Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 45:8

Ο Κύριος των δυνάμεων είναι μαζί μας, αντιλήπτοράς μας είναι ο Θεός του Ιακώβ. Τη νίκη που επιτεύχθηκε κατά των νοητών εχθρών την αποδίδει στον ίδιο τον Κύριο. Εύστοχα δε γίνεται η αναφορά στον Ιακώβ, εξαιτίας της πάλης που συνήψε μαζί Του.

Ο Κύριος των δυνάμεων είναι μαζί μας, προστάτης μας είναι ο Θεός του Ιακώβ. Την ευχαριστία αναδιπλασιάζουν όσοι πίστεψαν στον Χριστό.

Τα πάντα, όμως, προέρχονται από τον Θεό. Αναλογίζονταν μάλιστα και αυτό που έχει γραφτεί στον Ποιμένα: «Πρώτα από όλα να πιστέψεις ότι ένας είναι ο Θεός, αυτός που έκτισε και καταρτισε τα πάντα, και τα δημιούργησε από το μη ον στο είναι». Αλλά οι επίσκοποι, επειδή αντιλήφθηκαν την πανουργία εκείνων και την κακοτεχνία της ασέβειάς τους, διατύπωσαν πιο ξεκάθαρα τη φράση «από τον Θεό», και έγραψαν ότι ο Υιός προέρχεται «από την ουσία του Θεού»· ώστε για τα μεν κτίσματα, επειδή δεν υπάρχουν από μόνα τους χωρίς αιτία αλλά έχουν αρχή δημιουργίας, να λέγεται ότι προέρχονται από τον Θεό· ο δε Υιός να αναγνωρίζεται ως ο μόνος ίδιος της ουσίας του Πατέρα· διότι αυτό είναι το χαρακτηριστικό γνώρισμα του μονογενούς και αληθινού Λόγου σε σχέση με τον Πατέρα. Και σχετικά με το ότι γράφτηκε η φράση «από την ουσία», αυτή ήταν η αιτία. Και πάλι, όταν οι επίσκοποι ρωτούσαν εκείνους που φαίνονταν να αποτελούν μειοψηφία, εάν ομολογούν ότι ο Υιός δεν είναι κτίσμα, αλλά δύναμη, η μόνη σοφία του Πατέρα, και εικόνα αιώνια, απαράλλακτη σε όλα σε σχέση με τον Πατέρα, και Θεός αληθινός, πιάστηκαν οι περί τον Ευσέβιο να ανταλλάσσουν νεύματα μεταξύ τους, υπονοώντας ότι αυτά μπορούν να αναφέρονται και σε εμάς· διότι και εμείς ονομαζόμαστε εικόνα και δόξα του Θεού, και για εμάς έχει λεχθεί: «Διότι εμείς που ζούμε, πάντοτε». Και οι δυνάμεις είναι πολλές: «Και εξήλθε όλη η δύναμη του Κυρίου από τη γη της Αιγύπτου». Αλλά και η κάμπια και η ακρίδα ονομάζεται μεγάλη δύναμη. Καθώς και το, «Ο Κύριος των δυνάμεων είναι μαζί μας, βοηθός μας ο Θεός του Ιακώβ».

