Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 47:3

Άραγε, λοιπόν, στον βορρά κειτόταν το σώμα του Κυρίου; Και βρεθήκαμε στον τόπο εκείνο στον οποίο είχε σταυρωθεί ο Κύριος, ο οποίος βρισκόταν στα βόρεια της Ιερουσαλήμ. Γι' αυτό ο Δαβίδ με ακρίβεια έλεγε: «Όρη της Σιών, τα πλευρά του βορρά, η πόλη του μεγάλου βασιλιά». Γι' αυτό και εμείς, όταν βρεθήκαμε στον τόπο εκείνο όπου σταυρώθηκε ο Χριστός, στεκόμασταν στραμμένοι προς την ανατολή και προσευχόμασταν· και ο τόπος όπου είχε σταυρωθεί ο Κύριος ήταν βορινός. Γι' αυτό, λοιπόν, οι μαθητές που κρύβονταν μέσα στο δωμάτιο ας πουν: «Εξεγέρσου, βορρά, και έλα, νότε· εξεγέρσου μαζί με τον βορρά», δηλαδή, από τον νότο προς το σώμα. Διότι αυτό έχει γραφτεί και στους προφήτες, ότι «ο Θεός θα έλθει από τη Θαιμάν».

«Με βαθιές ρίζες, αγαλλίαμα όλης της γης». Εξέτεινε, λέει, το αγαλλίαμα σε όλη τη γη· διότι σε όλη τη γη εξάπλωσε το αγαλλίαμα της θεοφανείας Του και τη χάρη. «Όρη της Σιών, τα πλευρά του βορρά». Η μεν Ιερουσαλήμ βρίσκεται στον νότο, ενώ τα έθνη στον βορρά. Επειδή δε οι Ιουδαίοι υπερηφανεύονταν ότι μόνοι αυτοί κατοικούν στη Σιών, ο λόγος αποδεικνύει ότι Σιών είναι τα έθνη που αποδέχθηκαν τον ευαγγελικό λόγο. Διότι το στερέωμα της Σιών είναι το κλίμα του βορρά, το οποίο κλίμα δηλώνεται μέσω των πλευρών του βορρά· διότι αντί να πει το κλίμα του βορρά, είπε τα πλευρά. Προηγουμένως μεν ο Παύλος ήταν πλευρά του βορρά, από τον οποίο αναζωπυρώθηκαν όλα τα κακά πάνω στη γη· τώρα όμως έχει γίνει όρη της Σιών, έχοντας μέσα του τον Χριστό που ομιλεί, ο Οποίος ήλθε από τη Σιών και απομάκρυνε την ασέβεια από τον Ιακώβ. «Η πόλη του μεγάλου Βασιλέως». Αυτά, λέει, τα πλευρά του βορρά, δηλαδή τα έθνη, θα μπορούσαν να ονομαστούν πόλη, στα οποία γίνεται γνωστός ο Θεός, καθώς τα προστατεύει και τα σώζει από τους πειρασμούς.

Του ιδίου, από το υπόμνημα στο Άσμα των Ασμάτων, η αρχή του οποίου είναι η εξής: Οι λόγοι είναι και αξιαγάπητοι και ανάγουν στους ουρανούς. Αυτός που κρέμεται — μήπως λοιπόν στον βορρά κειτόταν το σώμα του Κυρίου; Ναι· διότι βρεθήκαμε σε εκείνον τον τόπο όπου είχε σταυρωθεί ο Κύριος, και ο οποίος βρισκόταν στα βόρεια της Ιερουσαλήμ. Γι' αυτόν τον λόγο ο Δαβίδ έλεγε με ακρίβεια: «Το όρος Σιών, τα μέρη του βορρά, η πόλη του μεγάλου Βασιλέως». Γι' αυτό και εμείς, όταν βρεθήκαμε στον τόπο εκείνο όπου σταυρώθηκε ο Χριστός, στεκόμασταν στραμμένοι προς την ανατολή και προσευχόμασταν, και ο τόπος όπου είχε σταυρωθεί ο Κύριος ήταν βορεινός. Γι' αυτό, λοιπόν, οι μαθητές, κρυμμένοι στο δωμάτιο, ας πουν: «Εξεγέρσου, βορρά, και έλα, νότε». Το «Εξεγέρσου, λοιπόν, βορρά», υποδηλώνει το σώμα που κείτεται στον βορρά· και το «έλα, νότε, έλα» σημαίνει έλα, ω Λόγε, στον βορρά, δηλαδή από τον νότο στο σώμα. Διότι αυτό έχει γραφτεί και στους προφήτες, ότι «ο Θεός θα έλθει από τη Θαιμάν». Ενώ, λοιπόν, το σώμα κειτόταν επί τρεις ημέρες στον βορρά, έρχεται ο Σωτήρας από τον νότο και αναλαμβάνει το σώμα που κείτεται στον βορρά.

