Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 45:2

Ο Θεός μας είναι καταφύγιο και δύναμη. Αυτά τα λέγει εξαιτίας των διωγμών που εγέρθηκαν εναντίον τους από τους νοητούς και τους αισθητούς εχθρούς. Γι' αυτό δεν θα φοβηθούμε όταν ταράσσεται η γη. Επειδή έχουμε εσένα, λέγει, βοηθό, θα καταφρονήσουμε κάθε ταραχή που εγείρεται εναντίον μας. Διότι ολόκληρη η γη ταρασσόταν στο ξεκίνημα του κηρύγματος, καθώς εκείνοι που παρέμεναν στην απιστία εξεγείρονταν εναντίον εκείνων που πίστευαν στο κήρυγμα.

Και να μετατοπίζονται όρη στις καρδιές των θαλασσών. Ως καρδιές των θαλασσών, λέει, εννοεί τις αβύσσους· και ως όρη τις αντίπαλες δυνάμεις. Επειδή λοιπόν οι δαίμονες επρόκειτο να εκβληθούν στην άβυσσο, προκάλεσαν πόλεμο εναντίον τους. Αλλά δεν θα φοβηθούμε τέτοιους, λένε. [Βοηθός στις θλίψεις. Επειδή σε έχουμε, λέει, βοηθό, θα περιφρονήσουμε κάθε ταραχή που εγείρεται εναντίον μας.

Απόκριση Βαρσανουφίου: Γνωρίζουμε ότι όσοι ασθενούν έχουν πάντοτε ανάγκη τον ιατρό και τα φάρμακά του, και όσοι κλυδωνίζονται από την τρικυμία προστρέχουν αδιαλείπτως στο λιμάνι μήπως τους προλάβει το ναυάγιο. Γι' αυτόν τον λόγο αναφωνεί και ο Προφήτης λέγοντας: «Κύριε, έγινες για εμάς καταφυγή από γενεά σε γενεά.» Και πάλι: «Ο Θεός είναι η καταφυγή και η δύναμή μας, βοηθός στις μεγάλες θλίψεις που μας βρήκαν.» Εάν λοιπόν είναι η καταφυγή μας, ας θυμηθούμε ότι λέει: «Επικαλέσου με την ημέρα της θλίψης σου, και θα σε γλιτώσω και θα με δοξάσεις.» Ας μάθουμε λοιπόν ότι, όσο διαρκεί η ημέρα της θλίψης, πρέπει να επικαλούμαστε αδιαλείπτως τον ελεήμονα Θεό. Επικαλούμενοι δε το όνομα του Θεού, ας μην υπερηφανευτούμε στον λογισμό μας. Διότι, εάν κάποιος δεν είναι άφρων, δεν υπερηφανεύεται όταν υπερασπίζεται από κάποιον άλλον. Εμείς, λοιπόν, που έχουμε ανάγκη τον Θεό, ας μην υπερηφανευόμαστε στον λογισμό μας, αλλά ας επικαλούμαστε το όνομά Του για βοήθεια εναντίον των εχθρών. Και εάν δεν παραφρονούμε, δεν πρέπει να επαιρόμαστε στον λογισμό. Διότι Τον επικαλούμαστε επειδή Τον έχουμε ανάγκη, και προσφεύγουμε σε Αυτόν επειδή βρισκόμαστε σε θλίψη. Με όλα αυτά μαθαίνουμε ότι το να προφέρουμε αδιαλείπτως το όνομα του Θεού είναι φάρμακο που εξαλείφει όχι μόνο όλα τα πάθη, αλλά και την ίδια την πράξη.

