Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 46:10

Οι άρχοντες των λαών συγκεντρώθηκαν μαζί με τον Θεό του Αβραάμ. Παρόμοιο είναι το: «Θα καθίσετε σε δώδεκα θρόνους, κρίνοντας τις δώδεκα φυλές του Ισραήλ». Διότι οι ισχυροί του Θεού επί της γης ανυψώθηκαν σφόδρα. Στη γη των πραέων, λέγει, η οποία πρόκειται να αποδοθεί στους αγίους, οι ισχυροί του Θεού υπερυψώθηκαν και υπερδοξάστηκαν, όπως διδαχθήκαμε από τον λόγο που αναφέρει: «Θα καθίσετε σε δώδεκα θρόνους».

Λέμε δε ότι οι μαθητές βρέθηκαν έξω από τον κόσμο, όχι ως προς την τοπική και σωματική θέση· διότι λάμπουν «ως φωστήρες στον κόσμο, κρατώντας τον λόγο της ζωής»· αλλά επειδή, ενώ περπατούν πάνω στη γη, έχουν το πολίτευμά τους στον ουρανό, και, αφού απαρνήθηκαν τις επιθυμίες της σάρκας, ή μάλλον αφού έστησαν τον νου τους ψηλότερα από κάθε κοσμική επιθυμία, ανυψώθηκαν σε κάποια υπερέχουσα και υψηλότατη αρετή, σύμφωνα με αυτό που λέγεται στους ψαλμούς: «Διότι οι κραταιοί του Θεού εξυψώθηκαν πάρα πολύ πάνω από τη γη». Διότι εκείνοι που είναι ανδρείοι για τον Θεό, έχοντας απομακρύνει τη χαμέρπεια του επίγειου φρονήματος, αποφάσισαν να φρονούν τα άνω· διότι αυτό νομίζω ότι σημαίνει το «Εξυψώθηκαν». Λοιπόν, ο μεν κόσμος σε αγνόησε, παρόλο που είσαι δίκαιος, λέει, ω Πατέρα. Εγώ όμως, επειδή γνωρίζω· διότι είμαι δική σου βουλή και σοφία· μην υπολογίζοντας πολύ την έμφυτη δόξα μου και τη θεοπρεπή αξία, εκένωσα τον εαυτό μου και κατέβηκα στην ανθρώπινη φτώχεια, για να σώσω, σύμφωνα με τη δική σου ευδοκία, το γένος που γλίστρησε μακριά από την οικειότητα προς εμάς.

Και με άλλον τρόπο θεωρείται από εμάς υψηλή, διότι τίποτα το ταπεινό δεν υπάρχει σε αυτήν, και έχει απομακρυνθεί πολύ από τα γήινα πράγματα. Διότι έχει γραφτεί ότι: «Οι κραταιοί του Θεού υψώθηκαν πάρα πολύ πάνω από τη γη». Υψηλά ομοίως είναι και τα θεία και αληθινά δόγματα που υπάρχουν σε αυτήν. Διότι ο λόγος αφορά τον Θεό, δηλαδή την αγία και ομοούσια Τριάδα, και είναι ακριβής, ξεκάθαρος και στραμμένος μόνο προς την αλήθεια. Και πάλι, μέσα σε αυτήν, φαίνεται ο Χριστός, ο οποίος είναι η ειρήνη. Θα ενεργήσει λοιπόν, λέει, ο Κύριος Σαβαώθ, και μάλιστα όχι μόνο για εκείνους που προέρχονται από τον Ισραήλ, ως αγαπητούς εξαιτίας των πατέρων τους και εκλεκτούς, αλλά για όλα τα έθνη, δηλαδή για όσους βρίσκονται σε όλη την οικουμένη κάτω από τον ουρανό. Και τι θα κάνει; «Θα πιουν», λέει, «ευφροσύνη, θα πιουν κρασί, θα χριστούν με μύρο σε αυτό το όρος». Φαίνεται ότι με την ευφροσύνη υποδηλώνει τη χαρά που προέρχεται από την ελπίδα, και προφανώς την ελπίδα στον Χριστό. Διότι θα συμβασιλεύσουμε μαζί Του, και κερδίζοντας τα όσα υπερβαίνουν νου και λόγο, θα βρεθούμε μέσα σε κάθε αγαλλίαση. Και με το κρασί υποδηλώνει τη μυστική ευλογία, και τον τρόπο της αναίμακτης θυσίας, την οποία έχουμε συνηθίσει να τελούμε στις άγιες εκκλησίες.

Διότι είναι γεγραμμένο ότι οι ισχυροί της γης, οι οποίοι ανήκουν στον Θεό, υψώθηκαν υπερβολικά· και αναβλύζουν από τη διάνοιά τους, σαν από πηγή, τον θεϊκό και ουράνιο λόγο, έχοντας οι ίδιοι προηγουμένως πλουτίσει άνωθεν με τη χάρη. Και αυτό το νερό είναι άφθονο, διότι πολλά είναι τα όρη, και άλλοι τόσοι οι λόφοι, και το νάμα που προέρχεται από αυτούς είναι γλυκό και άφθονο παντού.

Διότι ερημώθηκε όπως ο Ισραήλ· και αυτή που παλαιότερα ήταν τροφός ήμερων καρπών, και σαν κάποια αγαθή και εύφορη γη, δηλαδή η συναγωγή των Ιουδαίων, έχει γίνει αγκαθοφόρα. «Διότι περίμενα, λέει, να κάνει σταφύλια, αλλά έκανε αγκάθια.» Αλλά αυτά μεν θα συμβούν στους Ιουδαίους, διότι ασέβησαν απέναντι στον Χριστό. Η δε Γαλιλαία και ο Κάρμηλος θα γίνουν φανερά, δηλαδή εμφανή και περίβλεπτα σε όλους παντού. Και ονομάζει Γαλιλαία τη χώρα των εθνών, ή τα έθνη. Και ίσως κάπου την Εκκλησία που προέρχεται από τα έθνη, την οποία θεωρεί σωστό να την παρομοιάσει με τον Κάρμηλο. Ο Κάρμηλος είναι όρος δασώδες και ψηλό. Και τέτοια περίπου είναι η Εκκλησία του Χριστού. Διότι πάρα πολλοί είναι αυτοί που έχουν γαλουχηθεί σε αυτήν έχοντας διάνοια θεοφιλή και γεμάτη από κάθε αγαθό, που είναι υψωμένη ψηλά και έχει απομακρυνθεί από τα επίγεια πράγματα. Διότι έχει γραφτεί ότι οι κραταιοί της γης του Θεού υψώθηκαν σφόδρα. Και είναι συνήθεια της θεόπνευστης Γραφής να παρομοιάζει την Εκκλησία με όρη. Τώρα θα αναστηθώ, λέγει ο Κύριος, τώρα θα δοξαστώ, τώρα θα υψωθώ.

