Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 46:7

Ανέβηκε ο Θεός με αλαλαγμό. Με αυτά τα λόγια υποδηλώνεται η άνοδος του Κυρίου στους ουρανούς. Ο Κύριος με φωνή σάλπιγγας. Ονόμασε φωνή σάλπιγγας τους αίνους εκείνων που ανέβαιναν μαζί Του. Ψάλτε στον Θεό μας, ψάλτε· ψάλτε στον Βασιλιά μας, ψάλτε. Επειδή οι άγγελοι, λέει, υμνούν Εκείνον που αναβαίνει, έτσι κι εσείς, ω έθνη, εκπληρώνοντας την ίδια λειτουργία, ψάλτε στον Θεό που βασίλευσε στη γη· διότι η ψαλμωδία είναι έργο εκείνων που έχουν ευθυμία κατά Θεόν.

Διότι είναι λογικό να εννοήσουμε ότι οι πιο συνετοί από το ποίμνιο των Ιουδαίων πίστεψαν στον Χριστό, έχοντας κατανοήσει το μυστήριο γύρω από αυτόν τόσο από τον νόμο όσο και από τους προφήτες, καθώς και από όσα ο Χριστός είπε και θαυματούργησε. Και βέβαια ο Φίλιππος είπε στον Ναθαναήλ: «Αυτόν για τον οποίο έγραψε ο Μωυσής στον νόμο και οι προφήτες, τον βρήκαμε, τον Ιησού τον γιο του Ιωσήφ από τη Ναζαρέτ». Έπειτα, σε αυτά εκείνος απάντησε: «Από τη Ναζαρέτ μπορεί να βγει κάτι καλό;» Διότι, μόλις άκουσε για τη Ναζαρέτ, αμέσως αναπήδησε στις απαρχές της γνώσης και της ακριβείας σχετικά με τον Χριστό. Αυτή λέμε ότι είναι η καλλονή του Ιακώβ. Διότι εκείνοι που έχουν τέτοια διάθεση, όπως ακριβώς και ο ίδιος ο Ναθαναήλ, ο αληθινός Ισραηλίτης στον οποίο δεν υπήρχε δόλος, ευλόγως θα μπορούσαν να ονομαστούν καλλονή του Ιακώβ, και μάλιστα να αγαπηθούν από τον Θεό, αυτοί που μαζί με τούτους υποτάχθηκαν στους αγίους μυσταγωγούς. <Ανέβηκε ο Θεός με αλαλαγμό, ο Κύριος με φωνή σάλπιγγας. Ψάλατε στον Θεό μας, κ.λπ.> (I f. 252 b) Αναδεικνύουν όσους βρίσκονται στη γη συγχορευτές των αγίων αγγέλων στους ουρανούς, οι οποίοι σαν να έχουν χορδίσει μία κοινή λύρα, ανακρούουν ένα εύρυθμο και εύηχο μέλος, χαίροντας που, αφού εκπλήρωσε την για εμάς οικονομία, ανέβηκε προς τον Πατέρα και Θεό στους ουρανούς, έχοντας γίνει τρόπον τινά η απαρχή της ανθρωπότητας που ανανεώθηκε προς την αφθαρσία· διότι και αυτό το αποκτήσαμε ως πλούτο εν Χριστώ. Ψάλατε λοιπόν, λέει, και πάλι ψάλατε, και κάντε την υμνωδία ακατάπαυστη.

Θεέ, δώσε την κρίση σου στον βασιλιά, και τη δικαιοσύνη σου στον γιο του βασιλιά. Ανέβηκε ο Θεός με αλαλαγμό, ο Κύριος με φωνή σάλπιγγας· ψάλτε στον Θεό μας, ψάλτε, ψάλτε στον βασιλιά μας, ψάλτε· διότι ο Θεός είναι βασιλιάς όλης της γης· ψάλτε με σύνεση, βασίλευσε ο Θεός σε όλα τα έθνη.

