Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 47:13

Αφού έκρινες την κρίση των εθνών, απώθησες τον εναντίον τους πόλεμο των δαιμόνων. «Κυκλώστε τη Σιών και περιβάλετέ την». Αυτά παραγγέλλει το Άγιο Πνεύμα στους αποστόλους, προτρέποντάς τους τρόπον τινά να γίνουν οι ίδιοι τείχος της Σιών, δηλαδή του θεοσεβούς πολιτεύματος. «Διηγηθείτε στους πύργους της». Και ποιοι θα μπορούσαν να είναι οι πύργοι της Εκκλησίας, αν όχι οι εκάστοτε προεστώτες της και οι δίκαιοι, στους οποίους οι απόστολοι διηγούνται τα μεγαλεία του Θεού; [Προς τις θείες δυνάμεις και τους αγίους αγγέλους που φρουρούν την Εκκλησία και το θεοσεβές πολίτευμα, απευθύνεται το Άγιο Πνεύμα λέγοντας: «Κυκλώστε τους πύργους». Διότι τα σημαντικότερα μέρη της πόλεως, ως τα πλέον αναγκαία για περιφρούρηση, έχουν παραδοθεί επακριβώς καταμετρημένα στους φρουρούς.] «Θέστε τις καρδιές σας στη δύναμή της».

Φαίνεται δε κατά κάποιον τρόπο ότι συγχαίρουν και τον άλλον λαό, εννοώ τον Ισραήλ, διότι θα κληθεί και αυτός εν καιρώ στην επίγνωση της δόξας του Σωτήρα όλων μας Χριστού, και στη μέθεξη των χαρισμάτων τα οποία έχουν ήδη λάβει εκείνοι που προηγήθηκαν. Αυτό δε το επιβεβαιώνει και ο προφητικός λόγος, λέγοντας: «Μετά από αυτά, θα επιστρέψουν οι υιοί Ισραήλ και θα αναζητήσουν τον Κύριο τον Θεό τους, και τον Δαβίδ τον βασιλιά τους, και θα εκπλαγούν για τον Κύριο και για τα αγαθά του κατά τις έσχατες ημέρες». Ας ευφραίνεται λοιπόν, λένε, το όρος Σιών, δηλαδή η Ιερουσαλήμ, και οι θυγατέρες της Ιουδαίας εξαιτίας των κριμάτων σου, Κύριε, δηλαδή των αγαθών. Ως θυγατέρες δε της Ιερουσαλήμ θα μπορούσαν να νοηθούν οι πόλεις που βρίσκονται γύρω από αυτήν και υπό την εξουσία της. Μπορείς όμως να το νοήσεις και ως εξής: Ως όρος Σιών να εννοείς την Εκκλησία του Χριστού· και ως θυγατέρες της, τις ψυχές των αγίων που έχουν ανατραφεί μέσα σε αυτήν, δηλαδή τα τέκνα της Εκκλησίας, η οποία έλαβε την πνευματική περιτομή, που είναι ανώτερη από την πρώτη και πιο αληθινή. Διότι ο νόμος ήταν σκιά, ενώ η αλήθεια είναι ο Χριστός και όσα προέρχονται μέσω αυτού. <Περικυκλώστε τη Σιών, και περιβάλετέ την, διηγηθείτε στους πύργους της.> (E f. 86 b. Κυρίλλου και Ευσεβίου.) Το Άγιο Πνεύμα προτρέπει τις θείες δυνάμεις να φρουρήσουν την Εκκλησία του Θεού, ώστε να την περιβάλουν από παντού και να την φυλάττουν.