Όταν δε προχωρήσεις στα επιμέρους ρητά του ψαλμού, θα διδαχθείς το κρυμμένο νόημα των λόγων· και ότι δεν ανήκει στον οποιονδήποτε να εμβαθύνει στα θεία μυστήρια, παρά μόνο σε εκείνον που δύναται να γίνει εναρμόνιο όργανο της θείας επαγγελίας, ώστε αντί για ψαλτήρι να κινείται η ψυχή του από το Άγιο Πνεύμα που ενεργεί μέσα της. «Ο Θεός ημών καταφυγή και δύναμις, βοηθός εν θλίψεσι ταις ευρούσαις ημάς σφόδρα». Κάθε άνθρωπος έχει ανάγκη από πολλή βοήθεια, εξαιτίας της ασθένειας που έχει εκ φύσεως, καθώς του συμβαίνουν πολλά θλιβερά και επώδυνα. Αναζητώντας, λοιπόν, την καταφυγή από όλες τις περιστάσεις, σαν να δραπετεύει σε κάποιον άσυλο τόπο, ή σαν να καταφεύγει σε κάποια απόκρημνη κορυφή περιβλημένη με ισχυρό τείχος εξαιτίας της επιδρομής των εχθρών· έτσι καταφεύγει και στον Θεό, θεωρώντας ότι η παραμονή κοντά Του αποτελεί τη μόνη ανάπαυση. Το ότι βεβαίως η καταφυγή πρέπει να αναζητείται στον Θεό είναι ομολογημένο από όλους, όμως ο εχθρός προκάλεσε πολλή πλάνη και σύγχυση σχετικά με την εκλογή εκείνου που σώζει. Διότι, ενώ επιβουλεύεται ως εχθρός, εξαπατά και πάλι εκείνους που έπεσαν θύματα της επιβουλής του, πείθοντάς τους να καταφύγουν στον ίδιο ως προστάτη, με αποτέλεσμα το κακό γι' αυτούς να καθίσταται διπλό: είτε συλλαμβάνονται με τη βία, είτε καταστρέφονται εξαιτίας της απάτης. Γι' αυτόν τον λόγο, οι άπιστοι καταφεύγουν στους δαίμονες και στα είδωλα, έχοντας στερηθεί τη γνώση του όντως Θεού εξαιτίας της σύγχυσης που τους προκάλεσε ο διάβολος.

Επικατάρατος είναι ο άνθρωπος που εναποθέτει την ελπίδα του σε άνθρωπο, ή σε κάτι από τα ανθρώπινα. Ο Θεός, λοιπόν, είναι για εμάς καταφυγή και δύναμη. Για εκείνον που μπορεί να λέει: «Όλα τα μπορώ δια του Χριστού που με ενδυναμώνει», ο Θεός είναι δύναμη. Είναι ίδιον πολλών βέβαια να λένε: «Ο Θεός μας είναι καταφυγή»· και το: «Κύριε, έγινες καταφυγή σε εμάς»· το να το πουν όμως με την ίδια εσωτερική διάθεση με τον Προφήτη, είναι γνώρισμα πάρα πολύ λίγων. Διότι λίγοι είναι εκείνοι που δεν θαυμάζουν τα ανθρώπινα, αλλά είναι ολοκληρωτικά εξαρτημένοι από τον Θεό, και αναπνέουν Εκείνον, και έχουν σε Αυτόν κάθε ελπίδα και πεποίθηση.

Σαν να πρόκειται για έμψυχα όντα διαμόρφωσε τον λόγο του ο Προφήτης λέγοντας: «Στις θλίψεις που μας βρήκαν υπερβολικά». Διότι, όπως ακριβώς τα έμψυχα όντα, μας καταλαμβάνουν, κατεργαζόμενες υπομονή, και μέσω της υπομονής δοκιμή, και μέσω της δοκιμής ελπίδα. Γι' αυτό και ο Απόστολος λέει: «Μέσα από πολλές θλίψεις πρέπει να εισέλθουμε στη βασιλεία του Θεού»· και, «Πολλές είναι οι θλίψεις των δικαίων». Αλλά εκείνος που με γενναιότητα και αταραξία υπέμεινε τον πειρασμό της θλίψης θα πει ότι: «Σε όλα αυτά υπερνικούμε μέσω εκείνου που μας αγάπησε». Και τόσο πολύ απέχει από το να απελπίζεται και να δειλιάζει στις θλίψεις, ώστε την υπερβολή των δεινών την καθιστά αφορμή καυχήσεως, λέγοντας ότι: «Και όχι μόνο αυτό, αλλά και καυχόμαστε στις θλίψεις».