Καλεί δε όχι μόνο αυτούς που ανήκουν στους λαούς, αλλά μαζί με αυτούς και τους βασιλείς, για να εννοήσεις τους άρχοντες, δηλαδή τους ηγέτες των λαών. Διότι από το πλήθος εκείνων που πίστεψαν, πολλοί οδηγήθηκαν σε αυτό, των οποίων απαρχή υπήρξαν οι θεσπέσιοι μαθητές· έπειτα, μετά από εκείνους, βαδίζοντας στα ίχνη τους, εκείνοι που τους διαδέχτηκαν περιβλήθηκαν το όνομα της βασιλείας· καθότι απέκτησαν ως πλούτο το όνομα της βασιλείας, έχοντας ταχθεί και στο να καθοδηγούν τους λαούς. Και γι' αυτό, από την πάρα πολύ μεγάλη τους χαρά, αναπέμπουν ευχαριστήριες ωδές στον Θεό, λέγοντας: «Υπέταξε σε εμάς λαούς, και έθνη κάτω από τα πόδια μας.» Ψάλλει δε για αυτούς και ο θεσπέσιος Μελωδός: «Άρχοντες λαών συγκεντρώθηκαν μαζί με τον Θεό του Αβραάμ.» Ω λοιπόν λαοί και βασιλείς, λέει, ακούστε με και δώστε προσοχή στο τι εξαγγέλλεται για το μέλλον: «Νόμος από εμένα θα εξέλθει, και η κρίση μου ως φως των εθνών.» Με τη λέξη νόμο εννοεί εδώ το θείο και ευαγγελικό κήρυγμα. Διότι το νέο και σωτήριο θέσπισμα είναι βέβαια κατά κάποιον τρόπο διαφορετικού είδους· αποτελεί δε μεταβολή του αρχαίου νόμου προς το καλύτερο, και μετάβαση των παρωχημένων τύπων προς την αλήθεια. Είπε άλλωστε ο Χριστός: «Μη νομίσετε ότι ήρθα να καταργήσω τον νόμο ή τους προφήτες· δεν ήρθα να καταργήσω, αλλά να εκπληρώσω. Διότι αληθινά σας λέω, ότι ούτε ένα ιώτα ή μία κεραία δεν πρόκειται να παρέλθει από τον νόμο, έως ότου γίνουν όλα.»

Και κάτι τέτοιο προανήγγειλε μέσω της φωνής του Ιεζεκιήλ ο Θεός των όλων, λέγοντας για τον Χριστό: «Και θα αναστήσω πάνω τους έναν ποιμένα και θα τους ποιμάνει, τον δούλο μου τον Δαβίδ, και θα είναι ποιμένας τους». Ονομάζει δε Δαβίδ τον Χριστό, ο οποίος προήλθε κατά σάρκα από το σπέρμα του Δαβίδ. Επομένως, αφού θα έχει ήδη κληθεί το ποίμνιο των εθνών, θα εισέλθει τελευταίος ο Ισραήλ, και θα τεθούν όλοι κάτω από μία αρχή, και θα αναβούν, όπως λέει, από τη γη. Αυτό δε φανερώνει, νομίζω, σε όσους το κατανοούν ορθά, είτε ότι εξάπαντος και οπωσδήποτε εκείνοι που αποδέχτηκαν τον ζυγό του Σωτήρα θα απομακρυνθούν πλέον από το να φρονούν τα επίγεια, και θα γίνουν ανώτεροι από το σαρκικό φρόνημα· διότι τέτοιοι είναι όλοι όσοι έχουν υποταχθεί στον Χριστό· και αυτό το βεβαιώνει ο μακάριος Δαβίδ λέγοντας: «Διότι οι κραταιοί της γης που ανήκουν στον Θεό, υψώθηκαν πάρα πολύ», αλλά και ο Παύλος: «Εκείνοι δε που ανήκουν στον Ιησού Χριστό σταύρωσαν τη σάρκα μαζί με τα πάθη και τις επιθυμίες»· είτε σημαίνει ότι θα επιτύχουν και αυτοί την ανάσταση των νεκρών.

Και οι μεν, επειδή έχουν πλανηθεί, αποτελούν μερίδα του διαβόλου. Οι δε, επειδή, παρότι γνώρισαν τον κατά φύση Θεό, σκότωσαν ανόσια τον κατά φύση γεννηθέντα από Αυτόν Υιό, ο οποίος έλαβε ανθρώπινη μορφή και το δικό μας σχήμα, έχουν παγιδευτεί στα δίχτυα του. Και σκοπός εκείνου είναι να εξολοθρεύσει άρδην όλους τους ανθρώπους πάνω στη γη και να μη λυπηθεί κανέναν. «Στη σκοπιά μου θα σταθώ και θα ανεβώ πάνω σε πέτρα, και θα παρατηρήσω για να δω τι θα πει μέσα μου και τι θα αποκριθώ στον έλεγχό μου». Μέσα από αυτά μας εξηγεί ένα προφητικό μυστήριο: διότι ήταν συνήθεια στους αγίους, όταν ήθελαν να διδαχθούν τα όσα προέρχονται από τον Θεό και να δεχθούν τη γνώση των μελλοντικών γεγονότων, με Εκείνον να ηχεί στον νου και την καρδιά τους, να κρατούν τον νου τους μακριά από κάθε περισπασμό, φροντίδα και κάθε βιωτική μέριμνα, και έχοντάς τον έτσι απαλλαγμένο, ήρεμο και προφυλαγμένο, να ανυψώνονται τότε σαν σε κάποιο λόφο, παρατηρητήριο και πέτρα, για να ατενίσουν εκείνα που θα επέλεγε να τους φανερώσει ξεκάθαρα ο Κύριος των γνώσεων. Διότι το χαμηλό και καταβεβλημένο φρόνημα της διάνοιας Του είναι απεχθές, ενώ επιζητά καρδιές που μπορούν να πετούν ψηλά και έχουν υψωθεί πάνω από τα επίγεια πράγματα και τις πρόσκαιρες επιθυμίες. Διότι έχει γραφτεί: «Οι ισχυροί της γης που ανήκουν στον Θεό εξυψώθηκαν σφόδρα». Και πάλι: «Τα μικρά του γύπα πετούν στα ψηλά».