Και σχετικά με τη συγγραφή της φράσης «εκ της ουσίας», αυτή ήταν η αφορμή. Όταν, πάλι, οι επίσκοποι ρωτούσαν αυτούς που θεωρούνταν λόγιοι, αν αποδέχονται ότι ο Υιός δεν είναι κτίσμα, αλλά δύναμη, η μοναδική σοφία του Πατρός, αιώνια εικόνα, απαράλλακτη σε όλα με τον Πατέρα, και αληθινός Θεός, έγιναν αντιληπτοί οι οπαδοί του Ευσεβίου να κάνουν νοήματα μεταξύ τους, εννοώντας: «Αυτά ισχύουν και για εμάς· διότι και εμείς ονομαζόμαστε "εικόνα και δόξα Θεού", και για εμάς έχει ειπωθεί: "διότι εμείς οι ζωντανοί πάντοτε", και υπάρχουν πολλές δυνάμεις: "και εξήλθε όλη η δύναμη του Κυρίου από τη γη της Αιγύπτου". Η κάμπια και η ακρίδα ονομάζονται "δύναμη μεγάλη", και "ο Κύριος των δυνάμεων είναι μαζί μας, βοηθός μας ο Θεός του Ιακώβ". Εξάλλου, το ότι είμαστε οικείοι του Θεού δεν το έχουμε απλώς έτσι, αλλά επειδή μας ονόμασε αδελφούς του. Αν, πάλι, ονομάζουν τον Υιό αληθινό Θεό, δεν μας ενοχλεί· διότι, από τη στιγμή που έγινε, είναι αληθινός». Αυτή ήταν η διεφθαρμένη αντίληψη των Αρειανών. Αλλά και εδώ οι επίσκοποι, αφού διαπίστωσαν τη δολιότητά τους, συγκέντρωσαν από τις Γραφές το απαύγασμα, την πηγή, τον ποταμό, και τον χαρακτήρα σε σχέση με την υπόσταση, καθώς και το «στο φως σου θα δούμε φως» και το «εγώ και ο Πατέρας είμαστε ένα», και τελικά έγραψαν πιο ξεκάθαρα και συνοπτικά ότι ο Υιός είναι ομοούσιος με τον Πατέρα· διότι όλα όσα προαναφέρθηκαν αυτήν τη σημασία έχουν.

Όταν δε οι επίσκοποι έλεγαν πάλι ότι έπρεπε να γραφεί πως ο Λόγος είναι αληθινή δύναμη και εικόνα του Πατρός, όμοιος και απαράλλακτος σε όλα με τον Πατέρα, άτρεπτος, και ότι συνυπάρχει πάντοτε αδιαίρετα σε Αυτόν —διότι ποτέ δεν υπήρξε καιρός που δεν υπήρχε, αλλά ο Λόγος υπήρχε πάντοτε, αιώνια μαζί με τον Πατέρα ως απαύγασμα φωτός—, οι οπαδοί του Ευσεβίου το ανέχονταν, μη τολμώντας να φέρουν αντίρρηση εξαιτίας της ντροπής που αισθάνονταν για τα όσα τους είχαν ελεγχθεί. Συνελήφθησαν όμως πάλι να ψιθυρίζουν μεταξύ τους και να κάνουν νοήματα με τα μάτια, υποδεικνύοντας ότι και το «όμοιος» και το «πάντοτε» και το όνομα της «δυνάμεως» και το «εν αυτώ» είναι πάλι κοινά γνωρίσματα ανάμεσα σε εμάς και στον Υιό, και ότι καθόλου δεν τους δυσαρεστεί να συμφωνήσουν με αυτά. Για μεν το «όμοιος», διότι και για εμάς έχει γραφτεί: «ο άνθρωπος είναι εικόνα και δόξα Θεού»· για δε το «πάντοτε», διότι έχει γραφτεί: «διότι πάντοτε εμείς οι ζωντανοί»· για το «εν αυτώ», διότι «μέσα σε Αυτόν ζούμε και κινούμαστε και υπάρχουμε»· και για το «άτρεπτον», διότι έχει γραφτεί: «τίποτε δεν θα μας χωρίσει από την αγάπη του Χριστού»· και περί της «δυνάμεως», διότι και η κάμπη και ο βρούχος ονομάζονται δύναμη, και μάλιστα μεγάλη δύναμη, ενώ πολλές φορές έχει γραφτεί και για τον λαό, όπως: «εξήλθε όλη η δύναμη του Κυρίου από τη γη της Αιγύπτου», και υπάρχουν βεβαίως και άλλες ουράνιες δυνάμεις: «διότι ο Κύριος», λέει, «των δυνάμεων είναι μαζί μας· υπερασπιστής μας ο Θεός του Ιακώβ».