Γι' αυτό δεν θα φοβηθούμε όταν ταράσσεται η γη, και μετατοπίζονται τα όρη στα βάθη των θαλασσών. Ο Προφήτης επιδεικνύει μεγάλη τη σταθερότητα της πεποιθήσεώς του στον Χριστό, διότι, έστω και αν τα πάντα γίνουν άνω-κάτω, έστω και αν η γη ανατρέπεται ταρασσόμενη, έστω και αν τα όρη, εγκαταλείποντας τη φυσική τους έδρα, μετατοπίζονται στα μέσα της θάλασσας: «Δεν θα φοβηθούμε», επειδή έχουμε τον Θεό καταφυγή και δύναμη και βοηθό στις θλίψεις που μας βρήκαν σε μεγάλο βαθμό. Τίνος η καρδιά είναι τόσο ατρόμητη, τίνος οι λογισμοί είναι τόσο ατάραχοι, ώστε σε μια τόσο μεγάλη σύγχυση να είναι προσηλωμένος με τη διάνοια στον Θεό, και εξαιτίας της ελπίδας του σε Αυτόν, να μην τρομάζει με τίποτα από όσα συμβαίνουν; Εμείς, αντίθετα, ούτε την οργή ενός ανθρώπου δεν υπομένουμε· ή, αν μας επιτεθεί ένας σκύλος ή κάποιο άλλο θηρίο, δεν αποβλέπουμε προς τον Θεό, τον βοηθό μας στις θλίψεις, αλλά, κατατρομαγμένοι, στρεφόμαστε στους εαυτούς μας. «Ήχησαν και ταράχθηκαν τα ύδατά τους». Ανέφερε την ταραχή της γης και τη μετάθεση των ορέων· κάνει λόγο και για τον σάλο και την ανατροπή της θάλασσας, όταν τα όρη καταπίπτουν μέσα στα πελάγη. «Ήχησαν και ταράχθηκαν τα ύδατά τους»· των θαλασσών δηλαδή. Ακόμη μεγαλύτερη δε ταραχή στα ύδατα προκαλούν τα ίδια τα όρη, τα οποία, καθώς δεν είναι σταθερά θεμελιωμένα στη θάλασσα, με τον δικό τους σάλο προξενούν μεγάλο κλυδωνισμό στα ύδατα.

Και όπως λέει ο μακάριος ψαλμωδός: «Ο Θεός μας είναι καταφύγιο και δύναμη, βοηθός στις θλίψεις που μας βρήκαν υπερβολικά». <Άνοιξε, Λίβανε, τις πύλες σου και ας καταφάει η φωτιά τους κέδρους σου. Ας ολολύξει το πεύκο, διότι έπεσε ο κέδρος, επειδή μεγάλως ταλαιπωρήθηκαν οι μεγιστάνες· ολολύξτε βελανιδιές της Βασανίτιδος, διότι καταστράφηκε το πυκνό δάσος.> Μετατοπίζει λοιπόν σε μιαν άλλη πορεία νοημάτων τη σημασία των λεγομένων. Αφού δε έκανε πολύ καλά και επαρκώς την αφήγηση σχετικά με την κλήση των εθνών στον Χριστό μέσω της πίστεως, προαναγγέλλει σαφώς τη μελλοντική απειθεία του Ισραήλ σε Αυτόν, προφανώς κατά τον καιρό της ενανθρωπήσεως, και ότι εξαιτίας αυτού του λόγου πρέπει να κατακαεί και ο ίδιος ο ναός και μάλιστα και τα Ιεροσόλυμα, και επιπλέον να αλωθούν και αυτές οι πόλεις του Ισραήλ και να καταστραφούν μαζί με τους κατοίκους τους. Αυτά δε πραγματοποιήθηκαν από τα χέρια των Ρωμαίων, με στρατηγούς τότε τον Ουεσπασιανό και τον Τίτο. Και είναι περιττό, καθώς φαίνεται, να διηγούμαστε με λεπτομέρειες το καθένα από όσα συνέβησαν στις πόλεις ή στους δήμους των Ιουδαίων, εξαιτίας της ασεβούς συμπεριφοράς τους προς τον Χριστό· καθώς είναι δυνατόν σε όσους το επιθυμούν να προσφύγουν στα συγγράμματα του Ιωσήπου, ώστε να μάθουν με σαφήνεια και λεπτομέρεια όσα θα ήθελαν.

