Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 46:9

Ομοίως και ο Αββακούμ λέει: «Ο Θεός θα έλθει από τη Θαιμάν». Άκουσε και τον Ιερεμία να ανακράζει μεγαλόφωνα: «Αυτός είναι ο Θεός μας· κανείς άλλος δεν θα λογισθεί ίσος προς αυτόν. Αυτός βρήκε κάθε οδό γνώσεως και την έδωσε στον Ιακώβ, τον δούλο του, και στον Ισραήλ, τον αγαπημένο του. Έπειτα από αυτά φανερώθηκε επάνω στη γη και συναναστράφηκε με τους ανθρώπους». Βλέπεις ότι αληθινό Θεό κήρυξαν εκείνον που φανερώθηκε επάνω στη γη και συναναστράφηκε με τους ανθρώπους; Και ο Δαβίδ λέγει γι’ αυτόν ότι «ο Θεός βασίλευσε επάνω στα έθνη», δηλαδή τα έφερε κοντά του ως Θεός διά της πίστεως στον Υιό του. Γιατί δεν είπε ότι «ο Θεός βασίλευσε επάνω στους Ιουδαίους»; Και πάλι: «Όλα τα έθνη είδαν το σωτήριο του Θεού μας». Και: «Πείτε ανάμεσα στα έθνη ότι ο Κύριος εβασίλευσε», δηλαδή διά της πίστεως. Και ο Ησαΐας λέει ότι «από ανατολών ηλίου έως δυσμών το όνομά μου είναι δεδοξασμένο ανάμεσα στα έθνη». Και πάλι ο Ωσηέ: «Λέγει ο Θεός· θα καλέσω λαό μου τον μη λαό μου», δηλαδή τα έθνη· «και ελεημένη εκείνη που δεν είχε ελεηθεί», δηλαδή τη Συναγωγή των Ιουδαίων. Κατά τον ίδιο τρόπο και ο πατριάρχης Ιακώβ, όταν ευλογούσε τους υιούς του και τους έδινε τις τελευταίες του εντολές, είπε για τον Χριστό τα εξής: «Δεν θα λείψει άρχοντας από τον Ιούδα ούτε ηγούμενος από τους μηρούς του, έως ότου έλθει εκείνος στον οποίο είναι φυλαγμένο», δηλαδή ο Χριστός· «και αυτός θα είναι η προσδοκία των εθνών», επειδή γνώριζε την πώρωση των Ιουδαίων. Ώστε μάταια προσδοκούν οι Ιουδαίοι εκείνον που προσδοκούν· διότι ο Χριστός που προσδοκούν τα έθνη, αυτός ήλθε· γι’ αυτό και εξέλιπε άρχοντας από τον Ιούδα και ηγούμενος.

Προηγουμένως ο Ιερεμίας είπε: «Αυτός είναι ο Θεός μας· δεν θα λογαριασθεί άλλος σε σύγκριση με αυτόν», και τα εξής. Και ο προφήτης Ησαΐας λέγει: «Όχι άγγελος, ούτε πρέσβης, αλλά ο ίδιος ο Κύριος θα έλθει και θα μας σώσει»· και ακόμη ότι τα έθνη επρόκειτο να πιστέψουν και ότι εσείς οι Ιουδαίοι θα απορριφθείτε εξαιτίας της απιστίας σας. Ο προφήτης Ωσηέ λέγει: «Θα καλέσω λαό μου τον μη λαό μου», δηλαδή τα έθνη που πίστεψαν σ’ αυτόν. Και ο Δαβίδ, δείχνοντας ότι ο Θεός επρόκειτο να σαρκωθεί για χάρη των εθνών, είπε: «Ο Θεός εβασίλευσεν επί τα έθνη»· γιατί δεν είπε: «Εβασίλευσεν επί τους Ιουδαίους»; Ότι βέβαια ο Θεός είναι βασιλιάς όλων, ήταν φανερό· όμως στα έθνη δεν ήταν γνωστός πριν πιστέψουν με επίγνωση, επειδή τα κρατούσε η ειδωλολατρία και τα εξουσίαζαν τυραννικά οι δαίμονες. Αλλά με την ένσαρκη οικονομία του μας ελευθέρωσε από τα είδωλα με το ίδιο του το αίμα, το οποίο έχυσε επάνω στον σταυρό, και εβασίλευσεν επάνω μας, επειδή πιστέψαμε σ’ αυτόν. Γι’ αυτό και πάλι λέγει: «Όλα τα έθνη, όσα δημιούργησες, θα έλθουν και θα προσκυνήσουν ενώπιόν σου, Κύριε»· δηλαδή όσοι στον παρόντα αιώνα θα προσέλθουν σ’ αυτόν διά του αγίου βαπτίσματος, καθώς ο ίδιος προφήτης μας προέτρεψε λέγοντας: «Προσέλθετε προς αυτόν και φωτισθείτε, και τα πρόσωπά σας δεν θα καταισχυνθούν». Και άλλος προφήτης λέγει: «Λουσθείτε, γίνετε καθαροί, αφαιρέστε τις πονηρίες σας από τις καρδιές σας». Και αν έτσι προσέλθουν σ’ αυτόν, θα λάβουν τον μισθό της πίστεως, δηλαδή να σωθούν διά της πίστεως χωρίς τη λατρεία του νόμου· όσοι όμως τώρα δεν θελήσουν να προσέλθουν σ’ αυτόν, στον μέλλοντα αιώνα, ακόμη και χωρίς να το θέλουν, θα τον προσκυνήσουν με μεγάλη αισχύνη και με φόβο και πολύ τρόμο· καθώς είπε ο προφήτης: «Κύριε, υψηλός είναι ο βραχίονάς σου, και δεν εφοβήθηκαν», δηλαδή τώρα απίστησαν· «όταν όμως γνωρίσουν, ας καταισχυνθούν»· τούτο σημαίνει ότι στον μέλλοντα αιώνα, τον Χριστό στον οποίο τώρα απίστησαν, τότε θα τον γνωρίσουν και θα καταισχυνθούν, και από αυτόν θα παραδοθούν στο άσβεστο πυρ, για να κολάζονται αιωνίως. Και ακόμη, ότι ο Χριστός επρόκειτο να φανερωθεί από τη Σιών, και ότι είναι Ύψιστος, και ότι αυτός θεμελίωσε τη Σιών. Είπε ο Δαβίδ: «Για τη μητέρα Σιών θα πει κανείς: Και άνθρωπος γεννήθηκε μέσα σ’ αυτήν, και αυτός, ο Ύψιστος, τη θεμελίωσε».

«Ευθυμεί, λέγει, κάποιος ανάμεσά σας; Ας ψάλλει». [Ψάλλετε με σύνεση. Όχι με κιθάρες, όπως οι παλαιότεροι· διότι αυτό σημαίνει το «με σύνεση».] Εβασίλευσε ο Θεός επί των εθνών. Διότι αποδέχθηκαν την πίστη σε Αυτόν. Ο Θεός κάθεται επί του αγίου θρόνου Του. Αυτό σημαίνει τη μελλοντική Του έλευση, κατά την οποία θα καθίσει για να κρίνει την οικουμένη.

Γι' αυτό και ο Δαβίδ, δείχνοντας ότι για χάρη των εθνών επρόκειτο ο Θεός να σαρκωθεί, έλεγε: «Βασίλευσε ο Θεός στα έθνη». Και πάλι ο ίδιος προφήτης, ομιλώντας ως εκ προσώπου του Πατρός προς τον Υιό, λέει: «Ζήτησε από εμένα, και θα σου δώσω τα έθνη ως κληρονομιά σου»· γι' αυτό και προσθέτει: «Όλα τα έθνη, χτυπήστε τα χέρια σας»· και πάλι: «Όλα τα έθνη, όσα δημιούργησες, θα έρθουν και θα προσκυνήσουν ενώπιόν σου, Κύριε, και θα δοξάσουν το όνομά σου στον αιώνα».