Ο Κύριος των δυνάμεων είναι μαζί μας, υπερασπιστής μας ο Θεός του Ιακώβ. Όλοι σας ασπαζόμαστε εν Κυρίω λέγοντας: «Εγώ είμαι, μη φοβάστε». Κάποιος αδελφός, ακούγοντας αυτήν την απάντηση, ανέφερε στον ίδιο Γέροντα: Σε παρακαλώ, οφείλει λοιπόν κάποιος που έχει αυτήν την πεποίθηση να κατοικεί άφοβα ακόμη και σε τόπο ληστών;

Ο Κύριος των δυνάμεων είναι μαζί μας, αντιλήπτοράς μας είναι ο Θεός του Ιακώβ. Είδε τον ενανθρωπήσαντα Θεό, είδε τον Εμμανουήλ που γεννήθηκε από την αγία Παρθένο, το οποίο μεθερμηνεύεται «Μαζί μας είναι ο Θεός»· και για τον λόγο αυτόν αναφωνεί προφητικά: «Ο Κύριος των δυνάμεων είναι μαζί μας», δείχνοντας ότι αυτός είναι εκείνος που εμφανίστηκε στους αγίους προφήτες και τους πατριάρχες.

Αντιλήπτοράς μας, λέει, δεν είναι άλλος Θεός από εκείνον που παραδίδεται από τους προφήτες· αλλά ο Θεός του Ιακώβ, εκείνος που κατά τον θείο χρηματισμό συνομίλησε με τον θεράποντά του: Εγώ είμαι ο Θεός του Αβραάμ, και ο Θεός του Ισαάκ, και ο Θεός του Ιακώβ.

Αφού, λοιπόν, χάρισε την ειρήνη σε εκείνους που έως τότε ταράσσονταν από τους πολεμίους, τότε λέει: «Απαλλαγείτε από τους εχθρούς που σας περισπούν, ώστε με ησυχία να θεωρήσετε τους λόγους περί της αλήθειας». Γι' αυτό και ο Κύριος λέει: «Όποιος δεν αποτάσσεται όλα τα υπάρχοντά του, δεν μπορεί να είναι μαθητής μου». Πρέπει, λοιπόν, να απέχουμε από τα συζυγικά έργα, για να αφοσιωθούμε στην προσευχή· να απέχουμε από τις μέριμνες για τον πλούτο, από την επιθυμία για τούτη την ασήμαντη δόξα, από τις ηδονές της απόλαυσης, από τον φθόνο και από κάθε πονηρία προς τον πλησίον μας, ώστε, αφού γαληνεύσει η ψυχή μας και δεν ταράσσεται από κανένα πάθος, να γίνει η έλλαμψη του Θεού καθαρή και ανεπισκίαστη σαν μέσα σε κάποιο κάτοπτρο. «Θα υψωθώ ανάμεσα στα έθνη, θα υψωθώ στη γη». Με σαφήνεια τα λέει αυτά ο Κύριος για το δικό Του πάθος, όπως ακριβώς έχει γραφτεί στο Ευαγγέλιο: «Κι εγώ, όταν υψωθώ, θα τους ελκύσω όλους προς τον εαυτό μου». Και ότι, «όπως ο Μωυσής ύψωσε τον όφι στην έρημο, έτσι πρέπει να υψωθεί ο Υιός του ανθρώπου πάνω στη γη». Επειδή, λοιπόν, επρόκειτο να υψωθεί στον σταυρό υπέρ των εθνών και να καταδεχθεί την ύψωση υπέρ όλης της γης, γι' αυτό λέει: «Θα υψωθώ ανάμεσα στα έθνη, θα υψωθώ στη γη. Ο Κύριος των δυνάμεων είναι μαζί μας, βοηθός και υπερασπιστής μας ο Θεός του Ιακώβ».

Αγαλλιώμενος για τη βοήθεια του Θεού, αναφώνησε δύο φορές την ίδια φράση: Ο Κύριος των δυνάμεων είναι μαζί μας· σαν να καταπατά και να επιτίθεται στον εχθρό, εξαιτίας της τέλειας πεποίθησής του στον Σωτήρα των ψυχών μας, με τη βεβαιότητα ότι δεν θα υποστεί τίποτα από αυτόν. Διότι, εάν ο Θεός είναι υπέρ ημών, ποιος μπορεί να είναι εναντίον μας; Εκείνος που χάρισε τη νίκη στον Ιακώβ, και μετά την πάλη τον ανέδειξε ως Ισραήλ, Αυτός είναι ο προστάτης μας· Αυτός πολεμά υπέρ ημών. Εμείς ας ησυχάσουμε, διότι Αυτός είναι η ειρήνη μας, ο οποίος ένωσε τα δύο σε ένα, ώστε να αναπλάσει τους δύο σε έναν νέο άνθρωπο.

