Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 45:3

Ο Θεός μας είναι καταφύγιο και δύναμη. Αυτά τα λέγει εξαιτίας των διωγμών που εγέρθηκαν εναντίον τους από τους νοητούς και τους αισθητούς εχθρούς. Γι' αυτό δεν θα φοβηθούμε όταν ταράσσεται η γη. Επειδή έχουμε εσένα, λέγει, βοηθό, θα καταφρονήσουμε κάθε ταραχή που εγείρεται εναντίον μας. Διότι ολόκληρη η γη ταρασσόταν στο ξεκίνημα του κηρύγματος, καθώς εκείνοι που παρέμεναν στην απιστία εξεγείρονταν εναντίον εκείνων που πίστευαν στο κήρυγμα.

Και να μετατοπίζονται όρη στις καρδιές των θαλασσών. Ως καρδιές των θαλασσών, λέει, εννοεί τις αβύσσους· και ως όρη τις αντίπαλες δυνάμεις. Επειδή λοιπόν οι δαίμονες επρόκειτο να εκβληθούν στην άβυσσο, προκάλεσαν πόλεμο εναντίον τους. Αλλά δεν θα φοβηθούμε τέτοιους, λένε. [Βοηθός στις θλίψεις. Επειδή σε έχουμε, λέει, βοηθό, θα περιφρονήσουμε κάθε ταραχή που εγείρεται εναντίον μας.

Γι' αυτό δεν θα φοβηθούμε όταν ταράσσεται η γη, και μετατοπίζονται τα όρη στα βάθη των θαλασσών. Ο Προφήτης επιδεικνύει μεγάλη τη σταθερότητα της πεποιθήσεώς του στον Χριστό, διότι, έστω και αν τα πάντα γίνουν άνω-κάτω, έστω και αν η γη ανατρέπεται ταρασσόμενη, έστω και αν τα όρη, εγκαταλείποντας τη φυσική τους έδρα, μετατοπίζονται στα μέσα της θάλασσας: «Δεν θα φοβηθούμε», επειδή έχουμε τον Θεό καταφυγή και δύναμη και βοηθό στις θλίψεις που μας βρήκαν σε μεγάλο βαθμό. Τίνος η καρδιά είναι τόσο ατρόμητη, τίνος οι λογισμοί είναι τόσο ατάραχοι, ώστε σε μια τόσο μεγάλη σύγχυση να είναι προσηλωμένος με τη διάνοια στον Θεό, και εξαιτίας της ελπίδας του σε Αυτόν, να μην τρομάζει με τίποτα από όσα συμβαίνουν; Εμείς, αντίθετα, ούτε την οργή ενός ανθρώπου δεν υπομένουμε· ή, αν μας επιτεθεί ένας σκύλος ή κάποιο άλλο θηρίο, δεν αποβλέπουμε προς τον Θεό, τον βοηθό μας στις θλίψεις, αλλά, κατατρομαγμένοι, στρεφόμαστε στους εαυτούς μας. «Ήχησαν και ταράχθηκαν τα ύδατά τους». Ανέφερε την ταραχή της γης και τη μετάθεση των ορέων· κάνει λόγο και για τον σάλο και την ανατροπή της θάλασσας, όταν τα όρη καταπίπτουν μέσα στα πελάγη. «Ήχησαν και ταράχθηκαν τα ύδατά τους»· των θαλασσών δηλαδή. Ακόμη μεγαλύτερη δε ταραχή στα ύδατα προκαλούν τα ίδια τα όρη, τα οποία, καθώς δεν είναι σταθερά θεμελιωμένα στη θάλασσα, με τον δικό τους σάλο προξενούν μεγάλο κλυδωνισμό στα ύδατα.