Ότι δε ο Χριστός αναδείχθηκε παιδαγωγός των εθνών στην ευσέβεια, μπορεί κανείς να το μάθει πάρα πολύ εύκολα· διότι η θεόπνευστη Γραφή είναι γεμάτη από μαρτυρίες για αυτό το θέμα, και θα ήταν, όπως φαίνεται, εύλογο να το προσπεράσω, αφήνοντας την έρευνα γι' αυτό σε εκείνους που μαθαίνουν εύκολα· παραθέτοντας ωστόσο δύο ή τρεις προφητικούς λόγους για το θέμα αυτό, θα συνεχίσω έπειτα με τα επόμενα. Λέει κάπου, λοιπόν, ο Θεός και Πατέρας γι' αυτόν: «Ιδού, τον έδωσα ως μαρτυρία στα έθνη, άρχοντα και προστάζοντα στα έθνη». Διότι ο Χριστός έδωσε τη μαρτυρία του στα έθνη, διδάσκοντας το σωτήριο μάθημα, και λέγοντας απερίφραστα όσα έπρεπε για να σωθούν. Και ο θείος υμνωδός, καλώντας αυτούς που βρίσκονται παντού σαν σε έναν ενιαίο χορό, και προτρέποντας όλη την οικουμένη να συγκεντρωθεί σε ουράνια εορτή, λέει: «Όλα τα έθνη, χτυπήστε τα χέρια σας, αλαλάξτε στον Θεό με φωνή αγαλλιάσεως». Αλλά αν κάποιος ήθελε να εξετάσει λεπτομερώς την αιτία αυτής της τόσο λαμπρής και ξακουστής πανηγύρεως, θα τον βρει να λέει σαφώς: «Διότι βασιλιάς όλης της γης είναι ο Θεός, ψάλτε με σύνεση, εβασίλευσε ο Θεός σε όλα τα έθνη». Και κάπου εισάγει τον ίδιο τον Κύριο με δικά του λόγια να διακηρύσσει το ευαγγελικό κήρυγμα σε όλα μαζί τα έθνη· διότι στον τεσσαρακοστό όγδοο ψαλμό λέει: «Ακούστε αυτά, όλα τα έθνη, δώστε προσοχή όλοι οι κατοικούντες την οικουμένη, οι γηγενείς και οι γιοι των ανθρώπων, μαζί πλούσιος και φτωχός».

Θεωρώ ότι δεν πρέπει να υποθέτουμε πως ο θείος θρόνος έχει τοποθετηθεί σε κάποια τοπικά υψώματα. Διότι κάτι τέτοιο είναι εντελώς ανόητο και ασύνετο. Ο θείος θρόνος έχει τεθεί ψηλά, καθόσον και η δόξα της βασιλείας του Θεού νοείται ότι βρίσκεται πέρα από κάθε νοητή φύση. Η δε κάθιση του Θεού πάνω σε αυτόν φαίνεται να υποδηλώνει την οιονεί σταθερότητα και την εγκαθίδρυση και παραμονή στην αμεταβλητότητα των αγαθών. Διότι έτσι ψάλλει και ο θεσπέσιος Δαβίδ: «Ο Θεός κάθεται επί του αγίου θρόνου αυτού». Επίσης, και ο προφήτης Ιερεμίας λέει κάπου προς Αυτόν: «Διότι εσύ παραμένεις στον αιώνα, και εμείς χανόμαστε στον αιώνα». Διότι πάντοτε και σε κάθε εποχή η δημιουργημένη φύση είναι φθαρτή, και αυτό είναι το μέτρο των κτιστών όντων. Κάθεται δε, όπως είπα, η δημιουργική και τεχνίτιδα σοφία των πάντων, δηλαδή διατηρεί ακλόνητη την παραμονή της στην ίδια πάντοτε κατάσταση. Αναφέρει επίσης ότι ο οίκος είναι πλήρης από τη δόξα Του. Διότι, προτού ακόμη ασεβήσει ο Ισραήλ απέναντι στον Κύριό μας Ιησού Χριστό, η δόξα του Θεού γέμιζε τον οίκο που βρισκόταν στα Ιεροσόλυμα.

Διότι, όπως ακριβώς εκείνοι που κείτονται χάμω είναι εντελώς αναπόφευκτο να γεμίζουν με χώμα και σκόνη, κατά τον ίδιο, νομίζω, τρόπο, και σε εκείνους που έχουν τον νου τους ριγμένο κάτω και γεώδες το φρόνημα, φωλιάζουν οι λογισμοί της σαρκικής ακαθαρσίας. Πρέπει, λοιπόν, εμείς, που έχουμε κληθεί στην πνευματική οικειότητα προς τον Κύριό μας Ιησού Χριστό και πρόκειται να ενδυθούμε τον ίδιο ως δύναμη και δόξα, να αποτινάξουμε εκ των προτέρων το χοϊκό και γεώδες φρόνημα, και να καθαρίσουμε προηγουμένως τον νου μας, και, όπως λέει ο πάνσοφος Παύλος, να απεκδυθούμε τον παλαιό άνθρωπο που φθείρεται σύμφωνα με τις απατηλές επιθυμίες, και να ενδυθούμε τον νέο, που ανακαινίζεται σύμφωνα με την εικόνα εκείνου που τον έκτισε. Κάνοντας αυτό ανασταινόμαστε, δηλαδή χρησιμοποιούμε νου ορθό και σταθερό, και καρδιά εδραιωμένη, σύμφωνα με αυτό που ειπώθηκε κάπου αλλού από τον Θεό μέσω ενός από τους προφήτες: «Στήσε τον εαυτό σου όρθιο, Σιών». Και ο θεσπέσιος Δαβίδ ψάλλει κάπου ότι «Έστησε πάνω σε πέτρα τα πόδια μου και κατηύθυνε τα βήματά μου». Έχει γραφτεί επίσης στο βιβλίο των Ψαλμών: «Ο Θεός κάθεται στον άγιο θρόνο του», δηλαδή διατηρεί τη βασιλεία του αδιάκοπα σταθερή και εδραιωμένη. Διότι τίποτα το σωματικό δεν πρέπει να νοείται για τον Θεό. Στο να καθίσει κανείς, δηλαδή στο να αποκτήσει σταθερό και εδραιωμένο φρόνημα, θα ακολουθήσει και η απελευθέρωση από τον δεσμό του τραχήλου.