Αντί για το «περιλάβετε», ο Σύμμαχος είπε «Περιτειχίσατε»· αντί για το «διηγήσασθε», ο μεν Ακύλας λέει, «Ψηφίσατε τους πύργους της»· ο δε Σύμμαχος, «Αριθμήσατε». (B f. 183 b, I f. 264.) Μπορείς να το ερμηνεύσεις και ως εξής: Παραγγέλλει να σχηματιστεί σχήμα χορού, και έχοντας στη μέση τη Σιών ως μητέρα, οι άγιες θυγατέρες της να ψάλλουν προς δοξολογία του Χριστού. Διότι αυτό νομίζω πως δηλώνει το, «Διηγήσασθε στους πύργους της». Οχυρά (βάρεις) λοιπόν, δηλαδή πύργους της Εκκλησίας, λέμε ότι είναι οι άγιοι απόστολοι και ευαγγελιστές. Διηγούμαστε λοιπόν μέσα σε αυτούς αποστηθίζοντας, και χρησιμοποιώντας τις δικές τους φωνές και τις ανόθευτες μυσταγωγίες, ώστε να είμαστε, σύμφωνα με τα λεγόμενα, σαν περιστέρια που μελετούν. Θυμόμαστε επίσης τον προφήτη που λέει: «Πάρτε μαζί σας λόγους», αυτούς δηλαδή που προέρχονται από το Άγιο Πνεύμα, μέσω των οποίων μπορεί κανείς να μάθει το μυστήριο του Χριστού. Διότι είναι πράγματι σωτήριο το να θυμάται κανείς τον Θεό, και να έχει στη γλώσσα του τα της δό...

Κυκλώστε τη Σιών και περιβάλετέ την, διηγηθείτε στους πύργους της. Στρέψτε τις καρδιές σας στη δύναμή της και καταμερίστε τα οχυρά της, ώστε να διηγηθείτε σε άλλη γενεά. Διότι αυτός είναι ο Θεός μας, αυτός θα μας ποιμάνει στους αιώνες. Όλα όσα προαναφέρθηκαν περιέχουν τη θεολογία Εκείνου που κατόρθωσε τόσα πολλά ανάμεσα στους ανθρώπους· τα παρόντα όμως λόγια απευθύνονται σε ορισμένα πρόσωπα, προκειμένου να αναλάβουν την προαναφερθείσα πόλη του Θεού, κυκλώνοντάς την και αγκαλιάζοντάς την με τα χέρια τους, έτσι ώστε, περιστοιχίζοντάς την από παντού, να την διαφυλάξουν. Σε ποιους άραγε δίνεται η προσταγή να πράξουν αυτά; Νομίζω στις θείες δυνάμεις και στους αγίους αγγέλους, οι οποίοι φρουρούν την Εκκλησία του Θεού και το θεοσεβές πολίτευμα που υπάρχει σε αυτήν.

Προς αυτούς, λοιπόν, απευθύνεται το Άγιο Πνεύμα λέγοντας: «Κυκλώστε τη Σιών και περιλάβετε την»· δηλαδή, «περιτειχίστε την», σύμφωνα με τον Σύμμαχο. Αντί δε του: «Διηγηθείτε στους πύργους της», ο μεν Ακύλας λέει: «Μετρήστε τους πύργους της»· ο δε Σύμμαχος: «Αριθμήστε». Διότι κυρίως τα πιο εξέχοντα από τα οικοδομήματα και τα πιο οχυρωμένα της πόλης, ως ανώτερα και αναγκαιότερα από τα υπόλοιπα, έχουν παραδοθεί καταμετρημένα στους προειρημένους φρουρούς για να τα φυλάνε επιμελώς, ώστε να παραδώσουν πάλι σώο και πλήρη τον αριθμό που παρέλαβαν. Και θα κατανοήσεις το λεγόμενο από τη σωτήρια φωνή, με την οποία έλεγε στους ίδιους τους μαθητές και αποστόλους, οι οποίοι σαν πύργοι εξέχουν και ξεχωρίζουν από την υπόλοιπη οικοδομή: «Ακόμη και οι τρίχες της κεφαλής σας είναι όλες αριθμημένες». Διότι Αυτός που τους ανύψωσε σε τέτοιο ύψος και τους κατέστησε πύργους της Εκκλησίας του, για να μην πάθουν κάτι από τους εχθρούς, τους παραδίδει σε ανώτερους φύλακες, στους αγίους αγγέλους. Γι' αυτό στις Πράξεις των Αποστόλων, γνωρίζοντας ότι καθένας από τους μαθητές του Σωτήρα έχει παραδοθεί σε κάποιους αγγέλους, όταν η υπηρέτρια ανήγγειλε ότι ήταν ο Πέτρος που χτυπούσε τη θύρα, οι υπόλοιποι μαθητές έλεγαν: «Μήπως είναι ο άγγελός του;». Διδάσκει, λοιπόν, ο Σωτήρας και για τους μικρούς μέσα στην Εκκλησία, λέγοντας: «Διότι οι άγγελοί τους βλέπουν διαρκώς το πρόσωπο του Πατέρα μου που βρίσκεται στους ουρανούς».

