Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 46:4

Ψαράδες μεν είμαστε, διότι και κυβερνήτες και καραβοκύρηδες και ναύτες και όσους κατοικούν στα νησιά και ταξιδεύουν στη θάλασσα, ψαρεύοντας όλο τον κόσμο με το ένα δίχτυ του Ευαγγελίου, τους προσφέρουμε στον Χριστό. Και ο Ιωάννης, που με καλάμι και αγκίστρι έπιανε άφωνα ψάρια, τώρα με το καλάμι της γραφής και το Πνεύμα, όχι με μελάνι, γράφει Ευαγγέλιο και ψαρεύει την οικουμένη. Πατητές σταφυλιών δε, διότι αυτοί που πίστεψαν στον Χριστό, από ευλάβεια, βρίσκονται κάτω από τα πόδια μας σαν τσαμπιά σταφυλιών. Είδε ο Κορνήλιος τον Πέτρο, και έπεσε στα πόδια του. Άλλοι, σαν τσαμπιά, έφεραν τον δικό τους πλούτο ως κρασί στα πόδια μας: «Διότι όσοι ήταν ιδιοκτήτες κτημάτων ή σπιτιών, τα πουλούσαν και έφερναν το αντίτιμο όσων πουλούσαν και το έθεταν στα πόδια των αποστόλων», (δηλαδή) τα τσαμπιά το κρασί στα πόδια τους. Επειδή λοιπόν εσύ, Κύριε, όπως τα τσαμπιά στους πατητές σταφυλιών, υπέταξας σε εμάς λαούς και έθνη κάτω από τα πόδια μας, «πόσο θαυμαστό είναι το όνομά σου σε όλη τη γη». Πώς «σε όλη τη γη»; Διότι «από την ανατολή του ηλίου μέχρι τη δύση το όνομά σου έχει δοξαστεί ανάμεσα στα έθνη. Θαυμαστό είναι το όνομά σου», αλλά όχι απλώς αξιέπαινο. Διότι διαφέρει το να θαυμάζεις από το να επαινείς, και ο θαυμασμός έχει υπερβεί τον έπαινο και την ευφημία.

Είναι ανόμοια η φύση των κτηνών με την ανθρώπινη φύση; Μακεδ. Ναι. Ορθ. Εάν λέει: «Υπέταξε σε εμάς λαούς και έθνη κάτω από τα πόδια μας», δεν εννοεί ότι υποτάσσει τη φύση στη φύση, αλλά τη δουλεία της αμαρτίας στην ελευθερία της πίστεως; Μακεδ. Ναι. Ορθ. Με διαφορετικό τρόπο, λοιπόν, υποτάσσονται σε εμάς τα κτήνη και με διαφορετικό τα έθνη; Μακεδ. Ναι. Ορθ. Εάν λέει η Γραφή, «Οι δούλοι να υποτάσσονται στους κατά σάρκα κυρίους, όχι μόνο στους αγαθούς και επιεικείς, αλλά και στους δύστροπους», με άλλον τρόπο υποτάσσονται τα κτήνη, με άλλον τα έθνη και με άλλον οι δούλοι· διότι τα κτήνη υποτάσσονται κατά τη φύση, τα έθνη κατά την πίστη, και οι δούλοι κατά τον νόμο. Επειδή είναι ενδεχόμενο οι δούλοι να είναι ανώτεροι στην αρετή από τους δεσπότες τους. Μακεδ.

Υπέταξε σε εμάς λαούς και έθνη κάτω από τα πόδια μας. Χαίρονται για τους κλήρους που τους δόθηκαν από τον Κύριο. Εξέλεξε για εμάς την κληρονομία Του. Και ποια θα μπορούσε να είναι η κληρονομία του Κυρίου, εάν όχι αυτή για την οποία έχει λεχθεί από τον Πατέρα: «Ζήτησε από εμένα, και θα σου δώσω τα έθνη ως κληρονομία σου»; Την ωραιότητα του Ιακώβ, την οποία αγάπησε. Λέγοντας «ωραιότητα του Ιακώβ», εννοεί την προφητεία σχετικά με τα έθνη, για την οποία έχει πει: «Και αυτός θα είναι η προσδοκία των εθνών». Και αυτή είναι αγαπημένη. Και σε ποιον είναι αγαπημένη, εάν όχι σε Εκείνον που έδωσε τη ζωή Του για αυτήν; Αυτήν, λοιπόν, την αγαπημένη, λέει, εξέλεξε.