λ.> (A f. 147) Πρέπει να εφαρμόσουμε τους στίχους και σε εκείνους που έχουν κληθεί μέσω της πίστης, και να πούμε ότι, όταν κάποιοι συσσωρεύσουν σε αυτούς θλίψεις και διωγμούς, τότε ο Θεός, σύμφωνα με όσα λέει ο Μωυσής, όπως ο αετός σκεπάζει τη φωλιά του, έτσι ανοίγοντας τις φτερούγες του τους δέχεται, και δεν επιτρέπει σε αυτούς που θέλουν το κακό να υπερισχύσουν εναντίον τους. Διότι αυτό νομίζω ότι εννοεί λέγοντας σκηνή και απόκρυφο της σκηνής. Και δεν με έκρυψε μόνο, λέει, ούτε απλώς με σκέπασε, αλλά και με ύψωσε πάνω σε πέτρα. Ως πέτρα δε εννοούμε εδώ είτε την αρραγή και άθραυστη στάση της διανοίας στην υπομονή, είτε τον Χριστό, στον οποίο όλοι στηριζόμαστε· διότι αυτός είναι η ισχύς όλων, το ακατάσειστο θεμέλιο. Όντας λοιπόν μέσα σε αυτόν, υψωνόμαστε μέσω της πίστης και του αγιασμού. Διότι τίποτα το χαμηλό δεν υπάρχει στον Χριστό· αντίθετα, τα θεσπίσματά του οδηγούν ψηλά αυτούς που είναι αφιερωμένοι σε αυτόν· και εννοώ ψηλά κατά την αρετή, και ότι δεν υπάρχει τίποτα το χαμαιπετές στους αγίους, σύμφωνα με όσα έχουν γραφτεί, ότι οι κραταιοί της γης που ανήκουν στον Θεό εξυψώθηκαν σφόδρα.

Διότι έχει γραφτεί: «Επειδή οι ισχυροί του Θεού υψώθηκαν πάρα πολύ πάνω στη γη.» Και εντείνοντας την παρηγοριά ο Ψαλμωδός λέει: Εσύ μεν θα υψωθείς, ώστε να κληρονομήσεις τη γη των πράων, η οποία είναι εδραιωμένη κάπου άνω και βρίσκεται σε ύψος. Διότι είναι φανερό ότι κανείς δεν υψώνεται για να κληρονομήσει τη γη που βρίσκεται στα πόδια του, αλλά εκείνη που είναι τόσο υψηλή, ώστε να έχει ανάγκη τον Θεό να τον ανεβάσει σε αυτήν για να την κληρονομήσει. Όσο για τους παράνομους που τρίζουν τα δόντια τους εναντίον σου, θα τους δεις να αποκόπτονται· διότι θα εξολοθρευτούν, και αυτό θα το δεις ο ίδιος. <Είδα τον ασεβή να υπερυψώνεται και να επαίρεται σαν τους κέδρους του Λιβάνου, κ.τ.λ.> (A f. 202, B f. 132, Κυρίλλου και Βασιλείου). Βλέποντας, λέει, πονηρούς ανθρώπους να ευημερούν, συλλογιζόμουν πώς το πέτυχαν αυτό. Έπειτα, σκεπτόμενος τέτοια πράγματα και απορώντας μέσα μου, θέλοντας να τους δω για δεύτερη φορά, σήκωσα τα μάτια μου, αλλά εκείνοι δεν βρίσκονταν πουθενά. Έπειτα, όταν θέλησα να βρω κάποιο μνημείο τους, δεν μπόρεσα να βρω ούτε καν τον τόπο όπου φαινόταν ότι στέκονταν.

Εάν πάλι κάποιος θα ήθελε με τον θρόνο να υποδηλώσει το απόλυτα εδραιωμένο και ακλόνητο της βασιλείας του Χριστού, και με αυτόν τον τρόπο ορθά θα το κατανοήσει. Διότι η βασιλεία του Χριστού είναι διηνεκής και εκτείνεται σε ατελεύτητους αιώνες· διότι δεν θα υπάρξει τέλος στη βασιλεία του, σύμφωνα με τη φωνή του αγγέλου. <Άρχοντες λαών συγκεντρώθηκαν μαζί με τον [Θεό του] Αβραάμ, διότι οι ισχυροί της γης, που ανήκουν στον Θεό, εξυψώθηκαν σφόδρα.> (B f. 180 b. I f. 254) Φαίνεται ότι με αυτά τα λόγια οι θεσπέσιοι μαθητές είτε καταδεικνύουν τη δική τους ανάδειξη, είτε, εν είδει προφητείας, αναμένουν το πλήθος των αγίων ποιμένων που πρόκειται να έρθουν μετά από αυτούς.

Διότι έγιναν άρχοντες των λαών, πρώτα αυτοί, και μετά από αυτούς και στη συνέχεια πάρα πολλοί άλλοι και σοφοί, οι οποίοι προσπάθησαν με ζήλο να ακολουθήσουν την ευσέβειά τους, και να μεταφέρουν παντού το θείο και αγγελικό κήρυγμα. Αυτοί λοιπόν συνάχθηκαν, δηλαδή συνήλθαν, ήτοι συμφώνησαν σε ομοπιστία και ομοψυχία, και θα προσέθετα και σε ταυτοέπεια· διότι ένας είναι ο Κύριος, μία η πίστη, ένα το βάπτισμα, και ένας είναι ο λόγος από όλους για τον Χριστό, από όσους κατανοούν ορθά το δικό Του μυστήριο. Εάν όμως κάποιοι παραχαράσσουν και διαστρέφουν την αλήθεια, εμείς δεν κάνουμε κανέναν λόγο για τέτοιους, εμείς με τους οποίους συνυπάρχει ο Χριστός· και ο οποίος δεν είναι κάποιος πρόσφατος Θεός, αλλά εκείνος ο ίδιος, ο Θεός του προπάτορα Αβραάμ. Έτσι συνάχθηκαν οι άρχοντες, για τους οποίους μόλις κάναμε λόγο, μαζί με τον Θεό του Αβραάμ.