Αν, όμως, παρεκκλίνει από το πρέπον, αποκτά αμέσως όψη αποκρουστική και δυσάρεστη. Αλλά δεν θα το πάθει αυτό, λέει, η Εκκλησία· διότι διασώζει το κάλλος της. Ως πρόσωπο δε της Εκκλησίας θα μπορούσαν να νοηθούν οι προεστώτες της, τους οποίους και ενισχύει εντόνως ώστε να μπορούν να στηρίζουν το κήρυγμα. <Ο Κύριος των δυνάμεων είναι μαζί μας, υπερασπιστής μας ο Θεός του Ιακώβ.> (A f. 258 b, E f. 84 b, I f. 249) Εάν, βέβαια, κάποιος επιθυμούσε να το ερμηνεύσει και με διαφορετικό τρόπο, δεν θα στερούνταν αγαθών νοημάτων. Διότι ο Κύριος των δυνάμεων βρέθηκε μαζί μας, όταν έγινε σαν κι εμάς, λαμβάνοντας μορφή δούλου και βρισκόμενος κατά το σχήμα ως άνθρωπος. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο και ονομάστηκε Εμμανουήλ, το οποίο μεταφράζεται, ο Θεός είναι μαζί μας.

Διότι τότε μας αντιλήφθηκε και μας έσωσε ενώ κινδυνεύαμε· διότι μας απάλλαξε από τις αμαρτίες και τη φθορά, και από το να καταδυναστευόμαστε από τους εχθρούς, τόσο τους αισθητούς όσο και τους νοητούς. Είδε λοιπόν ο Δαβίδ τον ενανθρωπήσαντα Θεό. Είδε τον Εμμανουήλ που γεννήθηκε από την Παρθένο, και γι' αυτό προφητικά αναφωνούσε: «Ο Κύριος των δυνάμεων είναι μαζί μας»· δείχνοντας ότι αυτός είναι εκείνος που εμφανίστηκε στους αγίους προφήτες και πατριάρχες.

Βοηθός μας, λέει, δεν είναι άλλος Θεός από αυτόν που παραδίδεται από τους προφήτες, αλλά ο Θεός του Ιακώβ, αυτός που συνομίλησε με τον υπηρέτη του κατά την αποκάλυψη: «Εγώ είμαι ο Θεός του Αβραάμ και ο Θεός του Ισαάκ και ο Θεός του Ιακώβ.» <Δείτε τα έργα του Κυρίου, τα οποία έθεσε ως θαύματα επί της γης.> (I f. 249 b. L f. 123 b) Διότι πάρα πολλά είναι τα λαμπρά και ξακουστά θαύματα που έχουν γίνει, και όχι μόνο στην Ιουδαία, αλλά έγιναν γνωστά σε όλους τους κατοίκους της γης μέσω των ευαγγελικών κηρυγμάτων των αγίων ιερουργών, οι οποίοι, διασχίζοντας όλη την υφήλιο, κατέστησαν φανερή την αξιοθαύμαστη δύναμη και υπεροχή του Χριστού, αφενός διηγούμενοι τα όσα έγιναν από αυτόν, και αφετέρου επιτελώντας και οι ίδιοι κατορθώματα στο όνομά του. Εάν πάλι κάποιος ισχυριζόταν ότι πρέπει εκείνοι που καλούνται από τα έθνη να γνωρίσουν τα έργα του Θεού, δηλαδή την ορατή κτίση, η οποία διαθέτει σε πολύ μεγάλο βαθμό το αξιοθαύμαστο και δεν απέχει πολύ από το να θεωρηθεί θαύμα, ώστε να γνωρίσουν οι πάντες ότι αυτός είναι ο Δημιουργός των όλων, δεν θα αστοχούσε ως προς το ορθό.