ΨΑΛΜΟΣ ΜΕ΄. «Γι' αυτό δεν θα φοβηθούμε όταν ταράσσεται η γη.» (K f. 91, I f. 246. Κυρίλλου και Βασιλείου.) Ακόμη κι αν, λέει, ολόκληρη η γη ταραχθεί εναντίον μας, δηλαδή αυτοί που κατοικούν σε αυτήν, ακόμη κι αν αποκτήσουν τόση δύναμη εκείνοι που θέλουν να ξεσηκώσουν τη δική τους κακία ενάντια στα κηρύγματά μας, ώστε να μπορούν και βουνά να μετακινήσουν, και να τα ρίξουν στη θάλασσα, σε εμάς όμως θα είναι αρκετή για βοήθεια η παντοδύναμη δεξιά, η οποία θέτει τέρμα σε κάθε ταραχή για όσους έχουν αφιερωθεί στον Θεό· και η οποία εξομαλύνει τα ανηφορικά, και μετατρέπει τα δυσχερή σε εύκολα, και καθιστά βατό το ύψωμα που έχει υψωθεί, και ταπεινώνει την οφρύ των υπερηφάνων. «Ήχησαν και ταράχτηκαν τα νερά τους, ταράχτηκαν τα βουνά από την κραταιότητά του.» (B f. 175, I f. 246 b) Ως νερά δε που ηχούν και ταράσσονται θα νοήσεις το πλήθος των εθνών· διότι έτσι συνηθίζει η θεόπνευστη Γραφή να τα ονομάζει· διότι έτσι κάπου λέει και για τη Νινευή, ότι η Νινευή είναι σαν κολυμβήθρα νερού τα νερά της.» Είπε δε και κάποιος άλλος από τους αγίους προφήτες: «Αυτά λέει ο Κύριος που εξουσιάζει πολλά νερά», αντί για τα έθνη. Διότι ο Χριστός βασίλευσε σε όλα τα έθνη.—(E f. 84 b, i f. 246 b. Κυρίλλου και Βασιλείου) Αλλά «και τα βουνά, λέει, ταράχτηκαν από την κραταιότητά του.» Βουνά ονομάζει εκείνους που είναι ίσως οι πιο επιφανείς στον κόσμο, και οι οποίοι υπερηφανεύονται για κενές δόξες [άλλ. χειρ. για κενή δόξα].

Στο τέλος, για τους υιούς Κορέ, για τα κρυφά, Ψαλμός 45ος. Ο Θεός μας είναι καταφύγιο και δύναμη, βοηθός στις θλίψεις που μας βρήκαν τόσο σφοδρά. Γι' αυτό δεν θα φοβηθούμε όταν ταράσσεται η γη και όταν μετατοπίζονται τα βουνά στις καρδιές των θαλασσών.

Αλλά, ενώ αυτά ταράσσονται και συγχέονται, οι υιοί της Εκκλησίας και οι προεστώτες της λένε: Δεν θα φοβηθούμε. Ιδιοποιούνται δε τον Θεό λέγοντας: Ο Θεός ημών, σε αντιδιαστολή προς τους εσφαλμένα ονομαζόμενους θεούς μεταξύ των εθνών.

Και αν μεν ταράσσονταν μόνο οι άνθρωποι, θα αρκούσε να πει: «Δεν θα φοβηθούμε όταν ταράζεται η γη»· επειδή όμως και αόρατες δυνάμεις και πονηροί δαίμονες υπέστησαν κλονισμό και σάλο εξαιτίας του σωτήριου λόγου, εύλογα και για αυτούς, ως όντα κρυφά που διαφεύγουν από τα μάτια των άλλων, μιλούσε υπαινικτικά λέγοντας: «και να μετατοπίζονται όρη στην καρδιά των θαλασσών».

Το πώς μετατίθενται τα όρη στην καρδιά των θαλασσών, θα μπορούσες να το μάθεις από το κατά Λουκάν Ευαγγέλιο, όπου αναφέρεται ότι οι δαίμονες παρακαλούσαν τον Σωτήρα να μην τους διατάξει να απέλθουν στην άβυσσο. Και την άβυσσο συνηθίζει η Γραφή να την ονομάζει θάλασσες, όπως αναφέρεται στον Ιώβ: «Ήλθες επί της θαλάσσης και στα ίχνη της αβύσσου περπάτησες». Γι' αυτήν την άβυσσο δίδασκε και ο Μωυσής στην κοσμοποιία, λέγοντας: «Και σκότος υπήρχε πάνω από την άβυσσο». Αλλά, ενώ συμβαίνουν αυτά, «Εμείς», λέει, «δεν θα φοβηθούμε, έστω κι αν ηχούν και ταράσσονται τα νερά τους, και σείονται τα όρη κατά τον δοξασμό του», σύμφωνα με τον Σύμμαχο. Και δοξασμός του Σωτήρα ήταν η αύξηση της Εκκλησίας και ο πολλαπλασιασμός εκείνων που πίστευαν σε Αυτόν, καθώς και η ανατροπή της πολυθεϊστικής πλάνης.

