Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 47:11

Όπως είναι το όνομά σου, Θεέ, έτσι είναι και η αίνεσή σου. Αυτό το λέει, διότι σε όλους ανεξαιρέτως και χωρίς προσωποληψία έδωσε τη χάρη, σύμφωνα με το ρητό: «Στον Χριστό Ιησού δεν υπάρχει δούλος ούτε ελεύθερος». Ας ευφρανθεί το όρος Σιών. Το όρος Σιών, δηλαδή προφανώς η Εκκλησία. Και ας αγαλλιάσουν οι θυγατέρες της Ιουδαίας. Ως θυγατέρες της Ιουδαίας λέει ότι εννοεί τις ψυχές των αγίων αποστόλων· διότι προέρχονταν από τους Ιουδαίους. Ένεκεν των κρίσεών σου, Κύριε.

Αφού έδειξε τη μεταβολή των εχθρών, προλέγει στη συνέχεια ποια λόγια θα χρησιμοποιήσουν όσοι έχουν επιτύχει τη σωτηρία, υμνώντας τον ευεργέτη. <Αναλογιστήκαμε (Υπελάβομεν), Θεέ, το έλεός σου εν μέσω του ναού σου, κ.λπ.> (E f. 86, I f. 260 b, L f. 126 b) Το «υπελάβομεν» σε αυτά τα σημεία είτε πρέπει να εκληφθεί αντί του «εικάσαμε, εννοήσαμε», είτε ότι διατεθήκαμε σταθερά και αμετακίνητα με την πεποίθηση ότι το έλεός σου με κάθε τρόπο και οπωσδήποτε θα υπάρξει για όσους βρίσκονται μέσα στον ναό. Διότι, βεβαίως, δεν λέμε ότι η μετοχή στα χαρίσματα του Θεού θα διανεμηθεί στους απίστους, αλλά σε εκείνους που έχουν ήδη πιστέψει. Έχει λεχθεί άλλωστε στους αρχαιοτέρους, ότι «Το Πνεύμα μου έχει σταθεί ανάμεσά σας, έχετε θάρρος.» Ομοίως και στα προηγούμενα από αυτό, ότι «Ο Θεός βρίσκεται στο μέσον της, δεν θα σαλευθεί.» <Κατά το όνομά σου, Θεέ, έτσι και η αίνεσή σου φθάνει έως τα πέρατα της γης.> Η Θεία Γραφή συνηθίζει να ονομάζει τη δόξα «όνομα»· και λέει ότι ο έπαινος προς τον Θεό ακολουθεί τη δόξα Του, αναλόγως και ευλόγως· διότι υμνείται από όλους τους επί της γης ανάλογα με το ύψος της υπεροχής Του. Τι λέμε άλλωστε υμνώντας Τον; «Θεέ, ποιος θα ομοιωθεί με εσένα;» Και: «Ποιος Θεός είναι μεγάλος, όπως ο Θεός μας; Δικοί σου είναι οι ουρανοί, και δική σου είναι η γη· την οικουμένη και το πλήρωμά της εσύ τα θεμελίωσες. Δική σου είναι η ημέρα, και δική σου είναι η νύχτα· εσύ κατασκεύασες τον ήλιο και τη σελήνη.» Και απλώς, Τον υμνολογούμε ως Θεό και Κύριο των πάντων. «

«Δικαιοσύνης πλήρης η δεξιά σου.» Εθαύμασαν μεν τον αίνο του επί πάντων Θεού, που του προσφέρεται από όλη τη γη, ως ανάλογο προς τη δόξα και την υπεροχή του. Θαυμάζουν δε και κάτι άλλο εκτός από αυτά· διότι λένε ότι η δεξιά του Θεού και Πατέρα είναι πλήρης δικαιοσύνης, δηλαδή δίκαιης κρίσης.