Δέξου, πανευμενέστατη Παναγία Δέσποινα Θεομήτορ, τα τίμια δώρα που αρμόζουν μόνο σε εσένα από εμάς τους ανάξιους δούλους σου, εσύ που είσαι η εκλεκτή όλων των γενεών, που αναδείχθηκες ανώτερη από όλη την κτίση των επουρανίων και των επιγείων, επειδή μέσω εσού γνωρίσαμε τον Υιό του Θεού, και μέσω εσού ο Κύριος των Δυνάμεων ήρθε μαζί μας, και αξιωθήκαμε το άγιο σώμα και αίμα Του. Μακάρια είσαι εσύ σε γενεές γενεών, θεομακάριστη, εσύ που είσαι λαμπρότερη από τα Χερουβείμ και ενδοξότερη από τα Σεραφείμ.

«Ταράχθηκαν τα έθνη, έκλιναν οι βασιλείες· έδωσε τη φωνή του, σαλεύτηκε η γη». Εδώ παρουσιάζει τους ανθρώπους που κατοικούν τη γη να ταράσσονται, και τις επίγειες βασιλείες να εξοπλίζονται εναντίον της Εκκλησίας και να κηρύσσουν πόλεμο κατά του ευαγγελικού λόγου. Έπειτα, όπως ακριβώς στις μάχες, όταν επικρατεί η παράταξη των νικητών, το αντίπαλο στρατόπεδο ταράσσεται και τρέπεται σε φυγή· έτσι και τώρα, καθώς νικά ο ευαγγελικός λόγος, «ταράχθηκαν τα έθνη και έκλιναν οι βασιλείες», ή, «ανατράπηκαν οι βασιλείες», σύμφωνα με τον Σύμμαχο. Αλλά και με το να δώσει τη φωνή του, διαλύθηκε η γη. Διότι, όταν ο ευαγγελικός λόγος άρχισε πρόσφατα να διαδίδεται στη ζωή των ανθρώπων, τα έθνη, ξενιζόμενα και υπερασπιζόμενα την προγενέστερη δεισιδαιμονία τους, εξεγέρθηκαν· και οι βασιλιάδες τους επαναστάτησαν κατά της Εκκλησίας. Αλλά, επειδή ο Θεός ήταν η καταφυγή της, όλοι ανατράπηκαν, χωρίς ο Σωτήρας μας να κάνει τίποτε περισσότερο παρά να δώσει μόνο τη φωνή του. Διότι «έδωσε τη φωνή του, και αυτή [η γη] σαλευόταν». Ποια φωνή, όμως, άλλη από εκείνη που ακούστηκε μέσω του κηρύγματος των αποστόλων του; Εύλογα, λοιπόν, πάλι εμείς που προηγουμένως είπαμε: «Ο Θεός είναι η καταφυγή και η δύναμή μας», επαναλαμβάνουμε την ίδια ομολογία, λέγοντας ότι τα τόσα κατορθώματα δεν προήλθαν από τη δική μας δύναμη, αλλά ήταν μαζί μας ο Κύριος των δυνάμεων που τα ενεργούσε. Και Αυτός ήταν ο προστάτης μας, ο Θεός του Ιακώβ.

Αυτός είναι ο Κύριος των δυνάμεων που βρίσκεται μαζί μας, και αυτός είναι ο προστάτης μας, ο Θεός του Ιακώβ. Διότι μέσω αυτού κατορθώσαμε όλα τα προαναφερθέντα. Ελάτε και δείτε τα έργα του Κυρίου, τα θαύματα που επιτέλεσε πάνω στη γη, καταπαύοντας τους πολέμους μέχρι τα πέρατα της γης. Θα συντρίψει το τόξο και θα κομματιάσει το όπλο, και θα κατακάψει τις ασπίδες μέσα στη φωτιά.