Η δορκάδα συμβολίζει την οξυδέρκεια Εκείνου που επιβλέπει τα πάντα· διότι λένε ότι αυτό το ζώο, επειδή βλέπει (δέρκεται) με εξαιρετική οξύτητα, πήρε το όνομά του από αυτήν ακριβώς την ενέργεια. Και βεβαίως το «δέρκεσθαι» ταυτίζεται με το «θεᾶσθαι». Επομένως, Αυτός που εφορεύει και επιβλέπει τα πάντα, επειδή «θεάται» τα πάντα, ονομάζεται Θεός των πάντων. Επειδή, λοιπόν, ο Θεός φανερώθηκε με σάρκα, Εκείνος που εμφανίστηκε στη ζωή για την καθαίρεση των αντίπαλων δυνάμεων, για τον λόγο αυτό, παρομοιάζεται μεν με δορκάδα Εκείνος που επέβλεψε από τους ουρανούς επί της γης, με νεβρό (ελαφάκι) δε Εκείνος που διασχίζει με άλματα τα όρη και τους λόφους, δηλαδή Εκείνος που καταπατά και καταλύει τα πονηρά υψώματα της κακίας των δαιμόνων. Διότι «όρη» ονομάζει εκείνα που ταράσσονται από την κραταιότητά Του, όπως λέει ο Δαβίδ, τα οποία μετατοπίζονται στην καρδιά των θαλασσών και καταβυθίζονται στον συγγενικό τόπο της αβύσσου, για τα οποία είπε ο Κύριος στους μαθητές ότι: «Εάν έχετε πίστη σαν κόκκο σιναπιού, θα πείτε στο όρος τούτο (υποδεικνύοντας με τον λόγο Του εκείνο το πονηρό δαιμόνιο του σεληνιασμού): Σήκω και ρίξου στη θάλασσα». Επειδή λοιπόν χαρακτηριστικό γνώρισμα της φύσης των νεβρών είναι το να εξολοθρεύουν τα θηρία και να αποδιώκουν το γένος των φιδιών με την αναπνοή τους και την ιδιότητα του δέρματός τους, για τον λόγο αυτό, Εκείνος που εφορεύει τα πάντα παρομοιάστηκε αφενός με δορκάδα, αφετέρου με νεβρό ελαφιών ως Εκείνος που καταπατά και εξολοθρεύει την αντίθετη ενέργεια, την οποία η αλληγορική σημασία ονόμασε όρη και λόφους.

Ο Θεός ημών: Ο λόγος αφορά τον λαό που προέρχεται από τα έθνη· διότι αυτοί κατέφυγαν προς τον Θεό από την αιχμαλωσία των σκληρών εχθρών, των δαιμόνων. Βοηθός: Επειδή ο Θεός, ασκώντας τον λαό των Εβραίων στην ευσέβεια, τους καθοδηγούσε μέσα από πολλές θλίψεις. Δια τούτο: Διότι είχαν ελπίδα τότε οι πατέρες τους· επειδή γνώριζαν ότι ο Θεός τους υπερασπίζεται, ακόμη και όταν ολόκληρη η γη ταρασσόταν εναντίον τους. Και μετατίθεσθαι: Διότι το όρος Κάρμηλος, αφού αποσπάστηκε (εξαναγκάστηκε) από τη δύση, μεταφέρθηκε στην ανατολή διαμέσου της θάλασσας, δείχνοντας τότε μακροθυμία προς τον λαό, και λέει: Όπως μετέθεσα αυτό, έτσι θα οδηγήσω και την αιχμαλωσία του λαού μου. Ήχησαν: Της θάλασσας, προφανώς καθώς τα όρη προεξείχαν (έτρεχαν) μέσα από αυτήν. Αναφέρει δε και τα ύδατα του βαπτίσματος, τα οποία ταράσσονται από τη ρυπή (ορμή) του Αγίου Πνεύματος. Εταράχθησαν: Όταν το όρος Θαβώρ μετέβαινε (μετέβαλλε) [από την Ιουδαία] προς την έρημο, πράγμα που αποτελούσε τύπο του μελλοντικού πιστού λαού που επρόκειτο να αναδειχθεί.

