Ευαγγέλιο: «Κι εγώ, όταν υψωθώ, θα τους ελκύσω όλους προς τον εαυτό μου». Και ότι, «όπως ο Μωυσής ύψωσε τον όφι στην έρημο, έτσι πρέπει να υψωθεί ο Υιός του ανθρώπου πάνω στη γη». Επειδή, λοιπόν, επρόκειτο να υψωθεί στον σταυρό υπέρ των εθνών και να καταδεχθεί την ύψωση υπέρ όλης της γης, γι' αυτό λέει: «Θα υψωθώ ανάμεσα στα έθνη, θα υψωθώ στη γη. Ο Κύριος των δυνάμεων είναι μαζί μας, βοηθός και υπερασπιστής μας ο Θεός του Ιακώβ».

Αν, όμως, παρεκκλίνει από το πρέπον, αποκτά αμέσως όψη αποκρουστική και δυσάρεστη. Αλλά δεν θα το πάθει αυτό, λέει, η Εκκλησία· διότι διασώζει το κάλλος της. Ως πρόσωπο δε της Εκκλησίας θα μπορούσαν να νοηθούν οι προεστώτες της, τους οποίους και ενισχύει εντόνως ώστε να μπορούν να στηρίζουν το κήρυγμα. <Ο Κύριος των δυνάμεων είναι μαζί μας, υπερασπιστής μας ο Θεός του Ιακώβ.> (A f. 258 b, E f. 84 b, I f. 249) Εάν, βέβαια, κάποιος επιθυμούσε να το ερμηνεύσει και με διαφορετικό τρόπο, δεν θα στερούνταν αγαθών νοημάτων. Διότι ο Κύριος των δυνάμεων βρέθηκε μαζί μας, όταν έγινε σαν κι εμάς, λαμβάνοντας μορφή δούλου και βρισκόμενος κατά το σχήμα ως άνθρωπος. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο και ονομάστηκε Εμμανουήλ, το οποίο μεταφράζεται, ο Θεός είναι μαζί μας.

«Ταράχθηκαν τα έθνη, έκλιναν οι βασιλείες· έδωσε τη φωνή του, σαλεύτηκε η γη». Εδώ παρουσιάζει τους ανθρώπους που κατοικούν τη γη να ταράσσονται, και τις επίγειες βασιλείες να εξοπλίζονται εναντίον της Εκκλησίας και να κηρύσσουν πόλεμο κατά του ευαγγελικού λόγου. Έπειτα, όπως ακριβώς στις μάχες, όταν επικρατεί η παράταξη των νικητών, το αντίπαλο στρατόπεδο ταράσσεται και τρέπεται σε φυγή· έτσι και τώρα, καθώς νικά ο ευαγγελικός λόγος, «ταράχθηκαν τα έθνη και έκλιναν οι βασιλείες», ή, «ανατράπηκαν οι βασιλείες», σύμφωνα με τον Σύμμαχο. Αλλά και με το να δώσει τη φωνή του, διαλύθηκε η γη. Διότι, όταν ο ευαγγελικός λόγος άρχισε πρόσφατα να διαδίδεται στη ζωή των ανθρώπων, τα έθνη, ξενιζόμενα και υπερασπιζόμενα την προγενέστερη δεισιδαιμονία τους, εξεγέρθηκαν· και οι βασιλιάδες τους επαναστάτησαν κατά της Εκκλησίας. Αλλά, επειδή ο Θεός ήταν η καταφυγή της, όλοι ανατράπηκαν, χωρίς ο Σωτήρας μας να κάνει τίποτε περισσότερο παρά να δώσει μόνο τη φωνή του. Διότι «έδωσε τη φωνή του, και αυτή [η γη] σαλευόταν». Ποια φωνή, όμως, άλλη από εκείνη που ακούστηκε μέσω του κηρύγματος των αποστόλων του; Εύλογα, λοιπόν, πάλι εμείς που προηγουμένως είπαμε: «Ο Θεός είναι η καταφυγή και η δύναμή μας», επαναλαμβάνουμε την ίδια ομολογία, λέγοντας ότι τα τόσα κατορθώματα δεν προήλθαν από τη δική μας δύναμη, αλλά ήταν μαζί μας ο Κύριος των δυνάμεων που τα ενεργούσε. Και Αυτός ήταν ο προστάτης μας, ο Θεός του Ιακώβ.

«Τόξον συντρίψει»: Ονομάζει όπλο την κυριαρχία του διαβόλου, και τόξο τον θάνατο, τα οποία και τα δύο κατήργησε ο Χριστός πάνω στον σταυρό. «Και θυρεούς»: Αυτούς που οικοδόμησε ως θυρεούς η αμαρτία, αυτούς τους κατέκαψε με το πυρ του Αγίου Πνεύματος. «Σχολάσατε»: Δηλαδή κάντε υπομονή, επιμείνετε στην πίστη και θα γνωρίσετε ότι δεν υπάρχει άλλος Θεός εκτός από εμένα. «Υψωθήσομαι»: Θα δοξαστώ, λέει ο Θεός, ανάμεσα στα έθνη· θα υψωθώ στη γη, δηλαδή πάνω στον σταυρό. «Κύριος των δυνάμεων»: Είναι ολοφάνερο ότι ο Θεός είναι προστάτης όλων των πιστών, εφόσον έχουν λάβει τον κλήρο τους στο όνομά Του.