Και σε αυτήν την ψαλμωδία, αφού αποδίδει στον Θεό την αιτία της καθαιρέσεως των εχθρών, εκεί όπου αναφέρει: «Διότι μας έσωσες από εκείνους που μας θλίβουν, και καταντρόπιασες εκείνους που μας μισούν», μεταβαίνει στην ωδή υπέρ του αγαπητού, ώστε εκείνοι που προηγουμένως προέρχονταν από τον αποστάτη, και έπειτα κατέστησαν νικητές του πονηρού, να φτάσουν μέσω της συνέσεως στο τέλος της νίκης· διότι [η επιγραφή λέει]: «Εις το τέλος, εις σύνεσιν, ωδή υπέρ του αγαπητού». Στην οποία και διδασκόμαστε ποιος είναι εκείνος του οποίου ο θρόνος εξαιωνίως κυβερνά τα όντα, και ποια παρθένος νυμφοστολίζεται για εκείνον προς συμβίωση, η οποία δεν θα αξιωνόταν αυτής της τιμής με άλλον τρόπο, παρά μόνο εάν λησμονούσε τον πατέρα της. Και αφού αφιερώνει αυτήν την ωδή στον αγαπητό, εκθέτει πάλι έναν επινίκιο ύμνο υπέρ των υιών Κορέ, προάγοντας τον λόγο μέσα από πιο απόρρητα νοήματα. Διότι η εξαγγελία της ψαλμωδίας αφορά τα κρύφια. Μέσα σε αυτήν, αφού περιγράφει με τον λόγο την ηχώ των υδάτων, την κίνηση των εθνών, την κλήση των βασιλέων και τον σάλο της γης, και αφού δηλώνει ότι ο Κύριος κάθε δυνάμεως είναι μαζί μας, προαναγγέλλει μέσα από όλα αυτά την εν σαρκί εμφάνιση του Κυρίου, οπότε από τη μια ηχεί και ταράσσεται η φύση των δαιμόνων, και από την άλλη μετακινούνται τα όρη, δηλαδή τα γεώδη φρονήματα της κακίας, τα οποία στους παλαιούς ανθρώπους φαίνονταν ακίνητα και αμετάθετα.

Διάψαλμα: παύση του πνεύματος και μεταβολή (μετάβαση) της προφητείας. «Του ποταμού»: Τα ρεύματα του Ιορδάνη, κινούμενα από τη χάρη, ευφραίνουν την Ιερουσαλήμ, διότι σε αυτόν κατήλθε ο Θεός Λόγος, αγιάζοντας τα ύδατα. «Αγίασε»: Όταν κατήλθε σε αυτόν ο Υιός, και ακούστηκε σε αυτόν η φωνή του Πατρός, και το Πνεύμα εν είδει περιστεράς κατήλθε επ' αυτόν. «Ο Θεός εν μέσω»: Της Ιερουσαλήμ, τόσο της νοητής όσο και της αισθητής, η οποία είναι η Εκκλησία. «Θα βοηθήσει»: Την Εκκλησία δια της αναστάσεως· διότι η ανάσταση του Κυρίου έγινε κατά τον όρθρο. «Ταράχθηκαν»: Διότι μετά την ανάσταση του Χριστού (του Κυρίου) [συνετρίβησαν και] συγκλονίστηκαν όλα τα έθνη, καθώς πίστεψαν και μεταστράφηκαν από την πλάνη, και τα βασίλεια της γης υποτάχθηκαν στην πίστη του Χριστού (του Κυρίου). «Έδωσε φωνή»: Όταν ο Χριστός επάνω στον σταυρό έκραξε και παρέδωσε το πνεύμα, τότε η γη σείστηκε και οι πέτρες σχίστηκαν. «Κύριος των δυνάμεων»: Δηλαδή γνώρισαν όλα τα έθνη ότι ο Θεός είναι μαζί τους, και ότι λυτρώθηκαν από την πλάνη. «Ελάτε, δείτε»: Διότι τα έθνη προσκαλούν το ένα το άλλο, έχοντας πιστέψει και βλέποντας τη σωτηρία τους (βλέποντας τον Θεό). «Τα τέρατα που έκανε»: Αναφέρεται στα σημεία τα οποία έκανε ο Χριστός, όταν επιδήμησε στη γη. «Αναιρώντας»: Έχοντας καταπαύσει τους πολέμους του διαβόλου και των δαιμόνων του από ολόκληρη τη γη.