Δεν ανακράζει για εσένα ο προφήτης λέγοντας: «Εάν ανοίξεις τον ουρανό, τρόμος θα καταλάβει τα όρη από την παρουσία σου, και θα λιώσουν σαν το κερί μπροστά στη φωτιά;» Δεν λέει ο Δαβίδ, διηγούμενος τα έργα της δυνάμεώς σου: «Δεν θα φοβηθούμε όταν ταράσσεται η γη και μετατοπίζονται τα όρη στις καρδιές των θαλασσών;»

Στον ΜΕ΄ Ψαλμό. Εις το τέλος, υπέρ των υιών Κορέ, υπέρ των κρυφίων. Άλλος: Στον νικοποιό των υιών Κορέ. Άλλος: Άσμα υπέρ των νεοτήτων. Ο Θεός μας είναι καταφυγή και δύναμη, βοηθός στις θλίψεις που μας έχουν βρει σφοδρά. Άλλος: Που βρίσκεται μέσα σε θλίψεις. Γι' αυτό δεν θα φοβηθούμε όταν ταράζεται η γη και μετατοπίζονται τα βουνά στις καρδιές των θαλασσών.

Το δε «σφόδρα» πρέπει να συνδεθεί με το «βοηθός». Διότι δεν βοηθά τυχαία, αλλά με υπεραφθονία, παρέχοντας την παρηγοριά από τη συμπαράστασή Του μεγαλύτερη από την οδύνη των θλίψεων. Διότι δεν μας παρέχει τόση βοήθεια όση απαιτεί η φύση των δεινών, αλλά πολύ περισσότερη. Γι' αυτό δεν θα φοβηθούμε, λέει, όταν ταράσσεται η γη.

Και κράζοντας με φωνή μεγάλη λέει: «Λάζαρε, έλα έξω»· και βγήκε δεμένος με τα σάβανα. Άραγε λοιπόν, αυτός που μεταθέτει βουνά στις καρδιές των θαλασσών, δεν μπορούσε με έναν λόγο να κινήσει τον λίθο; Αυτός που συνέτριψε τα κέντρα του θανάτου, αυτός που τσάκισε τις πύλες του Άδη, δεν μπορούσε να διαρρήξει και τα σάβανα; Και τους λέει: «Λύστε τον». Γιατί; Για να τους ελέγξουν, εάν το αρνηθούν, τα ίδια τους τα χέρια και τα μάτια· γι' αυτό είπε: «Λύστε τον». Και στον γάμο το ίδιο έπραξε, διότι τους είπε: «Γεμίστε τις υδρίες με νερό»· και γέμισαν τις υδρίες, και μετέτρεψε το νερό σε οίνο. Γι' αυτό, λοιπόν, από παντού εξασφαλιζόταν απέναντί τους (αφαιρώντας κάθε περιθώριο αμφισβήτησης)· διότι οι Ιουδαίοι στάθηκαν πάντοτε αγνώμονες και αναίσχυντοι. Θέλετε να μάθετε πόσα τους πρόσφερε ο Θεός, και εκείνοι αποδείχθηκαν αμνήμονες; Μάθετε· αλλά συγκεντρώστε την προσοχή σας σε εμένα, σας παρακαλώ, προσέξτε τα λεγόμενα· διότι επιθυμώ να σας δείξω ότι από την αρχή οι Ιουδαίοι ήταν αγνώμονες: Εβδομήντα πέντε ψυχές κατέβηκαν στην Αίγυπτο, και έγιναν εξακόσιες χιλιάδες. Πέθανε ο Ιωσήφ, και αναδείχθηκε άλλος βασιλιάς για αυτούς, ο οποίος δεν θυμόταν τον Ιωσήφ· και καταπίεζε σφόδρα τους υιούς του Ισραήλ.

Και τον αφαίρεσαν. Και ο Ιησούς, φωνάζοντας με μεγάλη φωνή, είπε: «Λάζαρε, έλα έξω». Και βγήκε έξω δεμένος με τα σάβανα. Άραγε, λοιπόν, αυτός που μετακινεί βουνά στα βάθη των θαλασσών, δεν μπορούσε με έναν λόγο να κυλήσει τον λίθο; Αυτός που συνέτριψε τα κεντριά του θανάτου, αυτός που συνέθλιψε τις πύλες του Άδη, δεν μπορούσε να διαρρήξει και τα δεσμά των ενδυμάτων; Αλλά τους λέει: «Λύστε τον».