Δεν είναι πλέον μέγας ο Θεός μόνο στην Ιουδαία, αλλά και στο αγιασμένο όρος, δηλαδή στην Εκκλησία, εξαιτίας του ύψους των περί Θεού δογμάτων. <Με καλές ρίζες, αγαλλίαμα όλης της γης, τα όρη της Σιών στα πλευρά του βορρά.> (A f. 265 b. B f. 181, I f. 256 b, L f. 125, b) Και πράγματι είναι αγαλλίαμα όλης της γης. Έτσι ακριβώς τον ονόμασε κάπου αλλού ο θεσπέσιος Δαβίδ λέγοντας: «Αγαλλίαμά μου, λύτρωσέ με από αυτούς που με έχουν περικυκλώσει.» Διότι ευφροσύνη και αγαλλίαμα και αιτία της ύψιστης χαράς για όσους βρίσκονται σε όλη τη γη είναι ο Χριστός, ο οποίος απομακρύνει κάθε κατήφειά μας και εξαλείφει τα δάκρυα, σύμφωνα βέβαια με τη φωνή του Ησαΐα. Διότι είπε ότι: «Ο θάνατος κυριάρχησε και κατάπιε, και πάλι αφαίρεσε ο Θεός κάθε δάκρυ από κάθε πρόσωπο.» Και το πώς είναι αγαλλίαμα όλης της γης, έχει λεχθεί σαφώς. (I f. 257) Είναι όμως αναγκαίο να επισημάνουμε ότι και ο νόμος που δόθηκε μέσω του Μωυσή διέταζε να σφάζεται ο αμνός στα πλάγια του θυσιαστηρίου βλέποντας προς τον βορρά, πράγμα που υποδήλωνε τυπολογικά ότι ... γη ο Χριστός θα στραφεί προς τα βόρεια μέρη της οικουμένης, και σε αυτά λοιπόν θα πορευτεί, και σε αυτά θα χαρίσει την επίβλεψή Του, σύμφωνα με αυτό που έχει λεχθεί στους Ψαλμούς: «Οι οφθαλμοί του αποβλέπουν στον πένητα.» <Ο Θεός γίνεται γνωστός στα ανάκτορά της.> (I f. 259 b, L f. 126) Θα το κατανοήσεις όμως και ως εξής.

Διότι σήμερα φανερώθηκε ο Θεός των θεών στη Σιών. Σήμερα ειπώθηκαν ένδοξα πράγματα για σένα, πόλη του Θεού Ιερουσαλήμ, πόλη του μεγάλου βασιλιά. Άνοιξε τις πύλες σε Αυτόν που άνοιξε σε όλους τις ουράνιες πύλες και άνοιξε σε όλους τις πύλες του παραδείσου και άνοιξε πάνω στον σταυρό τις πύλες των τάφων και συνέτριψε τις αιώνιες πύλες του άδη και σφράγισε, κατά παράδοξο τρόπο, τις πύλες της παρθενίας.

Γι' αυτό, αποβάλλοντας τα ξένα προς τη δικαιοσύνη έργα, ας μιμηθούμε τον τρόπο ζωής των δικαίων, ώστε μαζί με αυτούς να κληρονομήσουμε τους επαίνους, αφού γίνουμε φως και δύναμη και πόλη του μεγάλου Βασιλέως, ώστε αυτός να είναι το καύχημά μας, διότι στο χέρι του βρίσκονται τα πέρατα της γης. Αυτός δίνει, κατά τον Ψαλμωδό, το χιόνι σαν μαλλί, σκορπίζει την ομίχλη σαν στάχτη. ρίχνει τον πάγο του σαν ψίχουλα. μπροστά στο ψύχος του ποιος θα μπορέσει να αντέξει;

ΩΔΗ ΨΑΛΜΟΥ ΣΤΟΥΣ ΥΙΟΥΣ ΚΟΡΕ, ΜΖ'. Μέγας είναι ο Κύριος και πάρα πολύ αινετός, στην πόλη του Θεού μας, στο άγιο όρος του, το καλά θεμελιωμένο· αγαλλίαση όλης της γης, τα όρη Σιών, τα πλευρά του Βορρά, η πόλη του μεγάλου Βασιλιά. Οι μεν τρεις πρώτοι ψαλμοί που επιγράφονται στους υιούς Κορέ περιείχαν λόγια συμφοράς και λύπης· ο τέταρτος όμως φανέρωνε μεταβολή προς το πιο χαρμόσυνο, γι' αυτό και ήταν ωδή υπέρ του Αγαπητού· ομοίως και ο πέμπτος ήταν υπέρ των κρυφίων· αλλά και ο έκτος ήταν ομοίως ψαλμός. Ο προκείμενος όμως, επειδή περιέχει ανώτερη θεολογία από τους προηγούμενους, έχει επιγραφεί δικαιολογημένα «Ωδή ψαλμού στους υιούς Κορέ». Διότι, ταυτόχρονα, οι μεν υμνούσαν τον Θεό αναφωνώντας με τη φωνή τους, οι δε έπαιζαν την ίδια ωδή με μουσικά όργανα, δημιουργώντας μια αρμονία σύμφωνη με το μέλος. Αναπέμπουν δε ύμνο υπέρ της Εκκλησίας προς Εκείνον που κατήγαγε τις νίκες εναντίον των εχθρών, και ο οποίος λύτρωσε την Εκκλησία Του από την πικρή και σκληρή δουλεία.

Σε ποιο μέρος της γης έχει οικοδομηθεί αυτή η πόλη, μας το διδάσκει ο ψαλμός λέγοντας: «Στο άγιο όρος του, το εύριζο»· δηλαδή στο καλά θεμελιωμένο και ριζωμένο, και στο αγαλλίαμα όλης της γης. Και ποιο θα μπορούσε να είναι αυτό το όρος, το διδάσκει ο μέγας Απόστολος λέγοντας: «Έχουμε προσέλθει στο όρος Σιών και στην πόλη του ζώντος Θεού, την επουράνια Ιερουσαλήμ, και σε μυριάδες αγγέλων, σε πανηγυρική σύναξη και εκκλησία πρωτοτόκων που είναι απογεγραμμένοι στους ουρανούς». Ότι δε αυτή ακριβώς είναι η αληθινή πόλη του Θεού, ο ίδιος το αποδεικνύει λέγοντας: «Η δε άνω Ιερουσαλήμ είναι ελεύθερη, η οποία είναι μητέρα μας». Και επάξιο όρος του Θεού είναι ο ίδιος ο ουρανός. Επειδή όμως δεν απαξίωσε από τη δική του βασιλεία ούτε τους ανθρώπους πάνω στη γη —διότι αυτό φανέρωνε ο προηγούμενος ψαλμός όταν έλεγε: «Ο Θεός είναι βασιλιάς όλης της γης, ψάλατε με σύνεση· εβασίλευσε ο Θεός επί των εθνών»— εύλογα έχει συσταθεί για αυτόν πόλη και πάνω στη γη, δηλαδή το θεοσεβές πολίτευμα το οποίο έχει συσταθεί σε όλη την οικουμένη διά του ευαγγελικού κηρύγματος. Ως όρος δε του Θεού στο οποίο συστήθηκε αυτό το πολίτευμα, μη διστάζεις να ονομάζεις τον Λόγο του Θεού, δηλαδή τον Χριστό· επειδή πάνω στην πέτρα έχει οικοδομηθεί η Εκκλησία του· και η πέτρα ήταν ο ίδιος. Αυτός, λοιπόν, είναι και το όρος και η πέτρα και το θεμέλιο της Εκκλησίας, και αυτός μόνος θα μπορούσε να είναι, σύμφωνα με εκείνον που λέει: «Διότι άλλο θεμέλιο κανείς δεν μπορεί να θέσει παρά μόνο εκείνο που έχει ήδη τεθεί, το οποίο είναι ο Ιησούς Χριστός»· και τυγχάνει να είναι επίσης το αγαλλίαμα όλης της γης.