Καλεί δε όχι μόνο αυτούς που ανήκουν στους λαούς, αλλά μαζί με αυτούς και τους βασιλείς, για να εννοήσεις τους άρχοντες, δηλαδή τους ηγέτες των λαών. Διότι από το πλήθος εκείνων που πίστεψαν, πολλοί οδηγήθηκαν σε αυτό, των οποίων απαρχή υπήρξαν οι θεσπέσιοι μαθητές· έπειτα, μετά από εκείνους, βαδίζοντας στα ίχνη τους, εκείνοι που τους διαδέχτηκαν περιβλήθηκαν το όνομα της βασιλείας· καθότι απέκτησαν ως πλούτο το όνομα της βασιλείας, έχοντας ταχθεί και στο να καθοδηγούν τους λαούς. Και γι' αυτό, από την πάρα πολύ μεγάλη τους χαρά, αναπέμπουν ευχαριστήριες ωδές στον Θεό, λέγοντας: «Υπέταξε σε εμάς λαούς, και έθνη κάτω από τα πόδια μας.» Ψάλλει δε για αυτούς και ο θεσπέσιος Μελωδός: «Άρχοντες λαών συγκεντρώθηκαν μαζί με τον Θεό του Αβραάμ.» Ω λοιπόν λαοί και βασιλείς, λέει, ακούστε με και δώστε προσοχή στο τι εξαγγέλλεται για το μέλλον: «Νόμος από εμένα θα εξέλθει, και η κρίση μου ως φως των εθνών.» Με τη λέξη νόμο εννοεί εδώ το θείο και ευαγγελικό κήρυγμα. Διότι το νέο και σωτήριο θέσπισμα είναι βέβαια κατά κάποιον τρόπο διαφορετικού είδους· αποτελεί δε μεταβολή του αρχαίου νόμου προς το καλύτερο, και μετάβαση των παρωχημένων τύπων προς την αλήθεια. Είπε άλλωστε ο Χριστός: «Μη νομίσετε ότι ήρθα να καταργήσω τον νόμο ή τους προφήτες· δεν ήρθα να καταργήσω, αλλά να εκπληρώσω. Διότι αληθινά σας λέω, ότι ούτε ένα ιώτα ή μία κεραία δεν πρόκειται να παρέλθει από τον νόμο, έως ότου γίνουν όλα.»

Αυτό θα ταίριαζε, όπως μόλις είπα, στους προεστώτες των Εκκλησιών, οι οποίοι μάλιστα λένε από την υπερβολική τους χαρά: «Υπέταξε λαούς σε εμάς και έθνη κάτω από τα πόδια μας. Διάλεξε για εμάς την κληρονομιά του». Διότι ο κλήρος που ταιριάζει απόλυτα και αληθινά μόνο στον Χριστό είναι το να καθοδηγεί τους άλλους. Γι' αυτό και πρόσταξε να μην αποκαλούν κανέναν «Ραββί»· «διότι ένας είναι», λέει, «ο διδάσκαλός σας, ο Χριστός». Αλλά όπως ο ίδιος, όντας το αληθινό φως, ονόμασε φως τους αγίους αποστόλους, και όπως ο ίδιος, όντας εκ φύσεως ο μόνος αληθινός Υιός, έδωσε σε εμάς που πιστέψαμε σε αυτόν την εξουσία να αποκαλούμε τον Θεό Πατέρα, εφόσον βέβαια έχουμε πλουτίσει με το αξίωμα της υιοθεσίας· έτσι και ο ίδιος, ενώ είναι ο διδάσκαλος των πάντων και έχει ως κληρονομιά όλη την οικουμένη, έδωσε στους αγίους αυτό το αξίωμα, στεφανώνοντάς τους με τη δική του δόξα· διότι έγιναν συνεργάτες του και ως γνήσιοι προστάτες των λαών κέρδισαν πολλούς, προσφέροντάς του μέσω της πίστεως εκείνους που λάτρευαν την κτίση αντί για αυτόν και δεν γνώριζαν την οδό της άριστης ζωής.

