Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 46:5

Υπέταξε σε εμάς λαούς και έθνη κάτω από τα πόδια μας. Χαίρονται για τους κλήρους που τους δόθηκαν από τον Κύριο. Εξέλεξε για εμάς την κληρονομία Του. Και ποια θα μπορούσε να είναι η κληρονομία του Κυρίου, εάν όχι αυτή για την οποία έχει λεχθεί από τον Πατέρα: «Ζήτησε από εμένα, και θα σου δώσω τα έθνη ως κληρονομία σου»; Την ωραιότητα του Ιακώβ, την οποία αγάπησε. Λέγοντας «ωραιότητα του Ιακώβ», εννοεί την προφητεία σχετικά με τα έθνη, για την οποία έχει πει: «Και αυτός θα είναι η προσδοκία των εθνών». Και αυτή είναι αγαπημένη. Και σε ποιον είναι αγαπημένη, εάν όχι σε Εκείνον που έδωσε τη ζωή Του για αυτήν; Αυτήν, λοιπόν, την αγαπημένη, λέει, εξέλεξε.

<Εξέλεξε για εμάς την κληρονομιά του, την καλλονή του Ιακώβ που αγάπησε.> (B f. 179, E f. 85, I f. 252, L. f. 124 b) Σε άλλους πάλι φαίνεται ότι το «Υπέταξε λαούς σε εμάς, και έθνη κάτω από τα πόδια μας» πρέπει να κατανοηθεί και με διαφορετικό τρόπο· διότι ως λαούς και έθνη κάτω από τα πόδια των αγίων λένε ότι εννοείται ο ίδιος ο Σατανάς και οι πονηρές δυνάμεις που είναι μαζί του. Για αυτές τις οποίες είπε ο Χριστός: «Ιδού, σας έχω δώσει την εξουσία να πατάτε πάνω σε φίδια και σκορπιούς και πάνω σε όλη τη δύναμη του εχθρού.» Θαυμάζουν επίσης και τη γενναιοδωρία του Σωτήρα, διότι με δίκαιη απόφαση του Θεού όλα τα βραβεία αυτών που προέρχονται από τον Ισραήλ, και όσα τους είχαν υποσχεθεί από τον Θεό, δίνονται μάλλον σε αυτούς που προέρχονται από τα έθνη, εφόσον αυτοί αποδέχθηκαν την πίστη και αναγνώρισαν τον ευεργέτη. Και μάλιστα, σχετικά με αυτό το θείο κήρυγμα, έχει ειπωθεί κάπου προς εκείνους που κατάγονται εξ αίματος από τον Ισραήλ, από τους αγίους μυσταγωγούς: «Σε εσάς ήταν αναγκαίο να κηρυχθεί πρώτα ο λόγος του Θεού· επειδή όμως τον απορρίπτετε, και κρίνετε τους εαυτούς σας ανάξιους της αιώνιας ζωής, ιδού στρεφόμαστε προς τα έθνη· διότι έτσι μας έχει δώσει εντολή ο Κύριος.» Χαίρονται λοιπόν επειδή έλαβαν από τον Χριστό το να είναι δικός του κλήρος, και το να συγκαταλεχθούν σαν να βρίσκονται στην καλλονή του Ιακώβ.

Υπέταξε σε εμάς λαούς, και έθνη κάτω από τα πόδια μας. Εξέλεξε για εμάς την κληρονομία του, την καλλονή του Ιακώβ, την οποία αγάπησε. Διότι το ότι στους υιούς Κορέ ούτε λαοί υποτάχθηκαν, ούτε έθνη βρέθηκαν κάτω από τα πόδια τους, είναι σε όλους φανερό. Επομένως, αυτά έχουν λεχθεί εκ προσώπου των αποστόλων.