Επειδή όμως έλαμψε σε εμάς ο βασιλιάς και Κύριος των όλων, αφού διαρρήξαμε τα δεσμά τους και απορρίψαμε τον ζυγό εκείνου που παλαιότερα μας καταδυνάστευε, υποτάξαμε τον αυχένα στα σκήπτρα του Θεού, και βασίλευσε σε εμάς ο Θεός και Πατέρας διά του Υιού, και το γεγονός αυτό έγινε για εμάς αφορμή πανηγυρισμού. Ψάλλει, λοιπόν, ο Δαβίδ και λέει: «Ο Κύριος βασίλευσε, ας αγαλλιάσει η γη». Και πάλι: «Ψάλτε, λοιπόν, με σύνεση, βασίλευσε ο Θεός σε όλα τα έθνη». Προς τούτο μας έχει καλέσει, όπως είπα, και ο ίδιος ο Σωτήρας, λέγοντας: «Ελάτε σε εμένα όλοι οι κοπιάζοντες και πεφορτισμένοι, και εγώ θα σας αναπαύσω· σηκώστε τον ζυγό μου επάνω σας». Επομένως, ζούσαμε άθλια και βρισκόμασταν σε έσχατα δεινά, υποταγμένοι σε άγριο τύραννο, και έχοντας υπεισέλθει κάτω από τον ζυγό της αμαρτίας.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΕ΄. <«Και τον πλησίαζαν όλοι οι τελώνες και οι αμαρτωλοί για να τον ακούσουν.»> (A f. 206) «Έστειλε από τον ουρανό τον Υιό ο Θεός και Πατέρας, όχι για να κρίνει τον κόσμο, όπως λέει ο ίδιος, αλλά για να σωθεί ο κόσμος δι' αυτού.» Έπειτα, πώς έπρεπε να σωθεί ο κόσμος, ο οποίος είχε πιαστεί στις παγίδες της αμαρτίας; Άραγε με το να του ζητηθεί να δώσει λόγο, ή μάλλον με το να ευεργετηθεί, δείχνοντας ο Θεός ανεξικακία, και παραδίδοντας τρόπον τινά στη λήθη τα παρελθόντα, και αναπλάθοντας σε μια άγια ζωή όσους δεν γνώριζαν να ζουν σωστά; Γιατί λοιπόν, πες μου, γογγύζεις, ω Φαρισαίε, επειδή ο Χριστός δεν απαξίωσε να συναναστραφεί με τελώνες και αμαρτωλούς, και με αυτόν τον τρόπο άνοιξε για αυτούς τον δρόμο της σωτηρίας στο πλαίσιο της θείας οικονομίας; Για αυτήν την αιτία υποβλήθηκε σε κένωση και έγινε όμοιος με εμάς. Μήπως λοιπόν επικρίνεις την ένσαρκη οικονομία του Μονογενούς; Αν και οι μακάριοι προφήτες θαύμασαν την έντεχνη σοφία αυτού του μυστηρίου. Διότι ψάλλει ο προφήτης Δαβίδ και λέει: «Ψάλτε με σύνεση, εβασίλευσε ο Θεός επί των εθνών.» Ο δε Αββακούμ λέει ότι άκουσε το άγγελμα, κατανόησε τα έργα, και περιήλθε σε έκσταση· πώς λοιπόν δεν ντρέπεσαι να κατακρίνεις αυτά που έπρεπε να θαυμάζεις;

Και πάλι: «Αυτός που κατέβηκε, είναι ο ίδιος που και ανέβηκε υπεράνω όλων των ουρανών, για να γεμίσει τα πάντα.» <Διότι βασιλιάς όλης της γης είναι ο Θεός, ψάλτε με σύνεση.> (B f. 180, I f. 253 b) Ο Υιός δεν αναγνωρίζεται ως Θεός και βασιλιάς μόνο στην Ιουδαία, αλλά ήδη και σε όλη τη γη. Διότι έχει υποταχθεί κάτω από τον ζυγό της βασιλείας Του το μεγάλο και αμέτρητο πλήθος των εθνών που βρίσκονται παντού κάτω από τον ουρανό. Ψάλτε λοιπόν με σύνεση, δηλαδή χρησιμοποιώντας αγιοπρεπή σύνεση και κατανοώντας σωστά το μυστήριο του Χριστού· διότι απαιτεί σοφό νου και σοφή καρδιά. Έτσι κάπου λέει και ο προφήτης: «Ποιος είναι σοφός, για να τα κατανοήσει αυτά; Και συνετός, για να τα γνωρίσει;» Νομίζω όμως ότι πρέπει να προσεγγίσουμε τα προκείμενα και με μια άλλη έννοια. Ψάλτε λοιπόν και δοξολογείτε· διότι ο Θεός βασίλευσε με σύνεση πάνω σε όλα τα έθνη. Το «με σύνεση», σημαίνει «με σοφία και με κάποια ανερμήνευτη οικονομία». Διότι πραγματικά το μυστήριο του Χριστού είναι γεμάτο σοφία. <Ο Θεός κάθεται στον άγιο θρόνο Του.> (I f. 253 b) Η θεόπνευστη Γραφή ονομάζει τον ουρανό θρόνο του Θεού· και όχι για να εννοήσουμε κάτι σωματικό (διότι το Θείο δεν ανήκει στη δική μας τάξη πραγμάτων· είναι εντελώς ασώματο και ακατάληπτο), αλλά συνηθίζει να ονομάζει μέσω του θρόνου τη βασιλεία. Όταν λοιπόν λέγεται ότι έχει ως θρόνο τον ουρανό, πρέπει να γνωρίζουμε ότι μέσω αυτού πρέπει να νοείται η εξουσία Του πάνω στους άγιους αγγέλους.

Θρόνος του έγιναν και όσοι πίστεψαν σε αυτόν, οι οποίοι είναι και άγιοι, εφόσον έχουν καθαριστεί από τα αμαρτήματά τους και έχουν χριστεί στις καρδιές τους με την ενέργεια και τη χάρη του Αγίου Πνεύματος. Έτσι, έγιναν και κοινωνοί της θείας του φύσεως. Επειδή, λοιπόν, αναπαύθηκε και σε εμάς που βρισκόμαστε πάνω στη γη ο μονογενής Λόγος του Θεού, με χαρά οι πνευματοφόροι λένε και τούτο: ότι Κάθεται στον άγιο θρόνο του, δηλαδή αναπαύεται στους δικούς του γνώριμους, και βρίσκεται μέσα μας, όπως ακριβώς βέβαια και στα άνω πνεύματα.

Ο μεν προηγούμενος ψαλμός, λοιπόν, προέτρεπε τα έθνη να χειροκροτήσουν και να αλαλάξουν προς τον Θεό με φωνή αγαλλιάσεως, και να Του ψάλουν, διότι ο Θεός είναι βασιλιάς όλης της γης· και να ψάλουν με σύνεση, επειδή βασίλευσε επί των εθνών. Έπρεπε, όμως, αυτοί που έλαβαν την εντολή να τα πράξουν αυτά, να διδαχθούν και τον τρόπο του αλαλαγμού και τον ίδιο τον ψαλμό σαν από κάποιον δάσκαλο· γι' αυτό, αναγκαστικά, ο παρών λόγος τα διδάσκει αυτά. Εκπαιδεύονται, λοιπόν, τα έθνη, τα οποία έχουν μεταστραφεί από την αθεΐα στη θεϊκή διδασκαλία, να θεολογούν για τον Κύριό τους και να λένε: «Μέγας είναι ο Κύριος και σφόδρα αινετός»· ή «και σφόδρα υμνητός», σύμφωνα με τους άλλους. Θα κατανοήσεις δε πώς ονομάζεται μέγας, αν σηκώσεις το βλέμμα σου στον ουρανό και παρατηρήσεις προσεκτικά ολόκληρο τον κόσμο, σύμφωνα με τον Ησαΐα που λέει: «Υψώστε τα μάτια σας και δείτε ποιος τα δημιούργησε όλα αυτά»· διότι από το μέγεθος και την καλλονή των κτισμάτων αναγνωρίζεται αναλογικά ο δημιουργός. Δεν είναι μέγας κατά το σωματικό μέγεθος, αλλά κατά την ακατάληπτη δύναμη, καθώς και κατά τη σοφία, την αγαθότητα, την ανεξικακία, τη φιλανθρωπία, και κατά τις υπόλοιπες θεϊκές δυνάμεις που νοούνται σε Αυτόν· γι' αυτό έχει λεχθεί: «Και με τους διαλογισμούς Σου κανείς δεν πρόκειται να ομοιωθεί».