Το ότι δε έγιναν διακεκριμένοι και αξιοθαύμαστοι στους απανταχού, επειδή ο Χριστός τους χάρισε το να είναι τέτοιοι, το διασαφηνίζουν λέγοντας ότι «Του Θεού οι κραταιοί», δηλαδή αυτοί που έχουν πνευματική ανδρεία, οι ρωμαλεότατοι μαχητές, εκείνοι που αντιτάσσονται στις κακοτροπίες του διαβόλου και ορθώνονται απέναντι στις κενοφωνίες των φλύαρων, ανυψώθηκαν πάρα πολύ από τη γη· δηλαδή δεν θα μπορούσαν να θεωρηθούν χαμηλοί και άσημοι και παραπεταμένοι, αλλά σαν να βαδίζουν στα ύψη ως προς την αρετή, και έχοντας ζωή εξυψωμένη, που είναι άβατη για τους πολλούς. Ή ίσως το να λέγεται γι' αυτούς ότι ανυψώθηκαν από τη γη, να υποδηλώνει ότι έχουν τον νου τους όχι καρφωμένο στα επίγεια πράγματα, αλλά να περιφρονεί τα σαρκικά και να βλέπει προς τα άνω, εξαιτίας της επιθυμίας τους να φθάσουν στην κορύφωση της δογματικής αρτιότητας και της πρακτικής ευπρέπειας.

Διότι ο νους των αγίων δεν είναι χαμηλός ούτε καταρριμμένος· αντίθετα, υπερβαίνει το πιο γεώδες φρόνημα και τις σαρκικές επιθυμίες. Μάλλον ανέρχεται στα ύψη· και είναι αληθινό αυτό που ειπώθηκε δια φωνής του Δαβίδ: «Διότι οι κραταιοί θεοί της γης υψώθηκαν πάρα πολύ.» Το ότι δε, σε αυτούς που έχουν επιλέξει να ζουν με αυτόν τον τρόπο και έχουν πλέον αναβεί στην κορυφή της αρετής, θα ταίριαζε εύλογα να κατοικούν στις άνω μονές, το επιβεβαιώνει πάλι ο Ψαλμωδός λέγοντας τα εξής: «Ποιος θα αναβεί στο όρος του Κυρίου, ή ποιος θα σταθεί στον άγιο τόπο του; Εκείνος που είναι αθώος στα χέρια και καθαρός στην καρδιά, ο οποίος δεν παρέδωσε την ψυχή του στη ματαιότητα, και δεν ορκίστηκε με δόλο στον πλησίον του. Το αργύριό του δεν το έδωσε με τόκο, και δεν έλαβε δώρα εις βάρος αθώων. Αυτός θα λάβει ευλογία από τον Κύριο, και ελεημοσύνη από τον Θεό τον Σωτήρα του. Αυτή είναι η γενεά εκείνων που αναζητούν το πρόσωπο του Θεού του Ιακώβ.» βʹ. Όρος, λοιπόν, στο οποίο μπορούν να αναβούν οι άγιοι είναι ο ουρανός, δηλαδή η Εκκλησία των πρωτοτόκων· για τους βέβηλους όμως και τους ανόσιους είναι απάτητο. Πρόσταξε, λοιπόν, ο Θεός των όλων να αναβούν στο όρος ο Μωυσής και ο Ααρών, ο Ναδάβ και ο Αβιούδ, και εβδομήντα από τους πρεσβυτέρους του Ισραήλ. Και έλεγε ότι: «Και θα προσκυνήσουν τον Κύριο από μακριά. Και θα πλησιάσει προς τον Θεό μόνος του ο Μωυσής· αυτοί όμως δεν θα πλησιάσουν. Και ο λαός δεν θα αναβεί μαζί τους.»

Διότι, το να μην επιθυμεί κανείς να πραγματοποιήσει με μεγάλη δύναμη και σπουδή την απομάκρυνση από τα αισχρότερα έργα, όταν ο νους παραμένει δυσκολοαποχώριστος από τα παλαιά πάθη, και απομακρύνεται με δυσθυμία από κάθε τι φαύλο, και μεθορμίζεται με πολλή διστακτικότητα προς εκείνο που εκ φύσεως ωφελεί, δεν θα ήταν τίποτε άλλο παρά το να σταθεί τελικά στην περιοχή της κακίας, ενώ θα έπρεπε να βγει τρέχοντας με ορμή. Επειδή είναι ενδεχόμενο, πριν βγουν έξω από τα όρια του κακού, ενώ πάντοτε χρονοτριβούν και διστάζουν, να καταληφθούν από τη θεία δίκη, πριν καθαριστούν από την κηλίδα, πριν ξεπλύνουν τον μολυσμό που έχει ενσταλάξει στην ψυχή τους η παλαιά ραθυμία, πριν αποβάλουν το βάρος των αμαρτημάτων και πριν υποταχθούν στον σωτήριο ζυγό, για να αναπαυθούν μέσω του Χριστού. Άριστο λοιπόν από τα παραγγέλματα είναι το, «Μην σταθείς σε όλη την περιοχή», δηλαδή, να μην συλληφθείς χρονοτριβώντας σε κανέναν τρόπο φαυλότητας, αλλά μάλλον ανέβα, σαν σε βουνό, σε μια εξυψωμένη και περίοπτη ζωή, η οποία δεν έχει τίποτε το χαμερπές, αλλά διαπρέπει σε υψηλή και ανυψωμένη αρετή, και είναι απαλλαγμένη από το πλέον ταπεινό φρόνημα, δηλαδή το επίγειο και σαρκικό. Διότι έχει γραφτεί ότι «Οι ισχυροί της γης του Θεού υψώθηκαν πάρα πολύ». Διότι το αγιοπρεπές φρόνημα βρίσκεται ψηλότερα από όλα τα επίγεια. «Και οι νεοσσοί του αετού πετούν στα υψηλά», σύμφωνα με το γεγραμμένο, εφόσον έχουν το πολίτευμά τους σαν σε βουνό στον ουρανό, και αναζητούν την άνω πατρίδα.