Δεν βλέπετε εμάς τους κήρυκες, ποιοι είμαστε και τι είδους άνθρωποι, ασήμαντοι και απλοϊκοί; Όμως, ο λόγος που κηρύττεται μέσω ημών έχει τόση δύναμη, ώστε να γεμίσει ολόκληρη την οικουμένη. Από πού, λοιπόν, προέρχεται αυτή η τόσο μεγάλη δύναμη, η οποία υπέταξε σε εμάς λαούς και έβαλε έθνη κάτω από τα πόδια μας, αφενός μεν τους λαούς που έγιναν υπάκουοι στη διδασκαλία μας, αφετέρου δε τα έθνη που παρέμειναν ακόμη στην απιστία; Αυτούς, οι οποίοι επαναστάτησαν πολλές φορές και θέλησαν να πολεμήσουν τόσο εμάς όσο και τον λόγο που κηρύττεται από εμάς, ο μέγας Βασιλεύς τους υπέταξε στα πόδια μας, ώστε να έλθουμε και να επιβληθούμε σε αυτούς; Αμέσως, λοιπόν, ακόμη και παρά τη θέλησή τους, εμείς ιδρύσαμε Εκκλησίες για τον Θεό μας μέσα στις δικές τους πόλεις και χώρες. Εξέλεξε δε για εμάς την κληρονομία Του, την οποία υποσχέθηκε στον Αγαπητό Του λέγοντας: «Ζήτησε από εμένα, και θα σου δώσω τα έθνη ως κληρονομία σου, και ως ιδιοκτησία σου τα πέρατα της γης».

Αυτήν, λοιπόν, δηλαδή την εξ εθνών Εκκλησία, αφού την εξέλεξε, τη διένειμε σε εμάς τους αποστόλους του. Διότι αυτή είναι εκλεκτή, έχοντας συσταθεί κατ' εκλογήν από όλα τα έθνη και όχι κατά διαδοχή γένους. Αντί δε του «την κληρονομία του», οι υπόλοιποι απέδωσαν «την κληρονομία μας» ή «την κληρουχία μας».

Διότι, όπως ακριβώς στην περίπτωση του παλαιού λαού εκείνοι που βρίσκονταν υπό τον Ιησού του Ναυή μοίρασαν με κλήρο τη γη της επαγγελίας, εκδιώκοντας τους προηγούμενους κατοίκους της, με τον ίδιο τρόπο και οι κήρυκες της βασιλείας του Θεού, αφού διέτρεξαν ολόκληρη την οικουμένη, έλαβαν ως κληρονομιά τους προαναφερθέντες λαούς, εκδιώκοντας τους αφανείς και αόρατους εχθρούς. Αυτήν την κληρονομιά ονομάζει καλλονή του Ιακώβ· ή σύμφωνα με τον Ακύλα, το «υπερφερές» του Ιακώβ· σύμφωνα με τον Σύμμαχο, ο «ενδοξασμός» του Ιακώβ· και σύμφωνα με την πέμπτη έκδοση, το «καύχημα» του Ιακώβ. Διότι η Εκκλησία του Χριστού έγινε καύχημα και δόξα του παλαιού προφήτη Ιακώβ, εξαιτίας των προφητειών του ίδιου του Ιακώβ σχετικά με τα έθνη· επειδή θα αποτελούσε αδοξία για εκείνον το να μην επαληθευτούν τα λόγια του, ενώ το ότι πραγματοποιήθηκαν συνιστά δόξα και καύχημά του.

Ο μεν προηγούμενος ψαλμός, λοιπόν, προέτρεπε τα έθνη να χειροκροτήσουν και να αλαλάξουν προς τον Θεό με φωνή αγαλλιάσεως, και να Του ψάλουν, διότι ο Θεός είναι βασιλιάς όλης της γης· και να ψάλουν με σύνεση, επειδή βασίλευσε επί των εθνών. Έπρεπε, όμως, αυτοί που έλαβαν την εντολή να τα πράξουν αυτά, να διδαχθούν και τον τρόπο του αλαλαγμού και τον ίδιο τον ψαλμό σαν από κάποιον δάσκαλο· γι' αυτό, αναγκαστικά, ο παρών λόγος τα διδάσκει αυτά. Εκπαιδεύονται, λοιπόν, τα έθνη, τα οποία έχουν μεταστραφεί από την αθεΐα στη θεϊκή διδασκαλία, να θεολογούν για τον Κύριό τους και να λένε: «Μέγας είναι ο Κύριος και σφόδρα αινετός»· ή «και σφόδρα υμνητός», σύμφωνα με τους άλλους. Θα κατανοήσεις δε πώς ονομάζεται μέγας, αν σηκώσεις το βλέμμα σου στον ουρανό και παρατηρήσεις προσεκτικά ολόκληρο τον κόσμο, σύμφωνα με τον Ησαΐα που λέει: «Υψώστε τα μάτια σας και δείτε ποιος τα δημιούργησε όλα αυτά»· διότι από το μέγεθος και την καλλονή των κτισμάτων αναγνωρίζεται αναλογικά ο δημιουργός. Δεν είναι μέγας κατά το σωματικό μέγεθος, αλλά κατά την ακατάληπτη δύναμη, καθώς και κατά τη σοφία, την αγαθότητα, την ανεξικακία, τη φιλανθρωπία, και κατά τις υπόλοιπες θεϊκές δυνάμεις που νοούνται σε Αυτόν· γι' αυτό έχει λεχθεί: «Και με τους διαλογισμούς Σου κανείς δεν πρόκειται να ομοιωθεί».