Όταν δε πάλι ο Χριστός λάμψει από τους ουρανούς εκείνον τον καιρό, και εκείνος που θεωρήθηκε ότι είναι ελάχιστος και ασήμαντος, θα αναδειχθεί σε μέγα έθνος. Διότι θα καθοδηγήσει λαούς και θα ηγεμονεύσει σε πολλούς, εφόσον βεβαίως διήνυσε ευδόκιμη πορεία στον παρόντα βίο· και αυτό μπορεί κανείς να το δει από όσα είπε ο Χριστός, διότι μιλώντας στους αποστόλους λέει: «Όταν ο Υιός του ανθρώπου καθίσει», λέει, «επί του θρόνου της δόξης αυτού, τότε και εσείς θα καθίσετε σε δώδεκα θρόνους, κρίνοντας τις δώδεκα φυλές του Ισραήλ». Αλλά βεβαίως και στη διανομή των ταλάντων βρίσκεται να λέει: «Να έχεις εξουσία πάνω από δέκα φυλές»· σε άλλους δε δίνει μικρότερο μερίδιο· «Διότι να έχεις», λέει, «εξουσία πάνω από πέντε πόλεις». Προσφέροντας οπωσδήποτε ανταμοιβή ισάξια με τις αρετές τους, και σταθμίζοντας την τιμή που αρμόζει στον καθένα. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο λοιπόν χαίρονται οι άγιοι και λένε: «Υπέταξε σε μας λαούς, και έθνη κάτω από τα πόδια μας». Όσο για εκείνους βέβαια που θεωρήθηκαν ελάχιστοι κατά τη διάρκεια του βίου τους, έπειτα όμως αναδείχθηκαν σε χιλιάδες και σε μέγα έθνος: «Εγώ», λέει, «ο Κύριος των πάντων, θα τους συνάξω στους καιρούς», εννοώντας προφανώς τους καιρούς της έλευσής Του από τους ουρανούς.

Εδώ παρουσιάζεται το πρόσωπο των αγίων αποστόλων, οι οποίοι έχουν ήδη λάβει την εντολή να μαθητεύσουν όλα τα έθνη και να τα βαπτίσουν στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος. Επειδή δε η πίστη έγινε για αυτούς πρόξενος πάρα πολλών και μεγάλων αγαθών (διότι μέσω αυτής έχουν κληθεί στην υιοθεσία του Θεού, έχουν γίνει κοινωνοί στη μέθεξη του Αγίου Πνεύματος και της θείας φύσεως, έχουν πλουτίσει με τη χάρη των εξ ουρανού χαρισμάτων και έχουν γίνει κοινωνοί της ελπίδας των αγίων), για τον λόγο αυτό και πολύ δικαιολογημένα τους προστάζουν να πανηγυρίζουν λέγοντας: «Πάντα τὰ ἔθνη, κροτήσατε χεῖρας, ἀλαλάξατε τῷ Θεῷ». Η δε αιτία της πανηγύρεως είναι ότι σε όλη τη γη ο Χριστός γνωρίστηκε ως αυτό που πραγματικά είναι, δηλαδή βασιλιάς και Θεός ύψιστος και φοβερός· και είναι βασιλιάς των εθνών, όχι με την έννοια ότι έκανε αρχή της βασιλείας Του όταν επικράτησε σε αυτά, αλλά επειδή, όντας Κύριος των πάντων και βασιλιάς ως Θεός, τα έθεσε και αυτά υπό τα σκήπτρα της δικής Του βασιλείας, αφού τα ελευθέρωσε από την πλεονεξία εκείνων που τα εξουσίαζαν παλαιότερα. Επινίκια ωδή είναι ο ψαλμός. Επομένως, καθώς έχουν πέσει οι αντίπαλες δυνάμεις, προτρέπει τα έθνη να ψάλλουν. Και θα αλαλάξουν με χαρά ως νικητές εν Χριστώ. «Υπέταξε λαούς σε εμάς, και έθνη κάτω από τα πόδια μας».