Σε ποιο μέρος της γης έχει οικοδομηθεί αυτή η πόλη, μας το διδάσκει ο ψαλμός λέγοντας: «Στο άγιο όρος του, το εύριζο»· δηλαδή στο καλά θεμελιωμένο και ριζωμένο, και στο αγαλλίαμα όλης της γης. Και ποιο θα μπορούσε να είναι αυτό το όρος, το διδάσκει ο μέγας Απόστολος λέγοντας: «Έχουμε προσέλθει στο όρος Σιών και στην πόλη του ζώντος Θεού, την επουράνια Ιερουσαλήμ, και σε μυριάδες αγγέλων, σε πανηγυρική σύναξη και εκκλησία πρωτοτόκων που είναι απογεγραμμένοι στους ουρανούς». Ότι δε αυτή ακριβώς είναι η αληθινή πόλη του Θεού, ο ίδιος το αποδεικνύει λέγοντας: «Η δε άνω Ιερουσαλήμ είναι ελεύθερη, η οποία είναι μητέρα μας». Και επάξιο όρος του Θεού είναι ο ίδιος ο ουρανός. Επειδή όμως δεν απαξίωσε από τη δική του βασιλεία ούτε τους ανθρώπους πάνω στη γη —διότι αυτό φανέρωνε ο προηγούμενος ψαλμός όταν έλεγε: «Ο Θεός είναι βασιλιάς όλης της γης, ψάλατε με σύνεση· εβασίλευσε ο Θεός επί των εθνών»— εύλογα έχει συσταθεί για αυτόν πόλη και πάνω στη γη, δηλαδή το θεοσεβές πολίτευμα το οποίο έχει συσταθεί σε όλη την οικουμένη διά του ευαγγελικού κηρύγματος. Ως όρος δε του Θεού στο οποίο συστήθηκε αυτό το πολίτευμα, μη διστάζεις να ονομάζεις τον Λόγο του Θεού, δηλαδή τον Χριστό· επειδή πάνω στην πέτρα έχει οικοδομηθεί η Εκκλησία του· και η πέτρα ήταν ο ίδιος. Αυτός, λοιπόν, είναι και το όρος και η πέτρα και το θεμέλιο της Εκκλησίας, και αυτός μόνος θα μπορούσε να είναι, σύμφωνα με εκείνον που λέει: «Διότι άλλο θεμέλιο κανείς δεν μπορεί να θέσει παρά μόνο εκείνο που έχει ήδη τεθεί, το οποίο είναι ο Ιησούς Χριστός»· και τυγχάνει να είναι επίσης το αγαλλίαμα όλης της γης.

Επειδή δε ο Χριστός του Θεού, αφού γεννήθηκε από το σπέρμα του Ιακώβ, συγκρότησε πολλές συναγωγές εθνών διά της ευαγγελικής του διδασκαλίας, ευλόγως σε αυτόν και δι' αυτού τα της προφητείας έχουν ήδη εκπληρωθεί πρωτύτερα, και στο μέλλον θα εκπληρωθούν ακόμη περισσότερο. Δ΄. 〈Από το Δευτερονόμιο〉. «Ευφρανθείτε ουρανοί μαζί του, και ας τον προσκυνήσουν όλοι οι υιοί του Θεού. Ευφρανθείτε έθνη μαζί με τον λαό του, και ας τους ενισχύσουν όλοι οι άγγελοι του Θεού». Αντί δε του «ευφρανθείτε έθνη μαζί με τον λαό του» ο Ακύλας λέγει: «αινέστε, έθνη, ο λαός του», και ο Θεοδοτίων: «αγαλλιάσθε έθνη, λαός του». Ε΄. 〈Από τον Ψαλμό ΚΑ΄〉. «Θα θυμηθούν και θα επιστρέψουν προς τον Κύριο όλα τα πέρατα της γης, και θα προσκυνήσουν ενώπιόν του όλες οι πατριές των εθνών· διότι του Κυρίου είναι η βασιλεία, και αυτός δεσπόζει των εθνών». Και στη συνέχεια προσθέτει: «Θα αναγγελθεί στον Κύριο η επερχόμενη γενεά, και θα αναγγείλουν τη δικαιοσύνη του στον λαό που πρόκειται να γεννηθεί, τον οποίο εποίησε ο Κύριος». Αυτά είναι σαφή, και δεν έχουν ανάγκη ερμηνείας. ΣΤ΄. 〈Από τον Ψαλμό ΜΣΤ΄〉. «Όλα τα έθνη χειροκροτήστε, αλαλάξτε στον Θεό με φωνή αγαλλιάσεως· διότι ο Κύριος είναι ύψιστος, φοβερός, μέγας βασιλιάς σε όλη τη γη». Και στη συνέχεια προσθέτει: «διότι ο Θεός είναι βασιλιάς όλης της γης, ψάλετε συνετά. Εβασίλευσε ο Θεός επί των εθνών, ο Θεός κάθεται στον άγιο θρόνο του».

Διότι, είτε ισχυρίζονται ότι μόνοι αυτοί είναι κοινωνοί της ευλογίας του θεοφιλούς Αβραάμ επειδή κατάγουν το γένος τους από αυτόν, εντούτοις ο Θεός έχει υποσχεθεί ότι θα μεταδώσει και στα έθνη την ίδια ευλογία, όχι μόνο του Αβραάμ, αλλά και του Ισαάκ και του Ιακώβ, προλέγοντας ρητώς ότι θα ευλογηθούν ομοίως με αυτούς όλα τα έθνη, και προσκαλώντας σε μία και την αυτή ευφροσύνη με τους μακαρίους και θεοφιλείς και τα υπόλοιπα έθνη, σύμφωνα με το «ευφρανθείτε, έθνη, μαζί με τον λαό του» και «άρχοντες λαών συνάχθηκαν μαζί με τον Θεό του Αβραάμ»· είτε υπερηφανεύονται για τη βασιλεία του Θεού, ότι δηλαδή έχουν γίνει κληρονομία Του, εντούτοις προφητεύεται ότι ο Θεός θα βασιλεύσει και σε όλα τα υπόλοιπα έθνη, διότι λέει «πείτε στα έθνη ότι ο Κύριος εβασίλευσε», και πάλι «εβασίλευσε ο Θεός σε όλα τα έθνη»· είτε ισχυρίζονται ότι εκλέχθηκαν για να ιερουργούν και να λατρεύουν τον Θεό, πρέπει να αποδειχθεί ότι ο Λόγος έχει υποσχεθεί να μεταδώσει και στα έθνη την ίδια λατρεία, λέγοντας: «προσφέρετε στον Κύριο, οι πατριές των εθνών, προσφέρετε στον Κύριο δόξα και τιμή, φέρτε θυσίες και εισέλθετε στις αυλές του».