Ψαλμός 45. Στο τέλος, υπέρ των κρυφίων στους υιούς Κορέ, ψαλμός του Δαβίδ. «Ο Θεός είναι το καταφύγιο και η δύναμή μας, βοηθός στις θλίψεις που μας βρήκαν σε μεγάλο βαθμό». Δηλαδή, σε εσένα καταφεύγοντας, λαμβάνω σθένος και βοήθεια, όταν θλίβομαι από τους τυράννους δημίους. «Γι' αυτό δεν θα φοβηθούμε όταν ταράσσεται η γη και μετατοπίζονται βουνά στα βάθη των θαλασσών», ακόμη κι αν συμβεί ποτέ οποιουδήποτε μεγέθους κλονισμός. «Ήχησαν και ταράχτηκαν τα νερά των βουνών, ταράχτηκαν τα βουνά από την κραταιότητά του», αισθητώς μεν κατά την ημέρα του σεισμού από εκείνον που «επιβλέπει και κάνει τη γη να τρέμει», και νοητώς τους αλαζόνες βασιλείς και τυράννους. «Τα ορμητικά νερά του ποταμού ευφραίνουν την πόλη του Θεού», δηλαδή η άφθονη σαν ποτάμι χάρη του Αγίου Πνεύματος ευφραίνει την εκκλησία του Θεού. «Ο Ύψιστος αγίασε το σκήνωμά του», την άχραντη Θεοτόκο. «Ο Θεός βρίσκεται στο μέσο της και δεν θα σαλευτεί», δηλαδή δεν θα σαλευτούν τα σήμαντρα της παρθενίας, αλλά «θα τη βοηθήσει ο Θεός πολύ πρωί» δια του φωτός του Αγίου Πνεύματος και της δυνάμεως του Υψίστου Πατρός. «Ταράχτηκαν τα έθνη», σαν τα πολλά νερά από τους θείους ίππους, τα βασίλεια των Περσών υποκλίθηκαν για να προσκυνήσουν τον αληθινό βασιλιά των πάντων που γεννήθηκε από την Παρθένο. «Έδωσε τη φωνή του ο Ύψιστος» όταν ανέβηκε στον σταυρό και «σαλεύτηκε η γη». «Ο Κύριος των δυνάμεων είναι μαζί μας», ως άνθρωπος για εμάς, «αντιλήπτοράς μας είναι ο Θεός του Ιακώβ».

Ήταν δε και η απόκτηση εύκολη· διότι όποιο έγγραφο και αν παρουσίαζε κανείς στον βασιλιά, αμέσως το υπέγραφε, έστω κι αν η διατύπωσή του ήταν γεμάτη σολοικισμούς, κι ας ζητούσε ο αιτών να πλεύσει στην ξηρά και να οργώσει τη θάλασσα, ή να μεταφερθούν τα βουνά στις καρδιές των θαλασσών, ή ακόμα, όπως θέλει ο μύθος, να τοποθετηθεί ο Άθως πάνω στον Όλυμπο.

Συμπνίγονταν τα πλήθη των άλογων ζώων, ενώ ταυτόχρονα με αυτά χάνονταν και οι λογικοί άνθρωποι· οι κοιλάδες διαρρηγνύονταν και τα βουνά διαλύονταν, βυθιζόμενα στο απέραντο· η άβυσσος ηχούσε, η βοή των βροντών αντηχούσε, και οι αστραπές εκτόξευαν σφοδρά σπινθήρες· καταβυθίστηκαν βουνά στα βάθη των θαλασσών, καθώς η οικουμένη κατακλυζόταν, με σφοδρούς ανέμους να πνέουν ορμητικά.