Στο τέλος, για τους υιούς Κορέ, για τα κρυφά, Ψαλμός 45ος. Ο Θεός μας είναι καταφύγιο και δύναμη, βοηθός στις θλίψεις που μας βρήκαν τόσο σφοδρά. Γι' αυτό δεν θα φοβηθούμε όταν ταράσσεται η γη και όταν μετατοπίζονται τα βουνά στις καρδιές των θαλασσών.

Αλλά, ενώ αυτά ταράσσονται και συγχέονται, οι υιοί της Εκκλησίας και οι προεστώτες της λένε: Δεν θα φοβηθούμε. Ιδιοποιούνται δε τον Θεό λέγοντας: Ο Θεός ημών, σε αντιδιαστολή προς τους εσφαλμένα ονομαζόμενους θεούς μεταξύ των εθνών.

«Ταράχθηκαν τα έθνη, έκλιναν οι βασιλείες· έδωσε τη φωνή του, σαλεύτηκε η γη». Εδώ παρουσιάζει τους ανθρώπους που κατοικούν τη γη να ταράσσονται, και τις επίγειες βασιλείες να εξοπλίζονται εναντίον της Εκκλησίας και να κηρύσσουν πόλεμο κατά του ευαγγελικού λόγου. Έπειτα, όπως ακριβώς στις μάχες, όταν επικρατεί η παράταξη των νικητών, το αντίπαλο στρατόπεδο ταράσσεται και τρέπεται σε φυγή· έτσι και τώρα, καθώς νικά ο ευαγγελικός λόγος, «ταράχθηκαν τα έθνη και έκλιναν οι βασιλείες», ή, «ανατράπηκαν οι βασιλείες», σύμφωνα με τον Σύμμαχο. Αλλά και με το να δώσει τη φωνή του, διαλύθηκε η γη. Διότι, όταν ο ευαγγελικός λόγος άρχισε πρόσφατα να διαδίδεται στη ζωή των ανθρώπων, τα έθνη, ξενιζόμενα και υπερασπιζόμενα την προγενέστερη δεισιδαιμονία τους, εξεγέρθηκαν· και οι βασιλιάδες τους επαναστάτησαν κατά της Εκκλησίας. Αλλά, επειδή ο Θεός ήταν η καταφυγή της, όλοι ανατράπηκαν, χωρίς ο Σωτήρας μας να κάνει τίποτε περισσότερο παρά να δώσει μόνο τη φωνή του. Διότι «έδωσε τη φωνή του, και αυτή [η γη] σαλευόταν». Ποια φωνή, όμως, άλλη από εκείνη που ακούστηκε μέσω του κηρύγματος των αποστόλων του; Εύλογα, λοιπόν, πάλι εμείς που προηγουμένως είπαμε: «Ο Θεός είναι η καταφυγή και η δύναμή μας», επαναλαμβάνουμε την ίδια ομολογία, λέγοντας ότι τα τόσα κατορθώματα δεν προήλθαν από τη δική μας δύναμη, αλλά ήταν μαζί μας ο Κύριος των δυνάμεων που τα ενεργούσε. Και Αυτός ήταν ο προστάτης μας, ο Θεός του Ιακώβ.

Ο Θεός ημών: Ο λόγος αφορά τον λαό που προέρχεται από τα έθνη· διότι αυτοί κατέφυγαν προς τον Θεό από την αιχμαλωσία των σκληρών εχθρών, των δαιμόνων. Βοηθός: Επειδή ο Θεός, ασκώντας τον λαό των Εβραίων στην ευσέβεια, τους καθοδηγούσε μέσα από πολλές θλίψεις. Δια τούτο: Διότι είχαν ελπίδα τότε οι πατέρες τους· επειδή γνώριζαν ότι ο Θεός τους υπερασπίζεται, ακόμη και όταν ολόκληρη η γη ταρασσόταν εναντίον τους. Και μετατίθεσθαι: Διότι το όρος Κάρμηλος, αφού αποσπάστηκε (εξαναγκάστηκε) από τη δύση, μεταφέρθηκε στην ανατολή διαμέσου της θάλασσας, δείχνοντας τότε μακροθυμία προς τον λαό, και λέει: Όπως μετέθεσα αυτό, έτσι θα οδηγήσω και την αιχμαλωσία του λαού μου. Ήχησαν: Της θάλασσας, προφανώς καθώς τα όρη προεξείχαν (έτρεχαν) μέσα από αυτήν. Αναφέρει δε και τα ύδατα του βαπτίσματος, τα οποία ταράσσονται από τη ρυπή (ορμή) του Αγίου Πνεύματος. Εταράχθησαν: Όταν το όρος Θαβώρ μετέβαινε (μετέβαλλε) [από την Ιουδαία] προς την έρημο, πράγμα που αποτελούσε τύπο του μελλοντικού πιστού λαού που επρόκειτο να αναδειχθεί.