<Εξέλεξε για εμάς την κληρονομιά του, την καλλονή του Ιακώβ που αγάπησε.> (B f. 179, E f. 85, I f. 252, L. f. 124 b) Σε άλλους πάλι φαίνεται ότι το «Υπέταξε λαούς σε εμάς, και έθνη κάτω από τα πόδια μας» πρέπει να κατανοηθεί και με διαφορετικό τρόπο· διότι ως λαούς και έθνη κάτω από τα πόδια των αγίων λένε ότι εννοείται ο ίδιος ο Σατανάς και οι πονηρές δυνάμεις που είναι μαζί του. Για αυτές τις οποίες είπε ο Χριστός: «Ιδού, σας έχω δώσει την εξουσία να πατάτε πάνω σε φίδια και σκορπιούς και πάνω σε όλη τη δύναμη του εχθρού.» Θαυμάζουν επίσης και τη γενναιοδωρία του Σωτήρα, διότι με δίκαιη απόφαση του Θεού όλα τα βραβεία αυτών που προέρχονται από τον Ισραήλ, και όσα τους είχαν υποσχεθεί από τον Θεό, δίνονται μάλλον σε αυτούς που προέρχονται από τα έθνη, εφόσον αυτοί αποδέχθηκαν την πίστη και αναγνώρισαν τον ευεργέτη. Και μάλιστα, σχετικά με αυτό το θείο κήρυγμα, έχει ειπωθεί κάπου προς εκείνους που κατάγονται εξ αίματος από τον Ισραήλ, από τους αγίους μυσταγωγούς: «Σε εσάς ήταν αναγκαίο να κηρυχθεί πρώτα ο λόγος του Θεού· επειδή όμως τον απορρίπτετε, και κρίνετε τους εαυτούς σας ανάξιους της αιώνιας ζωής, ιδού στρεφόμαστε προς τα έθνη· διότι έτσι μας έχει δώσει εντολή ο Κύριος.» Χαίρονται λοιπόν επειδή έλαβαν από τον Χριστό το να είναι δικός του κλήρος, και το να συγκαταλεχθούν σαν να βρίσκονται στην καλλονή του Ιακώβ.

Γι' αυτόν τον λόγο είπε «ευδόκησα», όπως λέει και ο Δαβίδ εκ προσώπου των αποστόλων που πίστεψαν στον Κύριο και με χαρά υποδεικνύουν στα έθνη τη χάρη Του, ότι «υπέταξε σε εμάς λαούς και έθνη κάτω από τα πόδια μας· 〈εξέλεξε για εμάς την κληρονομία Του,〉 την καλλονή του Ιακώβ, την οποία αγάπησε», δηλαδή την καθαρότητα της καλλονής Του, την καλλονή ολόκληρου του Ιακώβ, τη σάρκα που εκλέχθηκε από τη Μαρία διά του Αγίου Πνεύματος. * Αυτό που τελέστηκε κατά την οικονομία της σαρκώσεως ο Πατέρας το φανέρωσε άνωθεν προς τον Ιωάννη τον Βαπτιστή. Διότι ο Πατέρας ευδόκησε στην ένσαρκη παρουσία του Χριστού, ενώ η θεότητα είναι άπειρη ως προς τη φύση της.

Δεν βλέπετε εμάς τους κήρυκες, ποιοι είμαστε και τι είδους άνθρωποι, ασήμαντοι και απλοϊκοί; Όμως, ο λόγος που κηρύττεται μέσω ημών έχει τόση δύναμη, ώστε να γεμίσει ολόκληρη την οικουμένη. Από πού, λοιπόν, προέρχεται αυτή η τόσο μεγάλη δύναμη, η οποία υπέταξε σε εμάς λαούς και έβαλε έθνη κάτω από τα πόδια μας, αφενός μεν τους λαούς που έγιναν υπάκουοι στη διδασκαλία μας, αφετέρου δε τα έθνη που παρέμειναν ακόμη στην απιστία; Αυτούς, οι οποίοι επαναστάτησαν πολλές φορές και θέλησαν να πολεμήσουν τόσο εμάς όσο και τον λόγο που κηρύττεται από εμάς, ο μέγας Βασιλεύς τους υπέταξε στα πόδια μας, ώστε να έλθουμε και να επιβληθούμε σε αυτούς; Αμέσως, λοιπόν, ακόμη και παρά τη θέλησή τους, εμείς ιδρύσαμε Εκκλησίες για τον Θεό μας μέσα στις δικές τους πόλεις και χώρες. Εξέλεξε δε για εμάς την κληρονομία Του, την οποία υποσχέθηκε στον Αγαπητό Του λέγοντας: «Ζήτησε από εμένα, και θα σου δώσω τα έθνη ως κληρονομία σου, και ως ιδιοκτησία σου τα πέρατα της γης».