Θεέ των δυνάμεων, επίστρεψε, σε παρακαλώ, και επίβλεψε από τον ουρανό, και δες, και επισκέψου την άμπελο αυτήν, και στερέωσέ την, αυτήν που φύτεψε η δεξιά σου. Ανάλογα με το όνομά σου, Θεέ, έτσι είναι και η αίνεσή σου έως τα πέρατα της γης. Γεμάτη δικαιοσύνη είναι η δεξιά σου.

Σύμφωνα με το όνομά σου, Θεέ, έτσι είναι και η αίνεσή σου στα πέρατα της γης· γεμάτη δικαιοσύνη είναι η δεξιά σου. Επειδή ακριβώς η δεξιά του, που είναι ευεργετική και χορηγός όλων των αγαθών, είναι γεμάτη από ισότητα και δικαιοσύνη, και δεν υπάρχει προσωποληψία σε αυτόν, εύλογα το Ευαγγέλιο κηρυσσόταν σε όλα τα έθνη. Γι' αυτό λέει ο Απόστολος: «Διότι δεν επαισχύνομαι το Ευαγγέλιο. Επειδή είναι δύναμη Θεού προς σωτηρία για καθέναν που πιστεύει, πρώτα για τον Ιουδαίο και έπειτα για τον Έλληνα. Διότι η δικαιοσύνη του Θεού αποκαλύπτεται σε αυτό». Σε συμφωνία με αυτά προστίθεται στη συνέχεια: «Ας ευφρανθεί το όρος Σιών»· αυτό δε δηλωνόταν και από τα προηγούμενα, (το όρος) πάνω στο οποίο είχε θεμελιωθεί η Εκκλησία. Η πέτρα, λοιπόν, και το όρος ήταν ο ίδιος ο Χριστός. Χαίρεται, επομένως, και γεμίζει από κάθε ευφροσύνη για τη μεγάλη οικοδομή πάνω σε αυτόν, και για την ακαταμάχητη πόλη, και χαίρεται μαζί με τους σωζομένους ο Κύριος που τους σώζει· αλλά και οι θυγατέρες της Ιουδαίας αγάλλονται εξαιτίας των κριμάτων του Θεού.

Διάψαλμα: μεταβολή της προφητείας [ή μουσικού μέλους ή τροπής που έγινε ή ρυθμού ή εναλλαγής της δύναμης του λόγου ή ενθουσιασμός από το Άγιο Πνεύμα που βίωσε ο Δαβίδ]. «Υπελάβομεν»: Δηλαδή από τον λαό των Ιουδαίων· διότι αυτός ήταν ο πρώτος λαός του Θεού. Από ανάμεσά τους, επομένως, ο πιστός λαός δέχθηκε τον Χριστό, ο οποίος είναι το έλεος. «Κατά το όνομά σου»: Σύμφωνα με τη μεγαλωσύνη του ονόματος του Θεού, έτσι είναι και η δόξα σε όλη τη γη (σε ολόκληρη τη γη)· διότι παντού στη γη υμνούνται τα μυστήρια του Χριστού. «Δικαιοσύνης»: Δηλαδή με δικαιοσύνη τα έκανε όλα, ως δεξιά του Θεού της δικαιοσύνης και της αλήθειας. «Ευφρανθήτω»: Ως μητέρα των εκκλησιών χαίρεται για αυτές.

Εάν ψάλλεις αυτήν την επωδό με πίστη, θα αποδιώξεις και ασθένειες και δαίμονες· και εάν δεν αποδιώξεις την ασθένεια, τούτο δεν οφείλεται σε αδυναμία, αλλά στο συμφέρον. Σύμφωνα με τη μεγαλωσύνη σου, λέγει, έτσι είναι και η αίνεσή σου. Δια του ονόματος αυτού η οικουμένη μεταστράφηκε, η τυραννία καταλύθηκε, ο διάβολος καταπατήθηκε, οι ουρανοί άνοιξαν. Και τι λέγω, οι ουρανοί; Εμείς αναγεννηθήκαμε δια του ονόματος αυτού. Εάν το έχουμε αυτό, λάμπουμε. Αυτό αναδεικνύει και μάρτυρες και ομολογητές· αυτό ας το κατέχουμε ως μεγάλο δώρο, για να ζήσουμε εν δόξη, και να ευαρεστήσουμε τον Θεό, και να αξιωθούμε των υποσχεμένων αγαθών για εκείνους που τον αγαπούν, με τη χάρη και τη φιλανθρωπία του.