Διότι αυτό σημαίνει το «Έκλιναν βασιλείες, έδωσε τη φωνή του ο Ύψιστος»· σαν να έλεγε κανείς, κυρίευσε τις πόλεις με μόνη τη φωνή. Βέβαια, η έκφραση είναι υλική και τα λεγόμενα διατυπώνονται με πιο ανθρώπινο τρόπο. Διότι ο Θεός δεν νικά με φωνή και κραυγή, αλλά μόνο με ένα νεύμα και με το θέλημά Του. Ωστόσο, για να ανυψώσει τον νου από τις πιο υλικές παραστάσεις, χρησιμοποίησε μια έκφραση ανώτερη από τις άλλες. Διότι, επειδή τον παρουσιάζει διαρκώς να εξοπλίζεται, θέλοντας να δείξει ότι όλα εκείνα έχουν ειπωθεί μεταφορικά, αλληγορικά και με συγκατάβαση (αφού ο Θεός δεν έχει ανάγκη από κανένα από αυτά), πρόσθεσε: «Έδωσε τη φωνή Του και σείστηκε η γη», δείχνοντας ότι δεν συγκλονίζει μόνο πόλεις, έθνη και χώρες, αλλά και αυτό το ίδιο το στοιχείο της φύσεως. Συνηθίζει, βέβαια, να ονομάζει «γη» και τα πλήθη των ανθρώπων, όπως όταν λέει: «Και όλη η γη είχε μία γλώσσα». Ο Κύριος των δυνάμεων είναι μαζί μας. Βοηθός μας είναι ο Θεός του Ιακώβ. Το δε εβραϊκό κείμενο, αντί του «των δυνάμεων», ανέφερε «Σαβαώθ». Πρόσεξε πώς ανάγει τον λόγο από τη γη στον ουρανό, στα άπειρα πλήθη των αγγέλων, στα έθνη των αρχαγγέλων, στις άνω δυνάμεις. Διότι, λέει, τι μου αναφέρεις στρατόπεδα, βαρβάρους και φθαρτούς ανθρώπους; Αναλογίσου την ισχύ Του από τη βασιλεία Του στους ουρανούς, από το πόσα στρατόπεδα αόρατων δυνάμεων έχει τεταγμένα υπό την εξουσία Του. Και πολύ ορθά τις ονόμασε «δυνάμεις», υποδεικνύοντας την ισχύ τους· πράγμα που λέει και αλλού: «Δυνατοί στην ισχύ, που εκτελούν τον λόγο Του».

Διότι και ένας άγγελος κάποτε, όταν εξήλθε, εξολόθρευσε εκατόν ογδόντα πέντε χιλιάδες. Τι γίνεται λοιπόν εάν είναι μεν δυνατός, αλλά δεν θέλει να μας απλώσει χείρα βοηθείας; Αλλά ούτε και αυτό πρέπει να φοβηθείς, λέει· γι' αυτό πρόσθεσε: «Αντιλήπτωρ ημών». Επομένως, και θέλει και μπορεί· μην φοβάσαι, λοιπόν. Τι γίνεται όμως εάν εμείς είμαστε ανάξιοι; Αλλά έχουμε εκ μέρους του πατρική φιλανθρωπία. Γι' αυτό και προσθέτοντας τούτο έλεγε: «Ο Θεός του Ιακώβ», σαν να έλεγε: Πάντοτε, λέει, αυτή είναι η συνήθειά του, ανέκαθεν και εξ αρχής. Διάψαλμα. Άλλος ερμηνευτής λέει: Αεί. «Ελάτε και δείτε τα έργα του Θεού, τα θαυμαστά σημεία που επιτέλεσε πάνω στη γη, καταργώντας τους πολέμους μέχρι τα πέρατα της γης. Τόξο θα συντρίψει και θα συνθλάσει όπλο (άλλος λέει: συνέθλασε), και ασπίδες θα κατακάψει στη φωτιά». Άλλος μεταφραστής λέει: «Και άμαξες θα κατακάψει στη φωτιά». Αφού μίλησε για τη γη, για τη θάλασσα, για τα όρη, για την πνευματική χορηγία που τους δόθηκε, για τη συμμαχία, επεκτείνει πάλι τον λόγο προς τους θεατές, καλώντας τους να δουν τα τρόπαια με πολλή ευφροσύνη και με θερμή διάθεση προς τον Δεσπότη, και διακηρύσσοντας τις νίκες τις οποίες Εκείνος κατήγαγε υπέρ αυτών.