Ο μεν προηγούμενος ψαλμός, λοιπόν, προέτρεπε τα έθνη να χειροκροτήσουν και να αλαλάξουν προς τον Θεό με φωνή αγαλλιάσεως, και να Του ψάλουν, διότι ο Θεός είναι βασιλιάς όλης της γης· και να ψάλουν με σύνεση, επειδή βασίλευσε επί των εθνών. Έπρεπε, όμως, αυτοί που έλαβαν την εντολή να τα πράξουν αυτά, να διδαχθούν και τον τρόπο του αλαλαγμού και τον ίδιο τον ψαλμό σαν από κάποιον δάσκαλο· γι' αυτό, αναγκαστικά, ο παρών λόγος τα διδάσκει αυτά. Εκπαιδεύονται, λοιπόν, τα έθνη, τα οποία έχουν μεταστραφεί από την αθεΐα στη θεϊκή διδασκαλία, να θεολογούν για τον Κύριό τους και να λένε: «Μέγας είναι ο Κύριος και σφόδρα αινετός»· ή «και σφόδρα υμνητός», σύμφωνα με τους άλλους. Θα κατανοήσεις δε πώς ονομάζεται μέγας, αν σηκώσεις το βλέμμα σου στον ουρανό και παρατηρήσεις προσεκτικά ολόκληρο τον κόσμο, σύμφωνα με τον Ησαΐα που λέει: «Υψώστε τα μάτια σας και δείτε ποιος τα δημιούργησε όλα αυτά»· διότι από το μέγεθος και την καλλονή των κτισμάτων αναγνωρίζεται αναλογικά ο δημιουργός. Δεν είναι μέγας κατά το σωματικό μέγεθος, αλλά κατά την ακατάληπτη δύναμη, καθώς και κατά τη σοφία, την αγαθότητα, την ανεξικακία, τη φιλανθρωπία, και κατά τις υπόλοιπες θεϊκές δυνάμεις που νοούνται σε Αυτόν· γι' αυτό έχει λεχθεί: «Και με τους διαλογισμούς Σου κανείς δεν πρόκειται να ομοιωθεί».

Και το «ανέβηκε πάνω στα Χερουβίμ και πέταξε» μου φαίνεται ότι αινίσσεται την αποκατάσταση στη δόξα του Θεού, την οποία πραγματοποίησε συνοδευόμενος από αγγελικές και θεϊκές δυνάμεις, πράγμα που μου φαίνεται ότι δηλώνεται και αυτό μέσω του «πέταξε πάνω σε φτερά ανέμων». Το δε ότι το «σκοτάδι» τέθηκε ως η «κρυψώνα του» και ότι λέγεται «γνόφος κάτω από τα πόδια του» θα ήταν παραστατικό της κρυφής και απόρρητης οικονομίας, σύμφωνα με την οποία όλα αυτά επιτελούνταν για εκείνον. Το δε «γύρω από αυτόν η σκηνή του», τι άλλο αρμόζει να νοήσουμε ότι αναφέρει, παρά την αγία και καθολική του Εκκλησία, είτε αυτή που βρίσκεται πάνω στη γη είτε αυτή στους ουρανούς; Στη συνέχεια, καθώς τελειώνει ο λόγος στον ίδιο ψαλμό, προφητεύει ταυτόχρονα την απόρριψη του προηγούμενου λαού και την κλήση των εθνών με όσα λέει: «λύτρωσέ με από τις αντιλογίες του λαού, θα με καταστήσεις κεφαλή εθνών· λαός που δεν γνώριζα με δούλεψε, στο άκουσμα του αυτιού με υπάκουσε· ξένοι υιοί μου είπαν ψέματα, ξένοι υιοί πάλιωσαν και χώλαναν από τα μονοπάτια τους». Το ποιο ακριβώς νόημα έχουν αυτά, θα εξεταστεί στον κατάλληλο καιρό. 〈Ψαλμός 46〉. «Όλα τα έθνη χτυπήστε τα χέρια, αλαλάξτε στον Θεό με φωνή αγαλλιάσεως. Διότι ο Κύριος είναι ύψιστος, φοβερός, μέγας βασιλιάς σε όλη τη γη. Υπέταξε λαούς σε εμάς, και έθνη κάτω από τα πόδια μας· εξέλεξε για εμάς την κληρονομία του, την καλλονή του Ιακώβ την οποία αγάπησε».