Και το «ανέβηκε πάνω στα Χερουβίμ και πέταξε» μου φαίνεται ότι αινίσσεται την αποκατάσταση στη δόξα του Θεού, την οποία πραγματοποίησε συνοδευόμενος από αγγελικές και θεϊκές δυνάμεις, πράγμα που μου φαίνεται ότι δηλώνεται και αυτό μέσω του «πέταξε πάνω σε φτερά ανέμων». Το δε ότι το «σκοτάδι» τέθηκε ως η «κρυψώνα του» και ότι λέγεται «γνόφος κάτω από τα πόδια του» θα ήταν παραστατικό της κρυφής και απόρρητης οικονομίας, σύμφωνα με την οποία όλα αυτά επιτελούνταν για εκείνον. Το δε «γύρω από αυτόν η σκηνή του», τι άλλο αρμόζει να νοήσουμε ότι αναφέρει, παρά την αγία και καθολική του Εκκλησία, είτε αυτή που βρίσκεται πάνω στη γη είτε αυτή στους ουρανούς; Στη συνέχεια, καθώς τελειώνει ο λόγος στον ίδιο ψαλμό, προφητεύει ταυτόχρονα την απόρριψη του προηγούμενου λαού και την κλήση των εθνών με όσα λέει: «λύτρωσέ με από τις αντιλογίες του λαού, θα με καταστήσεις κεφαλή εθνών· λαός που δεν γνώριζα με δούλεψε, στο άκουσμα του αυτιού με υπάκουσε· ξένοι υιοί μου είπαν ψέματα, ξένοι υιοί πάλιωσαν και χώλαναν από τα μονοπάτια τους». Το ποιο ακριβώς νόημα έχουν αυτά, θα εξεταστεί στον κατάλληλο καιρό. 〈Ψαλμός 46〉. «Όλα τα έθνη χτυπήστε τα χέρια, αλαλάξτε στον Θεό με φωνή αγαλλιάσεως. Διότι ο Κύριος είναι ύψιστος, φοβερός, μέγας βασιλιάς σε όλη τη γη. Υπέταξε λαούς σε εμάς, και έθνη κάτω από τα πόδια μας· εξέλεξε για εμάς την κληρονομία του, την καλλονή του Ιακώβ την οποία αγάπησε».

«Ανέβηκε ο Θεός με αλαλαγμό, ο Κύριος με φωνή σάλπιγγας. Ψάλτε στον Θεό μας, ψάλτε· ψάλτε στον βασιλιά μας, ψάλτε· διότι ο Θεός είναι βασιλιάς όλης της γης, ψάλτε με σύνεση· βασίλευσε ο Θεός επί των εθνών, ο Θεός κάθεται επί του αγίου θρόνου του. Άρχοντες λαών συνάχθηκαν μαζί με τον Θεό του Αβραάμ, διότι οι ισχυροί της γης του Θεού υψώθηκαν σφόδρα.» Και τι άλλο θέλει να σημάνει η άνοδος του Κυρίου του Θεού, που φανερώνεται μέσω αυτών των λόγων, παρά την κάθοδό του που προηγήθηκε της ανόδου; Με βάση την οποία πάλι θεσπίζεται η κλήση όλων των εθνών, και αναγγέλλονται ως χαρμόσυνη είδηση σε όλα τα έθνη σημεία χαράς και ευφροσύνης για τη μέλλουσα θεογνωσία, όταν λέγεται ότι ο ίδιος ο Κύριος, ο Ύψιστος, αφού ομολογηθεί ως ο μόνος Θεός και βασιλιάς όλης της γης, θα υποτάξει λαούς σε εμάς. Σε ποιους «εμάς», αν όχι βεβαίως σε εκείνους που προφητεύουν αυτά; Αυτό άλλωστε μπορεί κανείς να το δει ξεκάθαρα να έχει εκπληρωθεί, εφόσον όλα τα έθνη που πίστεψαν στον Χριστό έχουν πλέον υποταχθεί στους λόγους των προφητών. Αυτά θα μπορούσαν να λεχθούν και εκ προσώπου των αποστόλων του Σωτήρος μας, οι οποίοι θα μπορούσαν να πουν το «εξέλεξε για εμάς την κληρονομία του». Και ως κληρονομία του ποια άλλη πρέπει να νοηθεί παρά η κλήση όλων των εθνών, την οποία ο ίδιος ο Χριστός του Θεού παραθέτοντας είπε: «Είπε ο Κύριος προς εμένα, Υιός μου είσαι εσύ, εγώ σήμερα σε γέννησα· ζήτησε από εμένα, και θα σου δώσω τα έθνη ως κληρονομία σου, και ως ιδιοκτησία σου τα πέρατα της γης».