Τα πλευρά του Βορρά. Γι' αυτό και λέγεται ότι εκτείνεται στα πλευρά του Βορρά. Στους παλαιούς, βέβαια, λεγόταν: «Από τον Βορρά θα αναφλεγούν τα κακά εναντίον όλων των κατοίκων της γης». Επειδή όμως η βασιλεία του Θεού, η οποία συστήθηκε πάνω στη γη, εξεδίωξε εκείνους που παλαιά κατείχαν τα πλευρά του Βορρά, και έσβησε τον λέβητα που έκαιγε κάτω από αυτούς, και αναδείχθηκε ισχυρότερη από τα κακά που παλαιά γέμιζαν τον Βορρά· εύλογα εδώ το προαναφερθέν όρος λέγεται ότι εκτείνεται μέχρι τα πλευρά του Βορρά. Επειδή δε η χάρη του Βασιλέως εκχύθηκε μέχρι και τα έθνη που παλαιά ήταν ειδωλολατρικά, και εφόσον γεωγραφικά ολόκληρη η γη νοείται ότι αποτελείται από δύο μέρη, το μεν ένα προς το μεσημβρινό και νότιο κλίμα, το οποίο λένε ότι είναι η αντοικουμένη, το δε άλλο προς το βόρειο, το οποίο κατοικούμε εμείς· εύλογα ο παρών λόγος, υποδηλώνοντας τη δική μας οικουμένη, την ονόμασε «πλευρά του Βορρά». Διαφορετικά δεν είναι δυνατόν να γίνουν αποδεκτά αυτά, παρά μόνο κατ' αυτόν τον τρόπο: επειδή ακριβώς η Εκκλησία του Θεού, έχοντας πληρώσει τα πλευρά του Βορρά και ολόκληρη τη βόρεια οικουμένη, είναι ορατή με τα ίδια μας τα μάτια· γι' αυτό και έχει λεχθεί: «Όρη Σιών, τα πλευρά του Βορρά, η πόλη του μεγάλου Βασιλέως».

Και όλα όσα περιέχει ακολούθως ο ψαλμός για τη θεία εκείνη πόλη, την οποία ονομάζει όρος εύριζον, αγαλλίαμα όλης της γης και όρη της Σιών. Για την οποία μάλιστα διηγείται το πιο παράδοξο από όλα, ότι αυτή που κάποτε αποτελούσε πλευρά του βορρά, τώρα έχει γίνει πόλη του μεγάλου βασιλιά. Και ο Θεός γίνεται γνωστός στις βάρεις της, μηνύοντας σαφώς δι' αυτών με τον λόγο του το θαύμα της Εκκλησίας. Διότι το βόρειο κλίμα της γης ανήκει στα μέρη που είναι σκιασμένα και παγωμένα, παραμένοντας πάντοτε σκοτεινό και αμέτοχο των ηλιακών ακτίνων. Γι' αυτό τον λόγο, η αντίθετη δύναμη υποδηλώνεται με το όνομα του βορρά. Αυτή, λοιπόν, που κάποτε κατοικούσε στον βορρά και αποτελούσε πλευρά του, αφού μετετάχθη από τον σκοτεινό και παγωμένο βίο, γίνεται πόλη του Θεού και ενδιαίτημα της βασιλείας, στις βάρεις της οποίας γίνεται γνωστός ο Θεός. Ονομάζει δε «βάρεις» τα περιγράμματα των οικοδομημάτων σε τετράγωνο σχήμα, μέσω των οποίων υποδηλώνει αινιγματικά τις σταθερές και υψηλές πυργοποιίες των αρετών που διαπιστώνονται στις ψυχές των αγίων, καθώς ο Θεός γίνεται γνωστός μόνο σε τέτοιους βίους· και τα όσα ακολουθούν βρίσκονται σε συμφωνία με όσα έχουν προεκτεθεί. Διότι συγκεντρώθηκαν σε αυτήν οι βασιλείς· επειδή η σύναξη, όχι αυτών που είναι δούλοι, αλλά αυτών που βασιλεύουν, συνοικίζει εκείνη τη θεία πόλη.