Διότι είναι γραμμένο ότι «Οι ισχυροί της γης, οι οποίοι ανήκουν στον Θεό, υψώθηκαν υπερβολικά.» Είπε δε κάπου ο Χριστός και μέσω της φωνής του Δαβίδ, σχετικά με τη γη και τους αγίους αποστόλους: «Εγώ στερέωσα τους στύλους της.» Διότι στερεώθηκαν οι άγιοι μαθητές που συγκρατούν τη γη, αφού ενδύθηκαν τη δύναμη εξ ύψους, δηλαδή τη χάρη μέσω του Αγίου Πνεύματος.

«Άρχοντες λαών συγκεντρώθηκαν μαζί με τον Θεό του Αβραάμ, διότι οι ισχυροί της γης του Θεού εξυψώθηκαν σφόδρα». Μαζί με τα άλλα που προαναφέρθηκαν, και άρχοντες λαών συγκεντρώθηκαν υπό μία Εκκλησία, γινόμενοι λαός του Θεού του Αβραάμ· διότι έτσι το ερμήνευσε, αποδίδοντάς το θαυμαστά, ο Σύμμαχος, λέγοντας: «Άρχοντες λαών συγκεντρώθηκαν, ως λαός του Θεού του Αβραάμ». Διότι οι πάλαι ποτέ άρχοντες των λαών, οι ειδωλολάτρες και παραδομένοι σε κάθε δεισιδαιμονία της πλάνης, αυτοί έγιναν λαός του Θεού του Αβραάμ, αφού έλαβαν επίγνωση του Θεού του Αβραάμ, και αυτόν επικαλούνται δυνατά στις προσευχές τους, και μαζί με αυτόν συγκροτούν τη σύναξή τους.

Και ο Θεοδοτίων όμως, ο οποίος τυγχάνει και αυτός ένας από εκείνους που ερμήνευσαν με επιμέλεια, ερμήνευσε παρόμοια με τον Σύμμαχο λέγοντας: Άρχοντες λαών συγκεντρώθηκαν, λαός του Θεού του Αβραάμ. Γιατί όμως οι Εβδομήκοντα είπαν «μετά του Θεού του Αβραάμ»; Επειδή η εβραϊκή γλώσσα γράφει με τα ίδια γράμματα το «μετά» και το «λαός». Διότι αναφέρεται «αμ Ελωΐμ», το οποίο μπορεί να ειπωθεί και ως «μετά του Θεού», και ως «λαός του Θεού».

Διότι, είτε ισχυρίζονται ότι μόνοι αυτοί είναι κοινωνοί της ευλογίας του θεοφιλούς Αβραάμ επειδή κατάγουν το γένος τους από αυτόν, εντούτοις ο Θεός έχει υποσχεθεί ότι θα μεταδώσει και στα έθνη την ίδια ευλογία, όχι μόνο του Αβραάμ, αλλά και του Ισαάκ και του Ιακώβ, προλέγοντας ρητώς ότι θα ευλογηθούν ομοίως με αυτούς όλα τα έθνη, και προσκαλώντας σε μία και την αυτή ευφροσύνη με τους μακαρίους και θεοφιλείς και τα υπόλοιπα έθνη, σύμφωνα με το «ευφρανθείτε, έθνη, μαζί με τον λαό του» και «άρχοντες λαών συνάχθηκαν μαζί με τον Θεό του Αβραάμ»· είτε υπερηφανεύονται για τη βασιλεία του Θεού, ότι δηλαδή έχουν γίνει κληρονομία Του, εντούτοις προφητεύεται ότι ο Θεός θα βασιλεύσει και σε όλα τα υπόλοιπα έθνη, διότι λέει «πείτε στα έθνη ότι ο Κύριος εβασίλευσε», και πάλι «εβασίλευσε ο Θεός σε όλα τα έθνη»· είτε ισχυρίζονται ότι εκλέχθηκαν για να ιερουργούν και να λατρεύουν τον Θεό, πρέπει να αποδειχθεί ότι ο Λόγος έχει υποσχεθεί να μεταδώσει και στα έθνη την ίδια λατρεία, λέγοντας: «προσφέρετε στον Κύριο, οι πατριές των εθνών, προσφέρετε στον Κύριο δόξα και τιμή, φέρτε θυσίες και εισέλθετε στις αυλές του».

«Ανέβηκε ο Θεός με αλαλαγμό, ο Κύριος με φωνή σάλπιγγας. Ψάλτε στον Θεό μας, ψάλτε· ψάλτε στον βασιλιά μας, ψάλτε· διότι ο Θεός είναι βασιλιάς όλης της γης, ψάλτε με σύνεση· βασίλευσε ο Θεός επί των εθνών, ο Θεός κάθεται επί του αγίου θρόνου του. Άρχοντες λαών συνάχθηκαν μαζί με τον Θεό του Αβραάμ, διότι οι ισχυροί της γης του Θεού υψώθηκαν σφόδρα.» Και τι άλλο θέλει να σημάνει η άνοδος του Κυρίου του Θεού, που φανερώνεται μέσω αυτών των λόγων, παρά την κάθοδό του που προηγήθηκε της ανόδου; Με βάση την οποία πάλι θεσπίζεται η κλήση όλων των εθνών, και αναγγέλλονται ως χαρμόσυνη είδηση σε όλα τα έθνη σημεία χαράς και ευφροσύνης για τη μέλλουσα θεογνωσία, όταν λέγεται ότι ο ίδιος ο Κύριος, ο Ύψιστος, αφού ομολογηθεί ως ο μόνος Θεός και βασιλιάς όλης της γης, θα υποτάξει λαούς σε εμάς. Σε ποιους «εμάς», αν όχι βεβαίως σε εκείνους που προφητεύουν αυτά; Αυτό άλλωστε μπορεί κανείς να το δει ξεκάθαρα να έχει εκπληρωθεί, εφόσον όλα τα έθνη που πίστεψαν στον Χριστό έχουν πλέον υποταχθεί στους λόγους των προφητών. Αυτά θα μπορούσαν να λεχθούν και εκ προσώπου των αποστόλων του Σωτήρος μας, οι οποίοι θα μπορούσαν να πουν το «εξέλεξε για εμάς την κληρονομία του». Και ως κληρονομία του ποια άλλη πρέπει να νοηθεί παρά η κλήση όλων των εθνών, την οποία ο ίδιος ο Χριστός του Θεού παραθέτοντας είπε: «Είπε ο Κύριος προς εμένα, Υιός μου είσαι εσύ, εγώ σήμερα σε γέννησα· ζήτησε από εμένα, και θα σου δώσω τα έθνη ως κληρονομία σου, και ως ιδιοκτησία σου τα πέρατα της γης».