Εις το τέλος· υπέρ των υιών Κορέ ψαλμός. Διότι ο Θεός, ως αγαθός, δεν ήθελε να αποβάλει τον Ιουδαϊσμό, αλλά, επειδή είδε τη σκληροκαρδία τους, εισήγαγε στη θέση του τα έθνη. Πάντα τα έθνη: Προτροπή προς τα έθνη, ώστε να συνδεθούν στενά, κρατώντας το ένα το άλλο και προτρέποντας το ένα το άλλο προς την πίστη. Αλαλάξατε: Ψάλλοντας, λέει, με ψαλμούς και ύμνους στις καρδιές σας, καθώς λέει ο απόστολος. Ότι Κύριος: Φοβερός ως Θεός, προερχόμενος από τους κόλπους του Πατρός· βασιλιάς, καθώς συγκρατεί (κρατά) ολόκληρη τη γη στη χούφτα του. Υπέταξεν: Ο λόγος αναφέρεται στους αποστόλους· διότι σε αυτούς υποτάχθηκαν όλα τα έθνη και οι λαοί μέσω του κηρύγματος. Εξελέξατο: Εννοεί τα έθνη, επειδή έγιναν σύσσωμα και συγκληρονόμα, σύμφωνα με τον απόστολο Παύλο. Την καλλονήν: Τον πιστό λαό.

«Επέλεξε για εμάς την κληρονομία του, την καλλονή του Ιακώβ, την οποία αγάπησε». Άλλος λέει: «Τον ενδοξασμό του Ιακώβ». Δες την ακρίβεια της προφητείας. Πιο πάνω, λοιπόν, έλεγε: «Υπέταξε σε εμάς λαούς και έθνη». Διότι, πράγματι, οι Ιουδαίοι προσήλθαν πρώτοι, αρχικά τρεις χιλιάδες, έπειτα πέντε χιλιάδες, και μετά από αυτούς τα έθνη. Επειδή και ο ίδιος πάλι έλεγε: «Έχω και άλλα πρόβατα, και εκείνα πρέπει να τα φέρω, και θα γίνει ένα ποίμνιο, ένας ποιμένας». Έπειτα, για να μην απορήσει κανείς ακούγοντας το «Επέλεξε για εμάς την κληρονομία του», και βασανίζεται η σκέψη του λέγοντας: «Πώς λοιπόν οι Ιουδαίοι τώρα απιστούν;», έλυσε την απορία με αυτή τη διευκρίνιση.

Διότι βεβαίως, από τη δική του πλευρά, και εκείνους τους εξέλεξε, και ως προς ό,τι εξαρτάτο από αυτόν, δεν απέκλεισε κανέναν. Εάν όμως αναζητάς και την κατάληξη, άκουσε τα όσα ακολουθούν· διότι προσθέτει: «Την καλλονή του Ιακώβ, την οποία αγάπησε». Διότι εδώ μου φαίνεται ότι εννοεί τους πιστούς, πράγμα το οποίο δηλώνοντας ο Παύλος έλεγε: «Όχι βέβαια ότι έχει εκπέσει ο λόγος του Θεού· διότι δεν είναι όλοι όσοι προέρχονται από τον Ισραήλ, αυτοί ο Ισραήλ, αλλά μέσω του Ισαάκ θα ονομαστεί το σπέρμα σου»· δηλαδή, ότι τα τέκνα της σαρκός δεν είναι αυτά τέκνα του Θεού, αλλά τα τέκνα της επαγγελίας λογίζονται ως σπέρμα. Δικαιολογημένα λοιπόν οι πιστοί θα μπορούσαν να ονομαστούν καλλονή του λαού. Διότι τι υπάρχει ωραιότερο από εκείνους που έχουν πιστέψει;