Ας κατανοήσουμε λοιπόν πρώτα ποια είναι η σημασία της υποταγής και για ποιους η θεία Γραφή χρησιμοποιεί αυτό το ρήμα. Ο Δημιουργός Θεός, τιμώντας τον άνθρωπο με το να τον έχει πλάσει κατ' εικόνα του Κτίστη, υπέταξε σε αυτόν ολόκληρη την άλογη φύση, όπως ακριβώς ο μέγας Δαβίδ στους ύμνους του εξύμνησε αυτή τη χάρη περιγράφοντάς την. Διότι, όπως λέει, «όλα τα υπέταξε κάτω από τα πόδια του», και αναφέρει ονομαστικά τα όσα έχουν υποταχθεί. Υπάρχει όμως στη θεία Γραφή και άλλη μία σημασία της υποταγής. Διότι, αποδίδοντας την αιτία των κατορθωμάτων στους πολέμους στον ίδιο τον Θεό των όλων, λέει: «Υπέταξε σε εμάς λαούς, και έθνη κάτω από τα πόδια μας» και πάλι: «Αυτός που υποτάσσει λαούς κάτω από εμένα». Και πολλές φορές μπορεί κανείς να συναντήσει αυτή τη λέξη στις θείες Γραφές να υποδηλώνει την κυριαρχία ενάντια στους αντιπάλους. Όσο για τα όσα αναφέρει ο απόστολος σχετικά με την υποταγή όλων των ανθρώπων που πρόκειται να συμβεί στο τέλος προς τον Μονογενή και, μέσω αυτού, προς τον Πατέρα – σύμφωνα με τα οποία, μέσα στο βάθος της σοφίας του, λέει ότι ο ίδιος ο μεσίτης μεταξύ Θεού και ανθρώπων υποτάσσεται στον Πατέρα, υπονοώντας την υπακοή όλων των ανθρώπων προς τον Πατέρα μέσω της υποταγής του Υιού, ο οποίος μετείχε στην ανθρώπινη φύση –, επειδή το ζήτημα αυτό απαιτεί εκτενέστερη και πιο ενδελεχή ερμηνεία, προς το παρόν θα το αναβάλω.

Μέγας κύριος: Αυτό όφειλαν να το ανακράζουν οι Ιουδαίοι, το ανακράζουν όμως οι πιστοί, καθώς αξιώθηκαν της χάριτος. Εν πόλει: Στην Ιερουσαλήμ, στο όρος του Γολγοθά· διότι εκεί, αφού υψώθηκε κατά τη σάρκα, μεγαλύνθηκε με τα θαύματα. Ευρίζω αγαλλιάματι: Διότι εκεί βρήκε το αγαλλίαμα όλης της γης επάνω στον σταυρό και επεκτάθηκε σε όλη τη γη. Διότι η λέξη εύρος ερμηνεύεται ως πλάτος. Όρη Σιών: Η Σιών ερμηνεύεται ως σκοπεύτρια, που είναι η Εκκλησία, διότι μέσω αυτής ο Θεός επισκοπεί τον άνθρωπο. Αυτή δε, μέσω των όπλων, των δεξιών και των αριστερών, των δύο πλευρών, αντιτάσσεται στα έργα του σκότους. Διότι ο βορράς ερμηνεύεται ως σκότος. Η πόλις: Η Ιερουσαλήμ του Χριστού, που είναι η Εκκλησία. Ο θεός εν ταις βάρεσιν: Στις εκκλησίες· διότι η λέξη βάρις (βάρεις) σημαίνει οίκος. Και οίκος του Θεού είναι οι εκκλησίες (η Εκκλησία). Και γίνεται γνωστός μέσα σε αυτήν (σε αυτές) ο Θεός, σώζοντάς την. Ότι ιδού: Και οι βασιλείς και οι άρχοντες και κάθε εξουσία, συναθροιζόμενοι στην Εκκλησία, προσκυνούν τον Θεό. Ήλθοσαν: Διότι δεν δύνανται πλέον να αποστατήσουν, αλλά πάλι συναθροιζόμενοι σε αυτήν προσκυνούν τον Θεό. Αυτοί ιδόντες: Αφού είδαν (γνώρισαν) τα μυστήρια που τελούνται μέσα στην Εκκλησία, έμειναν έκπληκτοι με το θαύμα. Εταράχθησαν: Οι βασιλείς των εθνών, όταν άκουσαν τα σημεία που έκανε ο Χριστός, ταράχθηκαν από φόβο.

Θα πάρουν το στρώμα που βρίσκεται κάτω από τα πλευρά σου. Θα σου αφαιρεθεί η ελπίδα που σκέπει τις δυνάμεις σου, ώστε αυτές να απογυμνωθούν· διότι τα πλευρά συμβολίζουν τις δυνάμεις. —«Όρη της Σιών τα πλευρά του βορρά»· εκείνοι που άλλοτε ήταν δυνατοί κοντά στον ψυχρό διάβολο, τώρα έγιναν όρη της Σιών, δηλαδή οι άγιοι.

Στον ΜΖʹ Ψαλμό. Ωδή ψαλμού στους υιούς Κορέ. Μέγας είναι ο Κύριος και σφόδρα αινετός, στην πόλη του Θεού μας, στο άγιο όρος του, το οποίο είναι ωραία ριζωμένο προς αγαλλίαση όλης της γης. Κάποιος άλλος λέει: Με ωραίο βλάστημα, ως χαρά όλης της γης.

Άλλος: Στο εξ αρχής ξεχωρισμένο κόσμημα όλης της γης. αʹ. Και εδώ δηλώνει την απαλλαγή από τους πολέμους και την ελευθερία από τις μάχες. Διότι, αφού επέστρεψαν από τους Βαβυλωνίους και απαλλάχθηκαν από τη μακρόχρονη αιχμαλωσία, ανέκτησαν την πατρική γη και διέφυγαν από πολλούς πολέμους· ευχαριστώντας, λοιπόν, για όλα τον αίτιο αυτών των αγαθών, ψάλλουν αυτούς τους ύμνους και λέγουν: Μέγας Κύριος και αινετός σφόδρα.

Τότε λοιπόν η πόλη ονομαζόταν του Θεού· τώρα όμως όλοι εμείς ονομαζόμαστε του Θεού. Διότι, όπως λέει, εκείνοι που ανήκουν στον Χριστό σταύρωσαν τη σάρκα μαζί με τα πάθη και τις επιθυμίες της. Είδες την κλιμάκωση της αρετής; Γι' αυτό τον λόγο ονομαζόταν και όρος του Θεού, επειδή ο Θεός λατρευόταν εκεί. «Καλοθεμελιωμένο, αγαλλίαμα όλης της γης». Υπάρχει μεγάλη ασάφεια στο ρητό αυτό, γι' αυτό πρέπει να δώσουμε προσοχή.