Εύλογα, λοιπόν, παραγγέλλει ο παρών λόγος σε αυτούς ακριβώς, λέγοντας: «Αριθμήστε τους πύργους της»· και στη συνέχεια το εξής: «Προσηλώστε τις καρδιές σας στη δύναμή της και εξετάστε προσεκτικά τα ανάκτορά της»· σύμφωνα δε με τον Σύμμαχο: «Προσηλώστε τις καρδιές σας στον περίβολό της· καταμετρήστε τα βασίλειά της».

Οι οποίοι, λέει, αφού είδαν, θαύμασαν με αυτόν τον τρόπο· και διηγείται την αιτία του θαυμασμού, επειδή όσοι κατοικούσαν προηγουμένως ανάξια αυτήν την πόλη, όταν αποτελούσε τα πλευρά του βορρά, ταράχθηκαν και κλονίστηκαν, και τους κατέλαβε τρόμος, και όχι μόνο τρόμος, αλλά και πόνοι που έμοιαζαν με τις ωδίνες γυναίκας που γεννά. Όλα αυτά, λέει, συνέβησαν εναντίον τους εξαιτίας του βίαιου πνεύματος, το οποίο συντρίβει τα πλοία της αποστασίας που πλέουν κακώς στη θάλασσα του βίου. Διότι αναφέρει: «Με βίαιο πνεύμα θα συντρίψεις τα πλοία της Θαρσείς». Όποιος δε διατηρεί στη μνήμη του την ιστορία των Πράξεων δεν αγνοεί τη βίαιη πνοή που φανερώθηκε στους μαθητές στο υπερώο. Και όποιος έχει προσέξει την προφητεία του Ιωνά γνωρίζει οπωσδήποτε ότι εκείνος που αποστατεί από τον Θεό αναζητά πλοίο που ταξιδεύει προς τη Θαρσείς. Έπειτα, σαν να επιμερίζεται ο λόγος σε δύο πρόσωπα, στα μεν προηγούμενα αναλαμβάνει το πρόσωπο εκείνου που προφητεύει, στα δε επόμενα εκφράζει τις φωνές εκείνων που αποδέχθηκαν τον λόγο. Διότι λέει, συμφωνώντας με την αλήθεια των προηγουμένων σαν να είχε διδαχθεί τα λεγόμενα από κάποιον άλλον, ότι: «Όπως ακούσαμε, έτσι και είδαμε, στην πόλη του Κυρίου των δυνάμεων, στην πόλη του Θεού μας». Γι' αυτό και παρουσιάζει εκείνους, που αντίκρισαν με πνευματική αγαλλίαση όσα είχαν ακούσει, να προτρέπουν ο ένας τον άλλον. Και η προτροπή ήταν η εξής: «Κυκλώστε τη Σιών και περιβάλετέ την· διηγηθείτε τα στους πύργους της».