«Ανέβηκε ο Θεός με αλαλαγμό, ο Κύριος με φωνή σάλπιγγας. Ψάλτε στον Θεό μας, ψάλτε· ψάλτε στον βασιλιά μας, ψάλτε· διότι ο Θεός είναι βασιλιάς όλης της γης, ψάλτε με σύνεση· βασίλευσε ο Θεός επί των εθνών, ο Θεός κάθεται επί του αγίου θρόνου του. Άρχοντες λαών συνάχθηκαν μαζί με τον Θεό του Αβραάμ, διότι οι ισχυροί της γης του Θεού υψώθηκαν σφόδρα.» Και τι άλλο θέλει να σημάνει η άνοδος του Κυρίου του Θεού, που φανερώνεται μέσω αυτών των λόγων, παρά την κάθοδό του που προηγήθηκε της ανόδου; Με βάση την οποία πάλι θεσπίζεται η κλήση όλων των εθνών, και αναγγέλλονται ως χαρμόσυνη είδηση σε όλα τα έθνη σημεία χαράς και ευφροσύνης για τη μέλλουσα θεογνωσία, όταν λέγεται ότι ο ίδιος ο Κύριος, ο Ύψιστος, αφού ομολογηθεί ως ο μόνος Θεός και βασιλιάς όλης της γης, θα υποτάξει λαούς σε εμάς. Σε ποιους «εμάς», αν όχι βεβαίως σε εκείνους που προφητεύουν αυτά; Αυτό άλλωστε μπορεί κανείς να το δει ξεκάθαρα να έχει εκπληρωθεί, εφόσον όλα τα έθνη που πίστεψαν στον Χριστό έχουν πλέον υποταχθεί στους λόγους των προφητών. Αυτά θα μπορούσαν να λεχθούν και εκ προσώπου των αποστόλων του Σωτήρος μας, οι οποίοι θα μπορούσαν να πουν το «εξέλεξε για εμάς την κληρονομία του». Και ως κληρονομία του ποια άλλη πρέπει να νοηθεί παρά η κλήση όλων των εθνών, την οποία ο ίδιος ο Χριστός του Θεού παραθέτοντας είπε: «Είπε ο Κύριος προς εμένα, Υιός μου είσαι εσύ, εγώ σήμερα σε γέννησα· ζήτησε από εμένα, και θα σου δώσω τα έθνη ως κληρονομία σου, και ως ιδιοκτησία σου τα πέρατα της γης».

Επειδή, λοιπόν, η σάλπιγγα είναι πιο μεγαλόφωνη από κάθε μουσικό όργανο, εύστοχα έχει ληφθεί ως παράδειγμα για να παραστήσει ότι η διδασκαλία περί του Χριστού, η οποία κηρύχθηκε σε όλους τους ανθρώπους, είναι ισχυρότερη και πιο μεγαλόφωνη από όλα όσα υπήρξαν ανά τους αιώνες. Μέσω αυτής, σαν μέσα από σάλπιγγα, ώστε να ακουστεί από όλους τους ανθρώπους, το Άγιο Πνεύμα βοά και ανακράζει τα εξής λόγια του ψαλμού, με τα οποία έχει λεχθεί: «Ψάλατε στον Θεό μας, ψάλατε· ψάλατε στον βασιλιά μας, ψάλατε· διότι ο Θεός είναι βασιλιάς» όχι πλέον μόνο του ιουδαϊκού έθνους, αλλά «όλης», λέει, «της γης», «ψάλατε συνετώς». Διότι δεν εξουσιάζουν πλέον, λέει, οι προηγούμενοι δαίμονες, ούτε τα επίγεια και απατηλά πνεύματα, αλλά ο ίδιος «ο Θεός» «εβασίλευσε σε όλα τα έθνη», ο ίδιος «ο Θεός», ο οποίος «κάθεται στον άγιο θρόνο του». Τον δε θρόνο του Θεού Λόγου, στον οποίο ο Πατέρας τον πρόσταξε να καθίσει λέγοντας «Κάθισε στα δεξιά μου, μέχρι να θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδιών σου», τον έχουμε ήδη παρουσιάσει στο σύγγραμμα που προηγείται αυτού.

Ύστερα, λοιπόν, από το σωτήριο και λογικό νάμα που έβρεξε από την Ιερουσαλήμ σε κάθε γένος ανθρώπων, το οποίο δηλώνεται σαφέστερα σε άλλο σημείο με το «διότι από τη Σιών θα εξέλθει νόμος, και λόγος Κυρίου από την Ιερουσαλήμ, και θα κρίνει ανάμεσα στα έθνη», αναφέρει: «θα γίνει ο Κύριος βασιλιάς». Και δεν θα γίνει στην Ιερουσαλήμ ούτε επί του έθνους των Ιουδαίων, αλλά «σε όλη τη γη την ημέρα εκείνη», και «ο Κύριος θα είναι ένας, και το όνομά του ένα, περικυκλώνοντας όλη τη γη». Αυτά συμφωνούν και με όσα παρατέθηκαν από τους Ψαλμούς, μέσω των οποίων ελέγετο: «εβασίλευσε ο Θεός επί των εθνών», και πάλι: «πείτε ανάμεσα στα έθνη, ο Κύριος εβασίλευσε». Προφητεύεται δε ότι όλα αυτά μαζί θα συμβούν στις ημέρες του Κυρίου. Διότι, στην αρχή ολόκληρης της προφητείας αναφέρει: «Ιδού, έρχονται ημέρες του Κυρίου», και θα συμβούν τα εξής. Ποια είναι άραγε αυτά, αν όχι η πολιορκία της Ιερουσαλήμ και η μετάβαση του Κυρίου στο όρος των Ελαιών, και το «θα είναι παρών ο Κύριος» και τα όσα συνέβησαν κατά την ημέρα του πάθους του, και το «ζωντανό ύδωρ» που έρρευσε σε ολόκληρη την οικουμένη, και, επιπλέον όλων αυτών, η βασιλεία του Κυρίου που κυβερνά όλα τα έθνη, «και το όνομά του ένα, το οποίο γεμίζει όλη τη γη», την έκβαση των οποίων εξετάσαμε ήδη συνοπτικά;

Διότι Ιακώβ ερμηνεύεται παιδί του Θεού (ο Θεός) και όσοι από τον λαό των Ιουδαίων πίστεψαν. Επειδή από αυτούς προέρχεται ο Παύλος <και οι απόστολοι>. Διάψαλμα: παύση του λόγου. «Ανέβηκε ο Θεός»: Εννοεί την Ανάληψη, από τη γη στους ουρανούς, του Χριστού με τη σάρκα. «Ψάλτε στον Θεό»: [Το Άγιο Πνεύμα δίνει εντολή στον πιστό λαό.] «Ψάλτε στον βασιλιά»: Πάλι το Άγιο Πνεύμα δίνει εντολή στις άνω δυνάμεις. «Διότι είναι βασιλιάς»: Όχι εν μέρει, αλλά όλης της γης, καθώς την πάτησε και καθώς την κρατάει ολόκληρη (σύμπασα) στο χέρι του. «Ψάλτε συνετά»: Συνετά, δηλαδή κατανοώντας ότι ο Χριστός κυριεύει όλα τα έθνη, προσδεχόμενος αυτά στην πίστη. «Εβασίλευσε»: [Αφαιρέθηκε η βασιλεία και δόθηκε στα έθνη.] «Ο Θεός κάθεται»: Θρόνος του Θεού είναι η άγια ψυχή, στην οποία αναπαύεται ο Κύριος. Και ας νοηθεί επίσης η άγια σάρκα, στην οποία κατοίκησε η θεότητα και αναπαύθηκε σαν σε θρόνο. «Άρχοντες λαών»: Οι απόστολοι, ως άρχοντες της οικουμένης με τον λόγο του Ευαγγελίου μαζί με τον Χριστό.

Όταν ο Ιησούς τους έλεγε: «Πηγαίνετε στο απέναντι χωριό»· διότι τους απέστειλε σε όλη την οικουμένη των εθνών, επειδή μέχρι τότε ήταν αντίθετοι προς την πιστή εκκλησία που προερχόταν από τον λαό. Διότι στον κατάλληλο καιρό τους απέστειλε «στο απέναντι χωριό» των εθνών· επειδή ήταν έτοιμο να δεχθεί τους προαναφερθέντες δύο χορούς των αποστόλων και των προφητών. «Και να φέρετε προς αυτόν το πουλάρι», τα οποία είναι τα έθνη, για να επιβιβαστεί και να βασιλεύσει σε αυτά, όπως λέει ο ψαλμωδός: «Εβασίλευσε ο Θεός επί των εθνών, ο Κύριος κάθεται επί του αγίου θρόνου του». «Πάνω στο οποίο κανένας άνθρωπος δεν έχει καθίσει ποτέ»· διότι ούτε Θεό είχαν να τα επιβαίνει και να βασιλεύει σε αυτά, ούτε νόμο ούτε προφήτες. «Αφού το λύσετε», λέει, «φέρτε το σε μένα»· διότι οι απόστολοι έλυσαν τα έθνη από το σκοτάδι, δηλαδή από την άγνοια του Θεού, από την πλάνη, από την αμαρτία, από τη δουλεία του αλλοτρίου, από «την εξουσία του σκότους», «του άρχοντα αυτού του αιώνα». Και τα οδήγησαν προς τον Κτίστη και Δημιουργό τους, τον Κύριο.