Διότι σε εκείνον που απλώς διαβάζει επιφανειακά προκαλεί μεγάλη απορία, ενώ εκείνος που τα εξετάζει με ακρίβεια, θα διακρίνει την αλληλουχία και την ακριβή σειρά των νοημάτων. Διότι αυτό που λέει είναι το εξής: «Μέγας είναι ο Κύριος στην πόλη του Θεού μας, στο άγιο όρος του ριζώνοντας γερά», δηλαδή ριζώνοντας καλά, στερεώνοντας καλά, εδραιώνοντας καλά αυτήν (την πόλη) μέσα στη χαρά και την ευφροσύνη ολόκληρης της οικουμένης.

Αυτό ακριβώς υπονοώντας και κάποιος άλλος, είπε: «Ξεχωριστό αγλάισμα όλης της γης». Διότι την κατέστησε αγλάισμα και ευφροσύνη όλης της οικουμένης. Επειδή από εκεί προέρχεται η πηγή της ευσέβειας, και οι ρίζες και οι αρχές της θεογνωσίας. Εφόσον λοιπόν ήταν τέτοια, τη ρίζωσε και τη στερέωσε καλά προς στολισμό της οικουμένης, προς αγαλλίαση, προς χαρά όλης της γης. Διότι το διδασκαλείο της γης τότε ήταν τα Ιεροσόλυμα, και όσοι ήθελαν να απολαύσουν τη χαρά, να καλλωπιστούν και να κοσμηθούν πνευματικά, από εκεί μάθαιναν τα δέοντα. Γι' αυτό και, για να το δηλώσει αυτό, δεν είπε «ριζών», αλλά «ευριζών» (αυτός που βγάζει καλές ρίζες). Εάν όμως θέλεις να το εκλάβεις αυτό και σύμφωνα με την πνευματική του αναγωγή, θα δεις την αλήθεια των πραγμάτων. Διότι από εκεί προήλθε η αγαλλίαση σε ολόκληρη την οικουμένη· από εκεί η ευφροσύνη και η χαρά· από εκεί οι πηγές της φιλοσοφίας, εκεί όπου σταυρώθηκε ο Χριστός, από όπου εξόρμησαν οι απόστολοι· «Διότι από τη Σιών θα εξέλθει νόμος, και λόγος Κυρίου από την Ιερουσαλήμ»· και επιπλέον, αυτή η χαρά έχει ρίζες αθάνατες. «Όρη της Σιών, τα πλευρά του βορρά». Άλλος λέει: «Όρη της Σιών, οι μηροί του βορρά». Ενώ το εβραϊκό κείμενο αναφέρει: «Αρ Σιών ιερχθή σαφούν».

Από εκεί όπου προέρχονταν απειλές και φόβοι και κίνδυνοι, από εκεί πλέον προέρχεται χαρά και ευφροσύνη, και κανείς δεν φοβάται πια εκείνο το βορειότερο μέρος της κτίσης, κανείς δεν ταλαιπωρείται, κανείς δεν ανησυχεί, αλλά όλοι βρίσκονται σε ευφροσύνη, αφού Εσύ την εδραίωσες μέσα στην αγαλλίαση. Η πόλη του μεγάλου Βασιλέως. Ο Θεός στα ανάκτορά της γίνεται γνωστός, όταν την προστατεύει. Άλλος: Έγινε γνωστός. Άλλος: Ο Θεός στα βασίλειά της θα γίνει γνωστός ως οχύρωμα. Άλλος: Ο Θεός στα ανάκτορά της έγινε γνωστός για να την λυτρώσει.

βʹ. Διακηρύσσει το αξίωμά της, τον έπαινό της, το στεφάνι της, λέγοντας: «Η πόλη του μεγάλου βασιλιά». Έπειτα, δείχνοντας πώς είναι πόλη του μεγάλου βασιλιά, προσθέτει: «Στα παλάτια της γίνεται γνωστός», επιδεικνύοντας τη μεγάλη του πρόνοια, ότι δηλαδή τη διασώζει εξ ολοκλήρου, χωρίς να φροντίζει μόνο για το σύνολό της, αλλά επιδεικνύοντας την πρόνοιά του και στο κάθε σπίτι ξεχωριστά. Διότι σε εμάς μεν είναι γνωστός και χωρίς αυτό, στους δε εχθρούς έδειξε τη δύναμή του και μέσα από αυτό. Και πράγματι, επί Εζεκία ένα νέφος βαρβάρων που επιτέθηκε, και αφού την περικύκλωσαν ολόκληρη σαν μέσα σε δίχτυ, αποχώρησαν εγκαταλείποντας τους περισσότερους από αυτούς νεκρούς. Αλλά και πολλοί άλλοι πολλές φορές, αφού εισέβαλαν σε αυτήν, αναχώρησαν ντροπιασμένοι. Και όλα αυτά κατορθώθηκαν με την πρόνοια του Θεού, λέγει, και την κατέστησαν λαμπρή. Και δεν αναδείχθηκε μεγάλη μόνο με το να είναι λαμπρή, αλλά και με το να αποκτήσει τόση λαμπρότητα με αυτόν τον τρόπο.