Αλλά όπου υπάρχει ο Θεός και η αλήθεια του Θεού, εκεί τα ανθρώπινα είναι αδύναμα· διότι τίποτα απολύτως δεν θα μπορούσε να κλονίσει αυτόν που έχει τόσο σταθερή πίστη, ακόμη και αν ταράζεται η γη, ακόμη και αν μετατοπίζονται τα όρη στα βάθη των θαλασσών, όπως ψάλλει ο άγιος Δαβίδ. Γι' αυτό, αποβάλλοντας κάθε δισταγμό, ας τρέχουμε με υπομονή τον αγώνα που βρίσκεται μπροστά μας, έχοντας το βλέμμα μας στραμμένο στον αρχηγό και τελειωτή της πίστεώς μας, τον Ιησού· ο οποίος είθε να δώσει δύναμη και στερέωση σε εμάς, ώστε να υπομείνουμε τα παθήματα για χάρη του μέχρι αίματος, δηλαδή μέχρι θανάτου, και μακάριος είναι εκείνος που θα πιστέψει ότι θα υπάρξει εκπλήρωση σε όσα έχουν ειπωθεί από αυτόν. Ο χρόνος δεν μου επιτρέπει να μακρηγορώ σε κάτι άλλο, παρά προσθέτω τούτο, το να προσκολλάσαι περισσότερο στον Θεό με θερμή δέηση, ώστε να γίνω εγώ, ο ανάξιος εξαιτίας των αμαρτιών μου, μέτοχος της ίδιας μερίδας με εσένα και με όσους είναι σαν κι εσένα.

Σε επισκέπτομαι μέσω αυτής της επιστολής και ρωτώ πώς είσαι εν Κυρίω, ω πνευματική αδελφή, αν εμμένεις στην καλή ομολογία του Χριστού, αν τηρείς την παρακαταθήκη της πίστεως ασφαλή δια του Αγίου Πνεύματος, αν δυναμώνεις στον Θεό, χωρίς να πτοείσαι από τους ασεβείς. Εύγε, εύγε· είθε να στηριχθείς ακόμη περισσότερο και τόσο πολύ, ώστε να ψάλλεις μαζί με τον άγιο Δαβίδ: δεν θα φοβηθώ όταν θα ταράσσεται η γη και θα μετατοπίζονται τα όρη στα βάθη των θαλασσών. Διότι αυτός που έχει πραγματικά σταθερή πίστη είναι εντελώς αμετακίνητος από την αγάπη του Χριστού, από την οποία ούτε θλίψη, ούτε στενοχώρια, ούτε πείνα, ούτε διωγμός, ούτε κίνδυνος, ούτε μάχαιρα μπορεί να τον χωρίσει. Με αυτή την πεποίθηση τελειώθηκαν όλοι οι άγιοι, μακάρι να βρίσκεται σε αυτήν και η δική σου τιμιότητα· διότι δεν είσαι υποδεέστερη της Θέκλας, της Φεβρωνίας και του μακάριου χορού που τις περιβάλλει. Είσαι κόρη του Θεού, νύμφη του Χριστού όπως κι εκείνες, για τον Οποίο και τώρα το μαρτύριο είναι όπως και τότε.