Διότι αυτό σημαίνει το «Έκλιναν βασιλείες, έδωσε τη φωνή του ο Ύψιστος»· σαν να έλεγε κανείς, κυρίευσε τις πόλεις με μόνη τη φωνή. Βέβαια, η έκφραση είναι υλική και τα λεγόμενα διατυπώνονται με πιο ανθρώπινο τρόπο. Διότι ο Θεός δεν νικά με φωνή και κραυγή, αλλά μόνο με ένα νεύμα και με το θέλημά Του. Ωστόσο, για να ανυψώσει τον νου από τις πιο υλικές παραστάσεις, χρησιμοποίησε μια έκφραση ανώτερη από τις άλλες. Διότι, επειδή τον παρουσιάζει διαρκώς να εξοπλίζεται, θέλοντας να δείξει ότι όλα εκείνα έχουν ειπωθεί μεταφορικά, αλληγορικά και με συγκατάβαση (αφού ο Θεός δεν έχει ανάγκη από κανένα από αυτά), πρόσθεσε: «Έδωσε τη φωνή Του και σείστηκε η γη», δείχνοντας ότι δεν συγκλονίζει μόνο πόλεις, έθνη και χώρες, αλλά και αυτό το ίδιο το στοιχείο της φύσεως. Συνηθίζει, βέβαια, να ονομάζει «γη» και τα πλήθη των ανθρώπων, όπως όταν λέει: «Και όλη η γη είχε μία γλώσσα». Ο Κύριος των δυνάμεων είναι μαζί μας. Βοηθός μας είναι ο Θεός του Ιακώβ. Το δε εβραϊκό κείμενο, αντί του «των δυνάμεων», ανέφερε «Σαβαώθ». Πρόσεξε πώς ανάγει τον λόγο από τη γη στον ουρανό, στα άπειρα πλήθη των αγγέλων, στα έθνη των αρχαγγέλων, στις άνω δυνάμεις. Διότι, λέει, τι μου αναφέρεις στρατόπεδα, βαρβάρους και φθαρτούς ανθρώπους; Αναλογίσου την ισχύ Του από τη βασιλεία Του στους ουρανούς, από το πόσα στρατόπεδα αόρατων δυνάμεων έχει τεταγμένα υπό την εξουσία Του. Και πολύ ορθά τις ονόμασε «δυνάμεις», υποδεικνύοντας την ισχύ τους· πράγμα που λέει και αλλού: «Δυνατοί στην ισχύ, που εκτελούν τον λόγο Του».

Όχι μόνο στην Παλαιστίνη, ούτε μόνο στα Ιεροσόλυμα, αλλά και ανάμεσα σε εσάς, τα έθνη. Έτσι λοιπόν υψώνεται, κυριαρχώντας πάνω τους και επικρατώντας, επιτελώντας θαύματα στη Βαβυλώνα, θαύματα στην Αίγυπτο, θαύματα στην έρημο, θαύματα σε ολόκληρη την οικουμένη, ώστε από παντού να δέχονται τη διδασκαλία της γνώσεώς Του. Ο Κύριος των δυνάμεων είναι μαζί μας, προστάτης μας ο Θεός του Ιακώβ. Αυτός λοιπόν ο Θεός, ο παντού μέγας, ο παντού υψηλός, Αυτός στέκεται πάντοτε μαζί μας. Τίποτα λοιπόν να μη φοβάστε και να μην ταράζεστε, εφόσον έχετε έναν τέτοιο ακαταμάχητο Δεσπότη· στον οποίο ανήκει κάθε τιμή και δόξα, μαζί με τον άναρχο Πατέρα και το ζωοποιό Του Πνεύμα, τώρα και πάντοτε, και στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

«Ελάτε» τα έθνη «δείτε τα έργα του» σαρκωθέντος «Θεού, τα θαυμαστά σημεία που έκανε πάνω στη γη». «Θα συντρίψει τόξο και θα θρυμματίσει όπλο» που κινείται εναντίον της εκκλησίας του «και τις ασπίδες» των μιαρών εικονομάχων «θα κατακάψει μέσα στη φωτιά. Σταματήστε» την ασέβεια «και μάθετε ότι εγώ είμαι ο Θεός» που έγινε και άνθρωπος για εμάς. Εσείς δε, πείτε με ευσέβεια: «Ο Κύριος των δυνάμεων είναι μαζί μας, υπερασπιστής μας είναι ο Θεός του Ιακώβ». Και εγώ «θα υψωθώ πάνω στη γη», δηλαδή, θα γίνω γνωστός και θα δοξαστώ και θα δοξάσω «εκείνους που με πίστη και πόθο» και με αγαθά έργα «με μεγαλύνουν».