Διότι, έχοντας χρησιμοποιήσει ναυτικό στόλο, και έχοντας έλθει και αυτοί από κάποια μακρινή και ξένη χώρα, καταστράφηκαν όλοι από την οργή του Θεού σαν από κάποιον βίαιο άνεμο. Γι' αυτό, υποδεικνύοντας και τον τόπο από τον οποίο προήλθαν, πρόσθεσε το «Θαρσείς». Διότι έτσι το απέδωσε και ο Εβραίος μέσω της λέξεως, την οποία και παραθέσαμε προς χάριν σας κατά την ανάγνωση του χωρίου. Επομένως, ή αυτό μπορεί να λεχθεί, ή εκείνο που είπα πρωτύτερα, ότι δηλαδή, όπως ένας σφοδρός άνεμος που ενέσκηψε συνέτριψε πολλές φορές τα πλοία της Θαρσείς, έτσι ακριβώς και ο Θεός συνετάραξε εκείνα τα πλήθη. «Όπως ακούσαμε, έτσι και είδαμε, στην πόλη του Κυρίου των δυνάμεων, στην πόλη του Θεού μας». Είδες πώς εξηγείται το προηγούμενο, το «Ευριζών» ;

Διότι δεν είπε «αυτός που ερρίζωσε», αλλά «αυτός που ερριζώνει», δηλαδή, εκείνος που διαρκώς προνοεί, διαρκώς φροντίζει, διαρκώς οχυρώνει. Αφού δηλαδή αναφέρθηκε στα όσα συνέβησαν τότε, ανάγει τον λόγο στις παλαιές διηγήσεις, αποδεικνύοντας ότι τα τωρινά είναι συγγενικά με εκείνα. «Διότι αυτά που γνωρίσαμε», λέγει, «από τα λόγια, αυτά ακριβώς είδαμε και στα έργα: τις νίκες, τα τρόπαια του Θεού, την κηδεμονία, τα παράδοξα θαύματα». Διότι ο Θεός δεν έπαψε ποτέ να τα επιτελεί πάντοτε αυτά. Επομένως, δικό Του έργο είναι και το να απαλλάσσει από τους κινδύνους και το να καθοδηγεί προς τη θεογνωσία. Και πολύ ορθά ο προφήτης μνημόνευσε όσα είχαν συμβεί προ πολλού. Διότι έπρεπε να διδάσκονται τόσο από τις παλαιές διηγήσεις όσο και από τα πρόσφατα έργα, ώστε και οι πλέον αμβλείς στην αντίληψη εξ αυτών, ξεκινώντας από όσα συμβαίνουν τώρα, να πιστεύουν και σε όσα έχουν ήδη συμβεί, να αποκομίζουν με τον τρόπο αυτό διπλό το όφελος, και η ακοή να γίνεται γι' αυτούς ισοδύναμη με την όραση.

Ε΄. Λόγος του Ιωάννη, μοναχού και πρεσβυτέρου του Δαμασκηνού, εις τον Ευαγγελισμόν της υπεραγίας Δεσποίνης ημών Θεοτόκου. Τώρα η βασιλική και εξόχως θαυμαστή εορτή και πανήγυρις της βασίλισσας έλαμψε περισσότερο από τις χρυσαυγείς ακτίνες του ήλιου. Τώρα η καθολική και αποστολική Εκκλησία στολίζεται αγαλλιώντας υπερβολικά. Τώρα όσοι επιθυμούν να δουν τα θεία και οι πανηγυριστές, εορτάζοντας την εορτή των εορτών, συγκεντρώνονται πάνδημα. Τώρα ας ευφρανθούν τα επουράνια, τα επίγεια, τα καταχθόνια, και όλα τα δημιουργήματα που υπάρχουν σε αυτά. Τώρα ας υμνηθεί η πανεύφημη, ως άξια επαίνου με πανεύφημους ύμνους. Τώρα ας μεγαλυνθεί η θεομεγάλυντη, και θεοπρότακτη, και θεοχρημάτιστη Παρθένος. Τώρα ας επαινεθεί η αληθινά πολυώνυμη και πολυόμματη, η οποία είναι ανώτερη από όλη μαζί την κτίση. Τώρα ας μακαριστεί η θεόμιλη, και θεοχώρητη, και κοσμοσέβαστη κιβωτός του Θεού. Διότι σήμερα, αληθινά, παντού στην οικουμένη επικρατεί χαρά και αγαλλίαση. Σήμερα ας βοήσουν οι συνελεύσεις των φιλεόρτων. Σήμερα ας βοήσουν όλοι οι λαοί προς τη βασίλισσα από το γένος του Δαβίδ, λέγοντας μαζί με τον Δαβίδ: «Δοξασμένα λόγια ειπώθηκαν για σένα, η πόλη του Θεού», του μεγάλου Βασιλιά. Σήμερα ας ανοιχτεί η θεόγραφη βίβλος των προφητών, και ας μιλήσει για την ίδια την αείπαιδα, και Αειπάρθενο Μαρία. Σήμερα ας αγαλλιάσουν για την έμψυχη πόλη οι πόλεις όλης της Ιουδαίας.

γ΄. Διότι δείτε τι αναφέρει η θεία Γραφή: πώς ο Ιούδας ο Μακκαβαίος στη Σιών, την πόλη του μεγάλου Βασιλέως, όταν είδε τον λαό που βρισκόταν υπό την ηγεσία του θανατωμένο από τους αλλόφυλους εχθρούς, αφού ερεύνησε τους κόλπους τους και βρήκε μέσα σε αυτούς ειδώλια, προσέφερε αμέσως εξιλασμό για τον καθένα από αυτούς προς τον Κύριο, ο οποίος είναι πρόθυμος να δείξει ευσπλαχνία, πράττοντας με απόλυτη ευσέβεια και μεγάλη φιλαδελφία, γι' αυτό και από τη θεία Γραφή, όπως σε όλα, έτσι και σε τούτο θαυμάζεται.