γ΄. Διότι, για να μην καθεύδουμε, ούτε να ραθυμούμε, ούτε να λησμονούμε τα λόγια, μας τα υπενθυμίζει και μας αφυπνίζει μέσω των έργων, καταδεικνύοντας εδώ κριτήρια, δικαστήρια, και λογοδοσίες. Έπειτα, στους μεν ανθρώπους υπάρχει τόση φροντίδα για το δίκαιο, στον δε Θεό, ο οποίος και νομοθέτησε αυτά, δεν υπάρχει καμία μέριμνα γι’ αυτά; Και πώς θα μπορούσαν αυτά να γίνουν πιστευτά; Διότι και στο σπίτι και στην αγορά και παντού είναι δυνατόν να δει κανείς δικαστήρια. Επειδή στο μεν σπίτι ο κύριος δικάζει τους δούλους κάθε ημέρα, και τους ζητά λογοδοσία για τα σφάλματά τους, και άλλα μεν τα τιμωρεί, άλλα δε τα συγχωρεί. Στους αγρούς πάλι, ο γεωργός και η γυναίκα δικάζουν κάθε ημέρα· στα πλοία ο κυβερνήτης δικάζει, στα στρατόπεδα ο στρατηγός τους στρατιώτες· και πολλά δικαστήρια θα μπορούσε να βρει κανείς· στις τέχνες ο δάσκαλος δικάζει τον μαθητή. Και ιδιωτικά, λοιπόν, και δημόσια όλοι κρίνουν ο ένας τον άλλον, και πουθενά δεν θα έβλεπε κανείς να παραμελείται ο λόγος περί του δικαίου, αλλά θα έβλεπε άπαντες παντού να δίνουν λόγο. Έπειτα, ενώ εδώ έχει διασπαρεί με αυτόν τον τρόπο η αναζήτηση της δικαιοσύνης, και στις πόλεις και στα σπίτια, και στον καθένα ξεχωριστά, εκεί, όπου η δεξιά του Θεού είναι πλήρης δικαιοσύνης, και η δικαιοσύνη Του είναι σαν τα όρη του Θεού, εκεί δεν υπάρχει κανένας λόγος περί δικαίου; Και πώς ο Θεός, ο οποίος είναι κριτής και δίκαιος και ισχυρός και μακρόθυμος, δείχνει ανοχή και δεν απαιτεί την επιβολή των τιμωριών;

Ο Θεός τη θεμελίωσε στον αιώνα. Αναλογιστήκαμε, Θεέ, το έλεός σου στο μέσο του λαού σου. Άλλος: Εικάσαμε, Θεέ, το έλεός σου στο μέσο του λαού σου. Ο δε Εβραίος: Ηχαλάχ δεμμηνού. Κατά το όνομά σου, Θεέ, έτσι είναι και η αίνεσή σου στα πέρατα της γης.