Ο μεν προηγούμενος ψαλμός, λοιπόν, προέτρεπε τα έθνη να χειροκροτήσουν και να αλαλάξουν προς τον Θεό με φωνή αγαλλιάσεως, και να Του ψάλουν, διότι ο Θεός είναι βασιλιάς όλης της γης· και να ψάλουν με σύνεση, επειδή βασίλευσε επί των εθνών. Έπρεπε, όμως, αυτοί που έλαβαν την εντολή να τα πράξουν αυτά, να διδαχθούν και τον τρόπο του αλαλαγμού και τον ίδιο τον ψαλμό σαν από κάποιον δάσκαλο· γι' αυτό, αναγκαστικά, ο παρών λόγος τα διδάσκει αυτά. Εκπαιδεύονται, λοιπόν, τα έθνη, τα οποία έχουν μεταστραφεί από την αθεΐα στη θεϊκή διδασκαλία, να θεολογούν για τον Κύριό τους και να λένε: «Μέγας είναι ο Κύριος και σφόδρα αινετός»· ή «και σφόδρα υμνητός», σύμφωνα με τους άλλους. Θα κατανοήσεις δε πώς ονομάζεται μέγας, αν σηκώσεις το βλέμμα σου στον ουρανό και παρατηρήσεις προσεκτικά ολόκληρο τον κόσμο, σύμφωνα με τον Ησαΐα που λέει: «Υψώστε τα μάτια σας και δείτε ποιος τα δημιούργησε όλα αυτά»· διότι από το μέγεθος και την καλλονή των κτισμάτων αναγνωρίζεται αναλογικά ο δημιουργός. Δεν είναι μέγας κατά το σωματικό μέγεθος, αλλά κατά την ακατάληπτη δύναμη, καθώς και κατά τη σοφία, την αγαθότητα, την ανεξικακία, τη φιλανθρωπία, και κατά τις υπόλοιπες θεϊκές δυνάμεις που νοούνται σε Αυτόν· γι' αυτό έχει λεχθεί: «Και με τους διαλογισμούς Σου κανείς δεν πρόκειται να ομοιωθεί».

«Ανέβηκε ο Θεός με αλαλαγμό, ο Κύριος με φωνή σάλπιγγας. Ψάλτε στον Θεό μας, ψάλτε· ψάλτε στον βασιλιά μας, ψάλτε· διότι ο Θεός είναι βασιλιάς όλης της γης, ψάλτε με σύνεση· βασίλευσε ο Θεός επί των εθνών, ο Θεός κάθεται επί του αγίου θρόνου του. Άρχοντες λαών συνάχθηκαν μαζί με τον Θεό του Αβραάμ, διότι οι ισχυροί της γης του Θεού υψώθηκαν σφόδρα.» Και τι άλλο θέλει να σημάνει η άνοδος του Κυρίου του Θεού, που φανερώνεται μέσω αυτών των λόγων, παρά την κάθοδό του που προηγήθηκε της ανόδου; Με βάση την οποία πάλι θεσπίζεται η κλήση όλων των εθνών, και αναγγέλλονται ως χαρμόσυνη είδηση σε όλα τα έθνη σημεία χαράς και ευφροσύνης για τη μέλλουσα θεογνωσία, όταν λέγεται ότι ο ίδιος ο Κύριος, ο Ύψιστος, αφού ομολογηθεί ως ο μόνος Θεός και βασιλιάς όλης της γης, θα υποτάξει λαούς σε εμάς. Σε ποιους «εμάς», αν όχι βεβαίως σε εκείνους που προφητεύουν αυτά; Αυτό άλλωστε μπορεί κανείς να το δει ξεκάθαρα να έχει εκπληρωθεί, εφόσον όλα τα έθνη που πίστεψαν στον Χριστό έχουν πλέον υποταχθεί στους λόγους των προφητών. Αυτά θα μπορούσαν να λεχθούν και εκ προσώπου των αποστόλων του Σωτήρος μας, οι οποίοι θα μπορούσαν να πουν το «εξέλεξε για εμάς την κληρονομία του». Και ως κληρονομία του ποια άλλη πρέπει να νοηθεί παρά η κλήση όλων των εθνών, την οποία ο ίδιος ο Χριστός του Θεού παραθέτοντας είπε: «Είπε ο Κύριος προς εμένα, Υιός μου είσαι εσύ, εγώ σήμερα σε γέννησα· ζήτησε από εμένα, και θα σου δώσω τα έθνη ως κληρονομία σου, και ως ιδιοκτησία σου τα πέρατα της γης».