Η επόμενη στη σειρά ρήση καθορίζει τον κατάλληλο και τον ακατάλληλο καιρό για κάποιον εναγκαλισμό. Η φράση έχει ως εξής: «Καιρός για εναγκαλισμό και καιρός απομάκρυνσης από τον εναγκαλισμό». Αυτά τα νοήματα δεν θα μπορούσαν να μας γίνουν κατανοητά με άλλον τρόπο, εάν δεν ερμηνευθεί πρώτα η λέξη μέσα από την Αγία Γραφή, ώστε να μας γίνει σαφές για ποιο πράγμα συνηθίζει να χρησιμοποιεί ο θεόπνευστος λόγος τον όρο του εναγκαλισμού. Ο μέγας Δαβίδ, λοιπόν, μέσω της ψαλμωδίας μάς βροντοφωνάζει λέγοντας: «Κυκλώσατε τη Σιών και εναγκαλιστείτε την»· και ο ίδιος ο Σολομών, όταν περιέγραφε την εσωτερική ένωση εκείνου που διάκειται με πνευματικό έρωτα προς τη Σοφία, λέει και διάφορα άλλα, μέσω των οποίων επιτυγχάνεται η συναφειά μας με την αρετή, και προσθέτει το εξής: «Τίμησέ την, για να σε εναγκαλιστεί». Εάν, λοιπόν, ο Δαβίδ μάς παραγγέλλει να εναγκαλιζόμαστε τη Σιών, και ο Σολομών είπε ότι όσοι τίμησαν τη Σοφία εναγκαλίζονται από αυτήν, ίσως δεν σφάλλουμε ως προς την ορθή έννοια, μαθαίνοντας το πράγμα για το οποίο είναι κατάλληλος καιρός για εναγκαλισμό. Διότι η Σιών είναι όρος που δεσπόζει πάνω από την Άκρα των Ιεροσολύμων. Εκείνος, επομένως, που σε προτρέπει να την εναγκαλιστείς, σε παρακινεί να συμφυθείς με την υψηλή πολιτεία, ώστε να φτάσεις στην ίδια την ακρόπολη των αρετών, την οποία υποδηλώνει αινιγματικά με το όνομα της Σιών· ενώ εκείνος που σε συνοικίζει με τη Σοφία, σου ευαγγελίζεται τον εναγκαλισμό που πρόκειται να δεχθείς από αυτήν.

Διότι η λέξη Σιών ερμηνεύεται ως σκοπιά (που παρατηρεί). «Ας αγαλλιάσουν οι θυγατέρες», δηλαδή οι εκκλησίες. Ας αγαλλιάσουν πάλι για τη μητέρα Σιών· διότι αυτές είναι θυγατέρες της εξομολογήσεως. Διότι η λέξη Ιουδαία ερμηνεύεται ως εξομολόγηση, και μέσα στην εκκλησία εξομολογείται κάθε άνθρωπος. «Ένεκα των κριμάτων». Εξαιτίας των εντολών σου, λέει, Κύριε· διότι κρίματα του Θεού είναι ο νόμος και οι εντολές, και στην εκκλησία θα βρεις να εφαρμόζονται αυτά. «Κυκλώσατε». Οι πιστοί περιβάλετε την εκκλησία, δηλαδή μην αποχωρίζεστε από αυτήν. «Διηγήσασθε». Πύργοι της εκκλησίας είναι οι αρετές, επειδή είναι υψηλές· σε αυτές, λέει, να ασκείστε. «Θέσθε τας καρδίας». Δηλαδή, με όλη σας την καρδιά να εγκαρτερείτε στην προσευχή. «Και καταδιέλεσθε». [Μοιράστε, λέει, τις εκκλησίες και ορίστε για τον εαυτό σας στην καθεμία κλήρους και λαούς.] «Όπως αν διηγήσησθε». Για να διηγηθείτε, λέει, και στους μεταγενέστερους τα θαυμάσια του Θεού και να πιστέψουν (πιστεύσουν). «Ότι ούτος εστιν». Διδάξτε (θα διδάξουν), λέει, ο ένας τον άλλον, ότι δεν υπάρχει άλλος Θεός εκτός από αυτόν. «Αυτός ποιμανεί». Διότι αυτός είναι που τρέφει τον άνθρωπο με τη δική του σάρκα.