«Ανέβηκε ο Θεός με αλαλαγμό, ο Κύριος με φωνή σάλπιγγας. Ψάλτε στον Θεό μας, ψάλτε· ψάλτε στον βασιλιά μας, ψάλτε· διότι ο Θεός είναι βασιλιάς όλης της γης, ψάλτε με σύνεση· βασίλευσε ο Θεός επί των εθνών, ο Θεός κάθεται επί του αγίου θρόνου του. Άρχοντες λαών συνάχθηκαν μαζί με τον Θεό του Αβραάμ, διότι οι ισχυροί της γης του Θεού υψώθηκαν σφόδρα.» Και τι άλλο θέλει να σημάνει η άνοδος του Κυρίου του Θεού, που φανερώνεται μέσω αυτών των λόγων, παρά την κάθοδό του που προηγήθηκε της ανόδου; Με βάση την οποία πάλι θεσπίζεται η κλήση όλων των εθνών, και αναγγέλλονται ως χαρμόσυνη είδηση σε όλα τα έθνη σημεία χαράς και ευφροσύνης για τη μέλλουσα θεογνωσία, όταν λέγεται ότι ο ίδιος ο Κύριος, ο Ύψιστος, αφού ομολογηθεί ως ο μόνος Θεός και βασιλιάς όλης της γης, θα υποτάξει λαούς σε εμάς. Σε ποιους «εμάς», αν όχι βεβαίως σε εκείνους που προφητεύουν αυτά; Αυτό άλλωστε μπορεί κανείς να το δει ξεκάθαρα να έχει εκπληρωθεί, εφόσον όλα τα έθνη που πίστεψαν στον Χριστό έχουν πλέον υποταχθεί στους λόγους των προφητών. Αυτά θα μπορούσαν να λεχθούν και εκ προσώπου των αποστόλων του Σωτήρος μας, οι οποίοι θα μπορούσαν να πουν το «εξέλεξε για εμάς την κληρονομία του». Και ως κληρονομία του ποια άλλη πρέπει να νοηθεί παρά η κλήση όλων των εθνών, την οποία ο ίδιος ο Χριστός του Θεού παραθέτοντας είπε: «Είπε ο Κύριος προς εμένα, Υιός μου είσαι εσύ, εγώ σήμερα σε γέννησα· ζήτησε από εμένα, και θα σου δώσω τα έθνη ως κληρονομία σου, και ως ιδιοκτησία σου τα πέρατα της γης».

Γνωρίζουμε, λοιπόν, ότι μέσα από τη χρήση της Αγίας Γραφής ο όρος αυτός είναι πολύσημος και δεν εφαρμόζεται πάντοτε στα ίδια νοήματα, αλλά άλλοτε μεν σημαίνει αυτό, άλλοτε δε υποδεικνύει κάτι άλλο· για παράδειγμα: «Οι δούλοι», λέει, «ας υποτάσσονται στους δικούς τους κυρίους»· και σχετικά με την άλογη φύση, ότι έχει υποταχθεί στον άνθρωπο από τον Θεό, όπως λέει ο προφήτης: «Τα πάντα υπέταξας κάτω από τα πόδια του»· και σχετικά με εκείνους που έχουν καθυποταχθεί μέσω του πολέμου, λέει: «Υπέταξε σε εμάς λαούς, και έθνη κάτω από τα πόδια μας»· και πάλι, κάνοντας μνεία σε εκείνους που σώζονται μέσω της επιγνώσεως, λέει εκ προσώπου του Θεού: «Σε εμένα υποτάχθηκαν αλλόφυλοι». Με αυτό φαίνεται πως είναι κάπως συγγενικό εκείνο που εξετάστηκε από εμάς στον εξηκοστό πρώτο ψαλμό, με τη φράση: «Δεν θα υποταχθεί η ψυχή μου στον Θεό;»· και πέρα από όλα αυτά, υπάρχει και εκείνο που προβάλλεται εναντίον μας από τους εχθρούς μας από την Προς Κορινθίους επιστολή, ότι: «Τότε και ο ίδιος ο Υιός θα υποταχθεί σε εκείνον που του υπέταξε τα πάντα».