Ψαλμός μζ΄. Ψαλμός ωδής στους υιούς Κορέ· για τη δεύτερη ημέρα της εβδομάδας. «Μέγας είναι ο Κύριος και πάρα πολύ αινετός», αλλά κανείς δεν γνωρίζει πόσο μεγάλος ή αινετός, δηλαδή ένδοξος και υψηλός, είναι «στην πόλη του Θεού μας, στο άγιο όρος του». Διότι σε εκείνο το όρος και σε εκείνον τον λαό ο Θεός έγινε για πρώτη φορά γνωστός μέσω των προφητών «ευρύνοντας», δηλαδή, πλαταίνοντας «τα αγαλλιάματα όλης της γης». Διότι, αφού από εκεί εξήλθε η αρχή της θεογνωσίας, απλώθηκε ευρέως σε ολόκληρη τη γη. «Όρη Σιών, οι πλευρές του βορρά», δηλαδή και οι βόρειες πλευρές εκείνου του όρους ονομάζονται Σιών. Και δεν ονομάζονται Σιών όλα τα βόρεια μέρη του κόσμου, αλλά εκείνα όπου βρίσκεται «η πόλη του μεγάλου Βασιλιά», για τον οποίο οι προφήτες έλεγαν ότι έρχεται καθήμενος επί πώλου. «Ο Θεός στα ανάκτορά της γίνεται γνωστός», δηλαδή στους προμαχώνες της, «όταν την προστατεύει» αποτρέποντας τους πολεμίους. «Διότι, ιδού, οι βασιλιάδες της γης συγκεντρώθηκαν και ήλθαν μαζί», για να κυριεύσουν την πόλη, «βλέποντας όμως έτσι» ότι προστατεύεται από τον Θεό, «ταράχθηκαν· σαλεύθηκαν, τους κατέλαβε τρόμος», όπως ακριβώς «οι ωδίνες εκείνης που τίκτει» ή όπως «με βίαιο άνεμο συντρίβει τα πλοία της Θαρσίς», της χώρας προς την οποία κατευθυνόταν ο Ιωνάς κατά τη φυγή του. «Όπως ακούσαμε, έτσι και είδαμε στην πόλη του Κυρίου των δυνάμεων, στην πόλη του Θεού μας».

Προς τον Θεσσαλονίκης κυρ Κωνσταντίνο Μεσοποταμίτη. Δέσποτά μου της Θεσσαλονίκης, όσο καθυστερημένα, τόσο πιο ευπρόσδεκτα επιστρέφεις σε εμάς από τα δυτικά μέρη, επιθυμώντας βέβαια από καιρό να φτάσεις στην αγαπημένη πατρική γη, αυτήν που άλλοτε ήταν άρχουσα των εθνών και βασίλισσα και πόλη οχυρή και καλά θεμελιωμένο αγαλλίαμα όλης της γης, ενώ τώρα έγινε λημέρι ληστών, καθώς παρασυρόσουν σαν από άξονα εξαιτίας της σύγχυσης των δημόσιων πραγμάτων και απομακρυνόσουν από τη βόρεια ζώνη. Δόξα τω Θεώ, λοιπόν, που σε πήραμε πίσω ζωντανό, το γλυκό φως, το κοινό αγαθό, αφού διέφυγες από τα χέρια των καταστροφέων, οι οποίοι όχι μόνο ξέσπασαν λυσσαλέα εναντίον ανθρώπων και πόλεων, αλλά και στράφηκαν με τρόπο εντελώς αθέμιτο και αλαζονικό εναντίον του Θεού και των δικών Του.

Καθώς βγαίναμε από την πόλη, άλλοι με διάφορους τρόπους εξέφραζαν ευχαριστίες στον Θεό και θρηνούσαν για τις συμφορές τους, εγώ όμως, ρίχνοντας τον εαυτό μου όπως ήμουν στο έδαφος, σχεδόν παραπονιόμουν στα τείχη ως τα μόνα που έμεναν απαθή, χωρίς να χύνουν δάκρυα, και δεν κείτονταν στο χώμα, αλλά διατηρούσαν ακόμη όρθια τη στάση τους. «Διότι αν τα πράγματα για τα οποία χτιστήκατε», είπα, «έχουν πια χαθεί εντελώς, αμαυρωμένα από τη φωτιά και τον πόλεμο, σε τι σας ωφελεί πλέον να στέκεστε; Και ποιους θα προστατεύσετε στο εξής, εκτός και αν επιφέρετε τον όλεθρο στους εχθρούς κατά την ημέρα της οργής, όταν εγερθεί ο Κύριος για να συντρίψει εκείνους που μας κατέντησαν έτσι, επιβαίνοντας ίσως επί δυσμών, σύμφωνα με την προφητεία του Δαβίδ;» «Και συ, ω πόλη», έλεγα, «βασίλισσα, πόλη οχυρωμένη, πόλη του μεγάλου βασιλιά, σκήνωμα του Υψίστου, αίνος και ύμνος των υπηρετών του και αγαπητό καταφύγιο, βασίλισσα βέβαια των βασιλίδων πόλεων, άσμα ασμάτων και λαμπρότητα λαμπροτήτων, το πιο σπάνιο θέαμα από όλα τα σπάνια θεάματα παντού, ποιος είναι αυτός που μας χώρισε από σένα, όπως τα αγαπημένα τέκνα από την αγαπημένη μητέρα; Τι θα απογίνουμε; Πού θα στραφούμε; Ποια παρηγοριά θα βρούμε, γυμνοί, αποσπασμένοι από τους κόλπους σου, σαν μέσα από την κοιλιά της μητέρας μας;»