Είναι λοιπόν φοβερό και πάρα πολύ δύσκολο, μαζί με την απώλεια του μέλλοντος αιώνος, να μετέχουμε και στη λύπη και την οδύνη εδώ. Αλλά, ως σοφοί, ας πολιτευθούμε σοφά και ως αγνοί ας ζήσουμε με παρθενία, ώστε να γίνουμε πιο δυνατοί και πιο ισχυροί απέναντι στους εξωτερικούς πειρασμούς. Διότι, η ψυχή που έχει τη δική της προστασία και παραμένει απόρθητη από την επίθεση των παθών, δεν θα πτοηθεί από φωτιά, ξίφος και θηρία. Δεν θα φοβηθεί βασιλιάδες, άρχοντες και δυνάστες, ούτε θλίψη, στενοχώρια και διωγμούς, ούτε μικρό ούτε μεγάλο, αλλά θα είναι έτοιμη να πει: «Δεν θα φοβηθώ, ακόμη και αν ταραχθεί η γη και μετακινηθούν βουνά στην καρδιά των θαλασσών». Αν όμως βρίσκεται σε άλλη κατάσταση, φρίττει και βυθίζεται, έχοντας ήδη πληγεί από τους εσωτερικούς επιβούλους. Ας φυλαχθούμε λοιπόν από τους εσωτερικούς, και δεν θα φοβηθούμε τους εξωτερικούς, και σε αυτά ας μας στηρίξει το κραταιό χέρι του Θεού, ο Κύριος των δυνάμεων, με την ευχή του πατέρα μου και πατέρα σας, διότι σε Αυτόν πρέπει κάθε δόξα, τιμή και προσκύνηση, νυν και αεί και στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Νομίζω πως είναι πιο ανεκτό να παραδοθεί κανείς στα θηρία παρά στα ολέθρια πάθη· διότι εκεί μεν χάνεται το σώμα, ενώ εδώ καταστρέφεται και η ψυχή και το σώμα. Αλλά δεν συμβαίνει το ίδιο με τον ενάρετο, ο οποίος, όντας ελεύθερος από την αμαρτία —και το λέω αυτό όχι μόνο ως προς την ηδονή, αλλά και ως προς κάθε άλλο πάθος— χαίρεται και ευφραίνεται, βασιλεύει μέσω της δικαιοσύνης, είναι ατρόμητος και στη στεριά και στη θάλασσα. Διότι έχει ένοικο τον Θεό, προς τον οποίο και αναβοά για όσα συμβαίνουν: «Δεν θα φοβηθώ κακά, διότι εσύ είσαι μαζί μου». «Δεν θα φοβηθώ από μυριάδες λαού που με περικυκλώνουν και μου επιτίθενται». «Δεν θα φοβηθώ όταν ταράζεται η γη και όταν μετατοπίζονται τα όρη στα βάθη των θαλασσών». Αυτή είναι η αγαθή ζωή. Αυτή είναι η μακάρια βιοτή, την οποία και ασπαστήκαμε, αδελφοί, με το έλεος του Θεού, με την οποία καταπιανόμαστε, και προς την οποία ας σπεύσουμε να προχωρήσουμε ακόμη περισσότερο, ταπεινωνόμενοι σε όλα από ευλάβεια, εξασκώντας κάθε υπακοή, περιβαλλόμενοι ως ένδυμα κάθε ταπεινοφροσύνη, αποκτώντας για τον εαυτό μας κάθε καθαρότητα ψυχής, βλέποντας μπροστά στο πρόσωπό μας και τον θάνατο να ενεργεί.

21. Και κάποτε, με σεισμό και δυνατό κλονισμό ταρακουνούσαν το ησυχαστήριό του, ενώ εκείνος προσευχόταν μέσα, ώστε να φαίνεται ότι πρόκειται να καταρρεύσει αμέσως. Αυτός όμως αντέτασσε εναντίον τους τον ψαλμό που λέει: Ο Θεός είναι η καταφυγή και η δύναμή μας, βοηθός στις θλίψεις που μας έχουν βρει υπερβολικά· γι' αυτό δεν θα φοβηθούμε όταν ταράσσεται η γη και μετακινούνται τα βουνά στα βάθη των θαλασσών, και τα εξής.

Κάποτε προσπαθούσαν να συγκλονίσουν και το ασκητήριό του, εκφοβίζοντάς τον ότι επρόκειτο να πέσει πάνω του. Αυτός όμως μελετούσε εναντίον τους τον ψαλμό: «Ο Θεός είναι για μας καταφυγή και δύναμη, βοηθός ισχυρότατος στις θλίψεις που μας βρίσκουν. Γι' αυτό δεν θα φοβηθούμε όταν ταράσσεται η γη και μετακινούνται τα βουνά στα βάθη των θαλασσών». Και άλλοτε πάλι, ενώ καθόταν να εργαστεί, ήρθε άλλος δαίμονας να τον πειράξει· και παίρνοντας τη μορφή πετεινού έκραξε στο πρόσωπό του. Άλλη φορά πάλι ήρθαν και έφεραν στη μέση ένα φύλλο δέντρου· και αφού στάθηκαν ολόγυρα το έδεναν με χοντρότατα σχοινιά σαν να έσερναν κάποια μεγάλη πέτρα, φωνάζοντας ο ένας στον άλλον, με σκοπό, από τη χαλάρωση της καρδιάς, να γελάσει και έτσι να τον κυριεύσουν. Αυτός όμως, βλέποντάς τα, αναστέναζε εναντίον τους. Και επειδή δεν τους έδινε καμία σημασία, αναχώρησαν. Κάποτε που καθόταν να φάει, έρχονταν με μορφές γυμνών γυναικών για να καθίσουν μαζί του και να συνδειπνήσουν. Και καθώς εκείνος έκλεινε τα μάτια της διανοίας του, εξαφανίζονταν οι εχθροί χωρίς να καταφέρουν τίποτα εναντίον του. Διότι ο Κύριος τον διαφύλασσε, Εκείνος που λέει σε όλους τους ευθείς: «Μη φοβάσαι, διότι εγώ είμαι μαζί σου». Και σε πολλά άλλα επίσης πειραζόταν ακόμα πιο σκληρά, ώστε χτυπήθηκε και στο σώμα και πονούσε φανερά από το βράδυ μέχρι το πρωί, χωρίς να έχει από πουθενά άλλη παρηγοριά, παρά μόνο τη μνήμη του Θεού που παιδαγωγεί.