Στον ΜΕ΄ Ψαλμό. Εις το τέλος, υπέρ των υιών Κορέ, υπέρ των κρυφίων. Άλλος: Στον νικοποιό των υιών Κορέ. Άλλος: Άσμα υπέρ των νεοτήτων. Ο Θεός μας είναι καταφυγή και δύναμη, βοηθός στις θλίψεις που μας έχουν βρει σφοδρά. Άλλος: Που βρίσκεται μέσα σε θλίψεις. Γι' αυτό δεν θα φοβηθούμε όταν ταράζεται η γη και μετατοπίζονται τα βουνά στις καρδιές των θαλασσών.

Και ορθώς είπε: «Ο Θεός είναι καταφυγή και δύναμή μας», δείχνοντας ότι άλλοτε νικούμε φεύγοντας και άλλοτε παραμένοντας σταθεροί και πολεμώντας. Διότι πρέπει να κάνουμε και τα δύο, και να ερχόμαστε σε άμεση αναμέτρηση και να υποχωρούμε. Αυτό έκανε και ο Παύλος, άλλοτε υποχωρώντας και άλλοτε επεμβαίνοντας δυναμικά απέναντι σε όσους εναντιώνονταν στον λόγο της αληθείας. Αυτό έκανε και ο Χριστός διδάσκοντάς μας· αυτό πρέπει να κάνουμε και εμείς, και να γνωρίζουμε με ακρίβεια την καταλληλότητα των περιστάσεων, και αφενός να προσευχόμαστε να μην εισέλθουμε σε πειρασμό, σύμφωνα με εκείνο το ευαγγελικό λόγιο· όταν όμως ο πειρασμός έλθει, να μην δειλιάζουμε, αλλά να στεκόμαστε γενναία. «Βοηθός στις θλίψεις που μας βρήκαν σφοδρά». Αυτό που πολλές φορές έχω πει, το λέω και τώρα: Δεν εμποδίζει τις θλίψεις να έλθουν, αλλά όταν αυτές παρουσιαστούν, παραστέκεται δίπλα μας, καθιστώντας μας χρήσιμους και δοκιμασμένους.

Το δε «σφόδρα» πρέπει να συνδεθεί με το «βοηθός». Διότι δεν βοηθά τυχαία, αλλά με υπεραφθονία, παρέχοντας την παρηγοριά από τη συμπαράστασή Του μεγαλύτερη από την οδύνη των θλίψεων. Διότι δεν μας παρέχει τόση βοήθεια όση απαιτεί η φύση των δεινών, αλλά πολύ περισσότερη. Γι' αυτό δεν θα φοβηθούμε, λέει, όταν ταράσσεται η γη.

Εγώ σου λέγω σε ποιον να καταφύγεις. Ο μακάριος Δαβίδ υπέδειξε σε ποιον πρέπει να καταφύγουμε, λέγοντας: Ο Θεός μας είναι καταφυγή και δύναμη. Αυτό υπέδειξε και ο Ιωάννης, ο μεγαλύτερος όλων των προφητών, λέγοντας: Ιδού ο αμνός του Θεού, ο οποίος αίρει την αμαρτία του κόσμου.