Δεν θα έκανε κανείς λάθος εάν αποκαλούσε σάλπιγγες τα στόματα των αποστόλων, όχι σάλπιγγες σφυρηλατημένες από χαλκό, αλλά πολυτιμότερες από τον χρυσό και πιο ακριβές από τους πολύτιμους λίθους. Γιατί λοιπόν δεν είπε, «με σάλπιγγα», αλλά «με φωνή σάλπιγγος»; Για να δηλώσει την ομοψυχία τους, όπως ακριβώς λέει και ο Παύλος: «Είτε λοιπόν εγώ είτε εκείνοι, έτσι κηρύττουμε». Και πάλι: «Στο πλήθος των πιστών, μία ήταν η καρδιά και η ψυχή»· και σάλπιζαν, όχι για να καλέσουν σε πόλεμο, αλλά για να εξαγγείλουν τα χαρμόσυνα μηνύματα της νίκης. Διότι όπως ακριβώς συμβαίνει στα στρατόπεδα, όταν πηγαίνουν σε πόλεμο, μαζί με τα λάβαρα προηγούνται οι σάλπιγγες, ξεσηκώνοντας τους παρόντες, όχι μόνο με την όραση, αλλά και με την ακοή, έτσι έγινε και τότε: όταν οι απόστολοι εισέρχονταν σε κάθε πόλη, ηχούσαν οι σάλπιγγες, και όλοι έτρεχαν για να ακούσουν. «Ψάλατε στον Θεό μας, ψάλατε· ψάλατε στον βασιλιά μας, ψάλατε. Διότι ο Θεός είναι βασιλιάς όλης της γης, ψάλατε με σύνεση. Βασίλευσε ο Θεός επάνω στα έθνη». Αφού λοιπόν διηγήθηκε το μέγεθος του κατορθώματος, καλεί την οικουμένη σε δοξολογία με πολλή προθυμία· γι' αυτό και χρησιμοποιεί την επανάληψη· και δεν καλεί απλώς να ψάλλουν, αλλά να το πράττουν με πολλή σύνεση. Τι σημαίνει, «Ψάλατε με σύνεση»; Αφού κατανοήσετε, λέει, τα όσα έχουν γίνει, αφού συλλάβετε με τον νου σας το μέγεθος των κατορθωμάτων.

Σε εμένα όμως φαίνεται ότι υπαινίσσεται και κάτι άλλο με το να πει «συνετώς»· το να ψάλλει κανείς όχι μόνο με τη φωνή, αλλά και με τα έργα· όχι μόνο με τη γλώσσα, αλλά και με τον βίο. Διότι «εβασίλευσε», λέει, «ο Θεός επί των εθνών». Άλλος λέει, «Επάνω στα έθνη». Και για ποια βασιλεία κάνει λόγο εδώ; Όχι για εκείνη που βασίζεται στον λόγο της δημιουργίας, αλλά για αυτήν της οικειώσεως. Διότι και πριν από αυτό βασίλευε στα πάντα, όντας δημιουργός και ποιητής· τώρα όμως βασιλεύει και σε ανθρώπους που υποτάσσονται εκούσια και τρέφουν ευγνωμοσύνη. Πράγμα που είναι άξιο του μεγαλύτερου επαίνου και μεγάλου θαυμασμού, ότι Εκείνος που προηγουμένως υβριζόταν από τους Ιουδαίους, προκάλεσε τόσο μεγάλη μεταβολή, ώστε να υμνείται παντού στην οικουμένη· και άνθρωποι που ούτε τους προφήτες είχαν διαβάσει ούτε με τον Νόμο είχαν ανατραφεί, αλλά ήταν ακόμη και θηριώδεις στους τρόπους, μεταβλήθηκαν αμέσως, και αφού απέρριψαν όλα εκείνα τα στοιχεία της πλάνης, υποτάχθηκαν, όχι δύο και τρία και τέσσερα και δέκα έθνη, αλλά όσοι κατοικούν παντού στην οικουμένη.

Ο Θεός κάθεται επί του αγίου θρόνου Του. Τι σημαίνει το ότι «κάθεται επί θρόνου»; Βασιλεύει, κυβερνά. Και ορθώς είπε «αγίου». Διότι δεν βασιλεύει απλώς, αλλά βασιλεύει και αγίως. Τι σημαίνει ότι «βασιλεύει αγίως»; Καθαρά. Διότι οι μεν άνθρωποι, όταν αναλαμβάνουν αυτήν την εξουσία, χρησιμοποιούν την ίδια τους τη δύναμη για την αδικία. Εκείνη όμως η εξουσία είναι ανέπαφη από κάθε τέτοιο στοιχείο, είναι καθαρή και αγία. Διότι ούτε απάτη ούτε κανένα άλλο παρόμοιο στοιχείο διαφθείρει και παραπλανά εκείνο το δικαστήριο, αλλά είναι καθαρό, γνήσιο, απαστράπτοντας πέρα από κάθε καθαρότητα, ακτινοβολώντας με άφατη δόξα. Οι άρχοντες των λαών συνάχθηκαν με τον Θεό του Αβραάμ· διότι οι ισχυροί της γης του Θεού εξυψώθηκαν σφόδρα.

Και κατά άλλον τρόπο· επειδή ο προφήτης λέει: «Εβασίλευσεν ο Θεός επί τα έθνη», χρησιμοποιώντας τον παρελθοντικό χρόνο αντί για τον μελλοντικό, εξαιτίας αυτού κράζουμε: «Ελθέτω η βασιλεία σου, Κύριε», δηλαδή, ας έλθουν σε εμάς τα ελέη σου. «Γενηθήτω το θέλημά σου ως εν ουρανώ και επί της γης». Διότι λέγει ως εξής: Κύριε, όπως ακριβώς έγινε το θέλημά σου στον ουρανό και όλοι οι άγγελοι βρίσκονται σε ειρήνη, και δεν υπάρχει ανάμεσά τους κάποιος που να απωθεί και να απωθείται, ούτε κάποιος που να χτυπά και να χτυπιέται, αλλά όλοι βρίσκονται σε βαθιά ειρήνη· έτσι και σε εμάς τους ανθρώπους επάνω στη γη ας γίνει το θέλημά σου, ώστε όλα τα έθνη, με ένα στόμα και με μία καρδιά, να δοξάσουμε τον Ποιητή και Σωτήρα μας. «Τον άρτον ημών τον επιούσιον δος ημίν σήμερον». Ζητούμε να λάβουμε τον επιούσιο άρτο. Και άρτος της ψυχής είναι ο λόγος του Θεού, όπως ακριβώς είπε κάποιος από τους αγίους: Άνοιγε, τέκνο, το στόμα σου στον λόγο του Θεού. Και για τον λόγο αυτό είναι καλό να μνημονεύουμε τον Θεό πιο συχνά από ό,τι αναπνέουμε. «Και άφες ημίν τα οφειλήματα ημών, ως και ημείς αφίεμεν τοις οφειλέταις ημών». Λέει λοιπόν το εξής: Και συγχώρησέ μας τα χρέη μας, δηλαδή τις αμαρτίες και τα πταίσματά μας, όπως και εμείς συγχωρούμε όλους τους αδελφούς μας που σφάλλουν και αμαρτάνουν απέναντί μας, ελεύθερους και δούλους, και όλους τους υφισταμένους μας.