Αυτά βεβαίως θα πραγματοποιηθούν, εάν μέσω της νηστείας και της προσευχής και της πράξης καλών έργων, ας προσθέσω δε και της ευπειθείας προς τη βασιλεία μου, ευαρεστήσουμε τον Θεό· διότι το θείο θέλημα είναι οι αρχόμενοι να υποτάσσονται με ευκολία και να υπακούν πρόθυμα σε αυτούς που βασιλεύουν μέσω Αυτού και σε καμία περίπτωση να μην εναντιώνονται σε αυτούς που διαχειρίζονται τις δημόσιες υποθέσεις· επειδή η τάξη είναι αυτή που συγκρατεί τα πάντα, τάξη στις εποχές, τάξη στον ήλιο και στα άστρα, και το πιο σημαντικό, τάξη στα πνεύματα, εφόσον και τα πνεύματα των προφητών υποτάσσονται στους προφήτες, και τίποτα από όλα δεν έχει διαφύγει της χρησιμότητάς της. Εάν λοιπόν πολιτευόμαστε με αυτόν τον τρόπο, θα πούμε σε αυτό το βουνό: «Σήκω και πέσε στη θάλασσα», δηλαδή στο σκληρόκαρδο γένος των Ιταλών, του οποίου το φρόνημα είναι υπεροπτικό σαν τους λόφους και τα βουνά, το οποίο, διασχίζοντας τη θάλασσα, εισέβαλε στη χώρα μας και άνοιξε διάπλατα το στόμα του εναντίον της· και θα ανακτήσουμε ξανά τις πατρίδες από τις οποίες, λόγω των αμαρτιών μας, αποδιωχθήκαμε· αυτές δε είναι η αρχαία και πρώτη μας κατοικία, ο παράδεισος και η ευρισκόμενη στον Ελλήσποντο πόλη του Κυρίου των δυνάμεων, η πόλη του Θεού μας, το βαθύρριζο αγαλλίαμα όλης της γης, η περιμάχητη και ξακουστή ανάμεσα σε όλα τα έθνη.

Από εδώ προφητεύεται η Ναζαρέτ, στην οποία έχουν ειπωθεί τα ευαγγέλια του Θεού· από εδώ προκηρύσσεται η Βηθλεέμ, στην οποία ο Θεός γεννιέται σαρκικά, στην οποία ο Θεός πολιτεύεται επιτελώντας θαύματα· από εδώ προμηνύεται ο Γολγοθάς, στον οποίο ο Θεός καταδέχεται τον σταυρό· από εδώ υμνείται η Ανάσταση, μέσω της οποίας ο Θεός, αφού ετάφη, ανασταίνεται· από εδώ προφητεύεται η Σιών και προμηνύονται «τα πλευρά του βορρά», στην οποία ο Χριστός εμφανίζεται αφού αναστήθηκε εκ νεκρών· από εδώ δοξάζεται το όρος των Ελαιών, από όπου ο Θεός ανέρχεται στους ουρανούς ανθρωπίνως. Απομακρύνθηκαν τα πρώτα, εισήχθησαν στη θέση τους τα δεύτερα· εκείνα έχουν αποδειχθεί μωρά, τούτα έχουν καταστεί σοφά· εκείνα έχουν γίνει τέφρα, τούτα έχουν καταστεί λαμπρά· εκείνα δικαίως έχουν ατιμαστεί επειδή δεν τίμησαν τον Θεό, τούτα έχουν δοξαστεί πρεπόντως επειδή δόξασαν πρεπόντως τον Θεό. Διότι εκείνα υπήρξαν για τους ανθρώπους προσκόμματα που οδηγούσαν στην απώλεια, που τους κατέβαζαν στον βυθό του Άδη· τούτα αποτελούν σωτηρία για τους ανθρώπους, επαναφέροντάς τους από τον θάνατο στη ζωή και ανεβάζοντάς τους από τη γη στους ουρανούς. Αφού λοιπόν παραδώσαμε εκείνα στη λήθη, ας εορτάζουμε τώρα τούτα, τούτα ας πανηγυρίζουμε σήμερα· με αυτά ευλόγως ας τελειούμαστε· διότι αποτελούν τελετές και μυστήρια του Θεού, τα οποία εκτελούνται μεν ανθρωπίνως, τελειώνουν όμως μυστικώς αυτόν που συμμετέχει σε αυτά.

Χαίρε, κεχαριτωμένη, εσύ που είσαι το πιο χαριτωμένο πράγμα και όνομα από κάθε χαρά, από την οποία γεννήθηκε στον κόσμο ο Χριστός, η αναφαίρετη χαρά, η θεραπεία της λύπης του Αδάμ. Χαίρε, παράδεισε, τόπε μακαριότερε από την Εδέμ, όπου βλάστησε κάθε φυτό αρετής, και στον οποίο φανερώθηκε το ξύλο της ζωής· με τη μετάληψη του οποίου επιστρέφουμε στην αρχέγονη διαμονή, καθώς η πύρινη ρομφαία υποχωρεί, όπως έχει γραφεί. Χαίρε, πόλη του μεγάλου Βασιλέα, για να εκφραστώ σύμφωνα με τον Δαβίδ, πολυύμνητη, στην οποία έχουν ανοίξει τα βασίλεια των ουρανών, και οι γηγενείς, γινόμενοι πολίτες της, αγάλλονται· της οποίας τα διηγήματα είναι εξαίσια και θαυμαστά σε κάθε γλώσσα και διάνοια, εν Χριστώ Ιησού, ο οποίος μέσω εσού γίνεται ίλεως σε εμένα, τον οικτρό και άλογο, για τα χρέη των αμαρτιών μου, καθώς εκθειάζω τις άπειρες αινέσεις σου· διότι σε Αυτόν πρέπει κάθε δόξα, τιμή και προσκύνηση, μαζί με τον Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα, τώρα και πάντοτε και στους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

δ΄. Χαίρε, πόλη του μεγάλου Βασιλιά, την οποία οι βασιλείς θαυμάζοντας μεγαλύνουν, μαζί με τον υμνωδό Δαβίδ. ε΄. Χαίρε, η νοητή Βηθλεέμ, ο οίκος του Εφραθά, από τον οποίο εξήλθε ο Βασιλεύς της δόξης για να γίνει άρχοντας στον Ισραήλ, του οποίου οι έξοδοι είναι από την αρχή, από τις ημέρες της αιωνιότητας, σύμφωνα με τον θειότατο Μιχαία.