Ψαλμός 45. Στο τέλος, υπέρ των κρυφίων στους υιούς Κορέ, ψαλμός του Δαβίδ. «Ο Θεός είναι το καταφύγιο και η δύναμή μας, βοηθός στις θλίψεις που μας βρήκαν σε μεγάλο βαθμό». Δηλαδή, σε εσένα καταφεύγοντας, λαμβάνω σθένος και βοήθεια, όταν θλίβομαι από τους τυράννους δημίους. «Γι' αυτό δεν θα φοβηθούμε όταν ταράσσεται η γη και μετατοπίζονται βουνά στα βάθη των θαλασσών», ακόμη κι αν συμβεί ποτέ οποιουδήποτε μεγέθους κλονισμός. «Ήχησαν και ταράχτηκαν τα νερά των βουνών, ταράχτηκαν τα βουνά από την κραταιότητά του», αισθητώς μεν κατά την ημέρα του σεισμού από εκείνον που «επιβλέπει και κάνει τη γη να τρέμει», και νοητώς τους αλαζόνες βασιλείς και τυράννους. «Τα ορμητικά νερά του ποταμού ευφραίνουν την πόλη του Θεού», δηλαδή η άφθονη σαν ποτάμι χάρη του Αγίου Πνεύματος ευφραίνει την εκκλησία του Θεού. «Ο Ύψιστος αγίασε το σκήνωμά του», την άχραντη Θεοτόκο. «Ο Θεός βρίσκεται στο μέσο της και δεν θα σαλευτεί», δηλαδή δεν θα σαλευτούν τα σήμαντρα της παρθενίας, αλλά «θα τη βοηθήσει ο Θεός πολύ πρωί» δια του φωτός του Αγίου Πνεύματος και της δυνάμεως του Υψίστου Πατρός. «Ταράχτηκαν τα έθνη», σαν τα πολλά νερά από τους θείους ίππους, τα βασίλεια των Περσών υποκλίθηκαν για να προσκυνήσουν τον αληθινό βασιλιά των πάντων που γεννήθηκε από την Παρθένο. «Έδωσε τη φωνή του ο Ύψιστος» όταν ανέβηκε στον σταυρό και «σαλεύτηκε η γη». «Ο Κύριος των δυνάμεων είναι μαζί μας», ως άνθρωπος για εμάς, «αντιλήπτοράς μας είναι ο Θεός του Ιακώβ».

Όταν όμως κρατήθηκα από τον βράχο, όπως ειπώθηκε, με κυρίευσε πάλι ένας άλλος φόβος. Διότι σκεφτόμουν ότι, ακόμη και αν ελευθερωθώ από τον βράχο, πάλι θα γκρεμιστώ κάτω, επειδή δεν έχω απολύτως κανένα πιάσιμο ή πάτημα. Αλλά και αυτόν τον φόβο αμέσως τον αφαίρεσε από την καρδιά μου η χάρη που με πρόφθασε, και αντικαθιστώντας τον με θάρρος και αγαλλίαση, άρχισα να λέω: «Ο Θεός είναι καταφυγή και δύναμή μας, βοηθός στις θλίψεις που μας βρήκαν σφοδρά».

Αν και βέβαια στην περίπτωση των ορατών εχθρών η επίθεση γίνεται σε συγκεκριμένο χρόνο, και η είδησή της που φτάνει από μακριά δίνει την ευχέρεια σε όσους το επιθυμούν να διαφύγουν προς κάθε κατεύθυνση, για τους αόρατους όμως εχθρούς δεν μπορεί να ειπωθεί το ίδιο, διότι και τη νύχτα και την ημέρα και κάθε ώρα είναι αδέσμευτοι να μας κατατρέχουν, ώστε σχεδόν, για να το πούμε έτσι, δεν μας αφήνουν ούτε να αναπνεύσουμε. Επομένως, εδώ χρειάζεται περισσότερος φόβος και μεγαλύτερη επαγρύπνηση για να μην αιχμαλωτιστούμε, αλλά να αποφύγουμε τις ψυχοφθόρες επιδρομές τους. Και πού να καταφύγουμε; Στον Θεό προφανώς. «Διότι ο Θεός μας», λέει, «είναι καταφυγή και δύναμη, βοηθός στις θλίψεις που μας έχουν βρει σφοδρά». Και: «Άγγελος Κυρίου θα στρατοπεδεύσει γύρω από εκείνους που τον φοβούνται, και θα τους γλιτώσει». Και: «Εκείνοι που έχουν την πεποίθησή τους στον Κύριο είναι σαν το όρος Σιών· δεν θα κλονιστεί ποτέ εκείνος που κατοικεί στην Ιερουσαλήμ». Άρα, εάν έχουμε τον φόβο του Θεού και την πεποίθηση σε Αυτόν, δεν θα φοβηθούμε μπροστά στους εχθρούς μας. Ας προσέξουμε όμως και τούτο: ότι ένα καταφύγιο δεν θα μπορούσε ποτέ να κυριευθεί, παρά μόνο από την έλλειψη άρτου και ύδατος.