Έπειτα, μετά από λίγες ημέρες, επτά από αυτούς στάθηκαν πάλι στο κελί του και έδιναν την εντύπωση ότι το συντάρασσαν με μεγάλο θόρυβο και το ξερίζωναν από τα ίδια του τα θεμέλια. Ο Παχώμιος όμως, στεκόμενος όρθιος, προσευχόταν λέγοντας: «Ο Θεός είναι καταφύγιο και δύναμή μας, βοηθός στις μεγάλες θλίψεις που μας βρίσκουν. Γι' αυτό δεν θα φοβηθούμε όταν ταράσσεται η γη και μετακινούνται τα βουνά στις καρδιές των θαλασσών». Και ενώ εκείνος τα έψαλλε αυτά, εκείνοι έφυγαν άνανδρα. Αλλά και έτσι, ενώ απομάκρυνε τον εχθρό, δεν μπορούσε να ησυχάσει. Διότι, αφού ο εχθρός πήρε φτερά πουλιού (καθώς είναι έτοιμος να μεταμορφώνεται), όταν ο Παχώμιος κοιμήθηκε λίγο μετά την προσευχή και έπειτα επιχείρησε να υφάνει έναν σάκο, στάθηκε δίπλα του, έκραζε δυνατά και κουνώντας συνεχώς τα φτερά του τον χτυπούσε. Αλλά εκείνος, μη αγνοώντας ποιος ήταν, κάνοντάς του το σημείο του σταυρού, τον έκανε να φύγει με οιμωγές. Έπειτα, βλέποντας τη διαρκή περίσκεψη και αυτοκυριαρχία του, προσπάθησε να τον κάνει να γελάσει. Και δένοντας ένα φύλλο δέντρου, έδινε την εντύπωση πως μαζί με πολλούς άλλους το τραβούσε με πολλές φωνές και αγωνία. Όταν ο Παχώμιος τους είδε μέσα από το παράθυρο, είπε: «Πραγματικά, στα αλήθεια, είστε αδύναμοι και ανίσχυροι. διότι αυτό αποτελεί αψευδή μαρτυρία». Μόλις εκείνος τα είπε αυτά, αυτοί έφυγαν σαν να τους έδιωχναν με μαστίγιο.

18. Βλέποντας δε το γενναίο και ατρόμητο φρόνημα του ανδρός, συγκεντρώνονται πάλι εναντίον του με πολλή ταραχή· και πιάνοντας το οίκημα, δημιουργούσαν την ψευδαίσθηση ότι το σείουν, ώστε να νομίζει ο άγιος ότι ο τόπος σαλεύεται συθέμελα. Αυτός όμως, παραμένοντας ατάραχος, έκρουε πάλι την πνευματική χορδή και έψαλλε μεγαλόφωνα λέγοντας: «Ο Θεός είναι η καταφυγή και η δύναμή μας, βοηθός στις θλίψεις που μας βρήκαν σφόδρα· γι' αυτό δεν θα φοβηθούμε όταν ταράσσεται η γη.» Μόλις δε είπε αυτά, ξαφνικά έγινε πολλή ησυχία· και αυτοί εξαφανίστηκαν σαν καπνός. Και μετά από λίγο, όπως ακριβώς οι σκύλοι όταν διώκονται υποχωρούν και πάλι αναιδώς επιτίθενται, έτσι και ο πονηρός, όταν ο μακάριος μετά την προσευχή κάθισε να εργαστεί, πήρε τη μορφή ενός παμμεγέθους πετεινού και φώναζε δυνατά μπροστά του, βγάζοντας συνεχείς και άγριες φωνές, ενώ ταυτόχρονα πετούσε πάνω του και τον χτυπούσε σκληρά με τα νύχια του.