Το δε χωρίο «άρχοντες των λαών συγκεντρώθηκαν μαζί με τον Θεό του Αβραάμ» δηλώνει ακόμη σαφέστερα ότι οι προερχόμενοι από τα έθνη «άρχοντες» της Εκκλησίας του Χριστού έχουν μετατεθεί στον κλήρο των παλαιών θεοφιλών προφητών του Θεού, οι οποίοι, αφού ενδυναμώθηκαν από τη δύναμη του Σωτήρα μας, «εξυψώθηκαν πάρα πολύ», χωρίς να μπορεί κανένας άνθρωπος να τους καταβάλει και να τους ταπεινώσει, εξαιτίας της δεξιάς του Θεού που τους ανυψώνει και τους δυναμώνει. Και αυτά θα τύχουν εκτενέστερης ανάλυσης όταν υπάρξει άνεση χρόνου. 〈Από τον Ψαλμό μθʹ〉. «Ο Θεός των θεών, ο Κύριος, μίλησε και κάλεσε τη γη από την ανατολή του ηλίου μέχρι τη δύση. Από τη Σιών προέρχεται η μεγαλοπρέπεια της ωραιότητάς Του. Ο Θεός, ο Θεός μας, θα έλθει φανερά και δεν θα παραμείνει σιωπηλός». Και μετά από άλλα: «Άκουσε», λέγει, «λαέ μου, και θα σου μιλήσω, Ισραήλ, και θα σου διαμαρτυρηθώ· εγώ είμαι ο Θεός, ο Θεός σου. Δεν θα σε ελέγξω για τις θυσίες σου, διότι τα ολοκαυτώματά σου είναι διαρκώς ενώπιόν μου. Δεν θα δεχτώ μοσχάρια από τον οίκο σου, ούτε τράγους από τα ποίμνιά σου. Διότι δικά μου είναι όλα τα θηρία του δάσους, τα κτήνη στα βουνά και τα βόδια· γνωρίζω όλα τα πετεινά του ουρανού, και η ωραιότητα του αγρού είναι μαζί μου. Εάν πεινάσω, δεν πρόκειται να σου το πω· διότι δική μου είναι η οικουμένη και το πλήρωμά της. Μήπως θα φάω κρέατα ταύρων; Ή μήπως θα πιώ αίμα τράγων; Πρόσφερε στον Θεό θυσία αινέσεως και απόδωσε στον Ύψιστο τις ευχές σου· και επικαλέσου με σε ημέρα θλίψεως.»

Εξάλλου, σύμφωνα με τον Ησαΐα, όπως αναφέραμε και πιο πάνω, εκείνος που στερέωσε τη γη και όσα υπάρχουν σε αυτήν, παρέχει μεν πνοή στον λαό που βρίσκεται πάνω της, ενώ δίνει το πνεύμα σε εκείνους που την πατούν, δηλαδή σε εκείνους που βρίσκονται υπεράνω των γήινων πραγμάτων. Διότι «οι κραταιοί του Θεού της γης υψώθηκαν πάρα πολύ», σύμφωνα με τον Ψαλμωδό.

Άραγε λοιπόν δεν βίωσε και το σώμα τα θεία; Επομένως και αυτή η εμπειρία και η αντίστοιχη ενέργεια είναι κοινή στην ψυχή και το σώμα; Και αυτή η αμοιβαία συμπάθειά τους δεν γίνεται καρφί για την ψυχή που την καθηλώνει στα γήινα και σωματικά φρονήματα και τη γεμίζει σκοτάδι, όπως λέει ο φιλόσοφος, αλλά είναι κάποιος απόρρητος σύνδεσμος και ένωση με τον Θεό, που ανυψώνει θαυμαστά και το ίδιο το σώμα από τα πονηρά και γήινα πάθη. «Διότι οι ισχυροί του Θεού», για να μιλήσουμε προφητικά, «ανυψώθηκαν πάρα πολύ από τη γη». Τέτοιες είναι οι απόρρητες ενέργειες που ακούς να τελούνται στα σώματα εκείνων που ιεροπρεπώς και διά βίου ασπάζονται την ιερή ησυχία. Και αυτό που φαίνεται σε αυτές παράλογο είναι ανώτερο από τη λογική, και διαφεύγει υπερβαίνοντας τη διάνοια εκείνου που τις εξετάζει με τη λογική, αντί να αναζητά τη γνώση μέσω της πράξης και της εμπειρίας που προκύπτει από αυτήν. Και αυτός, αν δεν προσέλθει με πίστη, που είναι η μόνη ικανή να δεχθεί την υπέρλογη αλήθεια, εκλαμβάνοντας ανίερα, αλίμονο, τα ιερά, διασύρει ανόσια τα όσια.

Διότι Ιακώβ ερμηνεύεται παιδί του Θεού (ο Θεός) και όσοι από τον λαό των Ιουδαίων πίστεψαν. Επειδή από αυτούς προέρχεται ο Παύλος <και οι απόστολοι>. Διάψαλμα: παύση του λόγου. «Ανέβηκε ο Θεός»: Εννοεί την Ανάληψη, από τη γη στους ουρανούς, του Χριστού με τη σάρκα. «Ψάλτε στον Θεό»: [Το Άγιο Πνεύμα δίνει εντολή στον πιστό λαό.] «Ψάλτε στον βασιλιά»: Πάλι το Άγιο Πνεύμα δίνει εντολή στις άνω δυνάμεις. «Διότι είναι βασιλιάς»: Όχι εν μέρει, αλλά όλης της γης, καθώς την πάτησε και καθώς την κρατάει ολόκληρη (σύμπασα) στο χέρι του. «Ψάλτε συνετά»: Συνετά, δηλαδή κατανοώντας ότι ο Χριστός κυριεύει όλα τα έθνη, προσδεχόμενος αυτά στην πίστη. «Εβασίλευσε»: [Αφαιρέθηκε η βασιλεία και δόθηκε στα έθνη.] «Ο Θεός κάθεται»: Θρόνος του Θεού είναι η άγια ψυχή, στην οποία αναπαύεται ο Κύριος. Και ας νοηθεί επίσης η άγια σάρκα, στην οποία κατοίκησε η θεότητα και αναπαύθηκε σαν σε θρόνο. «Άρχοντες λαών»: Οι απόστολοι, ως άρχοντες της οικουμένης με τον λόγο του Ευαγγελίου μαζί με τον Χριστό.