Διότι αυτό ακριβώς έπρεπε προπάντων να διδαχθούν, και προς αυτό τους καθοδηγεί συνεχώς ο Προφήτης: «Αναλογιστήκαμε, Θεέ, το έλεός σου στο μέσο του λαού σου». Τι σημαίνει «Αναλογιστήκαμε»; Ελπίσαμε, προσδοκήσαμε, γνωρίσαμε τη δική σου φιλανθρωπία. Διότι, επειδή είπε, «Θεμελίωσε, ρίζωσε, ανοικοδόμησε τείχη», θέλοντας να δείξει ότι μια τόσο μεγάλη πρόνοια δεν προσφέρεται σύμφωνα με την αξία εκείνων που την απολαμβάνουν, αλλά σύμφωνα με την αγαθότητα εκείνου που την παρέχει, και ταυτόχρονα θέλοντας να καταστείλει την αλαζονεία τους, μίλησε κατ' αυτόν τον τρόπο, σαν να έλεγε σχεδόν το εξής: Στο δικό σου έλεος οφείλονται αυτά τα κατορθώματα, στη δική σου δόξα, στη δική σου αγαθότητα. Γι' αυτό και πρόσθεσε: «Σύμφωνα με το όνομά σου, Θεέ, έτσι φτάνει και η αίνεσή σου μέχρι τα πέρατα της γης». Η αίνεσή σου, λέει, δημιουργεί κατορθώματα τόσο μεγάλα και θαυμαστά, τόσο υψηλά και ένδοξα. Διότι δεν έδειξες την προστασία σου με μέτρο τους ευεργετούμενους, ούτε σύμφωνα με την αξία τους, αλλά σύμφωνα με το δικό σου μεγαλείο. Η αίνεση λοιπόν, δηλαδή ο δοξασμός που προκύπτει από τα έργα, έκανε τα κατορθώματα ξακουστά. Διότι τα γεγονότα συνέβαιναν μεν στην Παλαιστίνη, αλλά λόγω του μεγέθους και της σπουδαιότητάς τους καταλάμβαναν τα άκρα της οικουμένης, και εκείνοι που βρίσκονταν μακριά πληροφορούνταν τα πάντα. Όσα βέβαια συνέβησαν στην Αίγυπτο, η πόρνη της Ιεριχούς τα γνώριζε με μεγαλύτερη ακρίβεια από εκείνους που ήταν παρόντες.

Πάλι, τα όσα συνέβησαν στην Παλαιστίνη τα διακήρυτταν και εκείνοι που κατοικούσαν στη χώρα των Περσών· και τα γεγονότα πάλι που συνέβησαν στην ίδια την Περσία τα μάθαιναν όσοι βρίσκονταν στα πέρατα της γης. Για τον λόγο αυτόν ακριβώς και ο βασιλιάς έστελνε επιστολές σε όλη την οικουμένη, διακηρύσσοντας τα όσα συνέβησαν στο καμίνι. Γι' αυτό και αυτός, αφού είπε: «Και η αίνεσή σου φθάνει στα πέρατα της γης», πρόσθεσε: «Είναι γεμάτη δικαιοσύνη η δεξιά σου». Αυτό που συνηθίζει να κάνει συνεχώς, δηλαδή από τα όσα γίνονται για τους ανθρώπους να ανάγεται στα ιδιώματα που προσιδιάζουν στη φύση Του, αυτό κάνει και στην παρούσα περίπτωση· όχι για να κατανοήσουμε ότι αυτά προστίθενται και αφαιρούνται, μη γένοιτο· αλλά επειδή ο ανθρώπινος λογισμός και η γλώσσα είναι ασθενή, πρέπει να προσδίδουμε στον λόγο κάποιο θεοπρεπές νόημα.

Αυτό είναι το έργο του, αυτή είναι η συνήθειά του, και γι' αυτό τον λόγο απολάμβαναν τόσο μεγάλη ευεργεσία. Διότι, όπως ακριβώς είναι γνώρισμα του πυρός να θερμαίνει και του ηλίου να φωτίζει, έτσι ακριβώς είναι γνώρισμά του να ευεργετεί, και όχι απλώς στον ίδιο βαθμό, αλλά πολύ περισσότερο. Γι' αυτό και είπε τα εξής: «Δικαιοσύνης πλήρης η δεξιά σου», φανερώνοντας το άφθονο, αυτό που είναι συνυφασμένο με την ουσία του. Ας ευφρανθεί το όρος Σιών, και ας αγαλλιάσουν οι θυγατέρες της Ιουδαίας, ένεκα των κριμάτων σου, Κύριε. Άλλος πάλι αναφέρει: Εξαιτίας των κρίσεών σου.