Και στο διάψαλμα του τεσσαρακοστού έκτου ψαλμού, είπα, για τον Χριστό έχουν ειπωθεί τα εξής: Ανέβηκε ο Θεός με αλαλαγμό, ο Κύριος με φωνή σάλπιγγας. Ψάλτε στον Θεό μας, ψάλτε. Ψάλτε στον βασιλιά μας, ψάλτε. Διότι βασιλιάς όλης της γης είναι ο Θεός, ψάλτε με σύνεση. Βασίλευσε ο Θεός στα έθνη, ο Θεός κάθεται στον άγιο θρόνο του. Άρχοντες των λαών συγκεντρώθηκαν μαζί με τον Θεό του Αβραάμ, διότι οι ισχυροί της γης που ανήκουν στον Θεό υψώθηκαν υπερβολικά. Και στον ενενηκοστό όγδοο ψαλμό σας επιπλήττει το Άγιο Πνεύμα, και αυτόν, τον οποίο δεν θέλετε να είναι βασιλιάς, τον υποδεικνύει ως βασιλιά και Κύριο και του Σαμουήλ και του Ααρών και του Μωυσή και γενικώς όλων των υπολοίπων. Τα δε λόγια του ψαλμού είναι τα εξής: Ο Κύριος βασίλευσε, ας οργιστούν οι λαοί. Αυτός που κάθεται πάνω στα Χερουβίμ, ας σειστεί η γη. Ο Κύριος είναι μέγας στη Σιών και υψηλός πάνω σε όλους τους λαούς. Ας δοξολογήσουν το μεγάλο όνομά σου, διότι είναι φοβερό και άγιο, και η τιμή του βασιλιά αγαπά την κρίση. Εσύ ετοίμασας ευθύτητα, κρίση και δικαιοσύνη εσύ έκανες στον Ιακώβ. Υψώνετε Κύριον τον Θεό μας και προσκυνείτε το υποπόδιο των ποδών του, διότι είναι άγιος.

Όχι ότι ο Χριστός ανελήφθη με σάλπιγγες, αλλά επειδή το μεγαλείο της ένσαρκης οικονομίας ακούστηκε πιο πέρα και από τις σάλπιγγες, μέχρι και τα πέρατα της γης. «Ψάλατε στον Θεό μας, ψάλατε, ψάλατε στον βασιλιά μας, ψάλατε· διότι ο Θεός είναι βασιλιάς όλης της γης, ψάλατε συνετώς», ψάλατε με σύνεση τη μία τρισυπόστατη θεότητα, ψάλατε. Και αφού οι Ιουδαίοι απέρριψαν τη βασιλεία του Χριστού και είπαν «Δεν έχουμε βασιλιά παρά μόνο τον Καίσαρα», στη συνέχεια «εβασίλευσε ο Θεός επί των εθνών», για τα οποία και άκουσε από τον Πατέρα «και θα σου δώσω τα έθνη ως κληρονομία σου». «Ο Θεός κάθεται επί του αγίου θρόνου του». Η ασώματη φύση του Θεού ούτε κάθεται ούτε στέκεται, αυτή που βρίσκεται παντού και πληροί τα πάντα· κάθεται όμως η σαρκωθείσα φύση θεοπρεπώς. «Άρχοντες των λαών συγκεντρώθηκαν μαζί με τον Θεό του Αβραάμ». Δεν εννοεί το συνέδριο των Ιουδαίων, αλλά τους προερχόμενους από τα έθνη άρχοντες των λαών, οι οποίοι συγκεντρώθηκαν στην πίστη του πατριάρχη Αβραάμ, και οι οποίοι, ως «κραταιοί του Θεού της γης, υψώθηκαν σφόδρα προς τα άνω», πιστεύοντας στον Χριστό.

Εκείνοι διαφύλαξαν το κατ' εικόνα και καθ' ομοίωσιν. Διότι άκουσαν τη θεία Γραφή να εξηγεί: «Και είπε ο Θεός: Ας ποιήσουμε άνθρωπο κατ' εικόνα ημετέρα και καθ' ομοίωσιν», και ερεύνησαν τι είναι το κατ' εικόνα και το καθ' ομοίωσιν, και βρήκαν ότι το αρχικό και το λογικό είναι το κατ' εικόνα, ενώ το καθ' ομοίωσιν είναι το αγαθοποιό και το αυτεξούσιο. Διότι ο Θεός βασιλεύει ως κτίστης και δημιουργός όλης της κτίσεως, αόρατης και ορατής, τον δε άνθρωπο τον έθεσε να βασιλεύει σε όσα βρίσκονται πάνω στη γη, και αυτό είναι το κατ' εικόνα. Ο Θεός είναι αίτιος κάθε αγαθού, σε καμία περίπτωση όμως του κακού. Θέλει λοιπόν και ο άνθρωπος να εργάζεται το αγαθό, όσο είναι εφικτό, και να απέχει από κάθε κακία, και αυτό είναι το καθ' ομοίωσιν. «Ο Θεός κάθεται επί του αγίου θρόνου του» ασώματα και άρρητα, κυκλούμενος από αγγελικές χοροστασίες. Κάθισαν και αυτοί σε θρόνο αγιοσύνης, απαλλαγμένοι από τις βιοτικές περιστάσεις, κυκλούμενοι από αρετές και κατακοσμούμενοι από θείες έννοιες. «Εβασίλευσε ο Θεός επί των εθνών». Εβασίλευσαν και αυτοί επί των εθνικών παθών. «Ο Κύριος εβασίλευσε, ντύθηκε ευπρέπεια». Και αυτοί, αφού βασίλευσαν επί των παθών, ντύθηκαν την απάθεια. «Ντύθηκε ο Κύριος δύναμη και περιζώστηκε». Ντύθηκαν και αυτοί τον θείο πόθο και περιζώστηκαν δύναμη. «

35. Λοιπόν, ας ψάλλει ο μακάριος Δαβίδ κρούοντας τη θεία λύρα που είναι χορδισμένη εν Πνεύματι: «Ότι Θεός μέγας είναι ο Κύριος, υψηλός και φοβερός, βασιλιάς μέγας σε όλη τη γη». Και επιπλέον: «Και εβασίλευσε ο Θεός επί των εθνών». Και: «Ησυχάστε και γνωρίστε ότι εγώ είμαι ο Θεός, και θα υψωθώ ανάμεσα στα έθνη, θα υψωθώ στη γη». Και: «Έκανε γνωστό ο Κύριος το σωτήριό του, ενώπιον των εθνών αποκάλυψε τη δικαιοσύνη του». Και: «Είδαν όλα τα πέρατα της γης το σωτήριο του Θεού μας». Πώς λοιπόν και πότε, και πάνω σε ποιους ο Θεός των όλων έχει γνωριστεί ως Θεός μέγας και βασιλιάς μέγας σε όλη τη γη, και έκανε γνωστό το σωτήριό του, και ενώπιον των εθνών αποκάλυψε τη δικαιοσύνη του; Από εδώ είναι δυνατόν να το κατανοήσουν όσοι έχουν πραγματικά σώας τας φρένας και κατευθύνουν τον νου τους ορθά και αδιάστροφα προς τα θεοπαράδοτα λόγια· διότι, αν βέβαια νοείται απλώς ως Θεός και Δημιουργός των όλων, ήδη βασιλεύει και εξουσιάζει τα πάντα. «Αυτός που δεσπόζει με τη δύναμή του στον αιώνα», «ότι στο χέρι του είναι τα πέρατα της γης». Και: «Τα σύμπαντα είναι δούλα σε αυτόν».