Επειδή, λοιπόν, η σάλπιγγα είναι πιο μεγαλόφωνη από κάθε μουσικό όργανο, εύστοχα έχει ληφθεί ως παράδειγμα για να παραστήσει ότι η διδασκαλία περί του Χριστού, η οποία κηρύχθηκε σε όλους τους ανθρώπους, είναι ισχυρότερη και πιο μεγαλόφωνη από όλα όσα υπήρξαν ανά τους αιώνες. Μέσω αυτής, σαν μέσα από σάλπιγγα, ώστε να ακουστεί από όλους τους ανθρώπους, το Άγιο Πνεύμα βοά και ανακράζει τα εξής λόγια του ψαλμού, με τα οποία έχει λεχθεί: «Ψάλατε στον Θεό μας, ψάλατε· ψάλατε στον βασιλιά μας, ψάλατε· διότι ο Θεός είναι βασιλιάς» όχι πλέον μόνο του ιουδαϊκού έθνους, αλλά «όλης», λέει, «της γης», «ψάλατε συνετώς». Διότι δεν εξουσιάζουν πλέον, λέει, οι προηγούμενοι δαίμονες, ούτε τα επίγεια και απατηλά πνεύματα, αλλά ο ίδιος «ο Θεός» «εβασίλευσε σε όλα τα έθνη», ο ίδιος «ο Θεός», ο οποίος «κάθεται στον άγιο θρόνο του». Τον δε θρόνο του Θεού Λόγου, στον οποίο ο Πατέρας τον πρόσταξε να καθίσει λέγοντας «Κάθισε στα δεξιά μου, μέχρι να θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδιών σου», τον έχουμε ήδη παρουσιάσει στο σύγγραμμα που προηγείται αυτού.

Διότι Ιακώβ ερμηνεύεται παιδί του Θεού (ο Θεός) και όσοι από τον λαό των Ιουδαίων πίστεψαν. Επειδή από αυτούς προέρχεται ο Παύλος <και οι απόστολοι>. Διάψαλμα: παύση του λόγου. «Ανέβηκε ο Θεός»: Εννοεί την Ανάληψη, από τη γη στους ουρανούς, του Χριστού με τη σάρκα. «Ψάλτε στον Θεό»: [Το Άγιο Πνεύμα δίνει εντολή στον πιστό λαό.] «Ψάλτε στον βασιλιά»: Πάλι το Άγιο Πνεύμα δίνει εντολή στις άνω δυνάμεις. «Διότι είναι βασιλιάς»: Όχι εν μέρει, αλλά όλης της γης, καθώς την πάτησε και καθώς την κρατάει ολόκληρη (σύμπασα) στο χέρι του. «Ψάλτε συνετά»: Συνετά, δηλαδή κατανοώντας ότι ο Χριστός κυριεύει όλα τα έθνη, προσδεχόμενος αυτά στην πίστη. «Εβασίλευσε»: [Αφαιρέθηκε η βασιλεία και δόθηκε στα έθνη.] «Ο Θεός κάθεται»: Θρόνος του Θεού είναι η άγια ψυχή, στην οποία αναπαύεται ο Κύριος. Και ας νοηθεί επίσης η άγια σάρκα, στην οποία κατοίκησε η θεότητα και αναπαύθηκε σαν σε θρόνο. «Άρχοντες λαών»: Οι απόστολοι, ως άρχοντες της οικουμένης με τον λόγο του Ευαγγελίου μαζί με τον Χριστό.

Δεν θα έκανε κανείς λάθος εάν αποκαλούσε σάλπιγγες τα στόματα των αποστόλων, όχι σάλπιγγες σφυρηλατημένες από χαλκό, αλλά πολυτιμότερες από τον χρυσό και πιο ακριβές από τους πολύτιμους λίθους. Γιατί λοιπόν δεν είπε, «με σάλπιγγα», αλλά «με φωνή σάλπιγγος»; Για να δηλώσει την ομοψυχία τους, όπως ακριβώς λέει και ο Παύλος: «Είτε λοιπόν εγώ είτε εκείνοι, έτσι κηρύττουμε». Και πάλι: «Στο πλήθος των πιστών, μία ήταν η καρδιά και η ψυχή»· και σάλπιζαν, όχι για να καλέσουν σε πόλεμο, αλλά για να εξαγγείλουν τα χαρμόσυνα μηνύματα της νίκης. Διότι όπως ακριβώς συμβαίνει στα στρατόπεδα, όταν πηγαίνουν σε πόλεμο, μαζί με τα λάβαρα προηγούνται οι σάλπιγγες, ξεσηκώνοντας τους παρόντες, όχι μόνο με την όραση, αλλά και με την ακοή, έτσι έγινε και τότε: όταν οι απόστολοι εισέρχονταν σε κάθε πόλη, ηχούσαν οι σάλπιγγες, και όλοι έτρεχαν για να ακούσουν. «Ψάλατε στον Θεό μας, ψάλατε· ψάλατε στον βασιλιά μας, ψάλατε. Διότι ο Θεός είναι βασιλιάς όλης της γης, ψάλατε με σύνεση. Βασίλευσε ο Θεός επάνω στα έθνη». Αφού λοιπόν διηγήθηκε το μέγεθος του κατορθώματος, καλεί την οικουμένη σε δοξολογία με πολλή προθυμία· γι' αυτό και χρησιμοποιεί την επανάληψη· και δεν καλεί απλώς να ψάλλουν, αλλά να το πράττουν με πολλή σύνεση. Τι σημαίνει, «Ψάλατε με σύνεση»; Αφού κατανοήσετε, λέει, τα όσα έχουν γίνει, αφού συλλάβετε με τον νου σας το μέγεθος των κατορθωμάτων.