Τον οποίο θα μου αποδώσει ο Κύριος εκείνη την ημέρα. Ο Παύλος, ο πρώτος από τους εσχάτους, αυτός που από έκτρωμα αναδείχθηκε τέλειος άνδρας, που και ως διώκτης ήταν ευχάριστος, και ως διωκόμενος γλυκύς· ο Ρωμαίος και Φαρισαίος, που έγινε τα πάντα για τους πάντες χάριν της πίστεως. Διότι ο Χριστός, που είπε στον Πέτρο: «Πρέπει να πάθεις», είπε και για τον Παύλο όσα έπρεπε αυτός να πάθει υπέρ του ονόματός Του, ώστε ο μεν σταυρούμενος, ο δε αποκεφαλιζόμενος, αφού κήρυξαν τη μία πίστη και αφού ολοκλήρωσαν τον έναν δρόμο, να γίνουν αληθινοί μάρτυρες της αναστάσεως Εκείνου που έπαθε, ετάφη και αναστήθηκε, καθώς είδε, και έφθασε στον κόλπο του Πατρός, τον οποίο ουδέποτε εγκατέλειψε. Προς αυτούς ο ίδιος ο Δεσπότης απευθύνεται προφητικά: «Περικυκλώστε αυτήν τη νέα Σιών και περιβάλετέ την»· δηλαδή, φυλάξτε την, τειχίστε την, οχυρώστε την με τις προσευχές σας, ώστε, όταν ευκαίρως οργίζομαι και συγκλονίζω το σύμπαν, βλέποντας τον αιώνιο τάφο σας και τα στίγματα που εκουσίως βαστάζετε για εμένα, να νικώ τον θυμό με την ευσπλαχνία και να προλαβαίνω τη δική σας πρεσβεία υπέρ αυτής.

Κυκλώστε τη Σιών και περιβάλετέ την. Άλλος: και περιέλθετε. Διηγηθείτε στους πύργους της. Έτερος: Αριθμήστε τους πύργους της. Άλλος: Επαινέστε. Προσηλώστε τις καρδιές σας στη δύναμή της. Έτερος: Στον περίβολο. Έτερος: Στην ευπορία. Και εξετάστε λεπτομερώς τα οχυρά της. Έτερος: Διαμετρήστε τα ανάκτορά της.

Ακούσαμε, λέει, «ότι μέσα στα παλάτια της γνωρίζεται και την προστατεύει» και έτσι είδαμε, όπως ακριβώς και ακούσαμε, «ότι ο Θεός τη θεμελίωσε εις τον αιώνα». «Στοχαστήκαμε, Θεέ, το έλεός Σου στο μέσο του λαού Σου», δηλαδή ανάμεσα στο πλήθος μας έγινε γνωστό το έλεός Σου σε εμάς. Και όχι μόνο σε εμάς, αλλά «σύμφωνα με το όνομά Σου, Θεέ, έτσι είναι και η αίνεσή Σου έως τα πέρατα της γης· γεμάτο δικαιοσύνη είναι το δεξί Σου χέρι», μέσω του οποίου «ευφράνθηκε το όρος Σιών και αγαλλιάστηκαν οι θυγατέρες της Ιουδαίας ένεκα των κρίσεών Σου, Κύριε». Διότι δεξί χέρι του Πατρός, γεμάτο δικαιοσύνη, είναι ο Υιός. Και αφού εύφρανε την Εκκλησία Του, τη Σιών, κατά τη θεοφάνειά Του, καθώς και τις θυγατέρες Του, τις άγιες συναγωγές· «Περικυκλώστε τη Σιών» με τα νοητά δόγματα της ευσέβειας «και αγκαλιάστε την» οι μύστες και οι ιεροφάντες της· «διηγηθείτε στους» έμψυχους «πύργους της» όσα σχετίζονται με τη σωτηρία και «θέστε τις καρδιές σας στη δύναμή της και διαμοιράστε τα» ιερά «της παλάτια» σε πολυάριθμες επαρχίες, «έτσι ώστε να τα διηγηθείτε σε άλλη γενεά. Διότι αυτός είναι ο Θεός μας εις τον αιώνα και εις τον αιώνα του αιώνος».