Εάν δε ο Χριστός δεν έχει βασιλεύσει ακόμη, ευρισκόμενος ακόμη, όπως εσύ διαβεβαιώνεις, στον παράδεισο, αλλά πρόκειται να βασιλεύσει στον μέλλοντα αιώνα, όταν, όπως έγραψες, και οι ψυχές των δικαίων θα συμβασιλεύσουν μαζί Του, τότε ψεύδεται ο Δαβίδ λέγοντας: «Ο Θεός εβασίλευσε επί των εθνών», και πάλι: «Ο Κύριος εβασίλευσε, ας αγαλλιάσει η γη»· και όχι μόνο ο Δαβίδ, αλλά και ολόκληρη η θεία Γραφή. Εσύ δε θα αναδειχθείς τώρα ως ένας άλλος διδάσκαλος για εμάς, διασαφηνίζοντας στους μαθητές σου τα μυστήρια της βασιλείας των ουρανών πιο ξεκάθαρα από τους προγενέστερους διδασκάλους της Εκκλησίας, υπερτερώντας απέναντί τους στη θεία σοφία και στη γνώση των όντων.

Διότι, εξαιτίας της πρώτης δημιουργίας της φύσης μας ο Χριστός είναι Δεσπότης, ενώ μέσω της καινής κτίσεως κυριάρχησε στη θέλησή μας. Αυτό ακριβώς σημαίνει να βασιλεύει αληθινά στους ανθρώπους, όταν την εξουσία του λογικού και την αυτονομία της θελήσεως, τα οποία συνιστούν τον άνθρωπο, αφού τα προσέδεσε και τα υπέταξε, τα οδήγησε σε Αυτόν. Γι' αυτό και λέει: «Μου δόθηκε κάθε εξουσία στον ουρανό και στη γη», σαν να βίωσε κάτι καινούργιο ο προ των αιώνων Δεσπότης του κόσμου, επειδή μαζί με τα επουράνια και η φύση των ανθρώπων αναγνώρισε τον κοινό Δεσπότη. Εξάλλου και εκείνο το λόγιο του Δαβίδ: «Εβασίλευσε ο Θεός επί των εθνών», αυτήν τη βασιλεία αινίσσεται, κατά την οποία τα έθνη είναι «σύσσωμα και συμμέτοχα με τον Σωτήρα», όπως λέει ο Παύλος. Διότι, με το να ενωθεί με αυτόν τον τρόπο μια για πάντα με τα σώματα και τις ψυχές, δεν κατέστη Δεσπότης μόνο των σωμάτων, αλλά και των ψυχών και των προαιρέσεων, και κατέχει την αληθινά αυτάρκη και καθαρή βασιλεία, καθοδηγώντας τα ο ίδιος δι' εαυτού, όπως ακριβώς η ψυχή το σώμα και η κεφαλή τα μέλη.

Πρόσεξε ακριβώς ποια είναι η βασιλεία που οφείλουμε να αναζητούμε. Ο Θεός, όντας κτίστης και δημιουργός των πάντων, βασιλεύει πάντοτε σε όλα τα επουράνια, τα επίγεια και τα καταχθόνια. Αλλά και σε όσα δεν έχουν γίνει ακόμη βασιλεύει ο ίδιος σαν να έχουν ήδη γίνει εντός του, διότι μέσω αυτού θα γίνουν όλα όσα πρόκειται να γίνουν στο μέλλον, και βασιλεύει εξίσου και στον καθένα από εμάς με δικαιοσύνη, γνώση και αλήθεια. Επομένως, αυτή τη βασιλεία μάς προτρέπει να αναζητούμε, ώστε, καθώς «εβασίλευσεν ο Θεός επί τα έθνη», όπως έχει γραφτεί, να βασιλεύσει και σε εμάς, επειδή προερχόμαστε από τα έθνη. Και πώς θα βασιλεύσει; Επιβαίνοντας επάνω μας σαν σε κάποιο όχημα και κρατώντας στο χέρι του τα θελήματα των ψυχών μας σαν ηνία, ο οποίος και θα μας οδηγήσει όπου εκείνος βούλεται βρίσκοντάς μας υπάκουους στα ηνία, και σύμφωνα με το δικό του θέλημα θα χρησιμοποιήσει τα θελήματά μας σαν άλογα, τα οποία υπακούν πρόθυμα στις νομοθεσίες και τις εντολές του.

Ο Ιεζεκιήλ, πάλι, ο οποίος, αν μη τι άλλο, είχε τον νου του κατάλληλα προετοιμασμένο για θεοπτίες, είδε όχι μόνο διπλά, αλλά τετράμορφα ζώα, τους ανώτατους νόες των ασωμάτων αγγέλων, προτυπώνοντας, νομίζω, σαφώς και σε αυτούς το μυστήριο της ενανθρωπήσεως του Εμμανουήλ από την Παρθένο. Διότι περιλαμβανόταν σε αυτά τα ζώα μορφή ανθρώπου, και σχήμα βοδιού, και τρίτο λιονταριού, και το ανώτερο από αυτά, αετού. Διότι ως άνθρωπος εμφανίστηκε αληθινά στη γη ο Χριστός, ο οποίος είναι όντως ταυτόχρονα Θεός και άνθρωπος· ως βους οδηγήθηκε σε σφαγή για τη σωτηρία του κόσμου· ως λέων, εγέρθηκε από τους νεκρούς και αναστήθηκε με δύναμη· ως αετός, υψώθηκε στους ουρανούς και ανελήφθη. Ή και με αυτόν τον τρόπο πάλι πρέπει να εκληφθούν τα ζώα σε σχέση με τον Χριστό: άνθρωπος, ως λογικός Λόγος και εικόνα του αόρατου Θεού, εξαιτίας του νοερού και αόρατου της ψυχής και του νου· βους, ως δυνατός αρχιερέας που φέρει τον ζυγό του σταυρού στον ώμο, και ο οποίος μαζί με εμάς τους άλογους μοιράστηκε τη φάτνη στη Βηθλεέμ, και έσπειρε τον σπόρο του ευαγγελικού λόγου σε όλη τη γη· λέων, ως βασιλιάς ημών, των κάποτε άγριων, ανήμερων, αιμοβόρων και σαρκοβόρων ακάθαρτων εθνών. «Εβασίλευσε γάρ», λέει, «ο Θεός επί τα έθνη». Και ο Χριστός δεν είναι μόνο λέων, αλλά και σκύμνος λέοντος, όπως λέει γι' αυτόν ο Ιακώβ, δηλαδή υιός βασιλέως, που προήλθε από βασιλικό πατέρα· γι' αυτό και αετός, ως βασιλιάς των ουράνιων πτερωτών πετεινών, δηλαδή των νοερών αγγελικών αγίων δυνάμεων· πτερωτών, ως δυνάμεων που σκεπάζουν και φρουρούν εμάς, τους νεοσσούς του Χριστού· πτερωτών, ως ευκίνητων και ευρισκόμενων ψηλότερα από όλα τα γήινα· πτερωτών, ως κινούμενων ακατάπαυστα και αχόρταγα από τον θείο έρωτα· πολυόμματων, ως δυνάμεων που ελλάμπονται πλούσια από το θείο φως και δεν συσκοτίζονται από καμία ύλη ως προς τη θεωρία· γι' αυτό και ονομάζονται πνεύματα, ως άυλα, ασώματα, αόρατα, αψηλάφητα, αθάνατα, λεπτοφυή και αέρια, και κατά χάριν άφθαρτα και ανώλεθρα.