Σήμερα, ο κορυφαίος της νέας διαθήκης, αυτός που ανακήρυξε τον Χριστό Υιό του Θεού με τον πιο ξεκάθαρο τρόπο, λέγοντας: «Εσύ είσαι ο Χριστός, ο Υιός του ζωντανού Θεού», βλέπει τον αρχηγό της παλαιάς να παραστέκεται δίπλα στον νομοθέτη και των δύο και να διακηρύσσει περίτρανα: «Αυτός είναι ο Ων, για τον οποίο προφήτευσα ότι θα αναστηθεί ως προφήτης σαν εμένα· σαν εμένα μεν, ως άνθρωπος και ως αρχηγός του νέου λαού· αλλά ανώτερος από εμένα, κυριαρχώντας και σε εμένα και σε όλη την κτίση· αυτός που συνήψε και με εμένα και με εσένα και τις δύο διαθήκες, την παλαιά και την καινή». Σήμερα, στον παρθένο της νέας, ο παρθένος της παλαιάς ευαγγελίζεται τον παρθένο Κύριο που γεννήθηκε από παρθένο. Ελάτε, λοιπόν, υπακούοντας στον προφήτη Δαβίδ. Ας ψάλουμε στον Θεό μας, ας ψάλουμε στον βασιλιά μας, ας ψάλουμε. Επειδή ο Θεός είναι βασιλιάς όλης της γης, ας ψάλουμε συνετά· ας ψάλουμε με χείλη αγαλλίασης· ας ψάλουμε με σύνεση νου, αισθανόμενοι τη γεύση των λόγων. Ο λάρυγγας γεύεται τις τροφές, αλλά ο νους διακρίνει τους λόγους, όπως λέει ο σοφότατος. Ας ψάλουμε και με το Πνεύμα που ερευνά τα πάντα, ακόμη και αυτά τα απόρρητα βάθη του Θεού, μέσα στο φως του Πατρός, στο Πνεύμα που φωτίζει τα πάντα, βλέποντας ως φως τον Υιό του Θεού, το απρόσιτο. Τώρα φανερώθηκαν αυτά που είναι αθέατα στα ανθρώπινα μάτια, ένα γήινο σώμα να ακτινοβολεί θεία λαμπρότητα, ένα θνητό σώμα να αναβλύζει τη δόξα της θεότητας. Διότι ο Λόγος έγινε σάρκα, και η σάρκα έγινε Λόγος, μολονότι δεν απομακρύνθηκε καθόλου από τη θεία Του φύση.

Με ένα νεύμα της βουλήσεώς του δημιουργεί όσα θέλει εκ του μηδενός, όντας ο μόνος αΐδιος, ο μόνος άναρχος, ο μόνος απλός στην ουσία και τη βούληση. ΤΙΤΛΟΣ Γʹ. — Περί της δοξολογίας του Θεού· και ότι πρέπει να δοξάζουμε και να αγιάζουμε τον Θεό, και ότι όσους τον δοξάζουν, τους δοξάζει ο Θεός. «Είπε ο Κύριος προς τον Μωυσή: Επειδή δεν πιστέψατε ώστε να με αγιάσετε, για τον λόγο αυτόν εσείς δεν θα εισαγάγετε τον λαό αυτόν στη γη την οποία τους έδωσα.» «Εκείνους που με δοξάζουν θα τους δοξάσω, και εκείνος που με περιφρονεί θα ατιμαστεί.» «Θα σε δοξολογήσω, Κύριε, με όλη μου την καρδιά.» «Υμνώντας θα επικαλεστώ τον Κύριο, και θα σωθώ από τους εχθρούς μου.» «Όσοι φοβάστε τον Κύριο, αινέστε τον», και τα λοιπά. «Θα ευλογώ τον Κύριο σε κάθε καιρό, διαπαντός η αίνεσή του θα βρίσκεται στο στόμα μου.» «Ψάλτε στον Θεό μας, ψάλτε· ψάλτε στον βασιλιά μας, ψάλτε.» «Πρόσφερε στον Θεό θυσία αινέσεως, και απόδωσε στον Ύψιστο τις ευχές σου. Η θυσία της αινέσεως θα με δοξάσει, και εκεί βρίσκεται η οδός.» «Αλαλάξτε στον Θεό, όλη η γη· ψάλτε στο όνομά του.» «Ας σε δοξολογήσουν οι λαοί, Θεέ· ας σε δοξολογήσουν όλοι οι λαοί.» «Στις εκκλησίες ευλογείτε τον Κύριο τον Θεό, όσοι προέρχεστε από τις πηγές του Ισραήλ. Τα βασίλεια της γης, ψάλτε στον Θεό, ψάλτε στον Κύριο.» «Θυμήθηκα τον Θεό, και ευφράνθηκα, και στοχάστηκα.» «Τα ελέη σου, Κύριε, αιώνια θα υμνώ· σε γενεά και γενεά.» «Αγαθό είναι να δοξολογεί κανείς τον Κύριο, και να ψάλλει στο όνομά σου.» «