«Αυτός κρίνει τα πέρατα της γης, όντας δίκαιος.» «Μήπως ο Κύριος θα αδικήσει κρίνοντας; Ή αυτός που δημιούργησε τα πάντα θα ανατρέψει το δίκαιο;» «Αυτός που συλλαμβάνει τους σοφούς στη δική τους πανουργία, και ματαιώνει τα σχέδια των πολυπλόκων.» «Κάθισες στον θρόνο, εσύ που κρίνεις με δικαιοσύνη.» «Δίκαιος είναι ο Κύριος, και αγάπησε τις δίκαιες πράξεις· το πρόσωπό του αντίκρισε την ευθύτητα.» «Οι κρίσεις του Κυρίου είναι αληθινές, απόλυτα και συνολικά δίκαιες.» «Αγαπά την ελεημοσύνη και τη δίκαιη κρίση ο Κύριος.» «Γεμάτο δικαιοσύνη είναι το δεξί σου χέρι.» «Η δικαιοσύνη και η δίκαιη κρίση είναι το θεμέλιο του θρόνου σου.» «Κρίση και δικαιοσύνη στον Ιακώβ εσύ εφήρμοσες.» «Ο δίκαιος Κύριος συνέτριψε τους αυχένες των αμαρτωλών.» «Όλα τα έργα του Κυρίου γίνονται με δικαιοσύνη. Η ζυγαριά της δικαιοσύνης προέρχεται από τον Κύριο, και τα έργα του είναι δίκαια σταθμά.» «Πολλοί επιδιώκουν την εύνοια των αρχόντων· αλλά από τον Κύριο απονέμεται το δίκαιο.» «Αυτός που έπλασε κάθε πνοή, αυτός γνωρίζει τα πάντα, και θα ανταποδώσει στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του.» «Ο Δεσπότης των πάντων δεν θα κάνει διακρίσεις προσώπων, ούτε θα διστάσει μπροστά σε αξιώματα.» —«Από τον Κύριο προέρχονται όλα τα δίκαια.» «Πάρτε δύναμη, μη φοβάστε, ιδού ο Θεός μας ανταποδίδει δίκαιη κρίση.» «Θα υψωθεί ο Κύριος Σαβαώθ μέσα από τη δίκαιη κρίση, και ο άγιος Θεός θα δοξαστεί με τη δικαιοσύνη.» «Έδωσα το Πνεύμα μου σε αυτόν, θα φέρει κρίση στα έθνη· δεν θα κραυγάσει, ούτε θα υψώσει τον τόνο του, ούτε θα ακουστεί η φωνή του έξω.»

Ακούσαμε, λέει, «ότι μέσα στα παλάτια της γνωρίζεται και την προστατεύει» και έτσι είδαμε, όπως ακριβώς και ακούσαμε, «ότι ο Θεός τη θεμελίωσε εις τον αιώνα». «Στοχαστήκαμε, Θεέ, το έλεός Σου στο μέσο του λαού Σου», δηλαδή ανάμεσα στο πλήθος μας έγινε γνωστό το έλεός Σου σε εμάς. Και όχι μόνο σε εμάς, αλλά «σύμφωνα με το όνομά Σου, Θεέ, έτσι είναι και η αίνεσή Σου έως τα πέρατα της γης· γεμάτο δικαιοσύνη είναι το δεξί Σου χέρι», μέσω του οποίου «ευφράνθηκε το όρος Σιών και αγαλλιάστηκαν οι θυγατέρες της Ιουδαίας ένεκα των κρίσεών Σου, Κύριε». Διότι δεξί χέρι του Πατρός, γεμάτο δικαιοσύνη, είναι ο Υιός. Και αφού εύφρανε την Εκκλησία Του, τη Σιών, κατά τη θεοφάνειά Του, καθώς και τις θυγατέρες Του, τις άγιες συναγωγές· «Περικυκλώστε τη Σιών» με τα νοητά δόγματα της ευσέβειας «και αγκαλιάστε την» οι μύστες και οι ιεροφάντες της· «διηγηθείτε στους» έμψυχους «πύργους της» όσα σχετίζονται με τη σωτηρία και «θέστε τις καρδιές σας στη δύναμή της και διαμοιράστε τα» ιερά «της παλάτια» σε πολυάριθμες επαρχίες, «έτσι ώστε να τα διηγηθείτε σε άλλη γενεά. Διότι αυτός είναι ο Θεός μας εις τον αιώνα και εις τον αιώνα του αιώνος».