Ας κατανοήσουμε λοιπόν πρώτα ποια είναι η σημασία της υποταγής και για ποιους η θεία Γραφή χρησιμοποιεί αυτό το ρήμα. Ο Δημιουργός Θεός, τιμώντας τον άνθρωπο με το να τον έχει πλάσει κατ' εικόνα του Κτίστη, υπέταξε σε αυτόν ολόκληρη την άλογη φύση, όπως ακριβώς ο μέγας Δαβίδ στους ύμνους του εξύμνησε αυτή τη χάρη περιγράφοντάς την. Διότι, όπως λέει, «όλα τα υπέταξε κάτω από τα πόδια του», και αναφέρει ονομαστικά τα όσα έχουν υποταχθεί. Υπάρχει όμως στη θεία Γραφή και άλλη μία σημασία της υποταγής. Διότι, αποδίδοντας την αιτία των κατορθωμάτων στους πολέμους στον ίδιο τον Θεό των όλων, λέει: «Υπέταξε σε εμάς λαούς, και έθνη κάτω από τα πόδια μας» και πάλι: «Αυτός που υποτάσσει λαούς κάτω από εμένα». Και πολλές φορές μπορεί κανείς να συναντήσει αυτή τη λέξη στις θείες Γραφές να υποδηλώνει την κυριαρχία ενάντια στους αντιπάλους. Όσο για τα όσα αναφέρει ο απόστολος σχετικά με την υποταγή όλων των ανθρώπων που πρόκειται να συμβεί στο τέλος προς τον Μονογενή και, μέσω αυτού, προς τον Πατέρα – σύμφωνα με τα οποία, μέσα στο βάθος της σοφίας του, λέει ότι ο ίδιος ο μεσίτης μεταξύ Θεού και ανθρώπων υποτάσσεται στον Πατέρα, υπονοώντας την υπακοή όλων των ανθρώπων προς τον Πατέρα μέσω της υποταγής του Υιού, ο οποίος μετείχε στην ανθρώπινη φύση –, επειδή το ζήτημα αυτό απαιτεί εκτενέστερη και πιο ενδελεχή ερμηνεία, προς το παρόν θα το αναβάλω.

Εις το τέλος· υπέρ των υιών Κορέ ψαλμός. Διότι ο Θεός, ως αγαθός, δεν ήθελε να αποβάλει τον Ιουδαϊσμό, αλλά, επειδή είδε τη σκληροκαρδία τους, εισήγαγε στη θέση του τα έθνη. Πάντα τα έθνη: Προτροπή προς τα έθνη, ώστε να συνδεθούν στενά, κρατώντας το ένα το άλλο και προτρέποντας το ένα το άλλο προς την πίστη. Αλαλάξατε: Ψάλλοντας, λέει, με ψαλμούς και ύμνους στις καρδιές σας, καθώς λέει ο απόστολος. Ότι Κύριος: Φοβερός ως Θεός, προερχόμενος από τους κόλπους του Πατρός· βασιλιάς, καθώς συγκρατεί (κρατά) ολόκληρη τη γη στη χούφτα του. Υπέταξεν: Ο λόγος αναφέρεται στους αποστόλους· διότι σε αυτούς υποτάχθηκαν όλα τα έθνη και οι λαοί μέσω του κηρύγματος. Εξελέξατο: Εννοεί τα έθνη, επειδή έγιναν σύσσωμα και συγκληρονόμα, σύμφωνα με τον απόστολο Παύλο. Την καλλονήν: Τον πιστό λαό.

Υπέταξε σε εμάς λαούς, και έθνη κάτω από τα πόδια μας. Ω του θαύματος! Εκείνους που σταύρωσαν, αυτούς έπεισε να προσκυνούν, εκείνους που ύβριζαν, εκείνους που βλασφημούσαν, εκείνους που ήταν προσηλωμένοι στους λίθους, αυτούς δίδαξε να παραδίδουν ακόμη και τις ψυχές τους, σύμφωνα με το δικό Του θέλημα.