Διότι το όνομα Αβραάμ ερμηνεύεται «υψηλός πατέρας». Πατέρας δε όλων είναι ο Χριστός, ως μέγας και υψηλός. Διότι οι κραταιοί του Θεού, δηλαδή οι φίλοι Του, οι απόστολοι και όλοι οι άγιοι, αυτοί ανυψώθηκαν πάρα πολύ πάνω από τη γήινη πολιτεία, δηλαδή υψώθηκαν.

Και για τους ασθενείς λέει: «Απέστειλε τον λόγο του και τους εθεράπευσε»· και για τους αμαρτωλούς λέει: «Αυτός φέρει τις αμαρτίες μας»· και για τους νεκρούς που αναστήθηκαν: «Θα αναστηθούν οι νεκροί»· και για τις ψυχές που κατέχονταν στα δεσμά: «Και σε όσους κάθονται στο σκοτάδι, φως ανέτειλε για εσάς». Και για τον Καϊάφα και τον Ηρώδη λέει: «Άρχοντες λαών συγκεντρώθηκαν μαζί με τον Αβραάμ»· και για τον Ιούδα: «Εκείνος που έτρωγε τους άρτους μου μεγάλυνε εναντίον μου τον πτερνισμό»· και για τη συναγωγή των Ιουδαίων και των αρχιερέων: «Ο Κύριος θα έλθει σε κρίση με τους πρεσβυτέρους του λαού»· και για τον σταυρό: «Ελάτε να βάλουμε ξύλο στον άρτο του»· και για τον ληστή εκ δεξιών: «Η δεξιά του Κυρίου εποίησε δύναμη»· και για τον τάφο: «Με έθεσαν σε λάκκο κατώτατο»· και για το αγκάθινο στεφάνι: «Η άμπελός μου αντί για σταφύλια βλάστησε αγκάθια»· και για τον πειρασμό του από τον Πονηρό: «Ο εχθρός ονείδισε τον Κύριο»· και για την ονομασία του ως Υιού ανθρώπου: «Και επί τον Υιό τον οποίο ενίσχυσες για τον εαυτό σου»· και για την ταφή του: «Και θα δώσω τους πονηρούς αντί για την ταφή του»· και για την ανάσταση του Κυρίου: «Εξεγέρσου, γιατί κοιμάσαι, Κύριε;»· και για την ανάληψή του: «Ανέβηκε ο Θεός με αλαλαγμό»· και για την άνω καθέδρα: «Κάθου εκ δεξιών μου». Και γιατί λέω τόσα πολλά; Διότι όλες τις προφητείες που ψάλλονται για τη χάρη του Χριστού, ούτε οι ρήτορες δεν μπορούν να τις εξαγγείλουν.

Αληθινή είναι η θεία φωνή που λέει μέσω του προφήτη: «Εκείνους που με δοξάζουν, θα τους δοξάσω»· όπως ακριβώς και ο θεοπάτωρ Δαβίδ προφήτευσε γι' αυτό, ότι «οι κραταιοί του Θεού επί της γης υψώθηκαν σφόδρα»· και πάλι, «στους αγίους που βρίσκονται στη γη του εθαυμάστωσε ο Κύριος όλα τα θελήματά του σε αυτούς». Διότι τι είναι μεγαλύτερο από αυτό το θαύμα, το να φτάσει σε τέτοιο ύψος ένας χοϊκός άνθρωπος; Με πολλή παρρησία είδε όσα είναι δυνατόν να θεαθούν, και ενώ επιθυμούσε διακαώς να προχωρήσει και στα επέκεινα, προς Εκείνον τον οποίον «κανένας από τους ανθρώπους δεν είδε, ούτε μπορεί να δει», όπως γράφει ο απόστολος Παύλος· καθώς και ο ίδιος ο Ιωάννης λέει τα παρόμοια, ότι «κανείς ποτέ δεν έχει δει τον Θεό». Τι λοιπόν θα πούμε ως προς αυτά; Ότι ο μεν Παύλος ορθώς έγραψε λέγοντας: «Τον οποίον ουδείς εκ των ανθρώπων είδε, ούτε δύναται να δει».

Ο Θεός κάθεται επί του αγίου θρόνου Του. Τι σημαίνει το ότι «κάθεται επί θρόνου»; Βασιλεύει, κυβερνά. Και ορθώς είπε «αγίου». Διότι δεν βασιλεύει απλώς, αλλά βασιλεύει και αγίως. Τι σημαίνει ότι «βασιλεύει αγίως»; Καθαρά. Διότι οι μεν άνθρωποι, όταν αναλαμβάνουν αυτήν την εξουσία, χρησιμοποιούν την ίδια τους τη δύναμη για την αδικία. Εκείνη όμως η εξουσία είναι ανέπαφη από κάθε τέτοιο στοιχείο, είναι καθαρή και αγία. Διότι ούτε απάτη ούτε κανένα άλλο παρόμοιο στοιχείο διαφθείρει και παραπλανά εκείνο το δικαστήριο, αλλά είναι καθαρό, γνήσιο, απαστράπτοντας πέρα από κάθε καθαρότητα, ακτινοβολώντας με άφατη δόξα. Οι άρχοντες των λαών συνάχθηκαν με τον Θεό του Αβραάμ· διότι οι ισχυροί της γης του Θεού εξυψώθηκαν σφόδρα.