Διότι πολλοί, πολλές φορές, όταν αγοράζουν κάτι, ονομάζουν καλλονή εκείνα που υπερέχουν από τα άλλα. Δείχνοντας λοιπόν ότι δεν θα σωθούν όλοι, λέει: «Την καλλονή του Ιακώβ». Αυτά καταδεικνύονται και στα Ευαγγέλια μέσα από αναρίθμητες παραβολές. «Ανέβηκε ο Θεός με αλαλαγμό».

Ψαλμός 46ος. Εις το τέλος· ψαλμός για τους υιούς Κορέ. «Όλα τα έθνη χειροκροτήστε». Δεν προτρέπει βεβαίως να χτυπούν τις παλάμες, αλλά αινίσσεται τη μελλοντική θεία επίσκεψη στα έθνη, για την οποία και λίγο πριν έλεγε: «Θα υψωθώ ανάμεσα στα έθνη» και ότι «θα σου δώσω τα έθνη ως κληρονομιά σου». «Αλαλάξτε στον Θεό με φωνή αγαλλιάσεως», επειδή υπάρχει και αλαλαγμός ταραχώδης, όταν διεξάγεται πόλεμος. «Διότι ο Κύριος είναι ύψιστος, βασιλεύς φοβερός, μέγας σε όλη τη γη, ο οποίος υπέταξε λαούς σε εμάς και έθνη κάτω από τα πόδια μας». Ας μην υπερηφανευόμαστε, λέει, επειδή τρέπουμε σε φυγή έθνη και υποτάσσουμε λαούς, διότι αυτό είναι δώρο του Θεού. Ο Οποίος «επέλεξε για εμάς την κληρονομιά Του· την καλλονή του Ιακώβ, την οποία αγάπησε», κατά την αισθητή έννοια μεν τη γη της επαγγελίας, κατά τη νοητή δε την παρθένο Μαρία, την οποία αγάπησε, και από την οποία, αφού γεννήθηκε και εκπλήρωσε το μυστήριο της οικονομίας, «ανέβηκε ως Θεός με αλαλαγμό», εκεί όπου βρισκόταν προηγουμένως, «και ως Κύριος με φωνή σάλπιγγας».

Χαίρε, δόξα των πόλεων. Χαίρε, σωτηρία των χωριών. Χαίρε, η δύναμη των νησιών. Χαίρε, η ελπίδα των μοναχών. Χαίρε, «καλλονή του Ιακώβ». Χαίρε, θυγατέρα του Δαβίδ. Χαίρε, καρπέ των δικαίων Ιωακείμ και Άννας. Χαίρε, ο ακένωτος θησαυρός των περάτων.

Ωδή στ'. Εν αβύσσω πταισμάτων. Από όλες τις γενεές εξέλεξε εσένα, την καλλονή του Ιακώβ, την οποία αγάπησε ο Ποιητής, πανάμωμη, και ανατέλλοντας από εσένα φανερώθηκε. Ανάκτορο του Υψηλού Βασιλέως, έμπνους ουρανός και έμψυχο στερέωμα και λογικός παράδεισος αναδείχθηκες, Μαρία θεόνυμφε.

Ωδή στ'. Εν αβύσσω πταισμάτων. Από όλες τις γενεές εξέλεξε εσένα, την καλλονή του Ιακώβ, την οποία αγάπησε ο Ποιητής, πανάμωμε, και ανατέλλοντας από εσένα φανερώθηκε στον κόσμο. Ανάκτορο του Υψηλού Βασιλιά, έμπνους ουρανός και έμψυχο στερέωμα και λογικός παράδεισος αναδείχθηκες, Μαρία θεόνυμφε.

Το θείο κειμήλιο της παρθενίας, την μοναδική ανόρθωση των προπατόρων, την πηγή που αναβλύζει άβυσσο ευσπλαχνίας, την καλλονή του Ιακώβ, την Θεοτόκο, ας υμνήσουμε εμείς που σωθήκαμε δι' αυτής.