Όχι μόνο στην Παλαιστίνη, ούτε μόνο στα Ιεροσόλυμα, αλλά και ανάμεσα σε εσάς, τα έθνη. Έτσι λοιπόν υψώνεται, κυριαρχώντας πάνω τους και επικρατώντας, επιτελώντας θαύματα στη Βαβυλώνα, θαύματα στην Αίγυπτο, θαύματα στην έρημο, θαύματα σε ολόκληρη την οικουμένη, ώστε από παντού να δέχονται τη διδασκαλία της γνώσεώς Του. Ο Κύριος των δυνάμεων είναι μαζί μας, προστάτης μας ο Θεός του Ιακώβ. Αυτός λοιπόν ο Θεός, ο παντού μέγας, ο παντού υψηλός, Αυτός στέκεται πάντοτε μαζί μας. Τίποτα λοιπόν να μη φοβάστε και να μην ταράζεστε, εφόσον έχετε έναν τέτοιο ακαταμάχητο Δεσπότη· στον οποίο ανήκει κάθε τιμή και δόξα, μαζί με τον άναρχο Πατέρα και το ζωοποιό Του Πνεύμα, τώρα και πάντοτε, και στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Ψαλμός 45. Στο τέλος, υπέρ των κρυφίων στους υιούς Κορέ, ψαλμός του Δαβίδ. «Ο Θεός είναι το καταφύγιο και η δύναμή μας, βοηθός στις θλίψεις που μας βρήκαν σε μεγάλο βαθμό». Δηλαδή, σε εσένα καταφεύγοντας, λαμβάνω σθένος και βοήθεια, όταν θλίβομαι από τους τυράννους δημίους. «Γι' αυτό δεν θα φοβηθούμε όταν ταράσσεται η γη και μετατοπίζονται βουνά στα βάθη των θαλασσών», ακόμη κι αν συμβεί ποτέ οποιουδήποτε μεγέθους κλονισμός. «Ήχησαν και ταράχτηκαν τα νερά των βουνών, ταράχτηκαν τα βουνά από την κραταιότητά του», αισθητώς μεν κατά την ημέρα του σεισμού από εκείνον που «επιβλέπει και κάνει τη γη να τρέμει», και νοητώς τους αλαζόνες βασιλείς και τυράννους. «Τα ορμητικά νερά του ποταμού ευφραίνουν την πόλη του Θεού», δηλαδή η άφθονη σαν ποτάμι χάρη του Αγίου Πνεύματος ευφραίνει την εκκλησία του Θεού. «Ο Ύψιστος αγίασε το σκήνωμά του», την άχραντη Θεοτόκο. «Ο Θεός βρίσκεται στο μέσο της και δεν θα σαλευτεί», δηλαδή δεν θα σαλευτούν τα σήμαντρα της παρθενίας, αλλά «θα τη βοηθήσει ο Θεός πολύ πρωί» δια του φωτός του Αγίου Πνεύματος και της δυνάμεως του Υψίστου Πατρός. «Ταράχτηκαν τα έθνη», σαν τα πολλά νερά από τους θείους ίππους, τα βασίλεια των Περσών υποκλίθηκαν για να προσκυνήσουν τον αληθινό βασιλιά των πάντων που γεννήθηκε από την Παρθένο. «Έδωσε τη φωνή του ο Ύψιστος» όταν ανέβηκε στον σταυρό και «σαλεύτηκε η γη». «Ο Κύριος των δυνάμεων είναι μαζί μας», ως άνθρωπος για εμάς, «αντιλήπτοράς μας είναι ο Θεός του Ιακώβ».