Ϛ΄. Εδώ καταδεικνύει την ακατανίκητη δύναμη του Ευαγγελίου, ότι δηλαδή δεν άγγιξε μόνο τους απλούς ανθρώπους, αλλά ακόμη και αυτούς που φέρουν το διάδημα και όσους κάθονται στον βασιλικό θρόνο. Έπειτα, αποδεικνύοντας ότι Αυτός είναι ο ένας Θεός της Καινής και της Παλαιάς, λέει: «Μαζί με τον Θεό του Αβραάμ», αντί να πει, αυτός ακριβώς είναι και ο Θεός των προπατόρων, ο οποίος έδωσε και τον νόμο σε εκείνους. Γι' αυτό και ο Ιερεμίας έλεγε: «Θα συνάψω μαζί σας καινή διαθήκη, όχι σαν τη διαθήκη που σύναψα με τους πατέρες σας, την ημέρα που τους έπιασα από το χέρι για να τους βγάλω από τη γη της Αιγύπτου», δείχνοντας έτσι ότι ο νομοθέτης και της Καινής και της Παλαιάς είναι ένας και ο αυτός. Και ο Βαρούχ πάλι έλεγε: «Αυτός είναι ο Θεός μας, κανένας άλλος δεν θα συγκριθεί μαζί Του».

Αυτό λέει και ο προφήτης: «Συγκεντρώθηκαν», λέει, «με τον Θεό του Αβραάμ». Το δε εβραϊκό κείμενο, αντί για το «με τον Θεό», αναφέρει «Εμ Ελωί Αβραάμ». Και πώς έγινε αυτό; Διότι οι ισχυροί του Θεού επί της γης εξυψώθηκαν πάρα πολύ. Και ποιοι είναι οι ισχυροί του Θεού, αν όχι οι απόστολοι, ή και όλοι οι πιστοί; Επειδή δηλαδή έλαμψε τόσο πολύ η δύναμή τους, λέει, κυριάρχησαν στα πάντα. Και ορθώς τους ονόμασε ισχυρούς.

Κάποιοι πάλι ορίζουν την απάθεια ως ανάσταση της ψυχής πριν από το σώμα. Άλλοι δε ως τέλεια επίγνωση του Θεού, δεύτερη μετά από εκείνη των αγγέλων. Αυτή λοιπόν η τέλεια και ατελεύτητη τελειότητα των τελείων, όπως μου την περιέγραψε κάποιος που την είχε γευθεί, αγιάζει με τέτοιο τρόπο τον νου και τον αποσπά από τα υλικά πράγματα, ώστε για το μεγαλύτερο μέρος της εν σαρκί ζωής - μετά την άφιξη, βέβαια, στον ουράνιο λιμένα - τον ανυψώνει εκστατικό στον ουρανό για τη θεωρία του Θεού. Για αυτόν τον νου λέει κάπου και εκείνος που ίσως απέκτησε τη σχετική εμπειρία, ότι «οι κραταιοί της γης ανυψώθηκαν σφόδρα προς τον Θεό». Τέτοιον γνωρίσαμε και τον Αιγύπτιο, ο οποίος δεν άφηνε τα χέρια του υψωμένα για πολλή ώρα κατά την προσευχή, όταν προσευχόταν μαζί με άλλους.

Και στο διάψαλμα του τεσσαρακοστού έκτου ψαλμού, είπα, για τον Χριστό έχουν ειπωθεί τα εξής: Ανέβηκε ο Θεός με αλαλαγμό, ο Κύριος με φωνή σάλπιγγας. Ψάλτε στον Θεό μας, ψάλτε. Ψάλτε στον βασιλιά μας, ψάλτε. Διότι βασιλιάς όλης της γης είναι ο Θεός, ψάλτε με σύνεση. Βασίλευσε ο Θεός στα έθνη, ο Θεός κάθεται στον άγιο θρόνο του. Άρχοντες των λαών συγκεντρώθηκαν μαζί με τον Θεό του Αβραάμ, διότι οι ισχυροί της γης που ανήκουν στον Θεό υψώθηκαν υπερβολικά. Και στον ενενηκοστό όγδοο ψαλμό σας επιπλήττει το Άγιο Πνεύμα, και αυτόν, τον οποίο δεν θέλετε να είναι βασιλιάς, τον υποδεικνύει ως βασιλιά και Κύριο και του Σαμουήλ και του Ααρών και του Μωυσή και γενικώς όλων των υπολοίπων. Τα δε λόγια του ψαλμού είναι τα εξής: Ο Κύριος βασίλευσε, ας οργιστούν οι λαοί. Αυτός που κάθεται πάνω στα Χερουβίμ, ας σειστεί η γη. Ο Κύριος είναι μέγας στη Σιών και υψηλός πάνω σε όλους τους λαούς. Ας δοξολογήσουν το μεγάλο όνομά σου, διότι είναι φοβερό και άγιο, και η τιμή του βασιλιά αγαπά την κρίση. Εσύ ετοίμασας ευθύτητα, κρίση και δικαιοσύνη εσύ έκανες στον Ιακώβ. Υψώνετε Κύριον τον Θεό μας και προσκυνείτε το υποπόδιο των ποδών του, διότι είναι άγιος.

Όχι ότι ο Χριστός ανελήφθη με σάλπιγγες, αλλά επειδή το μεγαλείο της ένσαρκης οικονομίας ακούστηκε πιο πέρα και από τις σάλπιγγες, μέχρι και τα πέρατα της γης. «Ψάλατε στον Θεό μας, ψάλατε, ψάλατε στον βασιλιά μας, ψάλατε· διότι ο Θεός είναι βασιλιάς όλης της γης, ψάλατε συνετώς», ψάλατε με σύνεση τη μία τρισυπόστατη θεότητα, ψάλατε. Και αφού οι Ιουδαίοι απέρριψαν τη βασιλεία του Χριστού και είπαν «Δεν έχουμε βασιλιά παρά μόνο τον Καίσαρα», στη συνέχεια «εβασίλευσε ο Θεός επί των εθνών», για τα οποία και άκουσε από τον Πατέρα «και θα σου δώσω τα έθνη ως κληρονομία σου». «Ο Θεός κάθεται επί του αγίου θρόνου του». Η ασώματη φύση του Θεού ούτε κάθεται ούτε στέκεται, αυτή που βρίσκεται παντού και πληροί τα πάντα· κάθεται όμως η σαρκωθείσα φύση θεοπρεπώς. «Άρχοντες των λαών συγκεντρώθηκαν μαζί με τον Θεό του Αβραάμ». Δεν εννοεί το συνέδριο των Ιουδαίων, αλλά τους προερχόμενους από τα έθνη άρχοντες των λαών, οι οποίοι συγκεντρώθηκαν στην πίστη του πατριάρχη Αβραάμ, και οι οποίοι, ως «κραταιοί του Θεού της γης, υψώθηκαν σφόδρα προς τα άνω», πιστεύοντας στον Χριστό.