«Υπέταξε σε εμάς λαούς, και έθνη κάτω από τα πόδια μας». Παρατήρησε τη σοφία του Προφήτη, ο οποίος τα λέει όλα με ακρίβεια. Διότι εκείνο που έλεγαν αργότερα οι απόστολοι: «Γιατί μας ατενίζετε, σαν να τον έχουμε κάνει να περπατήσει με δική μας δύναμη ή ευσέβεια;», αυτό ακριβώς προλέγει ο Προφήτης. Η δε φράση «Κάτω από τα πόδια», δηλώνει την υποταγή, ή μάλλον την απόλυτη υποταγή. Και αν θέλεις να μάθεις το μέγεθος αυτής της υποταγής, άκουσε: «Όσοι ήταν ιδιοκτήτες», λέει, «χωραφιών ή οικιών, τα πουλούσαν, έφερναν το αντίτιμο των πωληθέντων, και το εναπέθεταν στα πόδια των αποστόλων». Άλλοι δε, μαζί με τα χρήματα, παρέδιδαν και την ίδια τους τη ζωή. Διότι λέει, «οι οποίοι για τη ζωή μου προσέφεραν τον ίδιο τους τον τράχηλο».

«Επέλεξε για εμάς την κληρονομία του, την καλλονή του Ιακώβ, την οποία αγάπησε». Άλλος λέει: «Τον ενδοξασμό του Ιακώβ». Δες την ακρίβεια της προφητείας. Πιο πάνω, λοιπόν, έλεγε: «Υπέταξε σε εμάς λαούς και έθνη». Διότι, πράγματι, οι Ιουδαίοι προσήλθαν πρώτοι, αρχικά τρεις χιλιάδες, έπειτα πέντε χιλιάδες, και μετά από αυτούς τα έθνη. Επειδή και ο ίδιος πάλι έλεγε: «Έχω και άλλα πρόβατα, και εκείνα πρέπει να τα φέρω, και θα γίνει ένα ποίμνιο, ένας ποιμένας». Έπειτα, για να μην απορήσει κανείς ακούγοντας το «Επέλεξε για εμάς την κληρονομία του», και βασανίζεται η σκέψη του λέγοντας: «Πώς λοιπόν οι Ιουδαίοι τώρα απιστούν;», έλυσε την απορία με αυτή τη διευκρίνιση.

Ψαλμός 46ος. Εις το τέλος· ψαλμός για τους υιούς Κορέ. «Όλα τα έθνη χειροκροτήστε». Δεν προτρέπει βεβαίως να χτυπούν τις παλάμες, αλλά αινίσσεται τη μελλοντική θεία επίσκεψη στα έθνη, για την οποία και λίγο πριν έλεγε: «Θα υψωθώ ανάμεσα στα έθνη» και ότι «θα σου δώσω τα έθνη ως κληρονομιά σου». «Αλαλάξτε στον Θεό με φωνή αγαλλιάσεως», επειδή υπάρχει και αλαλαγμός ταραχώδης, όταν διεξάγεται πόλεμος. «Διότι ο Κύριος είναι ύψιστος, βασιλεύς φοβερός, μέγας σε όλη τη γη, ο οποίος υπέταξε λαούς σε εμάς και έθνη κάτω από τα πόδια μας». Ας μην υπερηφανευόμαστε, λέει, επειδή τρέπουμε σε φυγή έθνη και υποτάσσουμε λαούς, διότι αυτό είναι δώρο του Θεού. Ο Οποίος «επέλεξε για εμάς την κληρονομιά Του· την καλλονή του Ιακώβ, την οποία αγάπησε», κατά την αισθητή έννοια μεν τη γη της επαγγελίας, κατά τη νοητή δε την παρθένο Μαρία, την οποία αγάπησε, και από την οποία, αφού γεννήθηκε και εκπλήρωσε το μυστήριο της οικονομίας, «ανέβηκε ως Θεός με αλαλαγμό», εκεί όπου βρισκόταν προηγουμένως, «και ως Κύριος με φωνή σάλπιγγας».