Και στο διάψαλμα του τεσσαρακοστού έκτου ψαλμού, είπα, για τον Χριστό έχουν ειπωθεί τα εξής: Ανέβηκε ο Θεός με αλαλαγμό, ο Κύριος με φωνή σάλπιγγας. Ψάλτε στον Θεό μας, ψάλτε. Ψάλτε στον βασιλιά μας, ψάλτε. Διότι βασιλιάς όλης της γης είναι ο Θεός, ψάλτε με σύνεση. Βασίλευσε ο Θεός στα έθνη, ο Θεός κάθεται στον άγιο θρόνο του. Άρχοντες των λαών συγκεντρώθηκαν μαζί με τον Θεό του Αβραάμ, διότι οι ισχυροί της γης που ανήκουν στον Θεό υψώθηκαν υπερβολικά. Και στον ενενηκοστό όγδοο ψαλμό σας επιπλήττει το Άγιο Πνεύμα, και αυτόν, τον οποίο δεν θέλετε να είναι βασιλιάς, τον υποδεικνύει ως βασιλιά και Κύριο και του Σαμουήλ και του Ααρών και του Μωυσή και γενικώς όλων των υπολοίπων. Τα δε λόγια του ψαλμού είναι τα εξής: Ο Κύριος βασίλευσε, ας οργιστούν οι λαοί. Αυτός που κάθεται πάνω στα Χερουβίμ, ας σειστεί η γη. Ο Κύριος είναι μέγας στη Σιών και υψηλός πάνω σε όλους τους λαούς. Ας δοξολογήσουν το μεγάλο όνομά σου, διότι είναι φοβερό και άγιο, και η τιμή του βασιλιά αγαπά την κρίση. Εσύ ετοίμασας ευθύτητα, κρίση και δικαιοσύνη εσύ έκανες στον Ιακώβ. Υψώνετε Κύριον τον Θεό μας και προσκυνείτε το υποπόδιο των ποδών του, διότι είναι άγιος.

Όχι ότι ο Χριστός ανελήφθη με σάλπιγγες, αλλά επειδή το μεγαλείο της ένσαρκης οικονομίας ακούστηκε πιο πέρα και από τις σάλπιγγες, μέχρι και τα πέρατα της γης. «Ψάλατε στον Θεό μας, ψάλατε, ψάλατε στον βασιλιά μας, ψάλατε· διότι ο Θεός είναι βασιλιάς όλης της γης, ψάλατε συνετώς», ψάλατε με σύνεση τη μία τρισυπόστατη θεότητα, ψάλατε. Και αφού οι Ιουδαίοι απέρριψαν τη βασιλεία του Χριστού και είπαν «Δεν έχουμε βασιλιά παρά μόνο τον Καίσαρα», στη συνέχεια «εβασίλευσε ο Θεός επί των εθνών», για τα οποία και άκουσε από τον Πατέρα «και θα σου δώσω τα έθνη ως κληρονομία σου». «Ο Θεός κάθεται επί του αγίου θρόνου του». Η ασώματη φύση του Θεού ούτε κάθεται ούτε στέκεται, αυτή που βρίσκεται παντού και πληροί τα πάντα· κάθεται όμως η σαρκωθείσα φύση θεοπρεπώς. «Άρχοντες των λαών συγκεντρώθηκαν μαζί με τον Θεό του Αβραάμ». Δεν εννοεί το συνέδριο των Ιουδαίων, αλλά τους προερχόμενους από τα έθνη άρχοντες των λαών, οι οποίοι συγκεντρώθηκαν στην πίστη του πατριάρχη Αβραάμ, και οι οποίοι, ως «κραταιοί του Θεού της γης, υψώθηκαν σφόδρα προς τα άνω», πιστεύοντας στον Χριστό.