Επιστολή του ιδίου προς τον σεβαστό Ιωάννη, τον γυναικάδελφο του βασιλιά. Ποιος θα μου έδινε άραγε τόση άνεση χρόνου για λόγους, πανσέβαστε προστάτη μου, όση είναι η επιθυμία μου, ώστε να προσαρμόσω τον λόγο μου στη δόξα του κατορθώματός σου; Και ποιος θα μου συγκροτούσε χορό ρητόρων, ώστε, αφού γίνω κορυφαίος τους, όπως ήμουν κάποτε, και έπειτα δίνοντάς τους το έναυσμα, να ολοκληρώσω μαζί τους τη λογική χορεία; Διότι εσύ αναδείχθηκες βοηθός στις μεγάλες θλίψεις που μας βρήκαν, από Εκείνον που σου απέστειλε βοήθεια από το άγιο κατοικητήριό Του και σε υπερασπίστηκε. Εσύ συνέτριψες τα κεφάλια των δρακόντων πάνω στο νερό· εσύ συνέθλασες το κεφάλι του δράκοντα, έστω κι αν τώρα σπαρταρά με την ουρά του και νομίζουν όσοι δεν κρίνουν ορθά πως παραμένει ζωντανός. Εμείς πάντως, έχοντας επανακτήσει τη ζωή από εσένα που έλαβες τη δύναμη να πατάς πάνω σε όλη τη δύναμη του εχθρού, περιγελάμε εκείνον που καυχήθηκε υπέρμετρα και είπε: με το χέρι μου θα κυριεύσω την οικουμένη, θα εξαλείψω τη θάλασσα και θα τους εξολοθρεύσω όλους σαν εγκαταλελειμμένα αυγά.

21. Και κάποτε, με σεισμό και δυνατό κλονισμό ταρακουνούσαν το ησυχαστήριό του, ενώ εκείνος προσευχόταν μέσα, ώστε να φαίνεται ότι πρόκειται να καταρρεύσει αμέσως. Αυτός όμως αντέτασσε εναντίον τους τον ψαλμό που λέει: Ο Θεός είναι η καταφυγή και η δύναμή μας, βοηθός στις θλίψεις που μας έχουν βρει υπερβολικά· γι' αυτό δεν θα φοβηθούμε όταν ταράσσεται η γη και μετακινούνται τα βουνά στα βάθη των θαλασσών, και τα εξής.

Κάποτε προσπαθούσαν να συγκλονίσουν και το ασκητήριό του, εκφοβίζοντάς τον ότι επρόκειτο να πέσει πάνω του. Αυτός όμως μελετούσε εναντίον τους τον ψαλμό: «Ο Θεός είναι για μας καταφυγή και δύναμη, βοηθός ισχυρότατος στις θλίψεις που μας βρίσκουν. Γι' αυτό δεν θα φοβηθούμε όταν ταράσσεται η γη και μετακινούνται τα βουνά στα βάθη των θαλασσών». Και άλλοτε πάλι, ενώ καθόταν να εργαστεί, ήρθε άλλος δαίμονας να τον πειράξει· και παίρνοντας τη μορφή πετεινού έκραξε στο πρόσωπό του. Άλλη φορά πάλι ήρθαν και έφεραν στη μέση ένα φύλλο δέντρου· και αφού στάθηκαν ολόγυρα το έδεναν με χοντρότατα σχοινιά σαν να έσερναν κάποια μεγάλη πέτρα, φωνάζοντας ο ένας στον άλλον, με σκοπό, από τη χαλάρωση της καρδιάς, να γελάσει και έτσι να τον κυριεύσουν. Αυτός όμως, βλέποντάς τα, αναστέναζε εναντίον τους. Και επειδή δεν τους έδινε καμία σημασία, αναχώρησαν. Κάποτε που καθόταν να φάει, έρχονταν με μορφές γυμνών γυναικών για να καθίσουν μαζί του και να συνδειπνήσουν. Και καθώς εκείνος έκλεινε τα μάτια της διανοίας του, εξαφανίζονταν οι εχθροί χωρίς να καταφέρουν τίποτα εναντίον του. Διότι ο Κύριος τον διαφύλασσε, Εκείνος που λέει σε όλους τους ευθείς: «Μη φοβάσαι, διότι εγώ είμαι μαζί σου». Και σε πολλά άλλα επίσης πειραζόταν ακόμα πιο σκληρά, ώστε χτυπήθηκε και στο σώμα και πονούσε φανερά από το βράδυ μέχρι το πρωί, χωρίς να έχει από πουθενά άλλη παρηγοριά, παρά μόνο τη μνήμη του Θεού που παιδαγωγεί.