«Διότι δεν επαισχύνομαι το ευαγγέλιο· διότι είναι δικαιοσύνη Θεού» και τα εξής. Επειδή λέει ο Παύλος, «διότι δεν επαισχύνομαι το ευαγγέλιο· διότι σε αυτό αποκαλύπτεται η δικαιοσύνη του Θεού». Πώς λοιπόν αποκαλύπτεται σε αυτό η δικαιοσύνη του Θεού; Πώς; Επειδή ο πρώτος νόμος είχε δοθεί μόνο στους Ιουδαίους, παρόλο που και οι υπόλοιποι άνθρωποι προέρχονταν από την ίδια δημιουργία και φύση, ενώ το ευαγγέλιο προσφέρεται ισότιμα σε όλους όσους έχουν την ίδια φύση, εύλογα αποκαλύπτεται σε αυτό η δικαιοσύνη του Θεού, και ονομάζεται ευαγγέλιο δικαιοσύνης. Στην Παλαιά Διαθήκη, επομένως, η κλήση δεν ήταν δίκαιη· διότι δεν καλούσε και δεν φώτιζε όλους με τον ίδιο τρόπο, παρά μόνο τους Ιουδαίους. Δεν ήταν λοιπόν δίκαιη, αλλά κατ' οικονομίαν, προετοιμάζοντας τον δρόμο για τη δικαιοσύνη· δεν λέω ότι αυτή η νέα είναι δίκαιη και εκείνη η παλαιά άδικη, αλλά ότι εκείνη αποτέλεσε οδό και προετοιμασία αυτής. Υπέθεταν οι Ιουδαίοι ότι και το ευαγγέλιο θα δινόταν σε αυτούς, και μάλιστα αποκλειστικά σε αυτούς, όπως ακριβώς και ο νόμος, όμως η προσδοκία τους διαψεύστηκε ενάντια στις ελπίδες τους. Γι' αυτό και ο Δαβίδ λέει: «Υποθέσαμε, Θεέ, το έλεός σου στο μέσο του λαού σου», έπειτα «σύμφωνα με το όνομά σου, Θεέ, έτσι είναι και η αίνεσή σου», όχι μόνο στο μέσο του λαού σου, αλλά «έως τα πέρατα της γης»· και για να δείξει ότι το να ελεήσει τα πέρατα της γης αποτελεί έργο δικαιοσύνης, προσθέτει, «η δεξιά σου είναι πλήρης δικαιοσύνης». «Ο Κύριος εβασίλευσε.» Πώς εβασίλευσε ο Κύριος; Μήπως λαμβάνοντας πρόσφατα το αξίωμα της βασιλείας;

Γι' αυτό και ο Δαβίδ λέει: «Αναλογιστήκαμε, Θεέ, το έλεός σου στο μέσο του λαού σου», έπειτα «Σύμφωνα με το όνομά σου, Θεέ, έτσι είναι και η αίνεσή σου», όχι μόνο στο μέσο του λαού σου, αλλά «έως τα πέρατα της γης». Και για να δείξει ότι το να ελεηθούν τα πέρατα της γης είναι δικαιοσύνη, προσθέτει: «Η δεξιά σου είναι γεμάτη δικαιοσύνη». «Ο Κύριος», λέει, «βασίλευσε». Πώς βασίλευσε ο Κύριος;