Έπειτα, μετά από λίγες ημέρες, επτά από αυτούς στάθηκαν πάλι στο κελί του και έδιναν την εντύπωση ότι το συντάρασσαν με μεγάλο θόρυβο και το ξερίζωναν από τα ίδια του τα θεμέλια. Ο Παχώμιος όμως, στεκόμενος όρθιος, προσευχόταν λέγοντας: «Ο Θεός είναι καταφύγιο και δύναμή μας, βοηθός στις μεγάλες θλίψεις που μας βρίσκουν. Γι' αυτό δεν θα φοβηθούμε όταν ταράσσεται η γη και μετακινούνται τα βουνά στις καρδιές των θαλασσών». Και ενώ εκείνος τα έψαλλε αυτά, εκείνοι έφυγαν άνανδρα. Αλλά και έτσι, ενώ απομάκρυνε τον εχθρό, δεν μπορούσε να ησυχάσει. Διότι, αφού ο εχθρός πήρε φτερά πουλιού (καθώς είναι έτοιμος να μεταμορφώνεται), όταν ο Παχώμιος κοιμήθηκε λίγο μετά την προσευχή και έπειτα επιχείρησε να υφάνει έναν σάκο, στάθηκε δίπλα του, έκραζε δυνατά και κουνώντας συνεχώς τα φτερά του τον χτυπούσε. Αλλά εκείνος, μη αγνοώντας ποιος ήταν, κάνοντάς του το σημείο του σταυρού, τον έκανε να φύγει με οιμωγές. Έπειτα, βλέποντας τη διαρκή περίσκεψη και αυτοκυριαρχία του, προσπάθησε να τον κάνει να γελάσει. Και δένοντας ένα φύλλο δέντρου, έδινε την εντύπωση πως μαζί με πολλούς άλλους το τραβούσε με πολλές φωνές και αγωνία. Όταν ο Παχώμιος τους είδε μέσα από το παράθυρο, είπε: «Πραγματικά, στα αλήθεια, είστε αδύναμοι και ανίσχυροι. διότι αυτό αποτελεί αψευδή μαρτυρία». Μόλις εκείνος τα είπε αυτά, αυτοί έφυγαν σαν να τους έδιωχναν με μαστίγιο.

18. Βλέποντας δε το γενναίο και ατρόμητο φρόνημα του ανδρός, συγκεντρώνονται πάλι εναντίον του με πολλή ταραχή· και πιάνοντας το οίκημα, δημιουργούσαν την ψευδαίσθηση ότι το σείουν, ώστε να νομίζει ο άγιος ότι ο τόπος σαλεύεται συθέμελα. Αυτός όμως, παραμένοντας ατάραχος, έκρουε πάλι την πνευματική χορδή και έψαλλε μεγαλόφωνα λέγοντας: «Ο Θεός είναι η καταφυγή και η δύναμή μας, βοηθός στις θλίψεις που μας βρήκαν σφόδρα· γι' αυτό δεν θα φοβηθούμε όταν ταράσσεται η γη.» Μόλις δε είπε αυτά, ξαφνικά έγινε πολλή ησυχία· και αυτοί εξαφανίστηκαν σαν καπνός. Και μετά από λίγο, όπως ακριβώς οι σκύλοι όταν διώκονται υποχωρούν και πάλι αναιδώς επιτίθενται, έτσι και ο πονηρός, όταν ο μακάριος μετά την προσευχή κάθισε να εργαστεί, πήρε τη μορφή ενός παμμεγέθους πετεινού και φώναζε δυνατά μπροστά του, βγάζοντας συνεχείς και άγριες φωνές, ενώ ταυτόχρονα πετούσε πάνω του και τον χτυπούσε σκληρά με τα νύχια του.